Homerou Odysseia : a meta pollon eikonōn

Source and rights: Internet Archive historical scan, published 1897. The source text below is imported without translation or rewriting.

νη ετϊΐ «ινΐ

’ Μ ~

.ι,,· ’ ■ - . Γ ’ ■

22 ΐβΜ

<.«Λν

Γ, ΜΜΡΎ

ΕΝ ΆΘΗΝΛϊΣ

■ ·’\·· ■ -■ . …λ λ:".. -

α €·ν -ονΐς Βιβ^ί^Λο^ίοκ;

*Α^θ4ίτολρϊ:ούλον

ΜΕΤΑ ΠΟΛΛΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ

Έγκριθείσα ί/πό της Κυβερνησεως έπ’ι πενταετίαν

από του 1897 — 1902·

ΠΡΟΣ ΧΡΗΣΙΝ

ΤΟΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ’ ΤΑΞΕΟΙ ΤΟΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ

αρρενων και θηλεων

ΤΠΟ

ΑΛΕΞ· Γ · ΜΑΚΡΤΝΑΙΟΤ

ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΥ

ΕΚΔ0ΣΙ2

Άριθμ.

ΙΙρωτ. 8488 Δίεκπ. 5765

‘Κν ’Λθήναις, 22 Ιουλίου 189’

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΤΟ ΓΠΟΪΡΓΕΓΟΝ

ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΕΩΣ

ΙΙρός* -εόν κ. Γ. Μακρνναΐον.

(ΓΙερίληψις). ’Έχοντες νπ δψει τον νόμον ΒΤΓ’ κλπ., το σχετικόν Β. Διάταγμα κλπ,, τάς προκηρύξεις περί διαγωνι- σμόν κλπ. καί την εκϋ’εσιν τής οικείας 3 Επιτροπείας, ’ δηλον- μεν νμϊν ότι έγκρίνομεν την νψ 3 υμών εις τον διαγωνισμόν νποβληΰ’εϊοαν ΟΔΥΣΣΕΙΑΝ, όπως είσαχΰή έπί ΠΕΝ- ΤΑΕΤΙΑΝ κλπ. ώς διδακτικόν βιβλίον διά τους μαβητάς τής Γ’ τάξεως των δημοτ. σχολείων, δημοσίων, δημοσνντη- ρήτων και Ιδιωτικών κλπ. κλπ.

Ό Υπουργός

&ν ταμίας

Τά γνήόχα Αντίτυπα φέρουδχ την δφραγχδα της ίδχοχεχρου υπο- γραφής του έ·κπονήΟαντο£ τόδε τ,δ βχβλίον καχ την των Βχβλχεμπο- ρχ^ών ΚαταδτημΑτχον ’Λ’ίιοΟτολοποχ/λου.

ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ

Κατά τήν έκπόνησιν τον βιβλίου τούτον εϊχον νπ’ όιβει ζήν Όδύσσειαν τον \νϋηιΐη3,η, παρ* ής την εισαγωγήν καί ζινα κεφάλαια του πρώτον μέρους ήρανίαθην, την έν £ζει 1895 έκΛοθεΐσαν 9 Οδύσσειαν τον Αίρΐι ΡθίΠβΐ, παρ’ής ζά περί των παθημάτων τον Όδνσσέως παρέλαβον , καλ ζόν α Ομηρον αυτόν .

Λιήρεσα δέ τό πόνημα τοντο εις μέρη τέσσαρα άποτε- λοϋντα τέσσαρας μεγάλας μεθοδ ικάς ένότητας προς εύκο- λωτεραν κατανόησιν της οικονομίας του όλου έργου. Και ^ τό μέν α μέρος περιλαμβάνει την εισαγωγήν , τό β’ τάς περιπλανήσεις και την επάνοδον τον Όδνσσέως , τό γ’ τό ταζείδιον τον Τηλεμάχου και ιό δ’ τήν άναγνώρισιν τον • Όδνσσέως και τήν μνηστηροφονίαν.

Ονιω συντεταγμένον τό βιβλίου τοντο ένεκρίθη νπό τής ’ Πολιτείας ώς αναγνωστικόν τής Γ’ τάζεως των δημοτ.

’ σχολείων άμφοτέρων των φύλων έπϊ πενταετίαν όλην. Εύχομαι ν’ άνταποκριθή προς ον προώρισται σκοπόν.

Έν Άθήναις τν} 1 Αύγούστου 1897,

1

Ο ΕΚΠΟ^ΗΣ^Σ

αλεξ. γ, μακρτναιος

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ Γ· ΜΑΚΡΥΝΑΙΟΤ

‘Ορήρου Όδν(Ι(ίεια, εγκεκριμένη επί πενταετίαν. Γεωγραφία κατά την νεαγ διοικητικήν όιαίρεσιν τον Κράτους έγκριθεΐσα ώς η άρίστη πασών επί πενταετίαν κατά τδν διαγωνισμόν του 1899.

Παλαιά Διαθήκη, εγκεκριμένη επί πενταετίαν.

Καινή Διαθήκη » » »

6ΙιΙτορία τής άρ2ζαίας6Ελ^ άδος, εγκεκριμένη έπΐ5ταετίαν~ •Ιήτορία τής νεωτέρας 6Ελλάδος » 0 » χ>

Σν^Χο γή ποιηράτων, έγκριθέντων τω 1895. ©οηιΐκεντικα Β’ τάξεως κατά τά αναλυτικά προ γράμματχ του Υπουργείου της Παιδείας..

©ρηόκί ι/τικά Γ’ τάξεως·

Θρηόκευτικά Δ τάξεως.

ΜΕΡΟΣ Α’

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Περί Τροίας.

Εις την ιστορίαν, την οποίαν θά διηγηθώμενέν τώ βιβλίψ τούτψ εχο- μεν ν ’ άναφέρωμεν άκτάς και νήσους, λιμένας και παραθαλασσίους πόλεις, θαλασσίους πλους καί τρικυμίας ’διότι ή ιστορία αυτή συνέβη είς παραλίους χώρας.

Ή θάλασσα εις τάς άκτάς τής όποιας, ώς θά ίδωμεν, συνέβη κατ’ άρχάς ή ιστορία αυτή, εένε μέρος τής Μεσογείου θαλάσσης καί ονομάζεται Αίγαιον πέλαγος. Το πέλαγος τοΟτο προς βορράν καί δυσμάς βρέχει χώρας τήςΕύρώπτις, προς νότον ένουται μετά τής Με- σογείου θαλάσσης καί προς άνατολάς βρέχει τάς άκτάς τής μεγάλης χερσονήσου τής Ασίας. Ή χερσόνησος αυτή καλεί- ται Μικρά Ασία· άπ’ αυτής δ’ άρχεται ή ιστορία , την οποίαν Όά διηγηθώμεν .

ΕΙς την βορειοδυτικήν άκραν τής Μικράς Ασίας κεϊται πε- νιάς τις., διαρρεομένη υπό πολλών μικρών ποταμών. Ή πε- διός αύτη έκ τριών μερών κλείεται υπό υψωμάτων, καί μόνον προς βορράν μένει ανοικτή προς τήν θάλασσαν. Είς τό άκρον τής πεδιάδος ταύτης κατά τούς άρχαίους χρόνους έ’κειτο επί κλ ιτύος τίνος ή πόλις τών Τρώων, ήτις ώνομάζετο Τροία ή

• 6 —

(

Ίλιον. Ταύτης βασιλεύς ήτο κατά τό έτος 1900 περίπου πρύ της γεννήσεως του Χρίστου ό Πρίαμος, οστις είχε πολλούς υιούς “καί θυγατέρας. Έξ όλων τών*υίών του όΠάρις, δστις έ καλείτο καί Αλέξανδρος, διεκρίνετο διά την μεγάλην αύτου ωραιότητα.

Ό Πάρις ήτο νέος ζωηρός* δέν ηύχαριστεΐτο νά μένη ε?ς τόν οίκον του πατρός του, άλλ ’ ήθελε νά ταξειδεύση μακράν τής πατρίδος του, νά διέλθη θαλάσσας καί νά ίδη ξένας χώ- ρας καί πόλεις. Ό πατήρ του Πρίαμος κατ*άρχάς άντέστη είς τούτο, κατόπιν όμως., μετά πολλάς παρακλήσεις, έπέτρε- ψεν εις αυτόν νά ταξειδεύση καί έπισκεφθή ξένας χώρας καί·, πόλεις. Μίαν ημέραν λοιπόν ό Πάρις έπέβη μβ,τά τινων συν- τρόφων του έπί πλοίου καί έπλεε διευθυνόμενος είς την χώ- ραν, ήτις κεϊται προς δυσμάς του Αίγαίου Πέλαγους καί κα- λείται Ελλάς.

ΤαξείΠιον τοΰ Πάριδος*

Ταξειδεύωνό Πάρις έφθασεν είς την χώραν τής Άακεδαίμο- νος. Ή χώρα αύτη άποτελεϊ τό νοτιοδυτικόν μέρος τής Ελ- λάδος καί εισέρχεται με δύο όρεινάς γλώσσας γής είς την Με- σόγειον θάλασσαν. Κατωκειτο δέ ύνπό του λαοΟ των Αχαιών, οίτινες κατειχον καί άλλα ακόμη μέρη τής Ελλάδος. Ό βα- σιλεύς αυτών ώνομάζετο Μενέλαος. Τούτον έσκέφθη δ Πάρις νά έπισκεφθή, καί διά τούτο έξεκίνησε προς την πόλιν Σπάρ- την, ιήτις έκειτο είς τό μέσον περίπου τής χώρας Λακεδαίμο- νος πλησίον του ποταμού Ευρώτα. Έλθών έκει έφιλοξενήθη έν τοϊς άνακτόροις υπό του Μενελάου καί τής συζύγου αύτου Ελένης, ήτις ήτο ή ώραιοτάτη όλων των *) υναικών τής έπο- χής εκείνης.

2. 6 Αρπαγή της Ελένης >πο τοΰ ΙΙάριΠος.

Ό Πάρις μόλις είδε την ώραίαν Ελένην, ευθύς κατελήφθη ύπδ σφοδράς έπιθυμίας ν’ άποκτήση αυτήν σύζυγον καί φέρη εις την πατρίδα του. Δέν έσκέφθη δτι αυτή ήτο σύζυγος άλ- λου, δτι έφιλοξενεΐτο εις τά~ ανάκτορα του βςρσιλέως τής Σπάρ- της, καί δτι δέν έπετρέπετο είς αύτδν νά διαταράξη την ήσυ- χίαν του οίκου. Τδτε ό καλδς Μενέλαος χωρίς νά ύποπτεύση κακόν τι άνεχώρησεν είς Κρήτην, ένεκα υποθέσεων του. Κατά την άπουσίαν του όμως δ Πάρις μετά δακρύων παρεκάλει την Ελένην ινα μετ ’ αύτου φύγη είς Τροίαν. Ή Ελένη κατ’ άρ- χάς άπέκρουσε την παράκλησίν του* έπειτα δμως έκλονίσθη ένεκα των πολλών καί επίμονων παρακλήσεων του Πάριδος καί έπί τέλους συγκατένευσε νά τον άκολουθήση.

‘Ο Πάρις καί ή Ελένη έλαβον μέρος των θησαυρών τοΟ Μενελάου, έσπευσαν είς τδ μέρος, ένθα ήτο ήγκυροβολημένον τδ πλοϊον, καί έπιβιβασθέντες είς αύτδ άπέπλευσαν. Ώς δ Μενέλαος έλαβε γνώσιν τής φυγής τής συζύγου του, έπέστρε- ψεν είς την Σπάρτην, άλλ ’ δμως ήτο ήδη πολύ άργά πρδς καταδίωξιν. Τδτε μετέβη είς τον άδελφόν του ’Αγαμέμνονα, ι\α συμβουλευθή αύτδν. Ό Αγαμέμνων ήτο βασιλεύς έν Μυ- κήναις καί είχε μεγίστην φήμην είς άπασαν τήν *Ελλάδα ένεκα τής δυνάμεώς του καί του πλούτου του.

4*. ΜΙρεσβεία. εις Τροίαν.

Οί αδελφοί, άφ’ ού έσκέφθησαν τί έπρεπε νά πράξωσιν, άπε- φάσισαν ν ’ άνακοινώσωσιν είς δλους τούς “Ελληνας ήγεμόνας τδ μέγα κακόν, τδ όποιον ό ’Αλέξανδρος έπραξεν είς τδν Με- νέλαον. Οί ήγεμδνες τής Ελλάδος μαθόντες τούτο άπήντη- σαν, δτι είνε πρόθυμοι νά βοηθήσωσι τούς δύο άδελφούς, διότι τδ διαπραχθέν αδίκημα είς τδν Μενέλαον έθεώρησαν ώς ποοσ-

8

I

βολήν γενομένην καθ’ όλης τής Ελλάδος. Έν τψ μεταξύ δμως άπεφασίσθη να μεταβη αύτδς ό Μενέλαος εις Τροίαν καί νά ζητήση όπίσω την Ελένην καί τούς θησαυρούς. Σύντρο φός του δ’ έξελέγη ό Όδυσσεύς, ό βασιλεύς των Ιθακήσιων, οστις ήτο όνομαστός διά την σύνεσιν καί την ευγλωττίαν του.

Ό Μενέλαος λοιπδν καί ό Όδυσσεύς έπιβιβασθέντες εις τδ πλοιον Ιπλεον είς τήν Τροίαν. Φθάσαντες δέ έκεΐ ειπον είς τόν Πρίαμον τήν άπαίτησίν των.Ούτος δμως έκάλεσεν εις συν- έλευσιν τον λαόν των Τρώων, ένώπιον τής όποιας παρουσια- σθέντες οί άπεσταλμένοι κατηγορούν τον Πάριν διά διπλοΟν έγκλημα. Ό Πάρις, έλεγον οί άπεσταλμένοι, έλήστευσε τήν οικίαν, είς τήν όποιαν έφιλοξενήθη καί διά τούτο ήσέβησε προς τον Δία τον άνώτατον των θεών καί προστάτην τής φιλοξενίας· άφ’ ετέρου διέλυσε τον δεσμόν τοΟ γάμου καί διά τούτο ήμάρ- τησε προς τήν Ήραν τήν σύζυγον του Διός, ή όποια προστα- τεύει τον γάμον. Τοιούτον άνόσιον,* έξηκολούθουν οί άπεσταλ- μένοι νά λέγωσι, δεν πρέπει νά ύπερασπίζωσιν οί Τρώες, άλλα πρέπει ν’ άποδώσωσι τήν Ελένην καί τούς θησαυρούς. Έάν τούτο δέν γείνη, οί “Ελληνες θά έλθωσι μέ πολεμικήν δύνα- μιν διά νά ζητήσωσιν ό,τι είς αυτούς άνήκει.

Ούτως ώμίλησαν οί απεσταλμένοι* άλλ ’ οί Τρώες παρα- πεισθέντες υπό τού Πάριδος έθεώρησαν κακόν να ύποχωρήσω- σιν είς τάς άπαιτήσεις των απεσταλμένων διά τούτο δέ καί άπέρριψαν αύτάς.

ΣυνάΟροισις των Ελλήνων είς τήν Αυλίδα.

Άφ’ ού οί άπεσταλμένοι έπέστρεψαν άπρακτοι, ό Άγαμέ- μ\ ων έκάλεσεν δλους τούς ηγεμόνας τής Ελλάδος νά έκδική- σωσι τήν υβριν, ή όποία έγένετο είο ένα έξ αυτών. Ως τόπος συνάθροισε ως ώρίσθη ή παράλιος πόλις τής Βοιωτίας Αύλίς,

9

ί ’ '’

ν'

ων

ήτι; εκεί το είς βραχώδη ακτήν. Έκεΐ λοιπόν συνήλθε τό ύπε- ρήφανον στράτευμα των Ελλήνων, το όποιον απετελειτο Εξ εκατόν χιλιάδων περίπου πολεμιστών και/ 1200 περίπου πλοίι εξ όλων των Ελληνικών φυ- λών. Αρχιστράτηγος δέ όλου τοΟ στρατού τούτου ήτο ό Α- γαμέμνων, Εκτός τούτου άλ- λοι ήγεμόνες ήσαν ό. Μενέλαος* ό σοφός Νέστωρ ό βασιλεύς τών Πυλίων ό πολυμήχανος Ό- δυσσεύς ό βασιλεύς τών Ιθακή- σιων ό Άχιλεύς ό ώραιότατος και άνδρειότατος τών Ελλή- νων ηρώων και βασιλεύς τών Μυρμιδόνων, καί πολλοί άλλοι.

2. Πολεμικόν πλοΐον.

©. Οι “Ελληνες είς την Ανλίδα.

Οί Έλληνες, πριν άποπλεύσωσιν έκ τής?Αύλίδος, Εζήτη- σαν άπό τούς θεούς διά προσευχών καί θυσιών ευτυχή Επιτυ- χίαν τής Εκστρατείας των. Πλησίον πηγής υπό ’μεγάλην πλά- τανον διεσκορπισμένοι είς τούς βωμούς προσέφερον εις τούς θεούς Εκλεκτάς θυσίας.

Τότε συνέβη σπάνιον θαύμα. ’Οφις φοβερός Ενεφανίσθη αί- φνιδίως υπό τινα βωμόν καί εσπευσεν Επάνω είς την πλάτα- νον, Επί τής όποιας υπήρχε φωλεά στρουθιών είς τό άκρον κλά- δου καί Εν μέσω τών φύλλων. Εντός τής φωλεάς έκάθηντο όκτώ πολύ μικρά στρουθιά, ή δε μήτηρ ήτο ή Ενάτη. Ό δφις έλθών Εναντίον αυτών κατέτρωγε τά μικρά τερετίζοντα θρηνω- δώς. Ή δέ μήτηρ όδυοομένη Επέτα περί ;τά τέκνα αυτής.

Ό οφις καταφαγών τά μικρά συνέλαβε κατόπιν καί την μη- τέρα έκ τής πτέρυγος. Μόλις δέ ό όφις είχε καταφάγη καί αυ- τήν, ό Ζεύς μετέβαλεν αυτόν είς λίθον.

Οί Ελληνες ίδόντες ταυτα ισταντο άφωνοι καί έθαύμαζον διά τδ θαύμα, τδ όποιον διέκοψε την εορτήν τής θυσίας. Τότε ό Κάλχας ό περιφημότατος μάντις είπε* «Διατί έμείνατε άφω- νοι, ώ Αχαιοί; Ό Ζευς άπέστειλεν ε?ο ημάς τδ θαύμα τούτο, τδ όποιον βραδέως βεβαίως θά έκτελεσθή, άλλά θά μείνη αιώ- νιον είς τήν μνήμην των άνθρώπων. Καθώς ό. όφις κατέφαγε τά έννέα στρουθιά, ουτω καί ημείς έννέα έτη θά πολεμώμεν πρδ τής Τροίας, κατά δε τδ δέκατον θά κυριεύσωμεν αυτήν. Ουτω προεμάντευσεν ό Κάλχας.

Ύ· Απόπλους των Ελλήνων.

’Εν τή Αύλίδι παρέμειναν οι Έλληνες έπί πολύν χρόνον, διότι ήμπόδιζον αύτούς σφοδροί έναντίοι άνεμοι, τούς· όποιους άπέστειλεν ή “Αρτεμις, έπειδή ό ’Αγαμέμνων είχε φονεύση την έλαφον αυτής. Ό Αγαμέμνων τότε, όπως έξιλεώσητήν θεάν, κατά συμβουλήν του Κάλχαντος, άπεφάσισε νά θυσιάση τήν κόρην του Ιφιγένειαν. ΟτΙ όμως ή Ιφιγένεια έτέθη έπί του βωμού, έσώθη ύπδ τής Άρτέμιδος·, ήτις μετέφερεν αυ- τήν είς τήν Ταυρίδα καί έκαμεν ιέρειαν του ναοϋ της. Ευθύς τότε οί έναντίοι άνεμοι έπαυσαν καί οί Έλληνες ήτοιμάσθησαν πρδς άπόπλουν.

Μετ’ δλίγον οί Έλληνες άπέπλευσαν, άλλ’ έπειδή δέν ήδύ- ναντο νά προχωρήσωσι κατ’ εύθεϊαν εις τήν Τροίαν, διότιάπέ- ναντι τής Αύλίδος έκτείνεται ή μεγάλη νήσος , Εύβοια, διά τούτο έπλεον διευθυνόμενοι πρδς τά νοτιοανατολικά. Αλλά καί οτε είχον παρέλθη τάς άκτάς τής Εύβοίας, έξηκολούθουν νά πλέωσι πάλιν κατά τήν αυτήν διεύθυνσιν, ϊνα άποφυγωσι τήν άνοικτήν θάλασσαν. Κατόπιν στραφέντες πρδς άνατολάς έπλεον διά των νήσων τοΟ Αιγαίου πελάγους καί φθάσαντες

εις την Ασιατικήν ήπειρον διηυθύνθησαν προς βορράν καί είσ- ήλθον είς τον Ελλήσποντον, ένθα καί προσωρμίσθησαν.

Έν τώ μεταξύ τούτψ καί οί Τρώες δέν έμειναν βεβαίως άπρακτοι. Άπέστειλαν άγγέλους είς όλους τούς γειτονικούς συμμάχους λαούς καί έζήτησαν βοήθειαν. Ήλθον δέ άπό πολλά μέρη βοηθοί καί κατά ζηράν καί κατά θάλασσαν. Καί εκ μεν τής Ευρώπης ήλθον οί Θράκες, οί κατοικουντες απέ- ναντι των Τρώων, έκ δέ τής Ασίας οί λαοί οί κατοικουντες προς νότον’ καί άνατολάς τής Τροίας.

Τίνι δέ τρόπω οί “Ελληνες προσωρμίσθησαν εις την παρα- λίαν τής Τροίας, πώς άνείλκυσαν τά πλοία καί έστρατοπέ- δευσαν, πώς πρός τούς Τρώας έπολέμησαν, ποιοι ήρωες διε- κρίθησαν καί ποιοι έφονεύθησαν, ολα ταυτα μάς περιγράφου- σιν άλλα βιβλία. Έν τφ παρδντι δλ βιβλίω ήμεΐ’ς σκοπόν έχο- μεν νά διηγηθώμεν την ιστορίαν, ή όποια άναφέρεται εις ένα μόνον έκ τών ήρώων, τον Όδυσσέα. Ή ιστορία αύτη περι- γράφει τάς περιπλανήσεις καί τά παθήματα του Όδυσσέως, άτινα ύπέφερε κατά την εις την πατρίδα του έπιστροφήν.

Την ιστορίαν ταύτην θά διηγηθώμεν κατά έν άρχαιον βι- βλίον, Όδνίΐόειαν καλούμενον. Τό βιβ) ίον τούτο καί έν άλλο, Ιλιάς καλούμενον, ( τό όποιον περιγράφει την φιλονικίαν του Αγαμέμνονος καί ’Αχιλλέως, ήτις έγένετο αίτια πολλών συμ- φορών είς τούς Έλληνας, την μονομ αχίαν του Μενελάου καί Πάριδος, του Εκτορος καί Αιαντος, καί άλλας λεπτομέρειας του Τρωικού πολέμου^ εΤε έργα του Έλληνος ραψωδού Όμή- ρου, οστις έζησε 300 περίπου έτη μετά τον πόλεμον τούτον. Οπως έννοήσωμεν όμως τά κατωτέρω πρέπει ακόμη νά διη- γηθώμεν έκ του Τρωικού πολέμου τον θάνατον του Άχιλ- λέως, την άλωσιν τής Τροίας καί την έπάνοδον του Μενε- λάου καί τοΟ ’Αγαμέμνονος είς τάς πατρίδας των.

12 -

8. θάνατος του ’/Ι //Λλέως.

Έάν τις έκ των ήρώων έφονεύετο έν τή μάχη, οί σύντρο- φοί του προσεπάθουν νά λάβωσι τό πτώμα αύτοΟ τούλάχιστον, ΐνα θάψωσιν αύτό μετά πομπής. Διά τοΟτο| σφοδρότατοι άγώ- νες πολλάκις έγίνοντο πέριξ φονευθέντος ήρωος.

Άλλ’ όμως δι’ ούδένα άλλον ήρωα έγέ^ετο σφοδρότερος άγων, ούδείς άλλος έτάφη μετά μεγαλειτέρας πομπής ή ό Άχιλλεύς, ό άνδρειότατος όλων των Ελλήνων καί βασιλεύς των Μυρμιδολων. Ουτος πολλάκις επί του άρματός του φερό- μένος είχε διασπείρη τόν τρόμον είς τούς Τρώας καί είχε γέ- μιση τούς ποταμούς τής πεδιάδος μέ τά πτώματα ,αύτών. Αλλά καί ή ήμερα του θανάτου αύτου του ίδιου δεν έβρά- δυνε νά έλθη. Τό βέλος τού Πάριδος έπέφερεν εις αυτόν τόν θάνατον. Τότε σφοδρός άγων έγένετο περί τό πτώμα αύτου. Περί τούτου διηγείται εις ημάς ό Όμηρος τά έξης.

Πολλοί άνδρείοι Τρώες καί Αχαιοί έφονεύοντο έν τφ άγώνι, οστις διά τό πτώμα του Άχιλλέως έγίνετο. Ό άγων διήρκε- σεν ολόκληρον ημέραν καί άκόμη δέν θά έπαυεν, έάν ό Ζεύς δεν έτελείωνεν αυτόν διά θυέλλης. Μετά τον άγώνα οί Έλ- ληνες έλαβον τό πτώμα- του Άχιλλέως, οπερ έκειτο έπί πολ- λής άμμου καί τό έφερον εις τά πλοία. Πολλά δε θερμά δά- κρυα έχυσαν καί έκειραν τάς κόμας των.

Τότε άνήλθεν έκ τής θαλάσσης όδυρομένη ή μήτηρ αύτου, ή θαλασσία θεά Θέτις, ήτις κατώκει εις τά θαλάσσια σπήλαια του Πηλίου. Την Θέτιδα ήκολούθησαν καί αί θαλάσσιαι νύμ- φαι θρηνουσαι, αίτινες ένέδυσαν τον Λχιλλέα μέ ωραία ένδύ- ματα. Έπί δέκα καί επτά ημέρας έθρήνουν αί άθάνατοι καί οί θνητοί, διά τον θάνατον του Άχιλλέως, την δε δεκάτην όγδοη ν ’ έθεσαν τό πτώμα είς τό πυρ καί έθυσίασαν πρόβατα καί βους. Ότε δε ή φλόξ κατέκαυσε τό πτώμα, συνήθροισαν την τέφραν είς χρυσουν άγγεΐον, τό όποιον έθαψαν είς υψηλόν λόφον, τον

όποιον κατεσκεύασαν οί “Ελληνες παρά τον Ελλήσποντον, ίνα οι παρα πλέοντες μακρόθεν βλέπωσιν αυτόν. Έπειτα έτελέσθη- σανάγώνες,. κατά τούς οποίους ή θεά Θέτις ώρισε πολύτιμα βραβεία. Ούτω λαμπρώς έτιμήθη ό Άχιλλεύς και μετά τον θάνατον αύτου.

Ο- ‘Άλωσ&ς της Τροίας.

Έπ’ι εννέα ολόκληρα έτη οι Έλληνες έπολιόρκουν την Τροίαν αλλά δεν ήδύναντο νά κυριεύσωσιν αύτήν. Κατά το δέκατον όμως έτος, οτε ειχον πλέον άπελπισθή καί έσκέπτοντο νά έπι- στρέψωσιν εις τάς πατρίδας των, έκυρίευσαν αύτήν διά τΤοΟ έξης τεχνάσματος, τό όποιον ή * Αθήνα έβαλεν είς τον νουν τού προσφιλούς αυτή Όουσσέως.

Ό Όδυσσεύς διέταξε καί κατεσκεύασαν μέγαν ξύλινον ίππον, έντός του όποιου έκρύβη ούτος, ό Μενέλαος καί πολλοί άλλοι τολμηροί, άφ ’ ου συνεβούλευσε τούς άλλους Έλληνας ν ’ άπο- πλεύσωσι καί νά κρυφθώσιν εις την μικράν νήσον Τένεδον. Ημέραν τινά λοιπόν έπεκράτεί- μεγάλη κίνησις εις τό στρατό - πεδον των Ελλήνων. Τά πλοία ήτοιμάζοντο ν * άναχωρήσωσιν, ό στρατός έπέβαινεν εις τά πλοία, αί δε σκηναί έκαίοντο.

Οί Τρώες μετά χαράς έβλεπον ταΟτα, ότε δετό τελευταίου πλοίον άπεμακρύνθη τής παραλίας ήνοιξαν τάς πύλας καί πάν- τες έσπευσαν είς τό μέρος^ ένθα ό φοβερός έχθρός των ήτο έστρατοπεδευμένος. Εκεί είδον καί τον ξύλινον ίππον, περί τον όποιον πάντες σωρηδόν έσπευδον καί έθαύμαζον. Τότε τινές αυτών προέτειναν νά κατακόψωσι τον ίππον διά πελέκεων, άλλοι νά τον άνασύρωτιν είς βράχον τινά καί έκείθεν νά τον κατακρημνίσωσιν, άλλοι δε νά τόν φέρωσιν είς την άκρόπολιν τής Τροίας καί νά τόν άφιερώσωσιν είςγυούς θεούς.

Ή τελευταία αύτη γνώμη έπεδοκιμάσθη υπό τών πλείστων

— 15 -

καί μετά κόπου έσυραν τον ξύλινον ίππον εις την πόλιν καί έτο- ποθέτησαν αυτόν έπι της άκροπόλεως. Έπειτα πλέον, χωρίς να ύποπτεύωσί τι,παρεδόθησαν είς την διασκέδασήν. Άλλ ’5τε έπήλ- θεν ή νύξ, τα πλοία των Ελλήνων έπέστρεψαν συγχρόνως δέ_ και ο! έντός του ίππου έξήλθον και ήνοιξαν τάς πύλας τής πό- λεως. Τότε είσελθόντες οί “Ελληνες διεσπάρησαν άνά την πό- λιν και έπέπεσον κατά των Τρώων, οίτινες έν- τρομοι έκ του ύπνου έξηγείροντο. Φοβερός ά- γων έγένετο τότε, κατά τον όποιον ό Πρίαμος, ό Πάρις καί οί άλλοι υίοί του Πριάμου καί πολλοί άλλοι ήρωες έφονεύΟησαν. Όλίγι- στοι έκ των Τρώων έσώθησαν; οί περισσό τεροι δ^έφονεύθησαν, γυναίκες δέ, παιδια καί πράγματα ως λάφυρα έσύροντο είς τά πλοία.

Ούτως ή μεγάλη καί υπερήφανος Τροία έπεσεν έν μια φο- βέρα νυκτί ένεκα του ανοσιουργήματος, τό όποιον ό Πάρις διέ- πραςε κατά τοΟ Διος καί τής “Ηςας. Τούτο έγένετο κατά τό έτος 1184 προ τής γεννήσεώς του Χρίστου.

4. ^Ελληνες πολευιέταί.

ΙΟ. Επάνοδος των Ελλήνων εις τάς πατρίδας των.

Αλλά καί οί Έλληνες δεν έμειναν άπηλλαγμένοι δυστυ- χιών καί θλίψεων. Ότε έκυρίευσαν την Τροίαν, έπέβησαν είς τά πλοία, ίνα έπανέλΟωσιν έκαστοι είς τάς πατρίδας των. Ό

16

Ζευς δμως προώρισε δυστυχή έπάνοδον δΤ αυτούς* διότι πολλοί μεταξύ αυτών ήσαν άθεοι και άδικοι, ο! όποιοι ειχον άσεβήση είς την Αθήναν.

Τότε διεφώνησαν ό Αγαμέμνων καί ό Μενέλαος καί ό μέν Αγαμέμνων ήθελε νά κρατήση τον λαόν εις την Τροίαν και νά προσφέρη μεγαλοπρεπείς θυσίας είς την ’ Αθήναν, ινα κατα- πραύνη την δργήν αύτής, και έπειτα ν ’ αναχώρηση, οδέ Μενέ- λαος προέτεινε ν * άναχωρήσωσιν αμέσως. Επειδή δέ δεν συν- εφώνησαν, εν μέρος των Ελλήνων έμεινε μετά του Άγαμέ - μνονος, τό δέ άλλο έσυρε τά πλοία εις την θάλασσαν, έπέβη αυτών φέρον και την λείαν καί άπέπλευσεν.

Άλλα καί οί άποπλεύσαντες δέν έμειναν όμου. Ότε έφθα- σαν εις την Τένεδον, ένθα προσέφεραν θυσίας είς τούς θεούς υπέρ τής εύοδώσεως του ταξειδίου των, συνέβη δευτέρα φιλο- νικία, ένεκα τής οποίας ό Όδυσσεύς έπέστρεψε μέ τά πλοΐά του είς την Τροίαν, ινα άναχωρήση μετά του Άγαμέμνονος.

Ό Μενέλαος, έξακολουθήσας τον πλουν του, έφθασεν είςτό Σούνιον, ένθαάπέθανεν ό πηδαλιουχός του, τον όποιον έθαψεν είς τήν ξηράν άναγκασθείς ν’ άποβιβασθή. Άπ’έκεΓοί άνεμοι καί τά κύματα παρέσυραν αύτόν εις τήν νήσον Κρήτην, είς τάς βραχώδεις άκτάς τής οποίας πολλά τών πλοίων του έναυάγη- σαν. Άπό τής Κρήτης παρεσύρθη εις τήν νήσον Κύπρον, ήτις είνε περίφημος διά τά μέταλλά της. Έκεϊθεν δέ είς τήν χώραν τών Φοινίκων, οίτινες τά πολύτιμα προϊόντα τής Ασίας έπώ- λουν είς μακρυνάς χώρας. Προσέτι δέ καί είς τήν Αίγυπτον περιεπλανήθη καί μόλις μετά δκτώ έτη έπέστρεψε μετά τής συ- ζύγου αυτού είς τήν Σπάρτην, τελευταίος πάντων τών Ελλή- νων. Μετά τής Ελένης είχε πλέον ήδη συμφιλιωθή καί έζη έκ- τοτε ήσύχως καί είρηνικώς είς τά άνάκτορά του. Ό Νέστωρ έπανήλθεν ευτυχώς είς τήν πατρίδα του ώς καί οί Μυρμιδόνες.

Ό Αγαμέμνων όμως είχε τήν δυστυχεστάτην μοίραν. Ούτος

έφονευθη έν τη ιδία αύτου οικία ύπδ του πλησιεστάτου των συγγενών του. Ότε ό Αγαμέμνων εύρίσκετο έν Τροία, ό Αί- γισθος είχεν έξαπατήση την σύζυγον αύτου καί έσκέπτετο περί του φόνου του. Ό Αγαμέμνων έπανελθών είς την πα- τρίδα του άνευ άτυχήματός τίνος, μετά χαράς έπάτησε την πατρώαν γην, ήσπάσθη τδ πατρικόν έδαφος καί έχυσε θερμά δάκρυα χαράς.

Ότε δε άνυπόπτως είσήλθεν εις την άκρόπολιν, ή βασί- λισσα διέταξε να παρασκευάσωσι δειπνον. Ένώ δέ ούτος έτρωγεν, ό Αίγ’σθος έπέπεσεν αίφνης καί τδν έφδνευσε. Τότε έγένετο ούτος βασιλεύς έν Μυκήναις καί έβα- σίλευσεν έπτά έτη. Αλλ ’ ή έκ~ δίκησις δεν έβράδυνε.. Κατά την ήμέραν του φόνου του Αγαμέ- μνονσς, ό Όρέστης ό υιός αύτου, παίς το’τε άκόμη ών, έστάλη είς την Φωκίδα καί έπανήλθε κατά τδ όγδοον έτος, την ήμέραν κατά την όποιαν ό Μενέλαος έπανήλ- θεν έκ τής ξένης. Το’τε έφδνευσε τδν φονέα του πατρδς του καί άνέκτησε την χώραν των προγο- νών του. Τδ πτώμα δέ του Αίγί~

σθου έρριψε καί κατέφαγον τά 5ρ- 3. βΟ ‘Ορέότης καθήμενος ώς

.·’ ’ ν’ ,. ικέτης έπί τον βω^οντοίίΆ·

νεα και οι κυνες. . ^ ^ ^

^ «ολ-νωνος εν Δελφοις.

Εν τοΐ’ς έφεςής θα διηγηθώμεν

περί τής έπανόδου του άνδρός, οστις τάς πλείστας περιπλανή- σεις έπαθε, τάς κατοικίας πολλών ανθρώπων είδε, τά ήθη καί έθιμα αυτών έγνώρισε καί πολλάς θλίψεις έν τη θαλάσση ύπέ- φερε, σκεπτόμενος περί τής σωτηρίας εαυτού καί τών συντρό- φων του. Ό άνήρ ούτος, οστις έπαθε πολλά, ε£νε ό Όον<ί<ίείτς*

ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΜΑΚΡΥΝΑΙΟΥ

2

ΜΕΡΟΣ Β

ΕΠΑΝΟΔΟΣ ΤΟΓ ΟΔΤΣΙΕΛΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΤΟΤ

1 1 . 2£υνέλε*σες των θεών έν Όλύμ,πω.

Όλοι οί άλλοι Έλληνες, οίτινες είχον άποφύγη την κατα- στροφήν, ήσαν ήδη είς τάς πατρίδας των άπηλλαγμένοι των κινδύνων του πολέμιου καί τής θαλάσσης. Μ όνον ό δυστυχής Όδυσσεύς έμενε μιακράν τής πατρίδος του, άν καί έπεθύμει πολύ να έπιστρέψη εις τον οίκον του καί ί’δη την σύζυγόν του Τούτον έκράτει ή σεβαστή θεά Καλυψώ έν τφ σπηλαίω αυτής έπιθυμουσα ν’ απόκτηση αυτόν σύζυγον. Πάντες οί άλλοι θεοί εύσπλαγχνίζοντο τον Όδυσσέα καί ήθελον να έπιστρέψη είς τήν πατρίδα του, έκτος του Ποσειδώνος. Ούτος ήτο πολύ ώργισμέ- νος κατ’ αυτού καί τον κατεδίωκεν έπί πολλά έτη, μέχρις οτου’ έφθασεν εις τήν πατρίδα του

Άλλ’ δτε ό Ποσειδών είχε μεταβή είς τούς Αιθίοπας, οίτι- νες προσέφερον είς αυτόν θυσίας ταύρων καί προβάτων, οί άλ- λοι θεοί συνηθροίσθησαν είς τον Όλυμπον είς τα μέγαρα τού Διός . Τότε ό Ζεύς ένθυμηθείς τον Αίγισθον, τόν όποιον έφόνευ- σεν ό Όρέστης, είπε πρός τούς αθανάτους τούς εξής λόγους*

«Φευ ! όπόσας κατηγορίας οί θνητοί δεν λέγουσιν έναντίον των θεών ! Νομίζουσιν οτι από ημάς προέρχονται τα δυστυχή- ματα αυτών, έν ω αυτοί οί ίδιοι γίνονται αίτιοι τούτων διά τών ίδιων των άμαρτημάτων. Ούτω καί τώρα ό Αίγισθος ένυμ- φεύθη τήν σύζυγον του Αγαμέμνονος καί αυτόν τόν ίδιον έπι- στρέψαντα είς τήν πατρίδα του έφόνευσεν, άν καί έγνώριζε τήν καταστροφήν του* διό τ ι ημείς έστείλαμεν τόν άγγελόν μας τόν Έρμήν καί τόν συνεβουλεύσαμεν μήτε τόν Άγαμέμνονα νά φο- νεύση μήτε τήν σύζυγόν του νά νυμφευθή* διότι ό Όρέστης θά έκδικηθή τόν φόνον του πατρός του, ευθύς ως γείνη έφηβος.

Ιννελενόις των θεών έν

50 —

Ταυτα είπεν είς τόν ΑΓ γισθον ό Ερμής, άλλά δεν ήδυνήθη να πείση αυτόν, καί τώρα τά έπλήρωσεν δλα διά μιας».

Τότε άπήντησε προς” αυτόν ή Άθηνά* «*Ω πάτερ ημών, υί£: του Κρόνου ! Βεβαίως παραπολύ άξια επαθεν έκείνος. Είθε

τοιουτοτρόπως να τιμωρήταε.· πας δστις πράττει παρόμοια, ’Αλλ ’ έμου σπαράσσεται ή. καρδία διά τον συνετόν Ό- δυσσέα, οστις-έπί πολύν χρό- νον υποφέρει δυστυχίας μα- κράν των άγαπητών αύτο& επί δασώδους νήσου, έπί τής οποίας κατοικεί ή κόρη το©· ’Άτλαντος. Αύτη κρατεί αυ- τόν πλησίον της καί κολα- κεύει με γλυκείς καί θελκτι- κούς λόγους, ίνα λησμονήσγ· τήν πάτρίδα του Ιθάκην Άλλ ’ ο Όδυσσεύς δ^ι μόνον- ?εν “λησμονεί τήν πατρίδα του, άλλ ’ Επιθυμεί καί κα- πνόν μόνον νά ίδη έξ αυτής άνερχόμενον καί ύστερον ας άπο- θάνη. Τούτο δέν συγκινεί τήν καρδίανσου, Όλύμπιε; Δεν προσ- έφερε καί ούτος Εν τή εύρυχώρφ Τροία θυσίας είς τούς Θεούς:: Διατί λοιπόν είσαι τόσον Εναντίον αύτου ώργισμένος; »

Πρός ταύτην άπεκρίθη ό Ζεύς· «Τέκνον. μου, οποίος λόγος, διέφυγε τά χείλη σου ; Πώς ήτο δυνατόν νά λησμονήσω τόν Όδυσσέα, όστις υπερτερεί ο/ους τούς^άνθρώπους κατά τήν φρό— νησιν καί προσέφ- ρε πολλά ς θυσίας είς’,τούς άθανάτους ; Ό Ποσειδών είνε πολύ ώργισμένος κατ’ αυτού, Ενεκα τού Κύκλω- ττς, τόν οποίον ό Όδυσσεύ; έτύφλωσεν. Έκτοτε ό Ποσειδών-

7. Εικών Διόοα

— 21-

3έν φονεύει μέν αυτόν, άλλ ’ αποπλανά μαχράν τής πατρίδος του. ?Αλλ ήμείς βμως τώρα άς’ σκεφθώμεν περί της έπανόδου του Οουσσεως εις την πατρίδα του. Ό 8έ Ποσειδών θά κατά- παυση βεβαίως την δργήν του, διότι μόνος του δέν δύναται νά τυρα^Υ] τίποτε εναντίον της θελήσεως όλων των άλλοον θεών».

Επειτα άπήντησε πάλιν ή Άθηνά* «Πάτερ μου, εάν τω δντι ολοι οί θεοί Ιπιθυμώσι νά έπι στρέψη ο Οδυσσεύς εις την πατρίδα του, τότε άς στείλιωμεν τον Έρμήν εις την νήσον Ωγυγίαν, ίνα άναγγείλη είς την εύπλόκαμον νύμφην την άπό- φασιν ήμών ταύτην, ότι όήλα δη ό πολύπαθης Όδυσσεύς πρέ- πει νά έπανέλθη είς την πατρίδα του».

Ούτως ώμίλησεν ή ’Αθηνά, ό δέ Ζευς άποτέινομενος πρός ■τον αγαπητόν του υιόν είπε τά έξης· «Ερμή, έπειδή είσαι δ άγγελος ήμών, άνάγγειλον είς-τήν εύπλόκαμον νύμφην τήν -άπόφασιν, δτι ό Οδυσσεύς πρέπει νά έπανέλθη εις τήν πα- τρίδα του, διότι είνε πεπρωμένον εις αυτόν νά έπα\ίδη τούς ,άγαπητούς του καί νά έπανέλθη εις τόν οίκον του καί εις τη*, ■πατρικήν του γην» .

I Ό Έρμ.ής μ.ετκ0αιιίνεί τήν ’ί£γ>γέαν ‘Μετά ταυτα ό Ερμής αμέσως έδεσεν εις πούς πόδας του τά χρυσά πέδιλα, τά όποια έφερον αυτόν ταχέως ώς πνοήν ανέ- μου, έλαβε τήν ράβδον του καί άπήλθεν. ’Αφ’ού διήλθε τήν Πιερίαν, έπεσεν έκ του αίθέρος είς τήν θάλασσαν καί έτρεχεν έπί των κυμάτων ώς γλάρος.

Ότε δ’ έφθασενείς τήν νήσον, άφήκε τήν θάλασσαν καίάπέβη είς τήν ξηράν διευθυνόμενος προς τό σπήλαιον εις τό οποίον κα- -τφκει ή εύπλόκαμος νύμφη Καλυψώ. Αύτη ήτο έντός του σπη- λαίου καί ύφανε μέ χρυσήν κερκίδα, έν ω συγχρόνως έτραγώ- δει μέ γλυκείαν φωνήν Μεγάλη* δέ πυρά έκαίετο έπί τής εστίας καί άνά τήν νήσον μακράν διεχέετο ή ευώδης δσμή τού καιο- μένου κέδρ:υ καί θύ:υ. Πέριξ δέ τού σπηλαίου έβαλλε πάντο-

εκ σκλήθρ&ν, έκ λευκών καί ευαγών κ υπ σρί σ σω ν , £πϊι ■ίων όποιων ει /ον τας φωλεας των γλαυκές, ίέρακες καί βαλάσ- σιαι κορωναι. Κλήμα δε ευθα)ες και πλήρες σταφυλών έξη- πλούτο περί τό σπήλαιον: Τέσσαρες δε κρήναι κατά σειράν Ιχυνον διαυγέστατον ύδωρ, κατά πρώτον πλησίον άλλήλων,. έπειτα δέ τό ϋδωο διεκλαδουτο κατά διαφόρου!; διευθύνσεις. Πέ- ξρι δε αυτών ήτο λειμών ωραίος χλΙ καταπράσινος. έξ ιων καί:

8. Είκών Έοιιου.

σέλινων. Ή θέα τούτων δεν ήδύνατο ή και θεόν νά έκπληξη

και την καρδίαν αύτου νά ευχαρίστηση. Έδώ ί’στατο ό Έραής και παρετήρει μετά θαυμασμού. Ότε δε τά πάντα ίκανώς πα- ρετήρησεν, είσηλθεν εις το σπήλαιον, καί ή Καλυψώ αολις.

εέδεν αυτόν ευθύς τον άνεγνώρισεν. ’Αλλά τον δυστυχή Όδυσ- σέα δεν εύρεν εκεί. Ούτος έκάθητο παρά την ακτήν τής θαλάσ- σης, ώς πάντοτε, και έκλαιε βασανίζων την καρδίαν του μέ δάκρυα, αναστεναγμούς και θλίψεις.

1 Χυνομ^λία Έρμ.οΟ κσ.Ι Ι^αλυψοϋς.

Οτε είσήλθεν ό Έρμης εις τδ σπήλαιον, έκάθισεν αύτδν ή Καλυψώ είς λαμπρδν θρο’νον καί τον ήρώτησεν ώς έξης ’ «Τις

9. Ή Καλνιίτό) έν τώ <ίπ*ιλαί<;> της· ό Έρμης καί ό Όονό^εΐτς»

σέ έστειλε προς εμέ, αγαπητέ Έρμη ; Βεβαίως, άλλως, πολύ σπανίως συ έρχεσαι. Είπέ μ ο ι καθαρά τί έχεις εις τον νουν σου, και έγώ θά τδ έκπληρώσω, εάν δύναμαι καί άν τδ πράγμα εϊνε.

δυνατόν».

24

Ούτως ώμίλησεν ή θεα και έθηκε προ αυτού τράπεζαν πλήρη αμβροσίας καί νέκταρος. Οδτος δ’ έτρωγε και έπχνεν. ’Αφ’οδ δ ’ έφαγε και έπιεν είπε τά έξης* « Έρωτας με, ώ θεά, διατί ήλθον. Ναι* θά σου είπω την αλήθειαν, έπειδή τδ απαιτείς. Έρ- χομαι κατά διαταγήν του Δι ός, το 0 οποίου την θέλησιν ουδείς άλλος θεός δύν’αται νά παρακούση ουδέ νά ματαιώση. Οδτος λέγει οτι πλησίον σου διατρίβει ό δυστυχέστατος των ανθρώπων, δ Όδυσσεύς. ΤοΟτον σέ διατάσσει νά άποστείλης ώς τάχιστα εις την πατρίδα του. Διότι δεν είνε εις αυτόν πεπρωμένον ν’ άποθάνη ένταϋθα μακράν των άγαπητών του, άλλά νά έπανίδη τούς άγαπητούς του καί νά έπανέλθη είς τον οίκον του και είς την χώραν των πατέρων του».

Ούτως ώμίλησεν δ Έρμης* ή δε Καλυψώ λυπηθείσα πολύ είπε τούς έξης λόγους* «Σκληροί είσθε σείς, ώ θεοί, άφ ’ οδ δεν άφίνετε νά μείνη έδώ οδτος δ άνήρ,τδν δποίονέγώ έσωσα, περιε- ποιήθην καί ύπεσχέθην οτι θά τον κάμω άθάνατον, άγήρατον καί σύζυγόν μου. ’Αλλ ’ έπειδή ουτω διατάσσει δ Ζευς, εγώ θά άνακοινώσω εις τον Όδυσσέα τούτο καί θά τον συμβου- λεύσω τίνι τρόπψ θά έπανέλθη άβλαβης είς την πατρίδα του». Προς αυτήν άπεκρίθη δ άγγελος· «Ούτως άπόστειλον αυτόν καί φοβου τήν δργήν του Διός». Τοιουτοτρόπως ώμίλησεν δ άγγελος καί άπήλθεν έκείθεν.

8^5- Συνομιλία Ιέαλυψοΰς καί ’Οδυσσέως.

Ή Καλυψώ μετέβη κατόπιν είς τήν άκτήν, ένθα έκάθητο ό Όδυσσεύς κλαίων καί στενάζων διά τήν έπάνοδόν του. Πλη- σίον του δέ σταθείσα είπε- «Δυστυχή, δεν πρέπει πλέον \ά θρη- νής καί νά φθείρης τήν ζωήν σου. Θά σέάποστείλω εύχαρίσ ως είς τήν πατρίδα σου.Έγέρθητι λοιπόν, κόψον υψηλούς κορμούς δένδρων καί κατασκεύασαν εδρύχωρον σχεδίαν. Λύτη μέ)λει

νά φέρη σέ έκεί διά μέσου τής θαλάσσης. Εγώ δέ θά θέσω εις τήν σχεδίαν άρτον, ϋδωρ και ερυθρόν οίνον, διά νά μή ύπο- φέρης πείναν καί δίψαν, θά σοί δώσω δέ καί ένδύματα καί θά σου στείλω καί οϋριον άνεμον, ίνα αισίως έπανέλθης εις τήν πατρίδα σου».

Ούτως ώμίλησεν ή Καλυψώ, ό δέ Όδυσσεύς δέν έπίστευσε καί είπεν* «’Αλλοτι, ώ θεά, θά έ’χης εις τον νουν σου ταυτα λέγουσα,καί ούχί τήνάποστολήν μου εις τήν πατρίδα μου, άφ ού μέ διατάττεις μέ πλοιάριον νά πλεύσω ύπεράνω τής άνοικτής θαλάσσης, τήν οποίαν μόλις μεγάλα καί ταχέα πλοία δύνανται νά πλεύσωσι καί αν ό Ζευς έξαποστείλη αύτοίς οϋριον άνεμον. Έγώούδέποτε θά έπιβώ εις τήν σχεδίαν, εκτός αν άποφασίσης νά όρκισθής μέγαν όρκον, ότι ούδέν κακόν κατ’ έμοϋ σκέπτεσαι».

Άκούσασα ταυτα ή Καλυψώ έμειδίασε καίθωπεύσασα αυτόν ε?πε τούς έξής λόγους* «Βεβαίως είσαι πανούργος άνθρωπος, ‘άφ’ ού έσκέφθης νά μου είπης τοιούτους λόγους. Λοιπόν άς είνε μάρτυρες ή γη, ό ευρύς ουρανός καί τό ϋδωρ τής Στυγός, ότι ούδέν κακόν κατά σου σκέπτομαι. Σέ συμβουλεύω δέ νά πράξης ό,τι καί εγώ θά έπραττον, έάν ευρισκόμην εις τήν ίδιαν άνάγ κην. Διότι σέ λυπούμαι καί δέν έχω καρδίαν άσπλαγχνον».

Μετά ταυτα ή θεά έπορεύετο εμπρός, ό δέ Όδυσσεύς ήκο- λούθει αυτήν. Ούτως εφθασαν εις τό σπήλαιον καί ό μέν ’Οδυσ σεύς έκάθισεν έπί τοϋ θρόνου, άπό τοΟ όποιου είχεν έγερθή πρό όλίγου ό Ερμής, ή δέ θεά παρέθηκεν εις αυτόν φαγητά έξ έκεί- νων, τά όποια τρώγουσιν οί άνθρωποι* αυτή δέ ή ιδία έκάθι- σεν άντικρύ του Όδυσσέως* αί δέ ύπηρέτριαι έφερον εις αυτήν άμβροσίαν καί νέκταρ. ’Αφ ’ ού δέ έφαγον καί έπιον καί οί δύο, τότε ή Καλυψώ ώμίλησεν ώς εξής* « Όδυσσεϋ,έπιθυμείς λοιπόν νά πορευθής είς τήν άγαπητήν σου πατρίδα : Έστω* άς γείνη τούτο, καίσοι εύχομαι καλόν ταξείδιον. Εάν όμως έγνώριζες όπο’σας συμφοράς ακόμη σοί εινε πεπρωμένον νά

υποφερτή πριν ή φθάσης εις την πατρίδα σου, θά έμενες έν τη νήσω μου, ένθα είνε τά πάντα καλλίτερα».

Προς ταύτην άπεκρίθη δ Όδυσσεύς* «’Ωθεά, γνωρίζω ότι δλα έδώ ε7νε καλλίτερα της πατρίδος μου, έγώ όμως επιθυμώ και εύχουαι καθ * έκάστην να έπανέλθω εις την πατρίδα μου καί έπανίδω τούς αγαπητούς μου. Έάν δε θεός τις πάλιν με κάμη να ναυαγήσω εις την θάλασσαν, θά υποφέρω και τούτο, διότι εις τά στήθη μου έχω καρδίαν, ή οποία δύναται νά ύποφέ- ρη δυστυχήματα. Πολλά έως τώρα έπαθον καί έν τη θαλάσση καί έν τω πολεμώ Εις ταυτα ας προστεθή καί τούτο».

Ούτως ώμίλησεν, δ δε ήλιος έδυσε καί τδ σκότος έπήλθεν. Έκαστος δε μετέβη νά κοιμηθη.

1£ί. ‘Ο Όουσσεύς ναυπηγεί πλοίον.

Ώς έξημέρωσεν, δ μέν Όδυσσεύς ένεδύθη την χλαΐναν καί τον χιτώνά του, ή δε νύμφη περιεβλήθη μέγα ένδυμα, λάμπον έξ αργύρου , λεπτώς κατεσκευασμένον, έζώσθη την πολυτελή καί χρυσήν ζώνην καί έθηκε την καλύπτραν περί την κεφαλήν. Κατόπιν έδωκεν εις τον Όδυσσέα μέγαν χαλκουν πέλεκυν δίκοπον (του όποιου δ στυλεδς ήτο έξ έλαίας) καί σκέπαρνον καί ώδήγησεν αυτόν εις τδ άκρον τής νήσου, ένθα ύπήρχον υ- ψηλά δένδρα κατάξηρα καί κατάλληλα δι * έλαφρόν πλοϊον.

Μετά ταυτα αύτη έπανήλθεν εις την κατοικίαν της, δ δέ Οδυσ- σεύ; ήρχισε νά κόπτη ξύλα.Είκοσιν έν ολω κορμούς έκοψε καί έ- θηκε κατά μέρος καί έπελέκησε διά του πελέκεως. Έπειτα έλεία- νεν αύτούςμετά πολλής τέχν ς καί έκαμε ν εύθεϊςμέ τήνστάθμην.

Εν τω μεταξύ ή Καλυψώ έφερεν εις αυτόν καί τρυπάνην. Τότε έτρύπησεν ούτος τάς δοκούς καί προσήρμοσεν αύτάς προς άλ)ήλας διά ξύλινων καρφιών. Έκαμε δέ την σχεδίαν αυτού τόσον εύρεϊαν, όσον έμπειρος ναυπηγός κατασκευάζει τό έδαφος εύρέος φορτηγού πλοίου. Κατόπιν ύψωσε τάς πλευράς τού

πλοίου καί συνέδεσεν αύτάς διά πλαγίων δοκών. Μετά ταυτα. έτοποθέτησεν ιστόν μέ κατάλληλον κεραίαν καί κατεσκεύασε πηδάλιον, ίνα διευθύνη τήν σχεδίαν. Έπειτα πε’ριέφραξεν αυτήν- μέ κλάδους λυγαριάς, ινα μή τον προσβάλλωσι τα ύδ ατα, καί έθηκεν έντος πολύ έρμα. Έν τω μεταξύ έφερεν ε?ς αύτδν ή, θεά πανίον, έκτου οποίου κ ατεσκεύασε μετά πολλής τέχνης τά. ιστία. Μετά ταυτα έδεσε στερεώς καί τά άλλα διάφορα σχοινιά καί διά μοχλών ώθησε τήν σχεδίαν εις τήν θάλασσαν.

1ί5. ‘Ο ’Οουσσευς αναχωρεί έκ τής νήοου Ί^γυγίας.

Τήν τετάρτην ήξεραν ολα ταυτα ήσαν έτοιμα* τήν δε πέμ- πτην ή θεά Καλυψώ προέπεμπε τον Όδυσσέα εκ τής νήσου της,, άφ’ού έλουσεν αύτδν καί ένέδυσε μέ ευώδη ένδύματα. ’Έθηκε δέ έντος του πλοίου του άσκδν πλήρη μελανός οίνου, άλλον μεγα- ) είτερον πλήρη ύδατος καί δερμάτινον σάκκον μέ πολλάς τρο- φάς. Κατόπιν του δέ έστειΛεν ήσυχον καί εύνοϊκδν άνεμον. Τ δτε ό Όδυσσεύς μετά χαράς άνεπέτασε τά ιστία καί έκάθισε παρά το πηδάλιον, τδ όποιον διηύθυνε μετά πολλής τέχνης.

“Υπνος δέν έκλειε τά βλέφαρά του^ διότι έβλεπεν άδιακόπως πρδς τδν ούρανδν καί τούς άστέρας, τούς όποιους είχεν οδηγούς, εί; τδν πλουν του κατά διαταγήν τής θεάς. Έπί δέκα καί έπτά. ημέρας έπλεεν ούτως είς τδ πέλαγος, κατά δέ τήν δεκάτην όγδόην έφάνησαν είς αύτδν τά σκιερά όρη τής νήσου των Φαιά- κων, ένθα ένόμιζεν, ότι ήθελεν άπαλλαγή των βασάνων.

1 Ύ · ΛΓαιυάγίον Όδυσσέως.

Αλλά τότε έπαν?ρχόμ?νος ό Ποσειδών έκ τής Αίθιοπίας. είδεν αύτδν καί ώργίσθη άκόμη περισσότερον * κινήσας δέ τήν κεφαλήν του είπε καθ ’ εαυτόν « Ώ βεβαίως οί θεοί μετέβαλον-

— 28 —

-γνώμην περί τοϋ Όδυσσέως, οτε εγώ ήμην είς τούς Αιθίο- πας, και τώρα ιδού ουτος είνε πλησίον της χώρας των Φαιά- κων, ένθα είνε πεπρωμένον νά παύσωσι τα δεινά του. Άλλα νομίζω οτι δύναμα-. ακόμη νά κάμω αυτόν νά ύποφίρη πολ ■ λάς ταλαιπωρίας».

Ούτως είπε καί συνήθροισε τάς νεφ’έλας καί λαβών την τρί- αιναν είς τάς χειράς του συνετάραξε την θάλασσαν. Έξήγειρε ’ δε θύελλαν έζ δ/ων των άνεμων καί διά νεφών έκάλυψεν όμου γην καί θάλασσαν καί άμέσως σκότος βαθύ έπήλθεν. Ό Εύρος καί ό Νότος, ό ορμητικός Ζέφυρος καί 6 Βορράς συγχρόνως έπνευσαν καί έσή/.ωσαν παμμεγέθη κύματα.

Τότε παρέλυσαν τά γόνατα του Όδυσσέως καί ή καρδία αύτου, καί ά\αστενάξας είπε καθ’ εαυτόν «Ώ ! δυστυχής έγώ, πόσα ακόμη έχω νά πάθω ! Φοβούμαι μή δσα μου είπεν ή θεά είνε άληθή, δτι θά υποφέρω έν τω πελάγει πρί’· ή φθάσω εις την πατρίδα μου. Ταυτα πάντα τώρα έκτελουνται. Μέ ποια φοβερά νέφη ό Ζεύς έκάλυψε τόν ουρανόν καί συγχρόνως συνε- τάραξε την θάλασσαν ! ‘Οποία θύελλα των διαφόρων ανέμων έξερραγη ! Τοθρα είνε άφευκτος ή καταστροφή μου”! Τρις καί τετράκις ευτυχείς είνε οί Έλληνες, οίτινες έπεσον έν τη Τροία χάριν τής πατρίδος. Είθε νά εύρισκον καί έγώ τόν θάνατον κατ* έκέίνην τήν ήμέραν, καθ ’ ήν πλείστοι Τρώες ώρμησαν νά άρ- πάσωσι τόν νεκρόν του, Άγιλλέως ! Τότε οί Έλληνες θά μου άπέδιδον τιμάς καί δόξας καί τήν φήμην μου θά διέδιδον. Τώρα •δμως ^αποθνήσκω θάνατον έλεεινόν».

Μόλις είπε ταυτα, ίσγυρόν κύμα μέ φοβέραν ορμήν έκτύπη- σεν αυτόν καί άνέτρεψε τήν σχεδίαν. Αύτός έπεσε μακράν του πλοίου εις τήν θάλασσαν καί άφήκε τό πηδάλιον έκ των χει- ρών του* ή φοβερά δε θύελλα έθραυσε τόν ιστόν εις τό μέσον, τά δέ Ιστία καί τήν κεραίαν έρριψε μακράν είς τήν θάλασσαν. ’Επί πολύν χρόνον ούτος ήτο υπό τό ύδωρ καί μάτην προ σε-

πάθει ν’ άνέλθη ε?ς την έπιφάνειαν της θαλάσσης* οέν κατώρ- θωνε τούτο, διότι ήμπόδίζετο υπό των μεγάλων κυμάτων καί υπό του βάρους των ένδυμάτων, τα όποια έδωκεν είς αυτόν ή; Καλυψώ. Πολύ βραδέως άνήλθε καί έπτυσεν έκ του στόματός του το πικρόν ύδωρ της θαλάσσης, τό όποιον από της κεφαλής του κατέρρεε κελαρύζον. ’Αλ^χ αν και ήτο είς τοιαύτην άθλίαν κατάστασιν, δεν έλησμόνησε την σχεδίαν του, άλλ * όρμήσας διά μέσου των κυμάτων συνέλαβεν αύεήνδιά των χειρών του καί έκά- θισεν είς τό μέσον, άποφυγών ούτω τόν .θάνατον. Ταύτην δέ τα κύ- ματα έφερον έδώ καί έκεί, καθώς ό Βορράς τό φθινόπωρον φέρει τάς άκανθας εις την πεδιάδα. Καί άλ- λοτε μεν ό Νότος άφινεν αύτήν είς τόν Βορράν νά την φέρη, άλ- λοτε δό πάλιν ό Εύρος άφινεν αύ- τήν είς τόν Ζέφυρον νά την κα- ταδιώκη.

Τότε είδε τόν Οδυσσέα ή θα- /ασσία θεά Λευκοθέα ή κόρη του Κάδμου, εύσπλαγχνίσθη αυτόν καί καθίσασα έπί του πλοίου του είπε*

«Δυστυχή, διατί εινε τόσον πολύ ώργισμένος έναντίον σου ό ΓΙοσειδών; Βεβαίως δεν θά σε κατα- στρέψη,άν καί έπιθυμει τούτο. Αλλά πράξον καθώς Θάσου εί’πω* φαίνεται δέ ότι έννοεϊς τάς καλάς συμβσυλάς. Έκδύθητι τά ένδύματά σου, άφες την σχεδίαν νά φέρηται εις τά κύματα υπό των άνέμωνκαί προσπάθησον κολυμβών νά φθάσης είς την χώ- ραν των Φαιάκων, Τθα σου εινε πεπρωμένον νά διαφύγης τούς κινδύνους. Λάβε δέ τό κρήδεμνον τούτο καί άπλωσον αυτό έπΐ

ίο. 60 Ποίίειοών.

— 30

τού στήθους σου. Έν όσω έχεις αυτό, δεν έχεις ανάγκην νά ίροβήσαι κακόν τι και τον θάνατον. !Άλλ’ ευθύς ώς διά των χειρών σου έγγισης την ξηράν,. νά λύσης αυτό, νά το ρίψης μακράν εις την θάλασσαν καί ν’ άπομακρυνθής ταχέως».

Ταύτα είπούσα ή θεά έδωκεν είς αυτόν τδ κρήδεμνον και ευ- θύς έβυθίσθη είς την κυμαινομένην θάλασσαν. Άλλ ’ ό πολυπα ‘θής Όδυσσεύς έδίστασε νά έκτελέση ταυτα καί είπε καθ ’έαυ- τόν*«’Ώ, άλλοίμονον είς έμέ, μ,ήπως πάλιν κάνεις έκτων θεών με δολιεύεται, άφ * ού με συμβουλεύει ν’ άαήσω τό πλοΐ’ον; Άλλ’δχι, δεν θά ποάξω τούτο άκόμη* διότι οί δφθαλμοί μου £ΐδον.πολύ μακράν την γην, έπ’ι τής όποιας ή θεά μοί είπεν, οτι θά εύρω σωτηρίαν. Θά πράξω τό έξης, τό όποιον μοι φαίνε- ται καλλίτερο ν. Έφ ’οσον αί δοκοί μένουσι συνηρμοσμέναι πρρς άλλήλας, έπί τοσούτον θά μένω έντός τού πλοίου καί θά υπο- μένω τά δεινά μου. Όταν δε τα κύματα διασκορπίσωσι τό πλοΐ’ον, τότε θά ριφθώ εις την θάλασσαν καί θά καλυμβήσω» .

Έν ώ ούτος ταυτα έσκέπτετο, ό Ποσειδών έσήκωσε μέγα καί φοβερόν κύμα, τό όποιον κατέπεσε μετά πολλής δυνάμεως κατά του Όδυσσέως. Καθώς δέ σφοδρός άνεμος διασκορπίζει θημωνιάν ξηρών άχύρων, ούτω καί τό κύμα διεσκόρπισε τάς δοκούς τού πλοίου Ευθύς τότε ό Όδυσσεύς έπέβη μιας δοκού, ώς έπί ίππου, έξεδύθη τά ένδύματά του, ήπλωσεν έπί τού στη- ‘θους του τό κρήοεμνον καί έπεσε πρηνής είς την θάλασσαν, άπλώσας τάς χεφάς του, ίνα κολυμβα.

Τότε είδεν αυτόν ό Ποσειδών καί κινήσας την κιφαλήν, είπε καθ’ εαυτόν «Ούτω τώρα, άφ’ούέπαθες πολλά κακά, έξακο- λούθει νά περιπλανάσαι είς την θάλασσαν, έως οτου φθάσης είς την ξηράν. Βεβαίως δεν θά έχης νά παραπονεθής κατόπιν ότι όλίγα δυστυχήματα ύπέφερες». Ούτως είπε καί έμάστιξε τούς καλλίτριχας ίππους του καί άπήλθεν.

1 ΌΌουσοευς σώζεται έτχό τής νήσου τώνΦαοάκων.

Ή Άθηνά όμως άλλα έσκέπτετο. Διέταξε πάντας τούς άνε- μους να παύσωσι και μόνον τον Βορράν άφήκε νά πνέη έως οτου ό Όδυσσεύς ήθελε φθάση είς την ξηράν. Ούτως έπί δύο ημέρας και δυο νύκτας έπλανάτο είς την θάλασσαν την δε τρίτην έπαυσεν ό άνεμος καί εγένετο γαλήνη. Άλλ’ οτε ήτο πλησίον τής ακτής τόσον, όσον δύναται ν’ άκουσθή άνθρωπος φωνάζων, ήκουσε τον κρότον τώη κυμάτων, τα όποια προσέ- κρουον εις την βραχώδη ακτήν, καί ειδεν ότι τό παν ήτο κε- καλυμμένον υπό του άφρου τής θαλάσσης. Πρός δε ειδεν οτι έκει δεν ύπήρχον λιμένες (:ύδέ όρμοι, άλλ ’ άκταί προεξέχου- σαι καί βράχοι. Τότε παρέλυσαν τά γόνατα καί ή καρδία του καί βαθέως στενάξας είπε καθ’ εαυτόν

« Αλλοίμονον εις εμέ! Άφ’ ου άνελπίστως ό Ζεύς μο| έδειξε ξηράν καί διέσχισα τήν φοβέραν θάλασσαν, ιδού τώρα τό- πος άποβάσεως δεν φαίνεται -ούδαμου. Βράχοι όξείς καί από- τομοι προβάλλουσι πρός τά έξω, άντηχουντες υπό του ορμη- τικού κύματος* η θάλασσα παρά τήν άκτήν είνε βαθεία καί οί πόδες μου δεν εύρίσκουσιν έδαφος νά πατήσωσι. Φοβούμαι μή, εάν θελήσω νά έξέλθω, μέγα κύμα μέ άρπάση καί μέ ρίψη εις τούς βράχους. “Αν δέ πάλιν κολυμβήσω περαιτέρω καί ζη- τήσω νά εύρω ομαλήν άκτήν καί λιμένα τινά, φοβούμαι μή ή θύελλα μέ άρπάση καί μέ φέρη πάλιν εις τήν πλήρη ίχΒύων θάλασσαν ή κήτος τι μέ καταφάγη, διότι γνωρίζω πόσον -ώρ- γισμένος εινε έναντίον μου ό Ποσειδών».

Εν ω δέ ούτος ταυτα έσκέπτετο, μέγα κύμα έρριψεν αυτόν έξω είς τήν βραχώδη άκτήν. Τό:ε τό δέρμα αυτού θά κατεσχί- ζετο καί τά όστά του θά συνετρίβοντο, έάν δι ’ άμφοτέρων των χειρών του δεν προσεκολλάτο είς τούς βράχους. ’Εκει ούτος έμεινε προσκεκολλημένος έως ότου τό κύμα παρήλθεν. ’Αλλά τό κύμα εν τή έπιστροφή του έκτύπησεν αυτόν καί έρρ ψε μα-

κράν είς την θάλασσαν. Τότε ό Οδυσσεύς παρά το πεπρωμέ- νον θά έπνίγετο έκει, έάν δεν άνεσηκώνετο ύπεράνω των κυμά- των καί έκολύμβα προς τά έξω παρατηρών πάντοτε προς την ξηράν διά νά εϋρη έκεΐ ομαλήν άκτήν ή λιμένα. Ούτω’κολυμ- βών έφθασεν οδτος είς τάς έκβολάς. ποταμού, ένθα έφάνη είς αυτόν τόπος διά νά έξέλθη καταλληλότατος άνευ βράχων καί προφυλαττομενος άπό τούς άνεμους. Εκεί λοιπόν έξήλθε καί κατέπεσεν έπί του έδάφους άπνους καί άφωνος, διότι ή θά- λασσα ειχεν έντελώς εξασθένιση αυτόν* τό σώμά του ειχεν δξογκωθή, θαλάσσιον δέ ύδωρ έρρεεν άφθόνως έκ τού στόμα- τός του καί τής ρινός του.

Ότε δέ συνήλθεν είς εαυτόν, τότε έλυσε τό κρήδεμνον κα£ Ιρριψεν αυτό είς τόν ποταμόν, οστις τό παρέσυρεν είς την θά- λασσαν* έκεϊθεν δέ έλαβεν αυτό ή Λευκοθέα. “Επειτα δέ άπο- μακρυνθείς του ποταμού, άφ’ ου έφίλησε την γην, έκρύβη υπό σχοϊνον καί είπε τά έξης* « Άλλοίμονον είς έμέ I τί θά γείνω ; τί έπί τέλους θά μου συμβή ; ’Εάν παρά τόν ποτα- μόν άγρυπνήσω, φοβούμαι μήπως συγχρόνως ή πάχνη καί ή ψυχρά δρόσος μέ καταβάλωσιν. έπειδή είμαι έξησθενημένος έκ του υπερβολικού κόπου. Έάν δέ άναβάς είς λόφον καί σύσκιον δάσος κατακλιθώ μεταξύ πυκνών θάμνων, άν βεβαίως τό ψύ- χος καί ό κόπος μέ άφήσωσι νά κοιμηθώ, φοβούμαι μη με κατασπαράξωσι τά ά^ρια θηρία».

Ταυτα συλλογιζόμενος, εύρεν οτι τό δεύτερον ήτο προτιμό- τερον. Έξεκίνησε λοιπόν νά πορευθή είς δάσος, τό όποιον εύρεν έπί υψώματος τίνος καί έκρύβη υποκάτω δύο θάμνων εκφυό- μενων έκ του αύτου χώρου, τών οποίων ό μέν ήτο άγρια έ/αίαν ό δέ ήμερος έλαια. Οί κλάδοι τούτων ήσαν τόσον πυκνώς συμ- πεπλεγμένοι προς άλλήλους, ώστε ούτε ή πνοή τών υγρών άνέμων διήρχετο ούτε αί άκτίνες του λάμποντος ήλιου προσέ- βαλλον ούτε ή βροχή διεπέρα. Ύπό τούτους λοιπόν ό Οδυσσεύς

1 1 . Νανάγιον τον ’Οδνόίίέως;

ΐ*ετά τίιν ίϊνα^ςωρηόίν τον έκ της νίηίον της ΚαλνιΙ ονς (ιδέ σελ. 30)

0ΔΥ2ΣΕΙΛ ΜΑΚΡΤΝΑΙΟΤ

/ 1 * ι

3,4

είσέδυ καί αμέσως έπεσώρευσε διά των χειρών του ευρύ στρώμα έκ φύλλων, διότι ήσαν πολλά καταπεπτωκότα, ικανά ίνα προ- φυλάζωσι δύο ή και τρεις άνθρώπους £ν καιρω χειμώνος.

Μετά ταύτα κατεκλίθη και .έπεσώρευσε καί άλλα φύλλα Ιπάνω του. Καθώς δέ, οτε γεωργός τις, κατοίκων έξω εις τούς αγρούς και μή έχων γείτονας, κρύπτει τον δαυλόν υπό την τέ- φραν, ίνα διατηρήση σπέρμα πυρός καί μή άναγκασθή νά έλθη νά ζητήση πυρ παρ’ άλλων, ούτω καί 6 Όδυσσεύς έ- κρύβη υπό τά φύλλα. Ή δέ ’Αθηνά άπεκοίμισεν αυτόν, ίνα άναπαυθή έκ του φοβερού κόπου.

ΙΟ. Ή ’ΑΒηνά, έν το£ς άνκκτόροις του Αλκινόου.

Ενφ ό πολύπαθης Όδυσσεύς έκοιμάτο καταβεβλημένος υπό του κόπου καί τής άνάγκης τοΟ ύπνου, ή ’Αθηνά φροντίζουσα περί τής έπανόδου του, μετέβη εις τά άνάκτορα του βασιλέως των Φαιάκων Αλκινόου. Είσήλθε δέ εις τόν μετά πολλής τέ- χνης κατεσκευασμένον θάλαμον, είς τόν όποιον έκοιμάτο κόρη, όμοία πρός θεάς κατά το ανάστημα καί την μορφήν, ή Ναυ- σικά, ή θυγάτηρ του Αλκινόου. Πλησίον δέ αυτής καί έκα- τέρωθεν των παραστάδων τήςθύρας έκοιμώντο δύο ύπηρέτριαι. Ηλθε δέ ώς πνοή άνέμου μέχρι τής κλίνης τής κόρης, έστάθη ύπεράνω τής κεφαλής της καί λαβοΟσα τήν μορφήν κόρης συ;ο-’ μηλικός καί άγαπητής φίλης τής Ναυσικάς, τής κόρης του περιφήμου ναυτικού Δύμαντος, είπε

«Ναυσικά, διατί είσαι τόσον όκνηρά ; Τά ώραϊα έ δμματα κεϊνται παρημελημένα, ένφ ή ήμέοα του νάμου σου πλησιάζει, κατά τήν οποίαν καί σύ ή ίδια πρέπει νά φέρης ωραία ένδύ- ματα, καί εις έκείνους, οίτινες θά σε λάβωτιν ώς νύμφην νά προσφέρης τοιαυτα. Τοιουτοτρόπως θα άποκτήσης καλόν όνομα, οΐ δέ γονείς .σου θα χαίρωσι πολύ. Διά τούτο λοιπόν, ευθύς ώς

12. 11 Άθηνα κρατοΓ’όα την νίκην.

36 —

έξημερώση, άς ύπάγωμεν νά πλύνωμεν,. θά σε συνοδεύσω δέ: καί έγώ καί θά σε βοηθήσω, ίνα τελείωσης ’ ταχύτερον. Διότι αληθώς δεν θά είσαι πολύν χρόνον ακόμη άγαμος. νΗδη ζη- τουσί σε εις γάμον εύγενεϊς νέοι τής χώρας. Παρακάλεσον λοι- π ον τον πατέρα σου, ίνα σου έτοιμάση ήμιονους και άμαξαν διά νά μεταφέρης δλα τά ένδύματα εις τον ποταμόν. Καί διά σέ εϊνε καλλίτερον τούτο ή νά ύπάγης πεζή, διότι οι πλυνο^: κεΐνται πολύ μακράν τής πόλεως». Ούτως ώμίλησεν ή Άθηνά καί άπήλθεν είς τον “Όλυμπον.

/

20. Ή Γναυσιχα μεταβαίνει εις τον ποταμόν®.

Ευθύς ως έφώτισεν ή ήμέρα^ έσηκώθη έκ τής κλίνης ή Ναυ- σικά καί θαυμάσασα διά τδ δνειρον μετέβη εις τά δωμάτια των γονέων της, ινα διηγηθή αύτδ. Ευρε δε άμφοτέρους έν τή αι- θούση. Ή μέν μήτηρ της μετά των υπηρετριών της έκάθητσ- παρά την εστίαν καί έκλωθε διά τής ήλακάτης έρια πορφυρο- βαφή’ δ δέ πατήρ της ήτοιμάζετο νά πορευθή εις την συνε- δρίαν, εις την οποίαν είχον καλέση αυτόν οι εύγενεις Φαίακες,

ΈλθοΟσα δέ πλησίον του είπε τά εξής· « “Αγαπητέ μου πάτερ, δέν θά μου κάμης την χάριν νά διατάξης νά μου έτοι- μάσωσιν άμαξαν, διά νά μεταφέρω είς τον ποταμδν καί πλύνω τά ωραία ένδύματα, τά όποια εινε άπλυτα ; Καί σύ βεβαίως πρέπει νά φορής καθαρά ένδύματα, όταν συνεδριάζης με τούς: ήγεμόνας. Έχεις δέ καί πέντε υιούς είς τά ανάκτορα, δύο νυμφευμένους καί τρεις άγάμους είς τδ άνθος τής ηλικίας των. Ούτοι θέλουσι πάντοτε νά έχω σι νεόπλυτα ένδύματα, όταν μεταβαίνωσιν είς τδν γορόν. Περί πάντων δέ τούτων Ιγω πρέπει νά φροντίζω».

Ούτως ώμίλησεν αυτή, διότι έντρέπετο καί λέξιν νά είπτ^ περί γάμου είς τδν άγαπητόντης πατέρα. Ούτος όμωςτά πάντα

— 37

‘Ινόησε καί άπεκριθη εις αυτήν. «Δεν σου άρνουμαι, τέκνον μου, -ούτε ήμιόνους <:ύτε ο, τι άλλο θελήσης. “Υπαγε λοιπήν καί οΐ •ύπηρέται ευθύς θά σου έτοιμάσωσιν άμαξαν». Ταυτα είπε καί έ’δωκε τάς αναγκαίας διαταγάς είς τούς ύπηρέτας.

Ούτοι δέ άμέσως ύπακούσαντες ήτοίμασαν την άμαξαν καί έφεραν καί έζευξαν ύπ’ αυτήν τάς ήμιόνους. Τότε ή Ναυσικά ,Ιφερεν έκ του θαλάμου τα ώραια ένδύματα καί έναπέθηκεν αυτά έν τη/άμάξη, ή δε μήτηρ της έθηκεν έντός μικρού κιβω- τίου διάφορα φαγητά καί οίνον έντος αίγείου ασκού. Έπειτα ή κόρη άνέβη είς την άμαξαν, ή δε μήτηρ της έδωκεν εις αυ- τήν χρυσουν άγγειον με ευώδες έλαι ον διά να άλειφθή, έάν -ήθελε λουσθη με τάς ακολούθους της. Τότε έλαβεν άνά χει- ρας την μάστιγα καί τά στίλβοντα ηνία καί έμάστιξε τάς ήμιόνους., ίνα έκκινήσωσιν. Αί δέ ήμίονοι κροτοΟσαι θορυβωδώς τούς πόδας έξεκίνησαν τρέχουσαι καί έφερον την Ναυσικάν ;όμου μέ τά ενδύματα., αί δέ ύπηρέτριαι ήκολούθουν.

** 1 . Μαυσικά καί, Όδυσσεύς.

Ούτως έφθασαν εί: τό ρεύμα τού ποταμού. Έκεΐ ήταν παν τοτινοί πλυνοί, οίτινες είχον άφθονον καί διαυγές ύδωρ ικανόν νά καθαρίση*καί τά μάλλον ρυπαρά ένδύματα. Τότε έλυσαν τάς ήμιόνους, ώδήγησαν αυτά: εις τάς δχθας του ποταμού κα» άφήκαν νά βοσκήσωσιν. Έπειτα έλαβον τά ένδύματα έκ τής ■άμάξης, έ’φερον αυτά εις τό ρεύμα καί τά έστοίβαζον εις τούς Βόθρους άμιλλο)μεναι. Ότε δέ αύται έπλυναν τά ένδύματα .καί έκαθάρισαν παντός ρύπου, ήπλωσαν ταυτα κατά σειράν παρά την παραλίαν επί των καθαρών χαλίκων.

Έν ώ δέ ταυτα έστέγνωνον, έλούβθησαν, ήλείφθησαν μέ Ιλαιον καί έκάθισαν παρά τάς δχθας του ποταμού νά προγευμα- τίσωσιν. Άφ * ου δέ έφαγαν, άπέθεσαν τά/ κρήδεμνα καί ήρ-

38

χισαν νά παίζωσι την σφαίραν πρώτη δέ ήρχισε το παιγνίδιον* ή λευκώλενος Ναυσικά. Αυτή δίεκρίνετο μεταξύ· των ακολού- θων της, ώς ή ’Άρτεμις μεταξύ των νυμφών των αγρών.

Άλλ’ δτε ή Ναυσικά έπρόκειτο νά έπιστρέψη εις την πόλιν, ζεύξασα τάς ήμιόνους και διπλώσασα τά ένδύματα, τδτε έρριψε την σφαίραν αυτής είς [Λίαν των ακολούθων της * ή σφαίρα όμως άπέτυχε της ακολούθου καί έπεσεν εις τδ ρεύμα του πο- ταμού. Τότε πάσαι έ φώναξαν μεγαλοφώνως ’ δ δε Όδυσσεύς έξύπνησεν, έκάθισε καί είπε καθ’ έαυτόν « Α.λλοίμονον είς εμέ ! Εις τίνων άνθρώποον την χώραν πάλιν έχω έλθη ; ΕΙνε άρά γε υπερήφανοι, άγριοι και άδικοι, ή φιλόξενοι καί θιοσε*- βείς ; Μοί έφάνη ώς εάν ήκουσα γυναικείαν φωνήν. ’Τσως ευ- ρίσκομαι πλησίον ανθρώπων λαλούντων. ’Αλλ ’ άς δοκιμάσω έγώ ό ίδιος καί άς ίδω».

Ούτως ώμίλησε καί έξήλθε των θάμνων, άπέσπασε δε διά τής στιβαράς χειρός του κλάδον φυλλοφόρον, ίνα καλύψη την γυμνότητά του. Έπειτα δε προυχώρησε προς τδ μέρος, ένθα ήσαν αί κόραι* αυται δ·έ μόλις είδον αυτόν, έτρόμαξαν καί διε- σκορπίσθησαν εδώ καί έκεί πρδς τούς βράχους τής παραλίας. Μόνη ή Ναυσικά έμεινεν ακίνητος, διότι τή είχεν έμπνεύση θάρ- ρος ή * Αθήνα. Ίδών την Ναυσικάν ό Όδυσσεύς έστάθη μακράν καί είπε τούς εξής λόγους* « ‘Ικετεύω σε, ώ βασίλισσα, είτε θεά είσαι είτε θνητή. Έάν μεν είσαι θεά, παρομοιάζω σε μέ την “Αρτεμιν, την θυγατέρα του μεγάλου Διός, καί κατά την ώραιό- τητα καί κατά τδ άνάστημα καί κατά την μεγαλοπρέπειαν. Έαν δέ είσαι θνητή, τρισμάκαρες είνε ό πατήρ σου καί ή μήτηρ. σου, τρισμάκαρες δέ καί ο\ αδελφοί σου. Βεβαίως ή καρδία των ευφραίνεται, δταν βλέπωσι τοιουτον βλαστόν, ώς σέ, νά προ- βαίνη είς τδν χορόν* έκείνος δέ θά είνε περισσότερον ευτυχής, οστις θά λάβη σέ ώς σύζυγον. Διότι έγώ δέν είδον άκόμη μέ τού; δφθαλμού: υ,ου τοιτύτον θνητόν ούτε άνδρα ούτε γυναίκα»

13. Ή^ΝανόικαΙεις τονς πλννονς τον ποτάμιον.

40 -

Διά τούτο τώρα θαυμάζω σέ, ώ γύναι, καί Εκπλήττομαι και φοβοΟμαι νά πλησιάσω και προσπέσω εις τούς πόδας σου ικέ- της, άν καί με κατέχη μεγάλη δυστυχία. Είκοσι ν ημέρας τά κύματα καί οί σφοδροί άνεμοι μέ Ι’φερον έδώ και Εκεί άπδ τής νήσου Ώγυγίας. Τώρα δε μέ Ερριψεν ενταύθα θεός τις, ίνα πάθω άκομη κακόν τι. Διότι δέν πιστεύίυ ακόμη, οτι θά παύ- σωσι τά δεινά μου. Διά. ’ τούτο ευσπλαγχνίσθητί με, ώ βασί- λισσα, διότι συ είσαι ή πρώτη την οποίαν απαντώ μετά πολλά δυστυχήματα. Έκ των άλλων ανθρώπων, οίτινες κατοικουσιν Ενταύθα, ούδένα γνωρίζω.. Δείξόν μοι την πόλιν καί δος μοι, ίνα περιβληθώ, ράκος τι ή ύφασμα έν τώ όποίω τυλίσσεις τά Ενδύματα, άν Ενταύθα Ελθουσα Εφερες τοιούτόν τι. Είθε δέ ο* θεοί νά δώσωσιν εις σέ τόσα, δσα επιθυμεί ή καρδία σου, σύ- ζυγον, περιουσίαν καί ομόνοιαν. Διότι βεβαίως δέν υπάρχει άλλο καλλίτερον καί Επιθυμητότερον ή όταν ό άνήρ καί ή γυνή ζώσιν έν όμονοία καί αγάπη.»

Προς αυτόν άπήντησεν ή Ναυσικά* «Ξένε, μοί φαίνεσαι ότι είσαι εύγενής καί συνετός. Ό Ζευς αυτός διανέμει την ευτυχία^ είς τούς καλούς καί είς τούς κακούς, όπως άν θέλη είς έκαστον. Είς σέ εδωκε την δυστυχίαν ταύτην, εις την οποίαν σέ βλέπω, καί πρέπει βεβαίως νά ύποφέρης άγογγύστως. Τώρα δ* άφ ’ ού ήλθες εις την χώραν ημών, δέν θά στερηθής ούτε Ενδυμάτων ούτε άλλου τίνος Εξ Εκείνων, τά όποια δυστυχής ικέτης πρέπε1 νά λαμβάνη. Θά σε οδηγήσω δέ καί είς τήν πόλιν καί θά σοι είπω τό όνομα του λαού. Οί Φαίακες κατοικοΟσι τήν χώραν ταύτην, Εγώ δέ είμαι θυγάτηρ τού βασιλέως αυτών Αλκινόου» .

Έπειτα στραφεϊσα πρός τάς ακολούθους της διεταξεν αύτάς νά μή φύγωσι, διότι ό άνθρωπος, ον είδον, δέν ήτο Εχθρός, άλλά δυστυχής περιπλανηθείς Εκεί. Κατόπιν διέταξεν αύτάς νά τόν όδηγήσωσιν είς μέρος του ποταμού προφυλαττόμενον άπό τούς άνεμους, διά νά λουσθή. Αύται ευθύς Εξετέλεσαν ταύτα, ό

— 41

δέ Όδυσσεύς, άφ’ού έλούσθη, ήλείφθη μέ έλοιιον καί ένεδύθη τάένδύματα, τά οποία τώ έδωκεν ήΝαυσικά, καί έστάθη παρά τήν παραλίαν. Έφαίνετο δέ μεγαλείτερος καί ωραιότερος, διότ’- τοιουτον εί/ε κάμη αυτόν ή Άθηνά.

Ή Ναυσικά,ώς είδεν αύτόν, έθαύμασε καί είπεν εις τάς ακο- λούθους της· « Ό άνθρωπος ούτος δεν ήλθεν έδώάνευ τήςθελή- σεως των θεών. Πρότερον μοί έφαίνετο οτι είνε δύσμορφος, τώρα όμως ομοιάζει μέ τούς αθανάτους, οίτινες κατοικούσα τόν εύρύν ουρανόν. Είθε ποτέ καί έγώ τοιουτον τινα άνδρα να δνο- μάσω σύζυγόν μου. Αλλά τώρα δότε είς αυτόν φαγητόν καί ποτόν». Ούτως ώμίλησεν αύτη, έκείναι δέ παρέθηκαν είς τόν ’ Όδυσσέα φαγητόν καί ποτόν έτρωγε δέ ούτος καίέπινεν άπλή- στως, διότι πολλάς ημέρας είχε να φάγη. Μετά ταυτα ήτοι- μάσθησαν ν’ άναχωρήσωσιν.

ΰίί. ‘Ο^ηγίαι Μαυσεκας τον Όδυσσέα.

Ή Ναυσικά, άφ’ ού άνέβη έπί της άμάξης, είπε προς τόν Όδυσσέα· « Έγέρθητι, ώ ξένε, νά ύπάγωμεν εις την πόλιν, ίνα σε οδηγήσω είς τά ανάκτορα του πατρός μου, ένθα θά γνωρί- σης τούς άρίστους των Φαιάκων. Επειδή δέ είσαι άνθρωπος συνετός, νά πράξης ώς θά σου είπω. Έφ’ όσον μέν πορευόμεθα διά μέσου των λειμώνων καί των αγρών, άκολούθει μέ τάς άκολούθους μου την άμαξαν. Όταν όμως πλησιάσωμεν είς την πόλιν, τότε νά μείνης είς τό πλησίον τής οδού ώραϊον έξαίγεί- ρων άλσος, μέχρις δτου έννοήσης 3τί έφθάσαμεν είς τήν πόλιν. Διότι έπιθυμώ ν ’άποφύγω τήν κακολογίαν τών ανθρώπων, έπειδή ύπάρχουσι βεβαίως πολλοί μεταξύ τού λαού ύβρισταί, καί ίσως * τις έξ αύτών συναντήσας ημάς είπη: Τις είνε ό ξένος, όστις ακολουθεί τήν Ναυσικάν; πού εδρ-ν αυτόν τόν μεγαλόσωμον καί ώραίον άνδρα; Ίσως είναι ό μέλλων σύζυγός της. *Ισως

..^σεκάλεσε τούτον έκ του πλοίου περιπλανώμενον, διότι βε- βαίως έδώ δεν ύπάρχοοσιν άνδρες δι’ αυτήν. Βεβαίως προτιμό- τερον δι ’ αυτήν ήτονά ζητήση σύζυγον από άλλο μέρος, άφ’ού τούς εύγενείς Φαίακας, οίτινες την ζητουσι, καταφρονεί. Τοιου- τοι λόγοι δι’έμέ, ώ ξένε , είνε όνέιδος. Καί έγώ αυτή θά κατηγορούν έκείνην, ήτις παρά την συγκατάθεσιν των γονέων της ήθελε συναναστρέφεσθαι μέ άνδρας πριν ή δημοσία έπισή- μως έλθη εις^άμον. Όταν δ’έννοήσης οτι ήμεϊς έψθάσαμεν είς την πόλιν, τότε νά πορευθής είς αυτήν καί νά ζητήσης την οίκίαν του “Αλκινόου. Εΐνε δ* εύκολον νά εύρης αυτήν, διότι ου · δεμία άλλη οικία είνε όμοια μέ την του “Αλκινόου. Όταν δέ διέλθης την αυλήν, τότε διά μέσου τής αιθούσης νά πορευθής κατ’ ευθείαν πρός την μητέρα μου, ήτις κάθηται παρά την εστίαν, νήθουσα έρια πορφυροβαφή, καί νά προσπέσης είς τούς πόδας της καί νά παρακαλέσης αυτήν νά σε βοηθήση νά έπανέλ- θης είς την πατρίδα σου. ήΑν αύτη συμπαθήση πρός σέ, δύ- νασαι νά έλπίσης, οτι θά έπανίδης τούς φιλτάτους σου καί· τήν πατρίδα σου».

Ταυτα είπε καί έμάστιξε τάς ήμιόνους, αύται δέ ταχέως άφή- καν όπίσω των τό ρεύμα του ποταμού. Ή Ναυσικά όμωςδιηύ- ‘θυνεν έπιτηδείως τάς ήμιόνους, διά νά δύνωνται ν’ άκολουθώ- σιν αυτήν πεζή* αί άκόλουθοι καί ό Όδυσσεύς. Ότε έδυσεν ο- ήλιος, έφθασαν είς τό άλσος, ένθα έστάθη ό Όδυσσεύς καί προσ- ηυγήθη είς την “Αθήναν, ίνα καταστήση τούς Φαίακας ευμε- νείς πρός αυτόν* ή δέ Ναυσικά έζηκολούθησε τον δρόμον της.

’Άφοξίς του Ό^υσσέως είς τά ανάχτορτι του ’;%λκ&νόου.

Ότε ή Ναυσικά έφθασεν είς τά άνάκτορα, ό Όδυσσεύς έΕεκί- νησε νά μεταβή είς την πόλιν. Ότε δέ είσήρχετο είς αυτήν, ή

14. Τό Έρέ^ϋειον (ναός τής Παλλάδος Αθήνας καί του Ποσειδόρνος επί τής Άκροπόλεως των Αθηνών).

• 44 —

Αθήνα λαβουσα την μορφήν μικοάς κόρης, κρατούσης υδρίαν, ήλθε καί έστάθη έ’μπροσθέν του. Ό Όδυσσεύς ίδών την κόρην είπε* «Τέκνον μου, δύνασαι νά με όδηγήσης εις τά άνάκτορα του ’Αλκινόου ; Είμαι ξένος καί δεν γνωρίζω κανένα».

Πρός αυτόν άπήντησεν ή Άθηνά’

«Ευχαρίστως, ώ ξένε, θά σοι δείξω την οικίαν, την οποίαν ζητείς, Είνε πλησίον τής ίδικής μας. ’Αλλ ’ άκολούθει με έν σιωπή, χωρίς ούτε νά κυττάξης ούτε νά ερώτησης κανένα, -διότι οί άνθρωποι εδώ δεν είνε φιλόξενοι».

Ταυτα είπουσα έπορεύετο έμπρός, ήκολούθειδέ ό Όδυσσεύς θαυμάζων τον λιμένα, τά πλοία, την αγοράν καί τά μακρά καί υψηλά τείχη τής πόλεως. Ότε δε έ’φθασαν είς τά ανά- κτορα του Αλκινόου, τότε ή ’ Αθήνα είπεν

« Ιδού, ώ ξένε, τά άνάκτορα του βασιλέως. Θά εύρης δε έντός τούς βασιλείς συμποσιάζοντας. Είσελθε άφόβως, διότι ό θαρρα- λέος άνθρωπος έπιτυγχάνει καλλίτερον είς τάς έπιχειρήσεις του. Όταν είσέλθης, νά ζητήσγ.ς νά ευρης κατά πρώτον την βασί- λισσαν, ήτις ονομάζεται Άρήτη. Αύτη. άγαπάται υπό τοΟ συ- ζύγου της, τών τέκνων της καί του λαού ολοκλήρου τόσον, όσον ούδεμία άλλη γυνή. Εάν αύτη συμπαθήση προς σέ, δύ- νασαι νά έλπίσης ότι θά έπιστρέψης είς την πατρίδα σου».

Ταϋτα είπεν ή Άθηνάκαί άπήλθεν έκ τής χώρας τώνΦαιά- κων καί μετέβη είς τον έν ’Αθήναις ναόν, τόν·όποϊον ώκοδόμη - σεν αύτήό Έρ^χθεύο. Ό δε Όδυσσεύς είσήλθεν είς τά άνάκτορα καί,άφ’ούέπί πολλήν ώραν έμεινεν έκπληκτος π αρατηρών την μεγαλοπρέπειαν καί την πολυτέλειαν τών άνακτόρων, διηυ- θύνθη είς την αίθουσαν, ένθα εδρε τούς ηγεμόνας τών Φαιάκων κάμνοντας σπονδάς είς τον Έρμήν, διότι είς αύτόν έκαμνον τάς τελευταίας σπονδάς, οτε ήρχετο ή ώρα του ύπνου. Είσηλθε δε χωρίς νά τόν ίδη κανείς καί φθάσας πρό τής βασιλίσσης * Ιπεσεν είς τού; πόδας της καί ίκέτευεν αδτήν ως έξής*

45 -

« Άρη τη, θύγατερ του ‘Ρηξήνορος, άφ* οδ ύπέφερα πολλάς ταλαιπωρίας, προσπίπτω Ικέτης του συζυγου σου, σου και των συνδαιτυμονών τούτων. Εί’θε οί θεοί νά σας δώσωσι βίον εύδαί- μονα καί έκαστος νά άφήση είς τά τέκνα αύτου τους θησαυρού^ και την τιμήν, την όποιαν έλαβε παρά του λαοΟ. Εμε οε απο-^ στείλατε ταχέως είς την πατρίδα μου, διότι έπί πολύν χρόνοι μακράν αυτής υποφέρω πολλά δείνα».

15. Κρατήρες (αγγεία έν οίς έμίγνυον τον οίνον με ύδωρ καί εξ ών ηντλουν με τδ κύπελλον).

Ούτως ώμίλησε και έκάθισε πλησίον της εστίας ε!ς την τέ- φραν* έκείνοι δέ πάντες έμειναν άφωνοι. Μετ’ δλίγον ήρχισε νά όμιλη ό σοφό^ γέρων Έχένειος καί είπεν* « Αλκίνοε, τούτο βεβαίως δεν σε τιμά ουδέ αρμόζει ό ξένος νά κάθηται χαμαί είς την τέφραν της έστίας. Σήκωσον λοιπόν αύτόν καί κάθισον έπί θρόνου καί διάταξον τούς κήρυκας νά φέρωσιν οίνον διά νά κάμω μεν σπονδάς είς τον Δία, τόν προστάτην των Ικετών, ή δέ οίκονόμος άς παραθέση δειπνον είς τόν ξένον.

Ό Αλκίνοος, ώς ήκουσε ταυτα, έσηκώθη καί λαβών τόν ξέ—

— 46 -

-νον ϊκ της χειρός ώδήγησεν αύτδν καί έκάθισεν επί ώραίου θρόνου. Κατόπιν δέ υπηρέτρια έχυσεν εις αυτόν ύδωρ και ένί- •φθη, ή δέ οίκονόμ,ο’ς παρέθηκε τράπεζαν μέ άφθονα φαγητά.

Έν ώ δε ό Όδυσσεύς έτρωγε καί επινεν, ό Άκκίνοος είπε προς τον κήρυκα* «Ποντόνοε, άνάμιξον εις τόν κρατήρα οίνον και διαμοίρασον είς όλους τούς έν τη αιθούση, ίνα κάμωμεν •σπονδάς είς τόν Δια τόν προστάτην και συνοδόν των ικετών».

Ό κήρυξ έξετέλεσεν ευθύς την διαταγήν καί, άφ* οδ οι συν- δαιτυμόνες έκαμον τάς σπονδάς, ό Αλκίνοος είπε πρός αύτούς* « ’Ακούσατε, ηγεμόνες καί αρχηγοί των Φαιάκων* αύριον την πρωίαν άς προσκα/έσωμεν καί άλλους των Φαιάκων κ?ι ας φι- λευσωμεν τόν ξένον προσφέροντες λαμπράν θυσίαν εις τούς θεούς. Κατόπιν δέ άς σκεφθώμεν πώς καλλίτερον θά άποστεί- ’λωμεν αυτόν ε?ς την πατρίδα του.

Ταυτα είπε* πάντες δέ έπεδοκίμασαν τούς λο’γους του Αλ- κινόου καί άνεχώρησαν είς τάς κατοικίας των, άφήσαντες τόν Όδυσσέα έν τοϊς άνακτόροις. Πλησίον δε αύτου έμειναν καθή- ■μενοι ή ’Αρήτη καί ό Αλκίνοος, έν ω αί ύπηρέτριαι έτακτο- ποίουν τά σκεύη τής τραπέζης. Έν ώ δε ούτως έκάθηντο, ή ’Α- ρήτη άνεγνώρισε τά ένδύματα του Όδυσσέως, τά όποια ή ίδια ■μετά τών υπηρετριών της είχε κάμη,καί είπε πρός τόν Όδυσσέα.

«Ξένε, ποιος είσαι καί πόθεν έρχεσαι; Ποιος σοί έδωκε τά έν- δύματα ταΟτα; Δεν είπες ότι περιπλανηθείς ήλθες ένταύθα;»,

Τότε ό Όδυσσεύς διηγήθη την επταετή διαμονήν του έν τή νήσω Ωγυγία, τό ναυάγιον καί τήν περιποίησιν, την ο- ποίαν παρέσχεν εις αύ όν ή Ναυσικά. Κατόπιν ό Αλκίνοος έβεβαίωσε καί πάλιν τόν Όδυσσέα περί τής άποστολής του είς την πατρίδα ή δέ ’Αρήτη διέταξε τας υπηρέτριας νά έτοι- μάσωσι κλίνην με ωραία σκεπάσματα διά τόν Όδυσσέα. Μετά ταυτα μετέβησαν ί α κοιμηθώσι.

2Βυμ.πόσοον των Φαοάκων.

Ώς έφώτισεν ή ημέρα, ό Αλκίνοο; καί ό ’Οδυσσεύς ήγέρθη- σαν έκ της κλίνης καί ένδυθέντες έπορεύθησαν εις την αγοράν, ή τις ήτο πλησίον της θαλάσσης. Ότε δέ έφθασαν έκεΐ, έκάθι- σαν πλησίον άλλήλων έπί ώραίων λίθινων έδρών. Ευθύς δέ συνήχθησαν καί οί πλειστοι των Φαιάκων καί έκάθισαν έπί των Ιδρών θαυμάζοντες τον Όδυσσέα, διότι ή Αθήνα είχε κάμη αυτόν ύψηλότερον καί μεγαλοπρεπέστερον.

Τδτε σηκωθείς ό Αλκίνοος ώμίλησεν ώς έξης* «Ό. ηγεμό- νες καί αρχηγοί των Φαιάκων, ό ξένος οδτος ήλθεν εις την κα- τοικίαν μου, άφ* ού ύπέφερε πολλά; ταλαιπωρίας. Δεν γνωρίζω πριος είνε* μέ ικετεύει όμως να τον πέμΊωμεν ταχέως είς την πατρίδα του. “Ας σπεύσωμεν λοιπόν, όπως έπράξαμεν πάν- τοτε, να τον βοηθήσωμεν. “Ας ρίψωμεν εις. την θάλασσαν πρωτδπλουν πλοϊον καί ας έκλέξωμεν μεταξύ του λαοΟ πεντή- -κοντα δύο νέους, οιτινες να εινε οί άριστοι. ’Αφ’ ού δέ ούτοι .!:οιμάσωσι τα διά τδ ταξείδιον, ας έλθωσιν είς τον οίκον μου, ένθα Ιτοιμάζεται συμπόσι ον. Υμείς δέ νά έλθητε πάντες ■είς τά άνάκτορά μου, ένθα θά φιλεύσωμεν τον ξένον. Νά προσ- οιαλέσητε δέ καί τον άοιδδν Δημόδοκον, ίνα [χάς διασκεδάση .διά των ασμάτων καί της κιθάρας».

Ταυτα είπών ό ’Αλκίνοος προεπορεύθη εις τά άνάκτορά, ήκολούθησαν δέ αύτδν οί ήγεμόνες. Ευθύς δέ έκλεχθέντες ο» πεντήκοντα δύο νέοι μετέβησαν εις την παραλίαν καί, άφ * ού ήτοίμασαν το π/οΐονδιάτό ταξείδιον, ήλθον εις τά ανάκτορα, ■είς τα όποια είχον ήδη έλθη οί προσκεκλημένοι.

Ότε ή τράπεζα ήτο έτοιμη, ήλθε καί ό Δημόδοκος, δστις -ήτο μέν τυφλός, άλλ * έτραγώδει γλυκύτατα. Ούτος έκάθισεν -έπί θρόνου οδηγηθείς ύπδ του κηρυκος. Κατόπιν ό κήρυξ έκρέ- μασεν άνωθεν του άοιδου άπό τίνος πασσάλου την κιθάραν καί

— 48 —

ώδήγησεν αύτδν πώς νά την λάβη, όταν ήθελεν. Άφ’ ου δέ πάντες έφαγον και έπιον, τότε δ Δημόδοκος ήρχισε νά ψάλλη την φιλονικίαν του Όδυσσέως καί του Άχιλλέως, κατά την όποιαν ό [Λεν Όδυσσεύς έλεγεν, ότι ή Τροία θά κυριευθή διά δόλου, ό δε Άχιλλεύς διά της βίας.

Τδ άσμα τούτο συνεκίνησε τον Όδυσσέα και ήρχισε νά κλαίη. Αμέσως όμως έσήκωσε τδ έπανωφόριόν του καί έκά- λυψε τδ πρόσωπόν του, διότι έντρέπετο νά τδν ί’δωσι κλαίοντα. Μόνος ό Αλκίνοος, δστις έκά^ητο πλησίον του, παρετήρησε. τούτο καί άκούσας τούς στεναγμούς είπε πρδς τούς άλλους* « Ακούσατε, ήγεμόνες καί άρχηγοί των Φαιάκων* άρκούν- τως εύχαριστήθημεν έκ του συμποσίου καί της κιθάρας* τώρα άς έξέλθωμεν καί ας άγωνισθώμεν εις όλους τούς άγώνας, ΐνα οιηγηται ό ξένος, όταν έπανέλθη είς την πατρίδα του, πόσον έξέχομεν εις την πυγμήν, είς την πάλην, είς τδ πήδημα καί είς τδν δρόμον». Ταυτα είπε καί προεπορεύθη, ήκολούθησαν· δέ αύτδν πάντες.

Ά γώνες των Φαιάκων.

Ότε ήλθον εις την άγοραν καί έκάθισαν, οι νέοι ήρχισαν τούς αγώνας. Καί άλλοι μεν ήγωνίσθησαν εις τδν δρόμον, άλ- λοι εις την πάλην, άλλοι είς τδ πήδημα, άλλοι είς τδν δίσκον καί άλλοι είςτήν πυγμήν. Άφ’ ουδέ εύχαριστή^ησαν όλοι έκ τών άγώνων, ό Λαοδάμας, ό υίδς του Αλκινόου, είπεν*

«Έλ ετε, φίλοι, άς παρακαλέσωμεν τδν ξένον νά λάβη μέρος είς τούς άγώνας, διότι τδ σώμά του φαίνεται λίαν κα- τάλληλον δι * άγώνας καί έξησκημένον είς τούτους. Διατηρεί δε άκόμη άκμαίαν την νεότητά του με ολας τας κακουχίας, διότι ούδέν άλλο νομίζω καταβάλλει τδν άνθρωπον τόσον, όσον ή θάλασσα, όσον ίσχυρδ; καί αν είνε ούτος».

Πρδς αύτδν άπήντησεν ό Όδυσσεύς* «Λαοδάμα, διατί με

16. Έλλην οπλίτης κρατών τό δόρν καί την άόπίδα.

ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΜΑΚΡΥΝΑΙΟΥ

4

50

προκαλεΐς νά λάβω μέρος εις τούς αγώνας : Πώς δύναμαι εγώ να πράξω τούτο, άφ’ οΟ ύπέφερα πλείστας ταλαιπωρίας καί ήδη κάθημαι είς την άγοράν ως ικέτης παρακαλών τον βασιλέα καί δλον τον λαδν νά με άποστείλη εις την πατρίδα μου ;».

Προς τούτον άπήντησε τδτε ύβριστικώς δ Εύρύαλος· «Α- ληθώς δεν δύναμαι, ώ ξένε, νά σε’ παρομοιάσω μέ άνθρωπον έμπειρον τών αγώνων. Σύ ομοιάζεις μάλλον μέ έπιστάτην

εμπορικού πλοίου, δστις φρον- τίζει νά κερδίζη περισσότερα χρήματα, ή μέ αγωνιστήν». Οί λδγοι οδτοι ήρέθισαν τον Όδυσσέα, δστις παρατηρήσας τον Εύρύαλον μέ βλέμμα βλο- συρόν είπε* «Φίλο, δέν ώμί- λησας φρονίμως. Βεβαίως οί θεοί δέν δίδουσι τα δώρά των εις δλους τούς ανθρώπους έξ ίσου. Καί είς σέ έδωκαν μέν ώραιο’τητα, άλλα δέν σοι έδω- καν καί φρδνησιν. Δέν είμαι άπειρος τών αγώνων ώς νομί- ζεις, άλλ’ δτε ήμην νέος, ή- 17. Διόκοβόλος μην μεταξύ τών πρώτων. Τώρα

όμως μέ κατέβαλον αί ταλαι- πωρίαι καί αί θλίψεις. Άλλ ’ αν καί ύπέφερα πολλά, θά άγω- νισθώ, διότι οί άπρεπεϊς λο’γοι σου μέ ήρέθισαν».

Ταυτα είπε, καί ώς ήτο ένδεδυμένος έλαβε δίσκον μέγαν καί πολύ βαρύτερον έκείνου, τον όποιον έρριπτον οί Φαίακες, καί τδν έρριψεν. Ό λίθος έβόμβησε, πάντες δέ οί Φαίακες έκυψαν τάς κεφαλάς έκπλαγέντες διά την ορμήν του λίθου. Ουτος έπεσε πολύ μακράν τών άλλων σημείων, ή δέ Αθήνα, λα-

βοϋσα τήν μορφήν άνδρός, έθεσε τδ σημείον καί -.είπε* «Καί αυτός ό τυφλός, ώ ξένε, Οά διέκρινε διά τής αφής του τδ ση- μείον, διότι κεϊται πολύ μακράν των άλλων. Έχε θάρρος λοι- πόν, διότι ούδεις των Φαιάκων θά σε φθάση , πολύ δε δλιγώτε- ρον θά σε ύπερβή».

Ού τως ώμίλησεν αυτή* ό δέ Οδυσσεύς έχάρη και είπεν* «Εμπρός, νέοι, φθάσατε τδ σημείον τούτο και δέν θά βραδύνω νά ρίψω άλλον δίσκον είς τήν αύτήν άπόστασιν ή καί έτι υ,α- κρότερον. “‘Αν θέλετε, είμαι έτοιμος ν’ άγωνισθώ καί εις τήν πυγμήν καί εις τήν πάλην καί εις τδν δρόμον με όλους υμάς, έκτδς του Ααοδάμαντος, διότι φιλοξενού- μαι εις τήν οικίαν του. Καί τδ τ ό- ζον μεταχειρίζομαι τόσον καλώς, δσον ούδεις άλλος έπί τής γης. Έν Τροία, μόνον ό Φιλοκτήτης μέ ύ- περέβαινε. Καί μέ τδ δόρυ βάλ/ω τόσον μακράν, όσον άλλος ρίπτει τδ βέλος. Μόνον εις τδν δρόμον φοβούμαι μη με νικήση τις των Φαιάκων, διότι αί κακουχίαι τής θαλάσσης μέ έστέρησαν πολλήν 18. Χόξον Κα1 ?έλος. δύναμιν » .

ΤαΟτα είπε* πάντες δέ οί Φαίακες Ισιώπησαν καί μόνος ό Αλκίνοος είπεν* »*Ω ξένε, βλέπομεν ότι ·δέν λέγεις ταυτα διά *νά μάς δυσαρεστήσης, άλλ ’ άπλώς διά νά δείξης τά προτερή- ματα σου, έπειδή σέ ήρέθισαν οί λόγοι του Εύρυάλου. Ούδεις φρόνιμος άνθρωπος δύναται νά περιφρονήση τήν ανδρείαν σου. Ημείς δέν καυχώμεθα ότι είμεθα άριστοι πυγμάχοι καί πα- λαισταί, άλλ ’ είμεθα ικανοί είς τδν χορόν * καί εις τδν δρόμον και άριστοι είς τήν ναυτιλίαν. Έλθετε λοιπόν, νεαροί χορευ-

(

52

ταί, ίνα χορεύσητε καί δείξητε την εύκαμψίαν σας, διά νά Ϊ§Τ» ό ξένος καί διηγήται εις τούς φίλους του, όταν έπανέλθη είς την πατρίδα του, ο τι ημείς ύπερβαίνομεν όλους είς τούτο. “Ας σπευση δε καί 6 κήρυξ είς τα ανάκτορα καί φέρη την κιθάραν τού Δημοδόκου».

’ΑφοΟ ό κήρυξ έφερε τήν κιθάραν καί έδωκεν είς τον Δημο- δοκον, ούτος ήρχισε νά ψάλλη άσμα τοϋ χορού. Τότε οι νέοι έτάχθησαν περί αυτόν καί ήρχιααν τδν χορόν. Καί πάντες μέν έχόρευον καλώς, ίδίως δε οι υιοί του Αλκι νοου Λαοδάμας καί “Αλιος. Ούτοι έλαβον ώραίαν πορφύραν σφαίραν, καί ό μέν κλινών προς τά δπίσω ερριπτεν αυτήν μέχρι των νεφών, ό δέ άναπηδών άπδ τής γης ήρπαζεν αυτήν μετ’ ευκολίας πριν πέση είς τδ έδαφος. Έπειτα έχορευσαν πολυποίκιλον χορδν καί με πυκνάς περιστροφάς, οί δέ άλλοι νέοι ίσταντο πέριξ καί έκρότουν τάς χείρας μέ ρυθμόν. Τούτον ίδών ό Όδυσσεύς έθαύμασε καί είπε «Βασιλεύ Αλκίνοε, δικαίως έκαυχήθης, οτι οι Φαίακες είναι άριστοι χορευται. Τώ όντι βλέπων αυτούς θαυμάζω».

^6. Δώρα των Φα&άκων προς τον Όδυσαέα.

Οί λόγοι ούτοι ευχαρίστησαν τόν Αλκίνοον, όστις ευθύς είπε προς τούς Φαίακας· «Ακούσατε, ήγεμόνες καί άρχηγοί τών Φαιάκων. Ό ξένος μοί φαίνεται άνθρωπος συνετώτατος. “Ας δώσωμεν λοιπόν είς αυτόν δώρα φιλοξενίας, καθώς αρμό- ζει. Εί’μεθα δώδεκα βασιλείς έν τή χώρα ταύτη καί έγώ δέ- κατος· τρίτος. “Ας φέρη έκαστος έπανωφόριον, χιτώνα καί έν τάλαντον χρυσού. “Ας φέρωμενδέ ταύτα αμέσως, ίνα καί ούτος καθίση μετ’ εύχαριστήσεως είς τό συμπόσιον’ ό δέ Εύρύαλος άς έξιλεώση αυτόν διά λόγων καί διά δώρων, διότι είπεν αυτώ λέξεις άπρεπείς».

— 53

Ταυτα εϊπεν ό ’ Αλκίνοος* πάντες δέ παρεδέχθησαν τούς λόγους του καί έπεμψεν έκαστος τον . κήρυκά του διά νά φέρη τά δώρα. Ό δε Εύρύαλος άπήντησε πρδς τον Άλκί νοον* «Βασιλεύ Αλκίνοε, ναι, θά ικανοποιήσω τον ξένον ώς διατάττεις. Θά τω προσφέρω τδ ξίφος μου τούτο, τοΟ οποίου ή λαβή είναι άργυρά, ή δέ’ίήκη εξ έλέφαντος». Ταυτα είπών £θεσεν είς τάς χεϊρας του Όδυσσέως τδ ξίφος και είπε* «Χαίρε, σεβαστέ ξένε* άν είπον λέξιν τινά, ήτις σε έλύπησεν, άς δια- σκορπίσωσιν αυτήν οι άνεμοι. Είθε δέ οί θεοί νά σε άξιώσωσ1 νά έπανίδης τήν σύζυγόν σου καί νά έπιστρέψης εις τήν πα- τρίδα σουν διότι ίκανδν χρόνον υποφέρεις ταλαιπωρίας μακράν των φιλτάτων σου.

Προς αύτδν άπήντησεν δ Όδυσσεύς’ «Καί συ, φίλε, γαίρε μεγάλως· είθε δέ οί θεοί νά σοι δώσωσιν εύτυ/ίαν καί ουδέποτε νά λάβης άνάγκην του ξίφους τούτου». Ταυτα είπε καί έκρέ- μασεν άπδ των ώμων του τδ ξίφος. Έν τω μεταξύ έδυσεν δ ήλι ος, οί δέ κήρυκες έφερον τά δώρα, άτινα παρέλαβεν ή Ά- ρήτη· δ δέ Αλκίνοος ώδήγησε τούς Φαίακας εις τά ανάκτορα, καί, άφ ’ ού έκάθισεν αυτούς έπί ωραίων θρόνων, είπε προς τήν σύζυγόν του*

« Άρήτη, φέρε τδ ώραιότερον των κιβωτίων καί θές Ιντδς αύτου τά δώρα τών άλλων ηγεμόνων καί εν έπανωφόριον καί χιτώνα έκ μέρους ήμών, Γνα βλέπων αυτά δ ξένος εύχαριστή- ται. Έγώ δέ θά ^προσφέρω τδ χρυσουν τούτο ποτήριόν μου, ινα μέ ένθυμήται εις τά· ά\έκτορά του οσάκις κάμνη σπονδάς πρδς τδν Δία καί τούς άλλους θεούς».

Ούτως ώμίλησεν ή δέ Άρήτη ευθύς έξετέλεσε ταυτα καί καλέσασα τδν Όδυσσέα ώδήγησεν αύτδν νά κλείση τδ κιβώ- τιον διά δεσμών, ίνα μη του άφαιρέσωσί τι κατά το ταξείδιον. όταν θά κοιμάται. Έπειτα δ Όδυσσεύς μετέβη εις τδν λου- τρώνα, ένθα έλούσθη, ήλείφθη μέ έλαιον καί ένεδύθη καθαρά

• 54 —

Ενδύματα. Ότε δε μετ έβαινε ν είς την αίθουσαν, ή Ναυσικά^ ήτις ίστατο παρά τον παραστάτην της θύρας και παρετήρε^ αυτόν μέ θαυμασμόν, είπε.

«Χαιρε, ώ ξένε* όταν έπιστρέψης εις την πατρίδα σου μή, λησμονήσης εμέ, είς την όποιαν κατά πρώτον δφ-ίλει; τήν ζωήν σου». Προς αυτήν άπήντησεν ό Όδυσσεύς- «Ναυσικα, είθε νά δώση ό Ζευς νά έπιστρέψω ε?ς τήν πατρίδα μου καέ έκεΐ θά σε λατρεύω ώς θεάν καθ’ βλην μου τήν ζωήν, διότι σύ, καλή μου κόρη, μέ Εσωσας».

Ταυτα είπών είσήλθεν εις τήν αίθουσαν, Ενθα είχε παρατεθή; πλούσια τράπεζα, και έκάθισεν επί θρ όνου πλησίον τοΟ “Αλκι- νόου. Ότε δέ έτρωγον, ό Όδυσσεύς έλαβε μέγα τεμέχιον Εκ του μηρού χοίρου, τό όποιον ε’δωκεν είς τον κήρυκα καί είπε* «Κήρυξ, λάβε καί δός τό τεμάχιον τούτο εις τον άοιδόν. Επι- θυμώ μέ δλας τάς λύπας μου νά περιποιηθώ αυτόν, διότι ολοι οι άνθρωποι σέβονται καί τιμώσι τούς άοιδούς». Ό κήρυξ λα- βών Εδωκε το τεμάχιον, ό δέΔημόδοκος Εδέχθη αυτό καί εχάρτη πολύ. “Αφ’ού δέ Εφαγον καί έπιον πάντες, ό Όδυσσεύς είπε προς τον άοιδόν «Δημόδοκε, σέ τιμώ πλειότερον όλων των θνητών, διότι ψάλλεις τόσον άκριβώς όσα Επραξαν καί Επαθον οι Έλληνες έν Τροία, ώς έάν ήσο παρών ή ήκουσας ταυτα παρά τίνος εξ αύτών. Έλα λοιπόν τώρα, ψάλλε τό ασμα περί του Δουρείου ίππου, τον όποιον κατεσκεύασεν ό Έπειός, ό δε Όδυσσεύς έγέμισε πολεμιστών, οίτινες Εκυρίευσαν τήν Τροίαν.

Αν τούτο ψάλης άκριβώς, θά κηρύττω είς όλον τον κόσμον, ότι είσαι ό άριστος τών άοιδών».

Ταυτα είπεν* ό δέ Δημόδοκος ήρχισε νά ψάλλη μέ γλυκεϊαν φωνήν. Έν ώ δέ Εψαλλεν, ό Όδυσσεύς συνεκινήθη καί δάκρυα άφθονα κατέβρεχον τάς παρειάς του. Τούτο ίδών ό “Αλκίνοος είπεν <* “Ακούσατε, ώ ηγεμόνες καί άρχηγοί τών Φαιάκων* άς παύση ό Δημόδοκος τό ασμα, διότι δεν άρέσκει ε?ς όλους

19, *0 Δη|ΐόθοκθ( βάλλει ενώπιον τον Όδιόόέως

ο6 —

ομοίως. Άφ * ότου ό άοιδός ήρχισε το άσμα, ό ξένος μας δεν έπαυσε κλαίων πικρώς. Βεβαίως μεγάλη λύπη κατέχει την ψυχήν του. *Ας παύση λοιπδν τδ ασμα διά νά εύφραινώμεθα δλοι ομοίως, καί μάλιστα ό ξένος, προς τιμήν του οποίου γί- νονται δλα ταυτα. Συ δέ,. ώ ξένε, μη άποκρύψης τίποτε εις δτι σε έρωτήσω, διότι είναι καλλίτερον νά είπης καθαρά την- αλήθειαν. Είπέ μοι τδ δνομά σου καί την πατρίδα σου διά νά σε μεταφέρωμεν έκει διά πλοίου. Είπέ προσέτι εις τίνας χώρας καί πόλεις περιεπλανήθης καί διατί κλαίεις καί θρηνείς, δταν άκούης περί τής τύχης των Ελλήνων έν Τροία. Μήπως έφο- νεύθη έκει τις συγγενής σου ή γαμβρδς ή πενθερδς ή άγαπητδς φίλος ; Διότι καί ό καλδς φίλος είναι ίσος πρδς άδελφόν».

Ό 9θΠυσσευς τοί>ς Φχίακας.

Ούτως ώμίλησεν ό Αλκίνοος, ό δέ Όδυσσεύς άπεκρίθη0 «Βασιλεύ Αλκίνοε, τω δντι είναι εύχάριστον ν’ άκούη τις τοιουσον άοιδόν, του όποιου ή φωνή είναι όμοια μέ τήν των θεών. Νομίζω δτι δεν υπάρχει άλλο τι τερπνότερον έν τω βίφ ή δταν δλος ό λαδς εύφραίνηται καί ο! συνδαιτυμόνες άκούον- •τες τοιουτον άοιδδν κάθωνται πέριξ τραπεζών πλήρων φα- γητών, ό δεν οίνοχόος φροντίζη νά γεμίζη τά ποτήρια οίνου. Τούτο νομίζω δτι είναι τδ κάλλιστον. Συ δμως έπεθύμησας νά με έρωτήσης διά τάς δυστυχίας μου, διά νά στενάζω περισσό- τερον. ’Αλλά τί πρώτον καί τί τελευταίον νά σοι διηγηθώ, άφ* ού πλεϊστα ύπέφερα; Καί πρώτον θά σας είπω τδ δνομά μου, διά νά με γνωρίσητε δλοι καί έάν διαφύγω τδν θάνατον, με έχητε φίλον.

Είμαι ό Όδυσσεύς, ό υιός του Λαέρτου γνωστός ε?ς όλους τούς άνθρώπους διά τά στρατηγήματά μου. Ή δόξα μου έχει φθάση μέχρις ουρανού. Κατοικώ δέ ε?ς τήν τερπνήν νήσον Τθά -

κην. £νθα ύψουται τό όρος Νήριτον. Ή νήσος αϋτη είναι μεν τραχεία, τρέφει όμως γενναίους άνδρας. Ούδεμία άλλη γη μοι φαίνεται γλυκύτερα αυτής, ούτε έκείνη, εις ήν μδ Ικράτησεν ή Καλυψώ, ούτε ή νήσος Αίαία, είς την όποιαν ήθέλησε νά με κράτηση ή Κίρκη. Και αί δύο θεαί έπεθύμησαν νά με κρα- τήσωσι καί με κάμωσιν άγήρατον. άλλα δεν ήδυνήθησαν νά με τείσωσι, διότι δι ’ έμέ ούδέν άλλο είναι προσφιλέστερου της πατρίδος μου.

Τώρα θέλω σάς διηγηθή τδ επίπονον ταξείδιον μετά την κα- ταστροφήν της Τροίας, τδ όποιον μοι έπεφύλαξεν ό Ζευς».

Ό ΌΗυσσευς δ:ηγεοτα.& τάς πλάνας του.

Περιπλάνηοις εις Ι^έκονας καί λωτοφάγους.

Ώς άνεχώρησα έκ της Τροίας με τά δώδεκα πλοϊά μου, ό άνεμος μέ ερριψεν είς την Τσμαρον, παράλιον πόλιν των Κι- κόνων. Άφ’ ου δε έλαφυραγωγήσαμεν την πόλιν καί έφονεύσα- μεν τούς περισσοτέρους^ των κατοίκων, τότε οί σύντροφοί μου έκάθισαν καί έτρωγον καί έπινον, αν καί έγώ τούς παρεκίνουν νά άναχωρήσωμεν. Έν τω μεταξύ όσοι των Κικόνων έσώθη- σαν, προσεκάλεσαν εις βοήθειαν τούς άλλους Κίκονας, γεν- ναίους καί πολυαρίθμους, οίτινες κατοικουσι μεσογείως. Ούτοι έδραμον την πρωίαν καί ήρχισαν νά μάς πολεμώσι πλησίον των πλοίων μας καί μάς ένίκησαν. Έβδομήκοντα καί δύο σύν- τροφοί .μου έφονεύθησαν, οί. δέ άλλοι διεφύγομεν τον θάνατον.

Έκενθεν άπεπλεύσαμεν μέ τεθλιμμένην καρδίαν διά την άπώλειαν των άγαπητών μας συντρόφων καί μετά τρικυμιώδη πλουν έννέα ήμερων έφθάσαμεν εις την χώραν των Λωτοφάγων, των όποιων ή τροφή είναι άνθη φυτών. Ενταύθα, άφ* οδ έξήλ- θομεν εις τήν παραλίαν καί ήντλήσαμεν ύδωρ καθαρόν, έξέλεξα δύο συντρόφους μου καί ενα κήρυκα καί διέταξα αυτούς νά

58 -

προχωρήσωσιν είς την χώραν, διά νά μαθωσι ποιοι άνθρωποι κατώκουν ’Αλλ* οδτοι μεταβάντες άνεμίχθησαν μέ τούς Λω- τοφάγους, οί’τινες δεν έσκέφθησαν μεν νά φονεύσωσιν αυτούς, έδωκαν όμως λωτόν, όστις κάμνει τον τρώγοντα νά λησμονη την πατρίδα του* διδ καί οδτοι λησμονήσαντες την πατρίδα των, εις την οποίαν έπλεον, δεν έπανήλθον είς τά πλοία. Τδτε έτρεξα είς αυτούς καί τούς έσυρα διά της βίας είς τδ πλοίον καί διέταξα τούς άλλους συντρόφους νά είσέλθωσι ταχέως είς τά πλοία επί :ω φόβω μη καί οδτοι φάγωσι λωτόν.

5Μ). ΙΙεροτιλάνησος Ό^υσσέως είς Κύκλωπας.

Έκείθεν άπεπλεύσαμεν καί έφθάσαμεν είς την χώραν των Κυκλώπων, ανθρώπων βιαίων καί άνομων, οίτινες τά πάντα περιμένουσιν από τούς θεούς. Διά τούτο οδτοι ούτε καλλιερ- γούσι τούς αγρούς ούτε φυτεύουσι μέ τάς χείράς των φυτόν τι, άλλ ’ δλα βλαστάνουσιν άνευ καλλιέργειας καί σποράς, καί ό σίτος καί ή κριθή καί αί άμπελοι, αίτινες καρποφορούσιν ύπερ- μεγέθεις σταφυλάς. Οδτοι δεν έχουσιν ούτε αγοράν ούτε συνε- λεύσεις, άλλά κατοικοΰσιν επί των κορυφών των υψηλών δ- ρέων έντός βχθέων σπηλαίων καί έκαστος κυβερνά την οίκο γένειάν του, χωρίς νά φροντίζη διά τούς άλλους,

Προ του λιμένος της χώρας τών Κυκλώπων καί είς μικράν άπόστασιν έκτείνεται νήσος μικρά καί δασώδης. Έπ’ αυτής ύπάρχουσιν άπειροι άγριαι αίγες, διότι ούδείς ποτέ μετέβη είς αυτήν, ούτε οι Κύκλωπες, διότι δέν έχουσι πλοία. Λύτη δεν είναι άκαρπος, άλλά δύναται νά παράγη άπό δλους τούς καρ- πούς βλων τών ώρών του έτους. Ό λιμήν της είναι τοσουτον ασφαλής, ώστε τά πλοία δεν έχουσιν άνάγκην ούτε σχοινίων ούτε άγκύρας. Είς τό βάθος του λιμένος ρέει κάτωθεν σπηλαίου διαυγέστατον ύδωρ έκ μιάς κρήνης περικυκλουμένης ύπόαίγεί-

— 59 —

ρων. Έχει κατεπλέομεν και θεός τις μάς ώδήγησε κατά την σκοτεινήν έκείνην νύκτα, κατά την όποιαν ούδέν άντικείμενον έφαίνετο. Ώς δ’έφώτισεν ή ήμερα, περιήλθομεν τήν νήσον και έφονεύσαμεν άφθονον κυνήγιον. Καθ * όλην δέ τήν ήμέραν μέχρι τής δύσεως του ήλιου έκαθήμεθα τρώγοντες^καί πίνον- τες. Έβλέπομεν’δέ τήν πλησίον χώραν των Κυκλώπων, τδν καπνόν, καί ήκούομεν τάς ψωνάς και τά γελάσματα των αιγών και των προβάτων. .

30. Ό μ.εταβ<κέν&ι ε&ς τον Οολύφημ,ον·

Ότε έδυσεν ό ήλιος και έπήλθε τό σκότος, έκοιμήθημεν κα- τακλιθέντες έπί τής παραλίας. Τήν έπαύριον άνεχώρησα μέ £ν μόνον πλοιον καί τούς έν αύτω συντρόφους μου καί έφθασα είς τήν παραλίαν τής χώρας των Κυκλώπων. Ενταύθα είδομεν έν μέγα σπήλαιον, έν τώ όποίφ κατψκει ό Πολύφημος, άνήρ πε- λώριος, οστις μόνος έφρόντιζε περί των ποιμνίων του καί δεν είχε σχέσεις μέ τούς άλλους , άλλά μόνος ζών διέπραττεν αδι- κίας. Ούδέν φοβερώτερον του τέρατος έκείνου. Δέν ώμοίαζε με τούς άλλους άνθρώπους, οίτινες τρέφονται μέ σίτον, άλ) ά με δασώδη καί μεμονωμένην κορυφήν ύψηλου όρους. Είς τήν πα- ραλίαν άφήκα τό πλοιον καί έκλέξας δώδεκα έκ των συντρό- φων μου έπορεύθην πρός τό σπήλαιον λαβών καί ασκόν πλήρη γλυκέος οίνου, τόν οποίον μοί έδωκεν έν Ίσμάρω ό Μάρων, ό ίερεύς του Απόλλωνος. Φθάσαντες είς αυτό δέν εύρομεν τόν Πολύφημον, διότι έβοσκε τά πρόβατά του. Είσελθόντες δε είς τό σπήλαιον παρετηρουμεν τά πάντα καί περιεμένομεν αυτόν.

Ότε ήλθεν, έφερε’μέγα φορτίον ξηρών ξύλων, τό όποιον έρ- ριψε κατά γής μετά πολλου κρότου* ημείς δέ έκ τής θέας του φοβηθέντες έκρύβημεν είς σκοτεινήν τινα γωνίαν του σπηλαίου. Έπειτα είσήγαγε τά θήλεα έκ του ποιμνίου του, όσα ήμελγε,

60

τά δέ άρρενα άφήκεν έξω είς τήν αυλήν. Μετά ταΟτα, άφ’ ού έθηκεν είς τδ στόμιον τού σπηλαίου ένα βράχον, ήμ,ελξε κατά σειράν τάς προβατίνας καί τάς αίγας* καί τδ μέν ήμισυ του γάλακτος έπηξεν είς τυρόν, το δέ έτερον ήμισυ έφύλαξε διά νά το πίτ). Μετά τάς προετοιμασίας ταύτας ήναψε μεγάλην πυ- ράν καί ίδών ημάς είπε-

Ξένοι, ποιοι είσθε καί πόθεν έρχεσθε; Έπλεύσατε ένταυθα χάριν έμπορίου ή πλανάσθε ώς πειραταί, οίτινες διακινδυνεύον- τες τήν ζωήν των προξενούσι δυστυχίας είς τούς άλλους;».

Ούτως ώμίλησεν* ήμών δέ ή καρδία συνετρίβη άπδ τήν φοβέραν φωνήν του* έν τούτοις εδρον λέξεις καί τφ άπεκρίθην*

«Είμεθα Έλληνες περιπλανηθέντες έκ τής Τροίας ύπδ τών σφοδρών άνέμων καί των μεγάλων κυμάτων τής Θαλάσσης.

Έπιθυμούντες νά έπανέλθωμεν είς τήν πατρίδα μας,άπεπλα- νήΘημεν ενταύθα. Άναμφιβόλως τοιαύτη είναι ή θέλησις του Διός. ΕίμεΘα έκ των πολεμιστών του ’Αγαμέμνονος, τού οποίου ή δόξα είναι μεγίστη, διότι κατέστρεψε ν ισχυράν πόλιν καί ένίκησε πολυαρίθμουο λαούς. ΈλΘόντες ένταυθα προσπίπτο- μεν είς τά γόνατά σου έλπίζοντες παρά σου φιλοξενίαν ή δώρα, τά όποια δίδονται συνήθως εις τούς ξένους. Σεβάσθητι τούς Θεούς, ισχυρότατε, καί εύσπλαγχνίσθητι ήμάς, ©ίτινες είμεθα ίκέται σου. Ό Ζευς είναι προστάτης τών ικετών καί τών σεβαστών ξένων»..

Ταυτα είπον εκείνος δέ άπεκρίθη μέ άσπλαγχνον καρδίαν «Ξένε, ή μωρός είσαι ή έρχεσαι. άπδ μακρυνάς χώρ^ς, διά νά με προτρέπης νά φοβώμαι τούς θεούς ή νά φυλάττωμαι άπό τήν δργήν αυτών. Οί Κύκλωπες άδιαφορουσι διά τον Δία καί διά τούς άλλους Θεούς, διότι είμεθα πολύ ισχυρότεροι. Μή πι- στεύσης λοιπόν, οτι διά νά άποφύγω τήν δργήν τών Θεών ήθε- λον φεισθή τής ζωής τών συντρόφων σου καί σου του ίδιου, έκτος αν ή ψυχή μου θελήση. Άλλ ’ είπέ μοι που άφήκας το

— 61 —

πλοΐόν σου, μακράν ή πλησίον της κατοικίας μου’ ; Διότι έπι- θυμώ νά γνωρίζω » .

Ταυτα είπε διά νά μ,ε άπατήση, ά)λ’ έγώ ένόησα την απά- την καί άπήντησα δολίως. «Τδ πλοίόν μου ώθησαν οί άνεμοι έξω καί ό Ποσειδών κατασυνέτριψεν αυτό έπί τώ^, βράχων της χώρας σου. Μόνον ήμεις έσώθημεν άπδ τδν φοβερόν όλεθρον». Ταυτα είπον έκεΐνος δέ, χωρίς ν’ άπαντήση, έσηκώθη, ήπλωσε τάς χεΐράς του έπί των συντρόφων μου, συνέλαβε δύο καί ώς σκύλακας συνέτριψεν αυτούς έπί του έδάφους * έπειτα έκοψεν αυτούς είς τεμάχια καί τούς κατ έφαγε, χωρίς ν’ άφήση τίποτε έκ των έντοσθίων των, των σαρκών των καί των μυε- λωδών δστών των. Ήμεις δέ ίδόντες το φοβερίν έκεϊνο θέαμα ύψώσαμεν τάς χεΐράς μας πρδς τον Δία καί έκλαίομεν, διότι απελπισία κατέλαβε την ψυχήν μας.

Τότε ό Κύκλωψ, άφ’ ού έγέμισε τον στόμαχόν του άνθρω- πίνων κρεάτων καί έπιε καθαρόν γάλα, έξηπλώθη έν τφ μέσφ του σπηλαίου μεταξύ του ποιμνίου του. Τότε έσκέφθην νά κτυπήσω αυτόν διά τοΟ ξίφους μου θανατηφόρως, άλλ’ άλλη σκέψις μέ ήμπόδισε* διότι ουδέποτε θά ήδυνάμην νά κινήσω μέ τάς χεΐράς μου τον τεράστιον βράχον άπό την είσοδον του σπηλαίου. Ούτω λοιπόν έκαθήμεθα λυπημένοι καί περιεμένο- λεν στενάζοντες την πρωίαν. ‘Ότε δέ αύτη ήλθεν, ό Κύκλωψ ήναψε μεγάλην πυράν, ήμελξε κατά σειράν τά πρόβατα, έλαβε πάλιν δύο τών συντρόφων μου καί παρεσκεύασε το πρωινόν γεύμα. Έπειτα, άφ* ού έφαγε καί άπώθησεν ευκόλως τον βρά- χον £* του στομίιυ του σπηλαίου, έξέβαλε τά παχέα πρόβατα. Μετά ταΟτα έπέθηκε πάλιν εις τδ στόμιον τόν βράχον καί συ- ρίζων ώδήγησε τό πιίμνιον είς το όρος. Έγώ έμεινα μετά τών συντρόφων μου έν τώ σπηλαίω σκεπτόμενος έκδίκησιν. Ή έξης δέ μοι έφάνη ή άρίστη. Έκοψα έν ξύλον έως μίαν δρ- γυιάν, ώξυνα αυτό καί τό έπυράκτωσα εις τό πυρ. Έπειτα

• 62 —

έκρυψα αυτό καλώς υπό σωρόν κόπρου, ήτις ήτο άφθονος έν τώ σπηλαίψ, και εξέλεξα διά κλήρου τέσσαρας των συντρόφων μου, οίτινες ήΟελόν με βοηθήσει να έξορύξωμεν τον δφθαλμόν τοϋ Κύκλωπος, δτε οΟτος θά έκοιμάτο.

31. ‘Ο Όδυοσευς τυφλοί τον Πολυσημίαν.

Την εσπέραν έπιστρέψας ό Κύκλωψ έκ τής βοσκής είσήγα- γεν όλα τά πρόβατά του είς τό σπήλαιον και δεν άφήκε κανέν έξω, είτε διότι ύπώπτευσέ τι είτε διότι θεός τις τψ ένέπνευσε τοιαύτην άπόφασιν. Έπειτα έθηχε πάλιν τον βράχον είς τό στόμιον του σπηλαίου καί έκάθισε καί ήμελξε κατά σειράν τάς προβατίνας καί τάς αίγας καί απέλυσε τά μικρά των. Άφ’ού δέ έτελείωσε τάς έργασίας ταύτας, ελαβε πάλιν δύο των συν- τρόφων μου καί παρεσκεύασε τό δείπνόν -του. Κατ’ έκείνην την στιγμήν έπλησίασα αυτόν κρατών άγγείον πλήρες έρυθρου οίνου καί είπον.

«Κύκλωψ, λάβε καί πιε τον οίνον τούτον τώρα, άφ* ου έχόρτασας ανθρωπίνων κρεάτων, διά νά ίδης τί ποτόν είχε τό πλοίόν μας. Τό έφερον εδώ διά νά με εύσπλαγχνισθής καί με άποστείλης είς την πατρίδα μου. Άλλ * ή μανία σου δεν έχει όρια. Κακέ άνθρωπε, πώς θέλεις νά έλθη άλλος έκ τών άν- θρώπων είς την χώραν ταύτην, άφ’οδμάς ύπεδέχθης τόσον κακώς ; » .

Ταυτα είπον έκείνος δέ ελαβε τό άγγείον, τό Ικένωσε καί εύχαριστήθη πίνων γλυκύ ποτόν. Έπειτα μοΟ έζήτησε καί άλλο καί είπε·

«Δός μοι άκόμη καί είπέ μοι τό όνομά σου διά νά σοι κάμω δώρον φιλοξενίας, διάτό όποιον πολύ θά εύχαριστηθής. Καί ή χώρα μας παράγει οίνον, άλλ’ ό ίδικός σου ομοιάζει μέ νέκταρ καί άμβροσίαν».

Όδνόόείτς τνφλοϊ τον Πολύσημον.

/

64

I

Ταύτα είπεν* έγώ 6έ έδωκα είς αυτόν πάλιν το άγγείον πλήρες οίνου, το όποιον έ’πιε. Τρις έγέμισα τό άγγείον καί τρις έκένωσεν αυτό ό άνόητος. Ότε οε ό οίνος έθόλωσε τον νουν του, είπον* «Κύκλωψ, Κανείς δνομάζομ αι, Κανένα υιέ καλου- σιν οι γονείς μου καί οι σύντροφοί μου».

Τότε ό Κύκλωψ άπεκρίθη* «Τον Κανένα θά φάγω τελευ- ταίον μετά τούς συντρόφους του. Τούτο θά είναι τό δώρόν μου».

Μετά τούς λόγους τούτους έπεσεν ύπτιος καί ήρχισε νά έξεμή οίνον καί τεμάχια άνθρωπίνων κρεάτων. Τότε έθεσα τό ξύλον υπό την τέφραν, διά νά τό θερμαίνω, καί διάλογων ένε- θάρρυνα τούς συντρόφους μου μή τις δειλιάση καί άποσυρθή. Ότε τό ξύλον έπυρακτώθη, τό άπέσυρα καί περικυκλούμενος ° υπό των συντρόφων μου έπλησίασα τό τέρας ί Τότε έβύθισα εις τό μέσον τού δφθαλμού τού Κύκλωπος την αιχμήν τού ξύλου, καί έν ω οι σύντροφοί μου έκράτουν αυτό μετά ουνά- μεως, έγώ πιέζων επί τής άλλης άκρας, τό έστρεφον ταχέως ώς τρυπάνην, μέχρις ου ό δφθαλμός του κατεστράφη.

Τό τέρας τότε έξέβαλε φοβεράν φωνήν καί οι πέριξ βράχοι άντήχησαν, ήμείς 8έ φοβηθέντες έφύγομεν είς γωνίαν τινά τού σπηλαίου. “Επειτα άπέσπασεν έκ τού δφθαλμού του τό ξύλον, βεβρεγμένον με αίμα, καί, εκτός εαυτού, τό έρριψε μα- κράν καί διά μεγάλων φωνών έκάλεσε τούς Κύκλωπας, οί- τινες κατώκουν πέριξ του έντός σπηλαίων. Εις τάς φωνάς του έτρεξαν πανταχόθεν καί άπό τήν είσοδον τού σπηλαίου τον ήρώτησαν τί τόν έβασάνιζεν.

«Φίλοι, άπεκρίθη ό Πολύφημος άπό ιό βάθος τού σπηλαίου, ό Κανείς μέ φονεύει διά δόλου καί ούχί διά τής βίας».

Εις τούς λόγους τού Κύκλωπος άπήντησαν έκείνοι* «Κανείς σε φονεύει; Είσαι λοιπόν μόνος ; Τότε δεν δύνασαι ν’άποφύ- γης τό κακόν τό στελλόμενον υπό τού Διός. Ζήτησον τήν βοή- θειαν τού θεού Ποσειδώνος τού πατρόςσου». Ταΰτα είπον καί

— 65

άνεχώρησαν, έγώ δε ηύχαριστήθην, διότι τούς έξηπάτησεν ή αλλαγή του δνόματός μου.

35£. Ο Όδυσβευς σώζεταο δοά πανουργίας.

Ό τυφλός Πολύφημος στενάζων καί βασανιζόμενος υπό των πόνων έζήτει ψηλαφών μέ τρέχουσας χεϊρας νά εύρη τό στό- μιον του σπηλαίου. Ευρών δέν τούτο άφήρεσε τόν βράχον, έκά- θισεν είς την είσοδον καί έκτείνας τάς χείρας ήλπιζεν, δτι θά μάς συνελάμβανεν έάν ήθέλομεν έξέλθη μετά των προβάτων.

Άλλ έγώ έδεσα άνά τρείς δασυμάλλους κριούς μέ λυγαριάν, ήτις ήτο έκει, καί υπό τόν μεσαιον έδενον άνά ένα άνδρα. Ού- τως ό μεσαίος κριός έφερε τόν σύντροφόν μου, οί δέ άλλοι δύο βαδίζοντες έκατέρωθεν προεφύλαττον αυτόν. Έγώ δε έξέλεξα τόν πλέον δυσύμαλλον καί ισχυρόν κριόν καί βυθισθείς υπό την πυκνόμαλλον κοιλίαν του έκρατούμην ίσχυρώς διά των χειρών μου από τά πολλά έρια. Ούτω μέ τεθλιμμένην καρδίαν περιε- μένομεν την ήμέραν.

Ώς δ’ έφώτισεν ήήμέρα, τά μέν άρρενα έξώρμησαν προς βο- σκήν, τά δέ θήλεα, έπειδή δέν είχον άμελχθή, οί δε μαστοί των ήσαν πλήρεις γάλακτος, έβέλαζον. Ό κύριός των βασανι- ζόμενος υπό φοβερών πόνων έψηλάφα διά των χειρών τά νώ- τα τών διερχομένων προβάτων καί δεν ύπώπτευεν ό άνόητος, οτι υπό τά δασύμαλλα στήθη ήσαν δεδεμένοι οί σύντροφοί μου. Ό κριός δε, όστις έ’φερεν έμέ, έξήλθε τελευταίος, διότι τόν έβάρυ- νον τά έριά του καί έγώ ό πανούργος. Τούτον ψηλαφήσας δ Πολύφημος ειπεν

« ’Αγαπητέ μου κριέ, διατί σήμερον έξέρχεσαι έκ του σπη- λαίου τελευταίος πάντων ; Σύ πάντοτε προεπορεύεσο καί είς την βοσκήν καί είς τό ύδωρ καί πρώίος πάντοτε την έσπέραν έπέστρεφες είς την μάνδραν. Σήμερον διατί είσαι τελευταίος όλων ; Βεβαίως λυπείσαι διά τόν δφθαλμόν του κυρίου σου, τόν ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΜΑΚΡΥΝΑΙΟΧ 5

66

όποιον έξώρυξεν ό άθλιος «Κάνεις» μέ τούς συντρόφους του, με~ θύσαςμε δι’ οίνου. Άλλ’ όμως δεν πιστεύω νά διαφυγή τον θά- νατον. “Αν και συ ήσθάνεσο, ως έγώ, καί ήδύνασο νά μου ομί- λησες, θά μου έλεγες που κρύπτεται ό άθλιος. Τότε θά έβλε- πες πώς θά έσκορπίζετο ό έγκέφαλός του έπί του έδάφους, ή δέ καρδία μου θά άνεκουφίζετο από τα δεινά, τα όποια μοι έπρο- ξένησεν ό άθλιος». Ταυτα είπε καί άφήκε τον κριόν νά έξέλθη.

’Αφ’ ού δέ άπεμακρύνθημεν ολίγον του σπηλαίου, έλυσα τούς συντρόφους μου, έλάβομεν τα παχέα πρόβατα, ύπό τα οποία έσώθημεν, καί ώδηγήσαμεν αυτά είς τό πλοΐόν μας καί τούς συντρόφους μας,οίτινες έχάρησαν διά την σωτηρίαν ημών, έθρή- νησαν δε πολύ διά την απώλειαν τών άλλων.

Ό Όδυσσεύς αναχωρεί εκ της νήσου. τοΟ Πολυφήμου.

Μετά ταυτα άπεπλεύσαμεν, καί ότε άπεμακρύνθημεν τόσον, οσον ν* άκούηται ή φωνή, άπέτεινα προς τόν Κύκλωπα τούς εξής σαρκαστικούς λόγους*

«Κύκλωψ, μάθε ότι δεν έφαγες τούς συντρόφους άνάνδρου άν- δρός. “Επρεπε νά τιμωρηθής, ώ ανόητε, διά τάς κακάς σου πράξεις, διότι άνευ φόβου κατέφαγες τούς ξένους τούς έλθόντας εις την οικίαν σου.

Ταυτα είπον* οί δέ λόγοι μου έδιπλασίασαν την δργήν του καί άποσπάσας μέγαν λίθον έκ τίνος όρους έρριψεν αυτόν καθ’ήμών. Ό λίθος έπεσε πρό του πλοίου μας, τά δέ μεγάλα κύματα, άτινα έσηκώθησαν ύπό του λίθου, έφερον τό πλοίόν μας πλησίον τής παραλίας. ’Αλλ’ έγώ λαβών άκόντιον έστήριξα αυτό έπί τής παραλίας, καί ούτως άπεμάκρυνα τό πλοίον. “Ε- πειτα ένεθάρρυνα καί τούς συντρόφους μου καί διά νεύματος ■διέταξα αυτούς νά κωπηλατώσι ταχέως, διά ν’ άποφύγωμεν τόν

67

όλεθρον. Ότε τέλος είμιεθα εις διπλάσιάν της προτέρας άπό- στασιν, έφώναξα πάλιν πρδς τόν Κύκλωπα, άν καί οϊ σύντροφοι ρ.ου μιέ ήμιπόδιζον να έρεθίζω άγριον άνθρωπον, τά έξης* Κύκλωψ, άν σε έρωτήση τις περί της τυφλώσεώς σου, είπε ότι σε^έτύφλωσεν ό Όδυσσεύς ό υιός τού Λαέρτου έκ τής Ι- θάκης, ό πορθητής των πόλεων».

Ταυτα είπον, έκείνος δέ άπεκρίθη στενάζων* «Πάντα ταυτα γ.οι είχε προείπη ό μιεταξύ τών Κυκλώπων γηράσας μ,άντις Τή- λεμιος, δτι θά τυφλωθώ υπό του Όδυσσέως. Άλλ’ έγώ περιέ- |/.ενον να ιδω άνδρα γενναιον καί ρωμιαλέον καί ούχί μιικρόνκα* ουτιδανόν άνθρωπάριον, τό όποιον μιέ έτύφλωσεν άπατήσάν μιε δ.ι ’ οίνου. Άλλ ’ έλθέ έδώ, Όδυσσευ, διάνά σοι δώσω δώρα φι- λοξενίας καί να παρακαλέσω τόν πατέρα μιου Ποσειδώνα νά σε άποστείλη είς την πατρίδα σου. Ουτος, άν θέλη, θά θεραπεύση καί τόν δφθαλμιόν μιου». Ταυτα έκείνος είπενέγώ δέ άπεκρίθην* ,«ΕΓΘε νά ήδυνάμιην νά σε φονεύσω, καί τότε καί ό Ποσειδών δέν θά ήδύνατο νά σε θεραπεύση».

Τότε έκείνος ύψώσας τάς χείράς του πρός τόν ουρανόν είπε «τά έξης*

«Είσάκουσόν μιου, ώ Πόσειδον’ έάν άληθώς είμιαι υιός σου, δός όπως ό Όδυσσεύς μιή έπιστρέψη εις την πατρίδα του. Έάν δέ είναι πεπρωμιένον νά έπανίδη τούς φιλτάτους του καί έπ^νελ- θη εις την οικίαν του, δός νά έπιστρέψη βραδέως καί έλεεινώς έπί ξένου πλοίου, άφ’ ου άπολέση όλους τούς συντρόφους του, .ε?ς δέ τόν οίκόν του νά εύρη συμιφοράς».

Έπειτα σηκώσας λίθον πολύ μιεγαλείτερον τοΟ πρώτου ερ- ριψεν αυτόν μιετά μιεγάλης δυνάμιεως. Νυν όμιως ό λίθος έπεσεν όπισθεν του πλοίου, τά δέ κύμιατα, άτινα έσηκώθησαν έκ τού λίθου, ώθησαν τό πλοίόν μιας πρός την νήσον, ένθα ήσαν τά άλλα πλοίάμιας. Ότε δ* έφθάσαμιεν ένεί,εϋρομιεν τούς συντρό’- φους μιας κλαίοντας, διότι ένόμιιζον ότι άπω>έσθημιεν. Έπειτα

68 -

άνειλκύσαμεν τό πλοΐόν μας είς την ξηράν και έξηγάγομεν τά πρόβατα τοΟ Κύκλωπος, τά όποια έμοιράσθημεν. Εις έμέ δέ οϊ ανδρείοι σύντροφοί μου εδωκαν τον κριόν, οστις με έφερεν του σπηλαίου, τον όποιον έθυσίασα είς τον Δία, άλλ * είςμάτην, διότι ούτος έσκέπτετο τήν καταστροφήν των πλοίων μου καί των αγαπητών μου συντρόφων. Καθ’ ολην τήν ήμέραν εκείνην μέχρι τής δυσεως του ήλίου έτρώγομεν ήσύχως τά άφθονα κρέατα καί έπίνομεν οίνον. Ότε δε έδυσεν ό ήλιος καί έπήλθε τό σκότος, τότε έξηπλώθημ-ν και έκοιμήθημεν έπί τής ακτής τής θαλάσσης.

34. ‘Ο Όδυσσευς έν τή νήσω ΑεοΧέα.

Ώς δ’ έφώτισεν ή ήμε’ρα, άπεπλεύσαμεν έκείθεν λυπούμενοε διά τον θάνατον των συντρόφων μας καί έφθάίαμεν είς τήν νή~

21. ΟΙ άνεμοι τον Αίολον.

σον Αίολιαν. Εν αυτή κατωκει ό Αίολος, τον όποιον ό Ζευς διωρισε φύλακα των άνεμων. Αφ ου έμείναμεν έκειεναμήνα, άνεχωρήσαμεν λαβόντες άσκόν, είς τόν όποιον ό Αίολος είχε πε-

• 69 -

ρικλείση τούς Εναντίους ανέμους. Μο’νον τον Ζέφυρον άφήκε νά τυνέη, διά νά <^ρη τά πλοΐά μας έπί της θαλάσσης.

Έπί εννέα ήμέρας και εννέα νύκτας έπλέομεν άδιακόπως. Κατά δέ την δεκάτην ημέραν διεκρίναμεν την γην της πατρι- κός μας καί πυρά άνημμένα πλησίον της παραλίας. Το’τε βεβα- ρημένον υπό του κο’που, διότι δέν άφήκα ουδέ επί στιγμήν τδ πηδάλιον θέλων νά φθάσωμεν τδ ταχύτερον είς την πατρίδα μας, μέ κατέλαβε γλυκύς ύπνος. Έν τουτψ τω μεταξύ οι σύντροφοί μου συνωμίλουν περί έμου νομίζοντες, δτι έφερον είς -τδν οίκον μου χρυσδν καί άργυρον, δώρα του Αίολου.

Ή περιεργία παρεκίνησεν αύτούς καί ήνοιξαν τδν άσκο’ν, έκ του όποιου άμέσως έξώρμησαν ολοι οί άνεμοι. Το’τε έγένετο •φοβερά τρικυμία, ήτις μάς συμπαρέσυρε μακράν τής πατρίδος μας κλαίοντας καί μάς έφερε πάλιν εις την νήσον του Αίο’- “λου. Αλλά την φοράν ταύτην ό Αίολο; άπέπεμψεν ημάς βα- θέως στενάζοντας.

νΟ ΌΠυσσεύς εις τούς Λαιοτρυγόνας.

Έκειθεν άπεπλευσαμεν άφεθέντες εις την διάκρισιν των άνε- μων. Καί έπί εξ ήμέρας καί εξ νύκτας έπλέομεν άδιακόπως, κατά δε την έβδο’μην έφθάσαμεν είς την πόλιν των Λαιστρυ- γτ5νων Τηλέπυλον. ’Αφου δέ είσήλθομεν είς τδν λιμένα, πέριξ του όποιου ύψούνται βράχοι άπο’τομοι, οί μεν άλλοι σύντροφοί μου εδεσαν τά πλοία έντδς του λιμένος, έγώ δέ έκτδς αύτου ε?ς τδ άκρον. Έπειτα έκλέξας δύο άνδρας διέταξα αύτούς καί τδν κήρυκα νά προχωρήσωσιν είς την χώραν, διά νά ί’δωσι τίνες άνθρωποι κατώκουν. Ούτοι φθάσαντες είς την κρήνην Αρτακιαν, ένθα οί κάτοικοι έλάμβανον ύδωρ, άπήντησαν την κόρην του βασιλέως Αντιφάτου, ήτις εδειξεν είς αύτούς τά Ανάκτορα του πατρός της, είς τά όποια μετέβησαν άμέσως.

70

Άλλα μόλις είσήλθον έτρόμαξαν, διότι εύρον γυναίκα υψηλήν ώς κορυφήν βουνού. Αυτή ευθύ; έκάλεσε τον σύζυγόν της,» βστις έλθών ήρπασεν ένα των συντρόφων μου καί κατέφαγε, των· άλλων δύο καταφυγόντων ταχέως είς τα πλοία. Εύθύς τότε, ό Άντιφάτης έκάλεσε και τού; άλλους Λαιστρυγόνας, οίτι- νες ώμοίαζον προς γίγαντας μάλλον ή προς άνθρώπους. Ούτοι έδραμον ταχέως καί διά μεγάλων λίθων κατασυνέτριψαν τά. πλοία καί έφόνευσαν τούς συντρόφους μου. Έπειτα διεπέρασαν αυτούς ώς ίχθύς καί τούς έλαβον ίνα προετοιμάσωσι τό δει— πνόν των. Έν ω δε έγίνοντο ταυτα, άπέκοψα διά του ξίφους μου τά σχοινιά του πλοίου μου καί ένΟαρρύνας τούς συντρό- φους μου διέταξα αυτούς νά κωπηλατήσωσι μετά δυνάμεως. Ούτοι ευθύς ύπήκουσαν καί έξετέλεσαν τήν διαταγήν μου, καί ούτως άπεμακρύνθημεν τής χώρας ταύτης καί διεφύγομεν τόν κίνδυνον μόνον ήμείς, έν ω πάντα τά άλλα πλοία μέ τούς άν- δρας των άπωλέσθησαν.

“X

30. Ό Όδυσσεύς έν τή νήσω Αίαέακ·

Έπειτα έξηκολουθήσαμεν τον πλουν μας μέ τεθλιμμένην καρδίαν διά τήν άπώλειαν των συντρόφων μας καί έφθάσαμεν είς τήν νήσον Αίαίαν, ένθα κατωκει ή εύπλόκαμος θεά Κίρκη. Άποβάντες είς τήν ξηράν έκείμεθα δύο ήμέρας καί δύο νύκτας καταβεβλημένοι υπό τού κόπου καί τής λύπης. Τήν τρίτην ημέραν έλαβον τό ξίφος καί τό δόρυ, άπεμακρύνθην τού πλοίου καί άνέβην ταχέως έπί υψώματος τίνος διά νά ?δω τάς έργασίας των άνθρώπων ή ν’ άκούσω τάς φωνάς των. Φθάσας είς τήν κορυφήν, έστάθην καί διέκρινα καπνόν άνυψούμενον άνωθεν των άνακτόρων τής Κίρκης καί διά μέσου δάσους έκ μεγάλων δρυών. Τότε έσκέφθην νά έπιστρέψω είς τό πλοίόν μου καί νά πέμψω τινάς των συντρόφων μου είς τά ένδότερα τής νήσου.

— 71

ίνα λάβωσι πληροφορίας. Ότε δέ έπέστρεφον καί ήμην πλη- σίον της παραλίας, συνήντησα μεγάλην έλαφον, ήτιςστενοχω- ρηθείσα ύπδ τού καύσωνος του ήλιου κατέβαινεν έκ των βο- σκών του δάσους, διά να πίη ύδωρ είς τον ποταμόν. Ταύτην έφόνευσα διά του δόρατός μου καί θέσας έπί των ώμων μου έ’φερον είς τούς συντρόφους μου καί είπον

«Αγαπητοί μου, δσας λύπας και αν έ’χωμεν, δεν θά κατα- βώμεν είς τδν °Αδην, πρίν έλθη ή ώρισμένη ύπδ τής μοίρας ήμέρα. Έμπρδς λοιπόν, τώρα φάγετε καί πίετε, έν δσω έχο- μεν εις τά πλοία, καί ας μή σάς βασανίζη ή πείνα». Ταυτα είπον, έκείνοι δέ έλα βον θάρρος καί λαβόντες την έλαφον προη- τοίμασαν τδ δείπνόν μας Έπειτα έκαθίσαμεν καί έτρώγομεν καί έπίνομεν καθ’ δλην την ημέραν μέχρι τής δύσεως του ήλιου, δτε έκοιμήθημεν έπί τής άκτής τής θαλάσσης.

3Τ. Ή Κ4έρκη καί οί σύντροφοί το> Ό^υσσέως.

Ώς έφώτισεν ή ήμέρα, διήρεσα τούς συντρόφους μου εις δύο τμήματα καί του μεν πρώτου έτάχθην έγώ αρχηγός, του δέ δευτέρου έταξα τδν Εύρύλοχον. Έπειτα έρρίψαμεν κλήρον τίς θά μεταβή εις την Κίρκην, καί ό κλήρος έλαχεν εις τδν Εύ- ρύλοχον, δστις άνεχώρησε μέ τούς είκοσι καί δύο συντρόφους του κλαίοντας, ήμάς δέ άφήκαν έπί τής παραλίας στενάζον- τας. Ώς δ’έφθασαν είς τδ βάθος τής κοιλάδος, εύοον τά με- γαλοπρεπή άνάκτορα τής Κίρκης, άτινα ήσαν ώκοδομημένα έκ λίθων πελεκητών. ΓΙέριξ δέαύτών ήσαν λύκοι καί λέοντες, τούς οποίους ή Κίρκη διά φαρμάκων είγε μαγεύση, καί διά τούτο δέν ώρμησαν, άλλ’έθώπευον κινουντες τάς ουράς των, ώς ό κύω1/ πέριξ του κυρίου των. Οί σύντροφοί μου, ώς είδον τά θηρία ταυτα, έφοβήθησαν καί έστάθησαν ε?ς τά πρόθυρα τών άνακτόρων.

— 72 —

Τότε άκούσ α^τες την θεάν ύφαίνουσαν και τραγωδοϋσαν μέ γλυκυτάτην φωνήν έφώναξαν νά τούς άνοιξη. Ή θεά, άμέσως ώς ήκουσε τάς φωνάς των, έξήλθε και άνοίξασα τάς πύλας προσεκάλεσεν αυτούς νά είσέλθωσιν. Οδτοι πάντες είσήλθον πλήν του Εύρυλόχου, οστις ύπώπτευσε δόλον τινά. Έπειτα έκάθισεν αυτούς ή θεά έπι θρόνων και άναμίξασα οίνον, τυρόν,

άλευρον και [χέλι προσέθηκεν εις ταυτα και τά άπαίσια φάρ- μακα και εδωκεν εις αυτούς νά φάγωσιν. Άφ ο5 δ ’ έφαγον και έπιον, τότε τούς ήγγισε με την μαγικήν ράβδον καί εδ- θύς μετεμορφώθησαν είςγρυλ- λίζοντας χοίρους. Έπειτα δέ τούς έκλέισεν είς στάβλον και τούς έρριψε βαλάνους καί κράνη νά φάγωσιν, όποια τρώγουσιν οί χοίροι.

Τότε ό Εύρύλόχος,άφ * οδ έπι πολλήν ώραν περιέμεινεν αυ- τούς, έσπευσεν εις τό πλοίον καί μοι άνήγγειλε τά συμβάντα.

22. ‘Η Κίρκη ιιετα^ιορφοΰόα είς 2ςοίρονς τοί/ς όνντρόφονς τον Όδνόόέως.

•5^. Ό ΌΠυσσεύς παρά, τη Κ&έρκη·

Τότε έγώ λαβών τό τόξον και τό ξίφος μου άνεχώρησα πο- ρευόμενος προς τά άνάκτορα τής Κίρκης. Ότε δέ διηρχόμην τό δάσος καί έπλησίαζον είς τά άνάκτορα, ό Έρμης μέ έπλη- σίασε καί λαβών έμέ άπό τής χειρός είπε* «Δυστυχή, πού πη- γαίνεις είς άγνώστους τόπους : τούς συντρόφους σου μετεμόρ- φωσεν ή Κίρκη είς χοίρους καί τούς ένέκλεισεν είς στάβλους. Έάν μεταβαίνης διά νά τούς έλευθερώσης, νομίζω ότι ούτε σύ θά έπιστρέψης, άλλά θά μείνης έκεί ώς έκείνοι. Έγώ όμως θά σε προουλάεω άπό το πάθπυ.α τούτο καί θά σε σώσω. Λάβε

73

τδ φάρμακον τούτο, τό οποίον θά σε προφυλάξη άπδ πάντα κίν- δυνον καί είσελθε άφόβως εις τά ανάκτορα της Κίρκης. Δύνα- σαι νά φάγης 8, τι θά σοι προσφέρη ή θεά. Όταν βμως θέληση νά σε κτυπήση διά της μαγικής ράβδου, τότε συ νά συρης τδ ξίφος, καί νά όρμήσης ώς θέλων νά την φονεύσης. Αυτή τότε θά φοβηθή και θά προσπαθήση διά γλυκέων λο’γων νά σε πείση νά θέσης το ξίφος σου είς την θήκην. Συ βμως νά πράξης τούτο, μόνον όταν σου όμο’ση τον μέγαν ορκον των θεών, οτι δεν θά πράξη κατά σου κακο’ν».

Ταυτα είπεν ό Έρμης καί άπήλθεν εις τδν Όλυμπον* έγώ δέ μετέβην είς τά άνάκτορα τής Κίρκης. ‘Ως δε έφώναξα, αμέ- σως αυτή ήνοιξε τάς πύλας καί με είσήγαγεν. Έπειτα δέ, άφ ’ οδ με έκάθισεν επί ωραίου θρόνου καί έθηκεν υπό τούς πόδας μου σκαμνίον, μοί έδωκεν έντδς χρυσού ποτηριού το δλέθριον ποτον καί ήθέλησε νά με κτυπήση διά τής ράβδου είπουσα* «“Υπαγε τώρα νά κατακλιθής εις τδν στάβλον μέ τούς συν- τρόφους σου». Τότε έγώ έσυρα τδ ξίφος μου καί ώρμησα κατ’ αδτής ώς θέλων νά την φονεύσω. Αυτή δέ έφώναξε δυνατά καί πεσούσα εις τούς πόδας μου είπε κλαίουσα τά εξής*

«Τις είσαι καί ποθεν έρχεσαι ; Θαυμάζω διότι είς σέ πρώτον τά φάρμακά μου δεν φέρουσι τδ σύνηθες άποτέλεσμα. Βεβαίως θά είσαι ό Όδυσσεύς, περί του οποίου μοι είπεν ό Ερμής, οτι £ θά έλθης εις την νήσον μου έπιστρέφων εκ τής Τροίας*. Αλλά θέσον τδ ξίφος σου είς την θήκην καί έλθέ νά εύφρανθής». Προς αυτήν έγώ άπεκρίθην* «’Ω Κίρκη, πώς δύναμαι νά χαίρω καί νά έχω πίστιν πρδς σέ, ήτις μετέβαλες τούς συντρόφους μου εις χοίρους καί έμέ τδν ίδιον σκέπτεσαι νά κακοποιήσης } Τότε θά πιστεύσω είς σέ, όταν μου όμόσης τδν μέγαν ορκον, δτι ούδέν κακδν κατ ’ έμου σκέπτεσαι».

Ταυτα είπον,. έκείνη δέ ώμοσε τδν μέγαν βρκον. Έπειτα δέ διέταξε^τάς υπηρέτριας καί παρέθηκαν τράπεζαν. Έγώ όμως

74

δεν ειχον όρεζιν νά φάγω, άλλ ’ εκείνα ακίνητος σκεπτόμενος. Ή Κίρκη παρατηρήσασα τούτο είπε* Διατί, ΌδυσσεΟ, μένεις ακίνητος καί άφωνος ; Διατί δεν έγγίζεις τά φαγητά; μήπως φοβείσαι δόλον τινά ; Δεν πρέπει νά φοβήσαι τοιουτόντι, άφ’ οΟ σοι ώμοσα τόν μέγιστον όρκον μου». Τότε έγώ άπεκρίθην* «Ό Κίρκη, τις φρόνιμος άνθρωπος δύναται νά τρώγη καί νά πίνη πρίν έλευθερώση τούς συντρόφους του; Έάν θέλης νά φάγω και νά πίω, έλευθέρωσον αυτούς καί όδήγησον έδώ διά νά τούς ίδω μέ τούς όφθαλμούς μου»

Ταυτα είπον* ή δέ Κίρκη λαβουσα την ράβδον μετέβη είς τούς στάβλους καί έξήγαγε τούς συντρόφους μου ομοιάζοντας μέ χοίρους. Ούτοι έστάθησαν ένώπιόν μου, ή δε θεά ήλειψεν έκαστον διά διαφόρου φαρμάκου καί έπεσαν αί τρίχες καί έγέ- νοντο ώραιότεροι καί μεγαλείτεροι παρά πρότερον. Όλοι δέ με άνεγνώρισαν καί σφίγγοντες τάς χεϊράς μου έκλαιον υπό χαράς. Έπειτα έκάλεσα καί τούς λοιπού; συντρόφους μου έκ του πλοίου, οιτινες έλθόντες είς τά άνάκτορα έκλαιον υπό χαράς.

Τότε ή Κίρκη ήλθε προς έμέ καί είπεν* «Υιέ του Λαέρτου, πολυμήχανε Όδυσσευ, παυσατε πλέον τούς θρήνους. Γνωρίζω τάς ταλαιπωρίας, τάς οποίας ύπεφέρατε καί είς την θάλασσαν καί είς την ξηράν . Αλλά τώρα τρώγετε καί πίνετε έως δτου άνα- κτήσητε τάς άπολεσθείσας έκ των κακουχιών δυνάμεις σας». Οί λόγοι ούτοι ηύχαρίστησαν ημάς καί έμείναμεν έκεϊ έπί £ν έτος τρώγοντες καί πίνοντες. Ότε δέ ήρχισε τό δεύτερον έτος, οί σύντροφοί μου μέ παρεκάλεσαν νά άναχωρήσωμεν είς την πατρίδα μας. Τότε έγώ έλθών είς την θεάν είπον* «*Ω Κίρκη, καιρός είναι πλέον νά άποστείλης ημάς είς την πατρίδα μας. Ή ψυχή έμου καί των συντρόφων μου, οιτινες κλαίουσιν, όταν δέν είσαι παρούσα, περιμένει τούτο άνυπομόνως».

Αύτη δέ μοι άπεκρίθη* «Πολυμήχανε Όδυσσευ, καί έγώ δέν έπιθυμώ νά μείνητε περισσότερον είς την οίκίαν μου άκουσίως.

75 —

Αλλά πριν άναχωρήσητε είς την πατρίδα σας, πρέπει νά κα- ταβήτε είς τον “Αδην ί’να συμβουλευθήτε περί της έπιστροφής σας την ψυχήν του Θηβαίου μάντεως Τειρεσίου, είς τόν όποιον ή Περσεφόνη έδωκε τό χάρισμα νά οιατηρή τον νουν του καί μετά θάνατον, έν ώ αίψυχαί των άλλων περιφέρονται έδώ καί έκεΐ ώς σκιαί».

Ώς ήκουσα ταυτα άπηλπίσθην, ήρχισα νά κλαίω καί δεν ήθελον νά ζώ καί νά βλέπω τό φως του ήλιου, είπον δε είς τήν θεάν* «Ώ Κίρκη, τις θά με όδηγήση είς τόν *Άδην, άφ’ οΟ ούδεις μέχρι τουδε ζών μετέβη έκεϊ μέ πλοίον;».

Ευθύς δε αύτη μοι άπήντησεν

« Όδυσσευ, μή φροντίζης περί οδηγού, διότι ό βορράς, ώς θά καθίσης είς τό πλοιόν σου, θά φέρη αυτό είς τό άκροντου Ω- κεανού. Ώς δέ φθάσης έκεϊ, νά άράξης τό πλοίον σου καί νά πορευθής είς τό μέρος, ένθα ένουνται οί ποταμοί Πυριφλεγέθων καί Κωκυτός. Έκεϊ νά σκάψης λάκκον ενός πήχεως τό πλάτος καί τό μήκΟς καί νά κάμης σπονδάς εις όλους τούς νεκρούς χύνωνγάλα, μέλι, οίνον καί ύδωρ. Έπειτα νά έπικαλεσθής τήν βοήθειαν των θεών του *Ά δου καί νά ύποσχεθής είς όλους τούς νεκρούς, δ τι έπανερχόμενος εις τήν Ιθάκην θά θυσιάσης τήν άρίστην στεϊραν αγελάδα, είς δε τόν Τειρεσίαν ιδιαιτέρως με- λανά κριόν. Μετά ταΟτα άφ’ ού θυσιάσης δύο πρόβατα, τό μέν άορεν, τό δέ θήλυ, νά δώσης αυτά είς τούς συντρόφους σου, οϊτινες νά τά έκόάρωσι, νά τά καύσωσι καί νά παρακαλέσωσι τούς θεούς καί πρό πάντων τόν Πλούτωνα καί τήν Περσεφόνην. Ευθύς τότε θά έλθωσίν αί ψυχαί των νεκρών νά πίωσιν αίμα. Σύ όμως νά σύρης τό ξίφος καί νά έμποδίζης αύτάς μέχρις ού !λθη ή ψυχή του Τειρεσίου καί πίη. Τότε αύτη θά σου υπόδειξη τήν οδόν καί τό μήκος του ταξειδίου σου καί τόν τρόπον, καθ’ δν θά διαπλεύσης τήν θάλασσαν.

Έν ώ έλεγε ταυτα ή θεά, ήρχισε νά φωτίζη ή ημέρα. Τότε

— 76

έγώ μεταβάς έξύπνισα τούς συντρόφους μου καί διέταξα αυτούς να έτοιμασθώσι πρδς άναχώρησιν. Ότε 8έ .μετεβαίνομεν έκ των άνακτόρων εις τδ πλοίο ν μας, είπον εις αυτούς δ, τι μο^ διηγήθη ή θεά. Ούτοι άκούσαντες ταυτα ήρχισαν νά κλαίωσ^ καί νά δδύρωνται καί να μαδώσι τάς τρίχας της κεφαλής των, * άλλ’ άνωφελώς. Ότε δέ έφθάταμεν εις την παραλίαν μέ τε- θλιμμένην καρδίαν καί κλαίοντες, εΰρομεν εις τδ πλοίον δύο πρόβατα, τδ μέν άρρεν, τδ δέ θήλυ καί μέλαν τδ χρώμα, τα όποια έλθουσα κρυφίως ή Κίρκη έδεσεν έκεί.

• 33. ‘Ο έν :ω ,ΓΑδνΐ.

Συνομιλία αυτοΰ μετά ταύ Τειρεοίου.

Άφ ’ ού ήτοιμάσθημεν έπέβημεν τοΟ πλοίου καί πλέοντες μέ ούριον άνεμον έφθάσαμεν ταχέως είς τδ ύπδ της θεάς ύπο- δειχθέν μέρος. Ευθύς τότε έξετέλεσα πάντα, οσα με διέταξεν ή Κίρκη. Μόλις δέ είσέρρευσε τδ μέλαν αιμα είς τδν λάκκον, ήλθον άναρρίθμητοι ψυγαί νά πίωσίν αιμα, έγώ όμως ήμπόδι- ζον αύτάς διά του ξίφους μου μέχρι ου έλθη ή ψυ^ή τοΟ Τει- ρεσίου.Ότε δέ ήλθεν αύτη κρατούσα χρυσουν σπήπτρον, μέ άνε- γνώρισε καί είπε* «Διατί, δυστυχή, άφηκες τδ φως του ήλιου καί ήλθες έδώ, ίνα ίδης τούς νεκρούς καί τδν θλιβερόν τούτον τόπον ; Μακρυνθητι άπδ τδν λάκκον, άπόσυρον τδ ξίφος σου καί άφησόν με νά πιω αιμα, διά νά σου είπω άληθη πράγματα».

ΤαΟτα είπεν, έγώ δέ έπραξα ώς διέταξεν. Άφ* ού δέ έπιεν αιμα, μοί είπεν « Επιθυμείς νά έπιστρέψης εις την πατρίδα σου, Άλλ’ ό Ποσειδών δυσκόλως θά σοί έπιτρέψη τούτο, διότι έτύ- φλωσας τδν υιόν του Πολύφημον. Άλλα καί πάλιν ίσως σω- θητε, αν δέν βλάψητε τάς βούς καί τά πρόβατα του Ήλιου, όταν φθάσητε εις την νήσον Τρ-.νακρίαν. Έάν όμως βλ άψητε ταυτα, τότε σοι προλέγω, βτι οί σύντροφοί σου καί τδ πλοίόν

— 77 -

σου θά καταστραφώσι, σύ δέ, άν σωθής, θάέπιστρέψης έπί ξέ- νου πλοίου βραδέως καί άφ’ ού πάθης πολλάς συμφοράς. Είς δό τον οίκον σου θά εύρη; και άλλας συμφοράς, άνθρώπους άλαζό- νας, οίτινες κατατρώγουσι τήν περιουσίαν σου καί ζητούσι τήν ένάρετον σύζυγον σου είς γάμον. Εκείνους έπανελθών θά φονεύ- σης διά δόλου ή διά πάλης διά τάς κακάς των πράξεις. Έπειτα θ’ άποθάνης θάνατον ήσυχον μακράν της θαλάσσης, άφ’ ού φθάσης είς βαθύ καί εύτυχές γήρας. Ταυ τα, τά όποια σοί λέγω, είναι άληθή καί θά γείνωσιν άφεύκτως».

-40. “Ο ’ΟΠυσσεύς συνδιαλέγεται μ,ετά της ψυχής της μ-ητρός του.

Άφ’ού άπήλθεν ή <1υχή του Τειρεσίου, ήλθεν ή ψυχή τής μητρός μου, ήτις, άφ’ού έπιεν αίμα, με άνεγνώρισε καί είπεν* «Υιέ μου, πώς ήλθες ένταΟθαζών : Μήπως έφθασες ένταυθα πε- ριπλανηθείς κατά τήν εκ τής Τροίας έπιστροφήν σου ; Δεν με- τέβης άκόμη είς τήν Ιθάκην ούτε είδες τήν γυναϊκά σου .

Προς ταύτην έγώ άπεκρίθηγ* «Μήτέρ μου, κατήλθον έδώ, ίνα έρωτήσωτήν ψυχήν του Τειρεσίου περί τής έπιστροφής μου, διότι άκόμη δέν έπλησίασα είς ελληνικήν γήν, άλλά περιπλα- νώμαι είς τήν θάλασσαν ύποφέρων πολλά δεινά. Άλλ’ είπέ μοι πώς άπέθανες ; Ύπέφερες από χρονιάν άσθένειαν ή αίφνιδίως άπέθανες; Είπέ μοι περί τού πατρός μου καί τού υιού μου. Έ— χουσιν άκόμη ούτοι τήν βασιλείαν ή ξένος τις κατέλαβεν αυ- τήν ; Ή Πηνελόπη μένει πλησίον του υιού της ; φυλάττει πι- στώς τά πλουτη μου ή ύπανδρεύθη άλλον ;».

Ταύτα είπον, έκείνη δέ μοι άπεκρίθη* «Τέκνον μου, ή Πη- νελόπη μένει είς τά άνάκτορα κλαίουσα νύκτα καί ημέραν. Τήν- βασιλείαν ούόείς ελαβεν, άλλ* ό Τηλέμαχος νέμεται τά βασι-

λικά κτήματα ήσύχως και κάθηται είς τά δημοσία συμπόσια, εις τά όποια οί πολίται τον προσκαλούσιν. Ό δέ πατήρ σου μένει είς την έξοχήν και δεν καταβαίνει ποτέ εις την πόλιν, λυπούμενος διά τήν άπουσίαν του, ήτις ταχέως θά φέρη αυ- τόν έδώ, ως έφερε και εμέ».

Ούτως ώμίλησεν ή μήπτηρ μου, έγώ δέ συγκινηθείς πολύ, προσεπάθησα τρις νά έναγκαλισθώ αυτήν, άλλά δέ> κατώρ- θωσα. Τότε τής ειπον* Μήτέρ μου, διατί δεν μένεις άκίνητος, όταν ζητώ νά σε έναγκαλισθώ, ίνα κλαύσωμεν και άνακουφί- σωμεν τήν λύπην μας : Μήπως είσαι φάντασμα άποσταλέν υπό τής Περσεφόνης, διά νά με κάμη νά κλαίω περισσότερον και νά στενάζω Ταυτα είπον, ευθύς δέ ή μήτηρ μου άπε- κρίθη* «Φευ, υίέ μου, δυστυχέστατε όλων τών άνθρώπων ! Τΐ Περσεφόνη δέν σε άπατα, άλλά τοιαύτη είναι ή μοίρα τών άνθρώπων, όταν άποθάνωσιν. Όταν ή ψυχή έκλειψη, τά νεύρα δέν ύποστηρίζουσι πλέον ούτε τά όστά ούτε τάς σάρ- κας, ή δέ ψυχή πέτα ως δνειρον. Άλλά συ σπεύσον νά έπα- νίδης τό φώς». Ταυτα είπε και έγένετο άφαντος.

Λ \ . Ό Όδ>σσεύς σ>νδοαλέγεταο μ.έ άλλας ψυχάς.

Άφ’ού άπεμακρύνθη ή ψυχή τής μητρός μου, είδον τάς ψυχάς πολλών άλλων γυναικών. Έπειτα ειδον την ψυχήν του Άγαμέμνονος, τον όποιον έφόνευσεν ό κακός Αιγισθος συνερ- γούσης καί τής κακής Κλυταιμνήστρας. Ή ψυχή του Άγα- μέμνονος μέ ήρώτησε περί του υιού του ’Ορέστου άν ζήήάπέ- θανεν, άλλ * έγώ άπήντησα αύτώ, ότι ούδέν γνωρίζω, καί ότι δέν είναι καλόν νά ε’ίπω τι εις αυτόν περί πραγμάτων άγνώ- στων μοι. Έπειτα ειδον τήν ψυχήν τού Άχιλλέως, ήτις με ήρώτησε περί του υιού του Νεοπτολέμου. Ός δέέγώ άπήντησα, ότι ό υιός του έδειξε σοφίαν καί μεγίστην άνδρείαν, ότε εί’μεθα

23. βΟ|*»λία του Όδνόόέως ^.ετά των ι^υ^ών έν τώ “Αδη.

— 80 -

έν τψ ξυλίνψ ίππψ, οπότε όχι μόνον δεν ώχρίασεν έκ φόβου, ώς οι άλλοι, άλλ’ ήθελε νά έξέλθη καί έπιπέση κατά των Τρώων, έπέστρεψεν αυτή είς τον πλήρη ασφοδέλων λειμώνα, χαίρουσα. *Επειτα ήλθον και άλλαι ψυχαί και έκάστη μοι διηγείτο τα; θλίψεις της. Μόνη ή ψυχή του Αίαντος, του υίοϋ του Τελαμώνος, δέν με έπλησίασεν, αν και ώμίλησα αυτή, διότι ήτο άκόμη ώργισμένη διά τήν νίκην, την όποιαν ένίκησα πλησίον των πλοίων καί έλα βον ώς βραβεΐον τά όπλα τού Άχιλλέως. Είθε νά μη έκέρδιζον τήν νίκην έκείνην, ήτιςέγει- νεν αιτία νά καταβή είς τον τάφον ό ήρως ούτος, οστις ήτο ό άνδρειότα^ος καί ωραιότατος των Ελλήνων μετά τόν Άχιλ- λέα. Μετά ταΟτα είδον τον Μίνωα, τον βασιλέα τής Κρήτης, όστις κρατών χρυσουν σκήπτρον έδίκαζε τους νεκρούς. Μετ’ αυτόν είδον τον Τάνταλον, όστις έβασανίζετο υπό δίψης καί ύπέφερε φοβεράς βασάνους. Ούτος ήτο βέβυθισμένος μέχρι του λαιμού έντός λίμνης, τής όποιας τά ύδατα έχάνοντο οσάκις έκυπτε νά πίη. Μετ’ αυτόν είδον τον Σίσυφον, οστις έκράτεί τεράστιον λίθον καί ωθεί α-ύτόν μέ όλας τάς δυνάμεις του μέ- /ρι τής κορυφής όρους. ’Αλλά μόλις έφθανεν είς τήν κορυφήν, ό λίθος έστρέφετο προς τά όπίσω καί έκυλίετο πάλιν είς τήν πεδιάδα. Τότε ό Σίσυφος ήοχ ιζε πάλιν νά ώθή τόν λίθον, ίδρώς δε έρρεεν εκ του σώματός του καί κονιορτός ύψουτο ύπεράνω τής κεφαλής του. Τέλος ήλθε πλήθος ψυχών μέπολύν θόρυβον, έγώ δε φοβηθείς έδραμον είς τό πλοίον καί διέταξα τούς συντρόφους μου νά είσέλθωσιν είς αυτό καί νά λύσωσι τά σχοινιά. Ουτοι δε ευθύς ύπήκουσαν, καί κωπηλατουντες έξήλ- θομεν πάλιν είς τόν ωκεανόν, οτε ούριος άνεμος μάς έφερε πρό; τήν νήσον τής Κίρκης.

— 81 —

Επάνοδος ΌΠυσσέως εις τήν νήσον τής Κέρχης·

Άφ’ ού έφθάσαμεν εις τήν νήσον τής Κίρκης, έσύρομεν τό πλοίον έπί τής άμμου καί έξελθόντες έκοιμήθημεν έπί τής ακτής τής θαλάσσης. Ώς δέ έξημέρωσεν, ήλθεν ή Κίρκη πρδς ημάς, ακολουθούμενη υπό των υπηρετριών της, αιτινες έφερον άρτον, άφθονα κρέατα και έρυθρόν οίνον. Σταθεΐσα δέ έν τώ μέ- σω ημών είπε τα εξής* « Ατρόμητοι, οίτινες κατέβητε ζώντες είς τον Άδην. Οι άλλοι άνθρωποι άποθνήσκουσιν άπαξ, σεις όμως θά άποθάνητε δίς. Αλλά τώρα έλθετε νά φάγητε καί νά πίητε, διότι αϋριον θά άποπλεύσητε, έγώ δέ θά σάς δείξω τήν οδόν καί θά σάς συμβουλεύσω τί νά πράξητε, ?να μή πάθητε κακόν τι».

Ούτως είπεν· ήμεϊς δέέκαθήμεθα τρώγοντες καί πίνοντες μέ- χρι τής δύσεως του ήλιου. Ώς δέ έπήλθε το σκότος, οί μέν σύντροφοί μου έκοιμήθησαν πλησίον του πλοίου, έμέ δέ λα- βουσα ή Κίρκη έκ τής χειρός ώδήγησε μακράν τών συντρόφων μου καί μ? ήρώτησε περί του ταξειδίου μου ε?ς τόν Άδην. Έγώ δέ διηγήθην τά πάντα, χωρίς νά παραλείψω τι. Τότε ή σεβά- σμια θεά μοί είπεν. « Όδυσσευ, βλα καλώς έω: τώρα έτελεί- ωσαν. Πρόσεχε όμως εις αυτό, τό όποιον θά σοι είπω. Πλέων έντευθεν, πρώτον μέν θά συνάντησης τάς Σειρήνας, αιτινες διά τής γλυκείας των φωνής μαγεύουσι πάντας τούς ανθρώπους, οίτινες ήθελον τάς πλησιάση. Άλλοίμονον δέ είς έκεΐνον, όστις άνοήτως πλησιάση διά νά άκούση τήν φωνήν των. Ούτος δέν θέλει πλέον έπιστρέψη εις τήν πατρίδα του ούτε θά ιδη τήν σύζυγόν του καί τά τέκνα του, διότι μαγεύεται υπό του άσματος τών Σειρήνων. Σύ, άν θέλης νά τάς άκούσης, νά φράξης τά ώτα τών συντρόφων σου διά κηρού, άφ* ου προηγουμένως τούς διατάξης νά σε δέσωσιν ίσχυρώς εις τόν ιστόν. Έπειτα, έάν τούς παρακαλέσης ή τούς διατάξης νά σε λύσωσιν , αύταί νά σε δένωσι μέ περισσότερα δεσμά.

ΟΔΤ7ΣΕΙΑ ΜΑΚΡΤΝΑΙΟΤ β

82

«Μετά ταυτα θά φθάσης εί; τον πορθμόν της Σκύλλης και της Χαρύβδεως. Εκατέρωθεν του πορθμού ύψουνται βράχοι υψηλοί καί άπόκρημνοι, έκ των όποιων ό εις φθάνει μέχρι του ουράνου, έχει δξείαν την κορυφήν και είναι κεκαλυμμένος πάν- τοτε υπό νεφέλης. Εις τον βράχον τούτον δεν δύναται νά άναβή άνθρωπος και άν εχη είκοσι πόδας καί είκοσι χεϊρας. Έν τω

μεσω

δέ

:ου

βράχου τούτου υπάρχει σπήλαιον, έν τώ όποίω κατοικεί ή Σκύλλα, φοβερόν τέρας, έχον δώδεκα πόδας καί εξ κεφαλάς. Εις έκάστην κεφαλήν έχει τρεις σειράς πυκνών δ ■ δόντων, διά των όποιων κατατρώγει δελφΐνσς, θαλασσίους κύ- νας, καί δ, τι άλλο δυνηθήνά συ)λάβη. Ουδέποτε διήλθεν έκείθεν πλοιον άβλαβες, διότι δι ’έκάστης κεφαλής αρπάζει άνά ένα άνδρα.

« Ό άλλος βράχος είναι χαμηλότερος, άλλ ’ επικινδυνότερος. ’Επ’ αυτού υπάρχει άγρια συκή, υπό τά φύλ^α τής οποίας ένέ- δρεύει ή Χάρυβδις, ήτις τρις τής ήμέρας άπορροφα τό ύδωρ τής θαλάσσης καί τρεις τό έξεμεΐ μετά φοβερού κρότου. Έάν τύχης έκεϊ κατά την στιγμήν έκείνην, καθ’ήν άπορροφα τό ύδωρ, τότε ούτε ό Ποσειδών θά δυνηθή νά σε σώση έκ τού βε- βαίου θανάτου. Προτιμότερον λοιπόν είναι νά διέλθης πλησίον τής Σκύλλης καί νά θρηνήσης διά τήν απώλειαν εξ συντρό- φων παρά νά άπολεσθήτε δλοι συγχρόνως.

«Μετά ταυτα θά φθάσητε εις τήν νήσον Τρινακρίαν, ένθα βόσκουσιν αί αγελάδες καί τά παχέα πρόβατα του Ήλίου , τάς όποιας ποιμαίνουσιν ή Φαέθουσα καί ή Λαμπετία, κόραι του Ή- λίου. Προσέξατε μή βλάψητε καν’εν των ζώων τούτων, διότι σοι προλέγω, 8τι θά καταστραφώσιν οί σύντροφοί σου καί τό πλοιον σου. Έάν δέ σύ σωθής, θά έπιστρέψης βραδέως καί με- τά πολλάς ταλαιπωρίας εις τήν πατρίδα σου».

Ταυτα ειχεν ε’ίπη ή θεά, οπότε έφώτισεν ή ήμέρα. Τότε ή μέν Κίρκη μετέβη εις τά άνάκτορά της, έγώ δέ εις τό πλοιον καί διέταξα τούς συντρόφους μου νά έτοιμασθώσι πρός άπόπλουν.

43. Απόπλους του Όδυσσέως έκ τής νήσου τής Κέρκος

*Αφ’ ου άνεχωρήσαμεν, είπον εις τούς συντρόφους μου όσα περί των Σειρήνων μοι διηγήθη ή θεά. “Επειτα έφραξα καλώς τά άτά των και διέταξα αυτούς νά με δέσωσιν εις τον ιστόν. Οτε δέ έπλησιάσαμεν τόσον, όσον ακούεται ή φωνή, ήρχίσαν αϊ Σειρήνες νά τραγωδώσι μέ μελωδικήν φωνήν τά έξης

« Έλθέ προς ημάς, ένδοξε Όδυσσευ, καύχημα των Έλ- “ληνών, διά νά άκούσης τήν φωνήν μας, διότι ούδεις μέ- χρι τουδέ διήλθε ^ωρίς νά μ,άς άκούση. Έλθέ* θά σου ειπωμεν όλα, οσα ύπέφερον £ν Τροία, οί “Ελληνες καί ο- Τρώες, διότι ήμεις γνωρίζο”

24 ΑΙ Γε/ρΛνβς-

μ,εν όλα, όσα συμβαίνουσιν επί τής γής».

Ταυτα έκ είναι ήρχισαν νά αδωσι μελωδικώς, έγώ δέ ευχα- ριστηθείς διέταξα τούς συντρόφους μου νά με λύσωσιν. εκείνοι όμως με εδεσαν διά περισσοτέρων δεσμών καί με έσφιγγ ον πε- ρισσότερον μέχρις ότου άπεμακρύνθημεν. Οτε δέ δέν ήκουον πλέον τάς φωνάς των Σειρήνων, τότε μέ έλυσαν καί άφήρεσαν έκ των ώτων των τδν κηρόν.

^5/4. 2Εκυλλα καί Χ.άρυβ<5ις.

Ότε άπεμακρύνθημεν των Σειρήνων, είόομεν καπνόν και με- γάλα κύματα καίήκούσαμεν φοβερόν κρότον. Οί σύντροφοι μου τοσουτον έφοβήθησαν, ώστε ‘αί κώπαι έπεσον έκ των χειρών των, τδ δέ πλοίον έ σταμάτησε, διότι ούδεις έκωπηλάτει. Τότε έγώ πλησιάζωνένα έκαστον ένεθάρρυνα αυτούς διά των εξής μει- λιχίων λόγων*

— 84 —

« Αγαπητοί μου, δεν είμεθα άπειροι των κινδύνων. Μή φο- βεΐσθε ! Ό κίνδυνος ουτος δεν είναι μεγαλείτερος έκείνου, τδν όποιον ύπέστημεν, ότε ό^Κύκλωψ μάς έκράτει είς τδ σπήλαιόν του. Ήμεϊς, οίτινες έσώθημεν άπδ τάς χεΐρας του Κύκλωπος διά της γενναιότητος καί της φρονήσεως, δεν θά άπολεσθώμεν ένταύθα. Τώρα έχετε θάρρος καί άκούσατε ό, τι θά σάς είπω~ Σεις καθήμενοι εις τάς έδρας σας νά κωπηλατήτε μέ όλας τάς δυνάμεις σας, ο δε παδαλιουχος νά διευθύνη τδ πλοίον μακράν τοΟ καπνού τούτου καί των φοβερών κυμάτων καί νά μή πλη^- σιάση αύτδ πρδς τδ άλλο μέρος, διότι θά άπολεσθώμεν».

Ταϋτα είπεν, έκεΐνοι δέ προθύμως ύπήκουσαν. Περί τής Σκύλ- λης βμως δεν είπον είς αυτούς τίποτε διά νά μή φοβηθώσι κοά άφήσωσι τάς κώπας καί κρυβώσιν είς τδ βάρος του πλοίου. Ού- τως έπλέομεν μεταξύ των δύο βράχων. Έν ώ δε εΓχομεν τά βλέμματα έστραμμένα πρδς τήν Χάρυβδιν καί περιεμένομεν τδν· όλεθρόν μας, ή Σκύλλα ήρπασεν εκ τοΟ πλοίου ίζ τούς ανδρείο- τέρους. “Οτε δέ έστρεψα τδ βλέμμα μου πρδς τδ πλοιον κα?. τούς συντρόφους μου, διέκρινα ύπεράνω ήμών κρεμαμένους £κ του στόματος τής Σκύλλης τούς πόδας καί τάςχείράς των καί ήκουσα τάς σπαρακτικάς φωνάς των, διά των οποίων μου έζή- τουν βοήθειαν. Έπειτα έκάθισε τδ τέρας είς τήν είσοδον του σπηλαίου καί κατέτρωγεν αυτούς, κράζοντας έλεεινώς καί τεί- νοντας τάς χείρας πρδς έμέ. Ουδέποτε δέ άφ’ ότου περιπλανώ- μαι είδον μέ τούς δφθαλμούς μου οίκτρότερον θέαμα.

Ό εος τήν νήσον τοΟ Ήλίον.

’Αφ * ου διεφύγομεν τήν φοβεράν Χάρυβδιν καί Σκύλλαν Ιπλε- ομεν πρδς τήν ώραίαν νήσον Τρινακρίαν, ένθα έβοσκον αί άγε- λάδες καί τά παχέα πρόβατα τοΟ Ήλίου. Ώς δέ έπλησίάσα- μεν είς αυτήν, ήκουσα τον μυκηθμδν των βοών καί τά βελά

ή δνόις των άντερων).

86 —

σματα των προβάτων και ένεθυμήθην τούς λόγους του Τειρε- σίου καί της Κίρκης καί είπον είς τούς συντρόφους υιού νά μή προσεγγίσωμεν εις αυτήν. Εκείνοι όμως δεν με ήκουσαν καί με ήνάγκασαν νά προσεγγίσωμεν. Πριν όμως έξέλθωμεν, ώρκισα αυτούς, οτι δεν θά βλάψωσιν ούτε αγελάδα ούτε πρό- βα τον. Έπειτα έξήλθομεν καί,.άφ’ ού έφάγομεν καί έπίομεν,ένε- θυμήθημεν τούς, συντρόφους μας, τούς οποίους κατέφ’αγεν ή Σκύλλα, καί έκλαίομεν μέχρις ού μάς κατέλαβε γλυκύς ύπνος.

Έπί τής νήσου ταύτης έμείναμεν επί ένα μήνα, διότι σφο- δροί έναντίοι άνεμοι μάς ήμπόδιζον νά άναχωρήσωμεν. Και έφ’οσον μεν είχομεν τροφάς, οί σύντροφοί μου δεν έβλαπτον τάς 6ους. Ότε οαως αι τροφαί έξέλιπον, ήλίευον ιχθύς ή έκυ- νήγουν πτηνά, διότι ή πείνα πολύ έβασάνιζε την κοιλίαν των. Ημέραν τινά άπήλθον εις τά ένδότερα τής νήσου, διά νά προσευχηθώ εις τούς θεούς καί συμβουλευθώ αυτούς περί τής άναχωρήσεώς μας, εκεί δε καί άπεκοιμήθην.

Τότε ό Εύρύλοχος είπεν είς τού^ συντρόφους μου τά έξής*’ «Φίλοι, όλοι οί θάνατοι είναι πικροί, άλλ ’ ό έκ τής πείνης θά- νατος είναι πικρότερος όλων. Διά τοΟτο λοιπόν ας έκλέξωμεν τάς παχυτέρας βους τού Ήλίου καί ας φάγωμεν αύτάο. Όταν δέ έπανέλθωμεν εις την πατρίδα μας, τότε οίκοδομουμεν πρός τιμήν του Ήλίου πλούσιον ναόν καί κατα θέτομεν πολλά καί καλά αφιερώματα. Έάν δέ πάλιν όργισθή διά τάς βους καί θέληση νά κατάστρέψη τό πλοίόν μας, τότε προτιμώ νά άπο- θάνω πνιγόμενος εις την θάλασσαν παρά νά καταβασανίζωμαι υπό τής πείνης εις την έρημον ταύτην. νήσον».

Ούτως ώμίλησεν ό Εύρύλοχος, όλοι δέ οί σύντροφοί μου παρεδέχθησαν τούς λόγους του καί έκλέξαντες τάς παχυτέρας 6ους παρεσκεύασαν τό φαγητόντων. Τότε έξυπνήσας έπορευό- μην πρός το πλοίον. Ότε δέ έπλησίασα, μοί ήλθεν ή δσμή τών ψηνομένων κρεάτων καί άναστενάξας είπον πρός τούς θεούς*

• 87

«Ζε υ πάτερ καί άλλοι αθάνατοι, με άπεκοιμίσατε προς κατα- στροφήν μου. Οί σύντροφοι μου μείναντες μόνοι έπραξαν μέγα ανοσιούργημα» . Έπειτα έσπευσα προς τούς συντρόφους μου καί έπέπληξα αυτούς, άλλα δέν ήδυνάμεθα πλέον να εύρωμεν μέσον σωτηρίας, διότι το κακόν είχε γείνη.

Έν τούτω τώ μεταξύ ή Λαμπετία μετέβη ευθύς εις τόν “Ηλιον καί ανήγγειλε τά συμβάντα. Ούτος δε δργισθείς είπε προς τούς άλλους θεούς τά έξης* «Ζεύ πάτερ καί άλλοι μά- καρες θεοί, τιμωρήσατε τούς συντρόφους τρυ Όδυσσέως, οι- τινες ασεβώς έσφαξαν τάς (3ους μου, διά τάς οποίας εχαιρον οτε άνέβαινον εις τον ουρανόν καί οτε κατέβαινον εις την γην. Έάν δεν τιμωρήσητε τούτους, τότε έγώ θά καταβώ εις τον “Αδην καί θά φωτίζω εις τό έξης τούς νεκρούς». Τότε άπήν- τησε προς αυτόν 6 Ζεύς.

“Ηλιε, σύ μέν εξακολουθεί νά φωτίζης τούς θεούς καί τούς άνθρώπους έπί τής γης, εγώ δε δεν θά βραδύνω νά κτυπήσω με κεραυνόν τό^πλοΐον του Όδυσσέως καί κατασυντρίψω αυτό έν τώ μέσω τών κυμάτων».

Έπί £ξ ημέρας οί σύντροφοί μου Ιτρωγον τσς βους του Ήλιου, την δέ έβδόμην, άφ ’ ου Ιπαυσεν ή τρικυμία, είσήλ- θομεν εις το πλοΐ’ον καί άπεπλεύσαμεν έκεΐθεν.

445- “Όλεθρος τών συντρόφων το$ Όουοσέως.

. ‘Ότε άπεμακρύνθημεν τής νήσου Τρίνακρίας καί δεν έβλέ- πομεν άλλο τι παρά ουρανόν καί θάλασσαν, τότε μεγάλα νέφη έκάλυπτον τον ουρανόν καί ή θάλασσα έκαλύφθη υπό σκότους. Έπειτα ήγέρθη φοβερά θύελλα, ή δέ ορμή του άνέμου έσχισε τά ιστία καί κατέρριψε τόν ιστόν, ·όστις κτυπήσας έπί τής κε- φαλής τον πηδαλιούχον έφόνευσεν αύτόν. Συγχρόνως ό Ζεύς έβρόντησε καί έρριψε κεραυνόν έντός του πλοίου, τό όποιον

— 88

έκλονίσθη και έγέμισεν άπό δσμήν θείου. Τότε οι σύντροφοί μου έπεσαν δλοι εις την θάλασσαν καί έπνίγησαν. Μόνον έγώ έσώθην καί έτρεχον έντός του πλοίου μέχρ ις οδ τά κύματα διέλυσαν αύτό.

Τότε ήρπασα σχοινίον καί δέσας την τρόπιν μέ τον ίστδν έκάθισα έπ ’ αυτών καί άφέθην είς την διάκρισιν των άνεμων. Αίφνης όμως έπαυσεν δ Ζέφυρος καί ήρχισε νά πνέη ό Νότος, οστις με έφερε πάλιν προς την Χ.άρυβδιν, έκ της οποίας ώς έκ θαύματος έσώθην. Διότι, οτε αύτη άπερρόφησε την θάλασσαν μετά της τρόπιδος καί του ίστου, έγώ ήρπασα με τάς γείράς μου τους κλάδους τής συκής καί έμεινα έκεί προσκεκολλημένος ώς νυκτερίς, διότι δεν είχον που νά πατήσω τούς πόδας μου.

Εκεί έκρατούμην μέχρις οτου ή · Χάρυβδες έξήμεσε την τρόπιν καί τον ιστόν. Έπειτα έπεσα έπ’ αυτών μετά κρότου καί καθίσας έπλεον διά τών χειρών μου, όπως άπομακρυνθώ. Ευτυχώς ή Σκύλλα δέν με είδε ^ διότι άλλως $έν θά άπέφευγον τον όλεθρόν. Μετά ταΰτα περιεπλανήθην έπί ®νέα ήμέρας καί έννέα νύκτας, την δε δεκάτην εφθασα εις την νήσον Ώγυγίαν, ένθα κατοικεί ή ευπλόκαμος Καλυψώ, ήτις με ύπεδέχθη καί περιεποιήθη έπί επτά έτη, ώς χθες σάς διηγήθην».

ΛΎ · Απόπλους Όουσσέως εκ τής νήσου ϊχερίας.

Ότε ό Όδυσσεύς διηγείτο τάς περιπλανήσεις του, όλοι οι συνδαιτυμόνες έμειναν σιωπώντες καί έκστατικοί. Πρώτος δέ ώμίλησε προς αυτόν ό “Αλκίνοος καί είπεν* « Όδυσσευ, άφ’ού ήλθες είς τά ανάκτορά μου, πιστεύω 8τι δέν θά περιπλανηθής πλέον, άλλα θά έπιστρέψης είς την πατρίδα σου. Σείς δέ, ώ ηγεμόνες τών Φαιάκων, μάθετε οτι τά διά τον ξένον ενδύματα, ό χρυσός καί ολα τά άλλα δώρα, όσα προσεφέρ ατε, κείνταί έντός ώραίου κιβωτίου. Άλλ* έλθετε νά δώσωμεν είς αυτόν

• 89 —

έκαστος ακόμη ώς δώρον μέγαν τρίποδα μετά λέβητος» . Ούτως ώμίλησεν ό Αλκίνοος, πάντες δε παρεδέχθησαν ταυτα καί με- τέβη έκαστος εις την οικίαν του διά νά κοιμηθή.

Ότε δέ έφώτισεν ή ήμερα, έφερον τά δώρα εις τδ πλοϊον, τά όποια έτοποθέτησε καλώς αυτός ό Αλκίνοος, καί ειτα με- τέβησαν είς τά άνάκτορα καί ήρχισαν νά παρασκευάζωσι τό συμπόσιον. Άφ’ ου δε ό Αλκίνοος έθυσίασε βουν είς τον Δία, έκάθισαν πάντες είς τήν τράπεζαν καί διεσκέδαζον τρώγοντες καί πίνοντες καθ’όλην τήν ήμέραν, συγχρόνως δε ό Δημόδο- κος έψαλλεν ώραϊα άσματα. Ό Όδυσσεύς όμως συχνάκιςκαί άνυπομόνως έστρεφε καί παρετήρει τδν ήλιον, έπιθυμών νά δύση τό ταχύτερον, διά νά άναχωρήση. “Ότε δε έδυσεν ό ή- λιος, τότε ό Όδυσσεύς ώμίλησε πρός τόν Αλκίνοον καί τούς άλλους ήγεμόνας ώς έξης·

«Βασιλεύ Αλκίνοε, κάμετε τήν τελευταίαν σπονδήν καί άποστείλατέ με χαίροντα. Χαίρετε δέ καί σείς οί ίδιοι. Ήδη ολα είναι έτοιμα οσα έπεθύμει ή ψυχή μου καί είθε οί θεοί νά έπιτρέψωσι νά άπολαυσω ταύτα. Είθε χατά τήν έπιστροφήν μου νά εύρω εις τά άνάκτορά μου τούς οίκείουο μου καί τήν σύζυγόν μου υγιείς. Σείς δέ είθε νά ζήτε εύδαίμονες με τάς γυναίκας καί τά τέκνα σας καί οί θεοί νά σάς δώσωσι πάσαν ευδαιμονίαν, είς’δέ τήν χώραν ταύτην νά μή έπέλθη μηδέ- ποτε κακόν τι».

Ταυτα είπε, πάντες δέ ηύχαριστήθησαν διά τούς φρονίμους λόγους του Όδυσσέως καί έκαμον τήν τελευταίαν σπονδήν καί ηύχήθησαν είς τον Όδυσσέα καλόν ταξείδιον.Τότε ό Όδφσ- σεύς σηκωθείς έθηκε ποτήριον εις τάς χείρας τής Άρήτης καί είπε* «Χαίρε καί εύδαιμόνει, βασίλισσα, έως οτου έπέλθη τό γήρας καί ό θάνατος, τά όποια δυστυχώς δεν δυνάμεθα ν’ άποφύγωμεν. ’βγώ μέν τώρα αναχωρώ, σύ δέ εύφραίνου είς τήν

— 90 —

οικίαν ταύτην με τά τέκνα σου, τον λαόν σου καί τον βασιλέα Αλκίνοον» .

Ταυτα είπε και έξήλθε των Ανακτόρων. Ό δε Αλκίνοος έπεμψε κήρυκα, ινα όδηγήση τον Όδυσσέα εις τδ πλοίον, και ή ’Αρήτη υπηρέτριας διά να φέρωσιν έπανωφόριον, χιτώνα, τό κιβώτιον καί άφθονους τροφάς καί οίνον. ’Αφ* οδ δε έφθα- σαν εις τό πλοιον, παρέλαβον οί ναυται τά πράγματα καί έτο- ποθέτησ αν αυτά. Έπειτα έστρωσαν έπί του καταστρώματος τάπητα καί λινουν σκέπασμα διά νά κοιμηθή ήσύχως ό Όδυσ- σεύς. Τέλος είσήλθεν ουτος καί κατεκλίθη σιωπών, οί δε ναυ- ται λύσαντες τά πρυμνήσια έκάθισαν εις τά; Εδρας καί ήρχι- σαν νά κωπηλατώσι. Τότε γλυκύς ύπνος κατέλαβε τον Όδυσ- σέα, τό δε πλοιον διέσχιζε την θάλασσαν τόσον ταχέως, ώστε ούτε ιέραξ ήδύνατο νά τό φΟάση.

ΛΗ. ’Άφ&ξες ΌΠυσσέως εις Ιθάκην.

Ότε Εξημέρωσε, τό πλοιον έφθασεν είς την Ιθάκην καί είσήλ- θεν εις τόν λιμένα του Φόρκυνος. Άφ * ου δε οί ναυται έπλη- σίασαν αυτό είς την άκτήν, τότε έξήγαγον τόν Όδυσσέα έπί -τού τάπητος βαθέως κοιμώμενον καί άφήκαν αυτόν έπί τής άμμου. Έπειτα μετέφερον καί τά δώρα καί έτοποθέτησαν αυτά καλώς υποκάτω Ελαίας τίνος καί μακράν τής οδού, ινα μη διέλθη τις καί άφαιρέση ταυτα πρίν έξυπνήση ό Όδυσσεύς.

Μετά πολλήν ώραν, ότε οί ναυται είχον άναχωρήση, έξυ- πνησεν ό Όδυσσεύς, άλλά δεν άνεγνώρισε την πατρίδα του, διότι έπί πολλά έτη άπουσίασεν αυτής καί διότι ή Άθηνά είχε κάλυψη αυτήν δι * ομίχλης. Τότε ήρχισε νά κλαίη καί νά κτυπα τούς μηρούς του νομίσας, βτι οί Φαίακες ήπάτησαν αυ- τόν καί έφερον εις άλλην χώραν. Έπειτα, άφ ’ οδ Εμέτρησε τά δώρα καί εύρεν αυτά άνελλιπή, έκάθισεν έπί τής παραλίας καί

2(ί» ‘<ί Όδνίϊόενς κοι^ιώμενος.

92

έξηκολούθε ι νά κλαίη. Έν ώ δέ έκλαιεν, είδε την ’Αθηνάν, ήτις έλαβε την μορφήν άνδρός ποιμένος, καί πλησιάσας αυτήν ειπεν* » Ω φίλε, χαίρε* επειδή είμαι ξένος καί σέ πρώτον απαντώ είς τον τόπον τούτον, διά τούτο είπε μοι, παρακαλώ, ποία είναι ή χώρα αϋτηκαί ποιοι άνθρωποι κατοικοΟσιν αυτήν; » .

27. “Αποι^ις τον εϊόπλον εις Ίβάκην.

• Προς αυτόν άπήντησεν ή Αθήνα* « “Ω ξένε, ή ανόητος είσαι ή από πολύ μακράν έρχεσαι, άφ’ου δεν γνώριζε ς τήν χώ- ραν ταυτην, ητις είναι γνωστή είς ολον τον κόσμον. Αύτη είναι ή Ιθάκη, τό δέ όνομα αυτής έχει άκουσθή καί είς αυτήν τήν Τροίαν, ήτις, ώς λέγουσι, κεΐται πολύ μακράντής Ελλάδος».

49. ’ΙΙ Άβηνα, φανεροΟταο είς τον Όδοσσέα.

Ό Όδυσσεύς, ώς ήκουσε ταυτα, έχάρη πολύ, άλλά δεν έφανέρωσε τό όνομά του, άλλ’ είπεν ότι ήρχετο έκ τής Κρή- της, οπόθεν έφυγε, διότι έφόνευσε τον υιόν του βασιλέως, οστις ήρπασε τά κτήματά του. Τότε ή Άθηνά έμειδίασε καί λα- βουσα τήν μορφήν ώραίας καί μεγαλοπρεπούς γυναικός έθώ- πευσεν αυτόν καί είπε* «Πολυμήχανε Όδυσσεϋ, άπληστε είς δόλους, καί είς αυτήν τήν πατρίδα σου άκόμη δεν παύεις νά

• 93 —

λέγης πανούργους λόγους; Δεν έγνωρισας εμέ την Άθηνάν, ήτις πάντοτε εις όλους τούς κινδύνους ήμην πλησίον σου καί σε προεφύλαττον ; Και τώρα ήλθον έδώ, ίνα σε βοηθήσω νά κρυψης τούς θησαυρούς σου καί σοι είπω ότι πολλάς βασάνους θά ύποφέρης άκόμη είς τά ανάκτορά σου. Άλλα σύ νά ύπο- μείνης τά πάντα, και μη φανερωθής είς κανένα είτε είς άνδρα εΓτε είς γυναίκα».

Προς αυτήν άπήντησεν ό Όδυσσεύς·

«*Ω θεά, είναι πολύ δύσκολον νά σε άναγνωρίση τις, διότι λαμβάνεις διαφόρους μορφάς. Γνωρίζω δτι πάντοτε μΐ προστα- τεύεις. Τώρα δε σε ικετεύω εις τό όνομα του πατρός σου νά μου είπης αν άληθώς ε’φθασα είς τήν αγαπητήν μου πατρίδα» .

Ταυτα είπεν* ή δε Άθηνά, άφ’ού εδειξεν είς αύτδν τον λι- μένα του Φόρκυνος, είς την άκραν τού όποιου ήτο €λαία, υπό τό φύλλωμα τής όποιας ήτο τό άντρον των νυμφών Ναί’άδων μαί τό κατάφυτον όρος Νήριτον, διέλυσε την ομίχλην. Τότε ό Όδυσσεύς άναγνωρίσας την πατρίδα του έχάρη πολύ,, έφίλησε την γην καί ύψώσας τάς χείράς του είπε*

«Χαίρετε, ώ κόραι του Διός, νύμφαι Ναϊάδες. Ένόμιζον ότι οέν ήθελον πλέον σάς έπανίδη. Τώρα όμως θά σας προσφέρω, ώς άλλοτε, πλούσια δώρα, αν ή Άθηνά εύδοκήση νά διαφυλάξη έμέ καί τόν υιόν μου άπό παντός κινδύνου». Μετά ταυτα ό Όδυσσεύς βοηθούμενος υπό τής Άθηνάς έκρυψε τά πράγματά του είς τό σπήλαιον, ή δε Άθηνά έθηκε λίθον πρό τής είσό- δου. Έπειτα έκάθισαν είς την ρίζαν τής έλαίας καί έσκέπτοντο πώς νά έζολοθρεύσωσι τούς μνηστήρας. Ή δ* Άθηνά διηγήθη είς τόν Όδυσσέα όλα όσα οί μνηστήρες πράττουσιν έν τη οι- κία του άπό τριών ετών καί ότι ζητουσι την Πηνελόπην είς γάμον καί πώς αύτη άποπλανα αυτούς δΓ υποσχέσεων καίέλ- πίδων περιμένουσα την έπιστροφήν του.

Τότε ό Όδυσσεύς είπεν* « Άλλοίμονον ! Άν δέν μοι έλεγες

94

πάντα ταυτα, ώ θεά, άναμφιβόλως θά ευρισκον έν τη οικία μου οίκτρόν θάνατον, ώς ό Αγαμέμνων. Εμπρός λοιπόν, είπε μοι σχέδιόν τι διά νά τούς έκδικηθώ καί μεινον πλησίον μου διά νά με ένθαρρύνης. Έάν συ με βοηθήσης, δέν θά διστάσω νά πολεμήσω έναντίον τριακοσίων».

Πρός αυτόν άπήντησεν ή Αθήνα* «Βεβαίως, Όδυσσευ, θά είμαι πλησίον σου καί θά σε προστατεύσω νά τιμωρήσης τούς αύθάδεις μνηστήρας. ’Αλλά πρέπει πρώτον νά σε μεταμορ- φώσω είς ^κυρτόν γέροντα μέ ράκη, ίνα μηδείς σε γνωρίση έν τη χώρα ταύττ. “Επειτα νά μεταβής είς τον , χοιροβοσκόν Εϋμαιον, δστις μένει πάντοτε πιστός προς σέ, άγαπα δέ τον υιόν σου καί την συνετήν Πηνελόπην. Τούτον θά εύρης πλησίον του βράχου Κόρακος καί τής κρήνης Άρεθούσης, βόσκοντας τούς χοίρους. Παρ’ αύτου θά μάθης λεπτομερώς οσα συμβαίνουσιν έν τη οίκία σου Έγώ δέ θα μεταβώ είς την Σπάρτην, διά νά κα- λέσω τον Τηλέμαχον, όστις μιτέβη έκει ίνα έρωτήση περί σου, νά έπιστρέψη ένταυθα».

Τότε ό Όδυσσιύς είπε* «Διατί, ώ θεά. άφ ’ ου έγνώριζες τά πάντα, δεν έλεγες είς αυτόν νά μή ταξειδεύση ; Μήπως ήθέλησας περιπλανώμενος καί αυτός νά ύποφέρη ταλαιπωρίας, καθ ’δν χρόνον οί μνηστήρες κατατρώγουσι την περιουσίαν του;».

Προς αυτόν άπήντησεν ή Άθηνα· «Μή φροντίζης πολύ περί του υίου σου, διότι έγώ ή ίδια ώδήγησα αυτόν διά να άποκτήση φήμην. Τώρα κάθηται ήσυχος είς τά άνάκτορα του Μενελάου καί έχει βλα άφθονα. Ναι μεν οί μνηστήρες ένεδρεύουσι μέ πλοϊον νά φονεύσωσιν αύτίν έπιστρέφοντα, άλλά δεν θά έπιτύ- χωσι» .

Ταυτα είπουσα ήγγισεν αυτόν διά τής μαγικής ράβδου καί μετεμόρφωσεν είς κυρτόν γέροντα. Έπειτα ένέδυσεν αυτόν μέ κατε σχισμένα καί ρυπαρά ένδύματα, έκρέμασεν άπό τών ώμων του κατεσχισμένην πήραν, τώ έδωκε ράβδον καί τον έστειλεν είς τον Εύμαιον, αυτή δέ άπήλθεν είς τήν Σπάρτην.

4>0. ‘Ο Όδυσσεύς τ:αρά τώ Εύμ.α£ο>.

Ό Όδυσσεύς έκ του λιμένος μετέβη διά μιας ατραπού εις τον Εϋμαιον, τον οποίον ευρε καθήμενον είς την αυλήν, την όποιαν είχε κατασκευάση ο ίδιος και είχε φράξη διά κλάδων άκανθωδών κατά την άπουσίαν του κυρίου του. Εντός τής αυ- λής είχε κατασκευάση δώδεκα χοιρομάνδρια, είς έκαστον των οποίων έκοιμώντο πεντήκοντα χοίροι θήλεις.Οί άρρενες χοίροι έκοιμώντο εκτός, και ήσαν μόλις τριακόσιοι εξήκοντα, διότι ό Εϋμαιος καθ’ έκάστην άπέστελλε τον παχύτερον είς τούς μνη- στήρας. Τούς χοίρους έφύλαττον τέσσαρες μεγάλοι κύνες, ώς Φηρία, τούς οποίους είχε θρέψη ό Εϋμαιος. Κατ’ έκείνην την στιγμήν ό Εύμαιος έκοπτε βοειον δέρμα, ίνα κατασκευάση πέ- διλα διά τόν εαυτόν του, οι δε τρεις των υπηρετών του έβοσκον τούς χοίρους ό δε τέταρτος είχε μεταφέρη είς την πόλιν τόν παχύτατου χοίρον διά τούς μνηστήρας.

Οί κύνες, ώς είδον αίφνης τόν Όδυσϊέα, ώρμησαν κατ’αύ- του, άλλ ’ ούτος έκάθισε κατά γής και άφήκε την ράβδον του. Ήθελε πάθη δυστύχημά τι,άν μη ό Εϋμαιος έσπευδε νά άπο- διώξη τούς κύνας μέ φωνάς καί λίθους.

Τότε ό Εϋμαιος είπε προς τόν Όδυσσέα* «Ή γέρον, δλίγον έλειψε νά σε κατασπαράξωσιν οί κύνες, καί τούτο θά ήτο μέγα όνειδος δι’ εμέ. Αλλά καί άλλα βάσανα μοί έδωκαν οί θεοί. Κάθημαι έδώ λυπούμενος δια τόν κύριόν μου, τούς 0έ χοίρους τρέφω διά τούς ξένους, ένψ έ κείνος, άν ζή άκόμη καί βλέπη το φως του ήλίου, περιπλανάται πεινών εις πόλεις άλλογλώσσων ανθρώπων. ’Αλλ * άκολούθησόν με, γέρον, καί άς είσέλθωμεν εις την καλύβην, ίνα,άφ’ού φάγης καί πίης, μου είπηςπόθεν έρχε- σαι καί πόσας συμφοράς ύπέφερες.

ΤαΟτα είπών ό Εϋμαιος ώόήγησε τόν Όδυσσέα^’είς την κα- λύβην του καί έκάθισεν αυτόν £πί πυκνών θάμνων, τούς οποίους έκάλυψε μέ δέρμα δασυτρίχου αίγός. Ό δέ Όδυσσεύς έχάρη

• 96

διά την τοιαύτην υποδοχήν και είπε* «Ω Ξένε, είθε ό Ζεύς καί οί άλλοι αθάνατοι θεοί νά σου δώσωσίν δ, τι έπιθυμείς, διότι με πολλήν προθυμίαν μέ ύπεδέχθης. Προς αυτόν άπήντησεν ό Εύμαιος «Ξένε, δεν συνηθίζω νά περιφρονώ τον ξένον, έ’στω καί άν οδτος είναι κατώτερος σου. Οί ξένοι καί οί έπαΐται στέλ- λονται υπό του Διός. Καί τό δλίγον, τό όποιον δίδεται είς τούς ξένους, είναι άρεστδν, διότι όί ύπηρέται έχουσ ιν δλίγα καί μάλιστα όταν έχωσι κυρίους νέους, ώ; έγώ. ΦεΟ ! οί θεοί ήμ- πόδισαν νά έπιστρέψη έκεϊνος βστις με ήγάπα πολύ καί θά μοι έδιδε τολλά δώρα, οίκον καί κτήματα καί σύζυγον, όποια δίδει καλός κύριος πρός τον υπηρέτην του, ό όποιος έργάζεται πι- στώς καί καλώς, ό δέ θεός ευλογεί τάς έργασίας του. Άλλ * έκεινος δεν υπάρχει πλέον. “‘Α! είθε νά άπολεσθή ολον τό γέ- νος τής Ελένης, ήτις κατέστρεψε τόσους ήρωας. Διότι καί έκεινος μετέβη μετά του Άγαμέμνονος νά τιμωρήση τούς

Τρώας» .

Ταυτα είπε καί μετέβη είς τά χοιρομάνδρια, όπόθεν έλαβε δύο χοιρίδια, τά όποια, άφ’ού έσφαξε καί έψησε, παρέθεσε έμ- προσθεν τοΟ Όδυταέως καί είπε* «Τρώγε τώρα, ώ ξένε, έκ τού- των, διότι τούς παχείς χοίρους τρώγουσιν οί μνηστήρες, οίτι- νες ούτε τούς θεούς φοβούνται ούτε τούς άνθρώπους εύσπλαγ- χνίζονται. Έν τούτοις οί θεοί δεν άγαπώσι τά κακάς πράξεις τών άνθρώπων, άλλά τάς δικαίας. Καί αύτοί οί λησταί, δταν μεταβώσιν εις ξένην γήν καί άρπάσωσιν δ, τι εύρωσι, φεύγουσι ταχέως, διότι φοβούνται τούς θεούς. Ουτοι δμως οί μνηστήρες μαθόντες, φαίνεται, ότι δεν θά έπιστρέψη ό κύριός μου, κά- θηνται άμέριμνοι καί κατατρώγουσιν αύθαδώς τά υπάρχοντά του. Δέν τρώγουσι δέ έν ή δύο τών θρεμμάτων καθ’ έκάστην, άλλά πολύ περισσότερα, καί δμως ύπάρχουσιν άκόμη, διότι ό κύριός μου είναι πολύ πλούσιος».

Έν ω ό Εύμαιος διηγείτο ταυτα, ό Όόυσσεύς έτρωγε καί

ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΜΑΚΡΓΝΔΙΟΥ

*05ν<ί(ίενς παρά τφ Ενραίω.

• 98 -

έπινε σκεπτόμενος πώς νά φονεύση τούς μνηστήρας. Άφ’ού δέ έτελείωσε τό δεϊπνόν του, τότε δ Ευμαιος έλαβε ποτήριον πλή- ρες οίνου καί έδωκεν αυτό εις τόν Όδυσσέα. Ούτος έλαβεν αυτό· καί ευχαριστηθείς είπεν* « Ό φίλε, είπέ μοι ποιος είνε ό τόσον πολύ πλούσιος καί ισχυρός κύριός σου ; Είπες ότι άπωλέσθη, ένεκα τής τιμής του Άγαμέμνονος. Είπε μοι τό όνομά του, μήπως έγνώρισα αυτόν που· διότι είς πολλάς χώρας περιεπλα- νήθην » .

Πρός αυτόν άπήντησεν ό Ευμαιος· «Ώ γέρον, τίποτε πλέον δέν πιστεύομεν, ό’ιότι πολλοί έχοντες ανάγκην περιποιήσεως μεταβαίνουσιν είς τήν Πηνελόπην καί λέγουσι διάφορα ψεύδη; περί τ:υ Οουσσέως. Αυτή δε υποδέχεται αυτούς φιλοφρό\ως καί έρωτα λεπτομερώς. “Επειτα δε κλαίει καί άναστενάζει. Καί σύ, ώ γέρον, ίσως έπινοήσης ψεύδη τινά, διά νά σοι δώση χλαϊναν καί χιτώνα. Φευ ! ο κύριός μου δεν υπάρχει πλέον ! Ποιος γνωρίζει ποιοι κύνες καί όρνεα κατέφαγον αυτόν ή είς ποίαν ακτήν έρρίφθησαν τά δστά του καί έκαλύφθη- σαν υπό άμμου. Άπωλέσθη ό δυστυχής άφήσας μεγάλην λύπην είς τούς φίλους του καί προ πάντων είς έμέ, διότι τοι- ουτον κύριον έγώ δεν θά ευρώ, όπου καί αν υπάγω. Με ήγάπα περισσότερον καί από τούς γονείς μου, οίτινες μέ έγέννησαν καί άνέθρεψαν».

Πρός αύτόν άπήντησεν ό Όδυσσεύς* α Αγαπητέ ξένε, έπειδή, δέν πιστεύεις είς τούς λόγους μου, διά τούτο σέ βεβαιώ μεθ* όρκου, ότι ό Όδυσσεύς θά έπιστρέψη. Δέν θέλω δέ ούδ?μ*αν αμοιβήν πριν ή έπανέλθη ό Όδυσσεύς, αν καί έχω ανάγκην ένδυμάτων, διότι μισώ έκεϊνον, οστις ψεύδεται διά νά οίκονο- μήση τάς άνάγκας του. Μάρτυς μου ας είνε ό Ζεύς, ή φιλόξε- νος αύτη τράπεζα καί ή εστία του Όδυσσέως, είς ήν ήλθον ικέτης, ότι πάντα ταυτα θά έκτελεσθώσιν. Είς τό τέλος του μηνός τούτου ή είς τάς άρχάς του άλλου ό Όδυσσεύς θά έπι- στρέψη καί θά τιμωρήση έκεϊνον, οστις περιφρονεΐ τήν σύζυγόν του ή τόν υιόν του».

Πρός αύτόν άπήντησεν ό Ευμαιος* «*Ω γέρον, ούτε έγώ θά σοι οώσω τήν αμοιβήν τής καλής σου άγγελίας ούτε 6 Όδυσσεύς θά έπανέλθη ποτέ είς τά άνάκτορά του. Αλλά πίνε

• 99 -

τώρα ήσύχως καί ας όμιλήσωμεν περί άλλων πραγμάτων, διότι λυπεΐται ή καρδία μου. Είθε νά έπιστρέψϊ) ό Όδυσσεύς όπως έπιθυμώ έγώ καί ή Πηνελόπη καί ό Λαέρτης καί ό Τη- λέμαχος. Τώρα όμως λυπούμαι πολύ διά τόν Τηλέμαχο^, όστις μετέβη είς την Πύλον, ινα έρωτήση περί του πατρός του, ©ί δέ μνηστήρες ένεδρεύουσι νά φονεύσωσιν αυτόν έπιστρέ- φοντα. Άλλ’ αυτόν άς διαφυλάτττ) δ Ζευς, συ δέ, γέρον, έίπέ μοι, ποίος είσαι καί πόθεν έρχεσαι;».

Πρό; αυτόν άπήντησεν ό Όδυσσεύς· «Είμαι έκ Κρήτης, υίδς του πλουσίου Κάστορος, μετέβην δέ μετά του Ίδομενέως είς την Τροίαν, ένθα έγνώρισα τον Όδυσσέα καί συνηγωνίσθην μετ’ αύτου. Μετά ταΟτα περιεπλανήθην είς πολλάς χώρας καί •τελευταϊον είς Θεσπρωτίαν, ένθα εΖδον τά πράγματα του Όδυσσέως καί έμαθον παρά του βασιλέως των Θεσπρωτών, οστις έφιλοξένησε τον Όδυσσέα, ότι ουτος είχε μεταβή είς τό μαντειον τής Δωδώνης, ινα έρωτήσγ) αυτό αν πρέπει νά έπι - στρέψη κρυφίως ή φανερώς. Έκεΐθεν άνεχώρησα διά πλοίου, άλλ’ οί ναυται κοθ’ οδόν μου άφήρεσαν όλα όσα είχον καί μέ ένέδυσαν τά ράκη ταυτα, σκοπόν έχοντες νά μέ πωλήσωσιν ώς δουλον* έγώ όμως έννοήσας τούτο, έπεσα είς την θάλασσαν καί κολυμβών έφθασα είς την ακτήν τής χώρας σου, ένθα ευρον την φιλοξενίαν ταύτην».

Έν φ διηγείτο ταυτα ό Όδυσσεύς, έδυσεν ό ήλιος, οί δέ ύπηρέται έπέστρεψαν μέ τούς χοίρους. Τότε ό Εύμαιος πρός τι- μήν του ξένου διέταξε καί έσφαξαν πενταετή παχύν χοίρον. Άφ’ οδ δέ τόν έψησαν, τον διεμοίρασεν είς επτά μερίδας καί τήν μέν μίαν άφιέρωσεν είς τάς Νύμφας καί τόν Έρμήν, τάς δέ άλλας διένειμεν είς τούς συντρόφους του- είς δέ τόν Όδυσσέα προσέφε ρεν ολόκληρον ωμοπλάτην. Άφ’ ου δέ έφαγον καί έπιον, ό μέν Όδυσσεύς καί οί ύπηρέται έκοιμήθησαν έντός τής καλύ - βης, ό δέ Εϋμαιος έξω πλησίον των χοίρων κάτωθεν σπηλαίου μή προσβαλλομένου από τόν βορράν.

ΜΕΡΟΣ Γ

ΤΑΞΕΙΔΙΟΝ ΤΗΛΕΜΑΧΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΙΘΑΚΗΝ

^>1. Ή Άβηνα. έν ώς Μέντες.

Ότε δ Έρμης άπεστάλη εις την νήσον Ωγυγίαν, ίνα άγ- γείλη την άπόφασιν των θεών είς την Καλυψώ περί της Επι- στροφής του Όδυσσέως, ή Άθηνά ύποδεθεΐσα τά χρυσά πέδιλα καί λαβουσα τδ βαρύ καί στερεόν δόρυ, ώρμησε ταχέως έκ των κορυφών του Όλυμπου, ως πνοή άνέμου, και έστάθη είς τά πρόθυρα τών άνακτόρων του Όδυσσέως, λαβουσα την μορφήν του Μέντου, ήγεμόνος τών Ταφίω.ν και φίλου του Όδυσσέως.

Μετέβη δέ έκεΐ, ίνα πείσν ) τον Τηλέμαχον νά μεταβή ε?ς τήν Πύλον και τήν Σπάρτην, διά νά έρωτήσή περί του πατρός του καί διά νά καταστή δνομαστο: μεταξύ τών άνθρώπων. Κατ’ Εκείνην τήν στιγμήν οί αύθάδεις μνηστήρες καθήμενοι έπί τώ^ δερμάτων τών βοών, τούς οποίους αυτοί είχον σφάξη καί φάγη, διεσκέδαζον, έπαιζον καί έθορύβουν. Τπηρέται δε πρόθυμοι υπηρετούν αυτούς, μιγνύοντες οίνον καί ύδωρ Εντός κρατήρων καθαρίζοντες τά; τράπεζας, κόπτοντες καί διανέμοντες τά κρέατα. Μεταξύ δέ τούτων έκάθητο καί δ Τηλέμαχος μέ καρ- διάν τεθλιμμένων. Ούτος μόλις είδε τήν Άθηνάν, έδραμε προς αυτήν καί λαβών τό δόρυ ώδήγησεν είς έτερον δωμάτιον, ίνα μή ένοχληθή έκ του θορύβου τών μνηστήρων. Έκεΐ δέ έκάθι - σεν αυτήν έπί ωραίου θρόνου άπλώσας ύπ’ αυτόν ώραϊον τάπητα καί θέσας υπό τούς πόδας της σκαμνίον, αυτός δέ έκάθισε πλη- σίον έπί καθέδρας. Έπειτα υπηρέτρια κρατούσα χρυσήν πρό- χουν έχυνεν είς τον ξένον ύδωρ άνωθεν άργυράς λεκάνης, διά νά νιφθή* ή δέ οικονόμος παρέθηκε τράπεζαν μέ άρτους καί

0

ιοί

άφθονα φαγητά καί δ κήρυξ έφρο’ντιζε να γεμίζη οίνου τά χρυσά ποτήρια.

Αφ’ ου δε ?φα γον καί έ’πιον οί μνηστήρες ήρχισαν τά ά- σματα καί τούς χορούς. Εις δέ τούτων έθηκεν ώραίαν κιθάραν εις τάς χεΐρας του περίφημου άοιδοΰ Φημίου, δστις άκουσίως ήρχισε να τραγψξή ώραΐον αίμα. Τότε δ Τηλέμαχος κύψας προς την Άθηνάν, ινα μη άκούηται Οπό των άλλων, είπε*

«Φίλε ξένε, δέν πιστεύω νά δυσαρεστηθής δι’δσα θάσοι εϊκω’ Ουτοι διασκεδάζουσιν άμερίμνως, έπειδή τρώγουσιν άτιμωρητί τά υπάρχοντα έκείνου, του οποίου τά δστά ποιος ήξεύρει πού σήπονται ή κυλιονται εις την θάλασσαν. ‘Α ! άν έβλεπον αύ- τον έπιστρέφοντα, θά ηύχοντο νά είχον πόδας έλαφρούς καί ταχείς μάλλον ή ωραία καί πολυτελή ένδύματα. Τώρα όμως έκεινος άπωλέσθη, καί είς ημάς δίν έμεινε πλέον έλπίς, δτι θά έπανίδωμεν αυτόν. Άλλ’ είπέ μοι είλικρινώς τίς είσαι καί πόθεν έρχεσαι ;».

Προς αύτδν άπήντησεν ή Άθηνά* «Είμαι δ Μέντης, δ υιός του Άγχιάλου, βασιλεύς των Ταφίων. *Ηλθον ένταύθα με τό πλοΐον μου καί τούς συντρόφους μου μεταβαίνων εις την Τε - μέσην, διά νά λάβω χαλκόν καί νά δώσω λαμπρόν σίδηρον. * Εγώ καί δ πατήρ σου ειμεθα παλαιοί φίλοι, ως δύνασαι νά μάθης τούτο παρά του γέροντος Λαέρτου, δστις ζή περίλυπος διά τόν υίόν του μακράν είς την έξοχήν. Τώρα δε ήλθον ένταύθα, διότι με έβεβαίωσαν, δτι δ πατήρ σου έπανήλθεν. Αλλά φαίνεται, δτι οί θεοί άπεπλάνησαν αυτόν καθ’ δδόν εις τινα νήσον, διότι βεβαίως άκόμη δεν άπέθανεν. Έγώ σοί προλέγω έκεινο, τό ό- ποιον έμπνέουσιν είς έμό οί θεοί καί τό όποιον θά έκτελεσθή, ως φρονώ, άν καί δεν είμαι μάντις, δτι ό πατήρ σου δεν θά βρα- δύνη νά έπανέλθη. Καί μό σιδηρά δεσμά άν κρατήται, αυτός θά έπινοήση τρόπον νά σωθή καί έπιστρέψη, διότι είνε πολυμή- χανος. Άλλ’ είπέ μοι τΓσυμπόσιον εινε τούτο καί ποιοι είνε

102 —

ουτοι ; πανήγυρις είνε ή γάμος ; διότι βεβαίως δεν είνε συμ- πόσιον έξ έρ άνου. Πόσον οί άνθρωποι ουτοι μοί φαίνονται αύ- θάδεις καί υπερήφανοι διασκεδάζοντες εις την οίκίαν σου ! ΙΙάς φρόνιμος άνθρωπος βλέπων τά αίσχη ταυτα, πολύ θά δ’υσηρε- στεϊτο».

Προς αυτήν άπήντησεν ό Τηλέμαχος* «Ω ξένε μου, μάθε οτι ή οικία αύτη ήτο άλλοτε πλουσία καί σεβαστή έν όσω ό άνήρ έκεΐνος ήτο ένταυθα· άλλ’ οί θεοί έξηφάνισαν αυτόν ώς ούδένα άλλον. Όχι δεν θά έκλαιον τόσον πικρώς, άν έφονεύετο μετά των συντρόφων του έν τφ μέσψ των Τρώων ή άν άπέ- θνήσκεν είς τάς άγκάλας των φίλων του μετά τό τέλος του πο - λέμου, όσον τώρα, διότι άπωλέσθη άδόξως. Πρός δέ οί θεοί έδωκαν εις έμέ καί άλλα δεινά. Όλοι οί ίσχυροί νέοι τής Τθά κης καί των πέριξ νήσων συνήχθησαν ένταυθα καί ζητουσι τήν μητέρα μου είς γάμον καί καταστρέφουσι τά υπάρχοντά μου. Αύτη δέ ούτε άρνεϊται τον γάμον ούτε δίδει έν τέλος. Οί δέ μνηστήρις καταστρέφουσι τήν περιουσίαν μου καί δεν θά βρα- δύνωσι νά άφανίσωσι καί έμ’ε τόν ίδιον».

Ίϊ συμβουλεύει τον Τηλέμαχον.

Μετά ταυτα είπεν ή Άθηνά’ «Ώ θεοί, έπρεπε νά είνε έδώ ό Όδυσσεύς, διά νά τιμωρήσή τούς αύθάδεις τούτους ! Έάν τώρα έπέστρεφεν ο Όδυσσεύς καί ίστατο προ τής θύρας μέ τήν περικεφαλαίαν, τήν ασπίδα καί τά δύο δόρ ατά του, τοιουτος, οποίον έγώ τόν είδα κατά πρώτον είς τήν οίκίαν μου πίνοντα καί διασκεδάζοντα, ποιος ταχύς θάνατος θά τούς εύρισκε καί πόσον πικρός θά ήτο ό γάμος των ! Αλλά, έάν πρέπη νά τιμώ- .ρήσγ] αύτούς ή όχι, τούτο έξαρτάται άπό τούς θεούς. Έγώ όμως σέ συμβουλεύω νά σκεφθής πώς θά δυνηθής νά έκδιώϊής £κ τής οίκίας σου τούς μνηστήρας. Έάν θέλής λοιπόν, άκουσον

103 -

τάς συμ βουλάς μου. Προσκάλεσον αύριον εις την αγοράν τδν λα όν, όμίλησον προς όλους δημόσιοι και έπικαλέσθητι την μαρ- τυρίαν των θεών. Διάταξον τούς μέν μνηστήρας να έπιστρέψω- σιν είς τάς οίκία; των, την δέ μητέρα σου, έάν θέλη να λάβγ) άλλον σύζυγον, να έπιστρέψη είς τδν οίκον του πατρός της* όκεί δε οί συγγενείς της άς την ύπανδρεύσωσι καί ας τή έτοι- μάσωσι πλουσίαν προίκα, όπως άρμόζει είς άγαπητήν θυγα- τέρα. Συ δέ, άφ’ ου έξοπλίσης τδ κάλλιστον των πλοίων σου με είκοσι κωπηλάτας, να ύπάγης να μάθγ]ς άν ό πατήρ σου ζή ή άπέθανε. Καί πρώτον μέν νά μεταβής είς την Πυλον, προς τδν Νέστορα, έπειτα δέ είς την Σπάρτην πρδς τδν Μενέλαον, δστις έπέστρεψε τελευταίος έκ τής Τροίας. Έάν δέ μάΟης ότι ό πατήρ σου ζή και μέλλει νά έπιστρέψτ), τότε ύπομενε ακόμη ολίγον. Έάν όμως βεβαιωθής δτι άπέθανε, τδτε νά έπιστρέψής είς την πατρίδα σου, νά κατασκεύασες κενοτάφιον είς αυτόν καί νά προσφέρής πολλάς καί μεγαλοπρεπείς έπικηδείους θυσίας. Άφ’ ου δέ έκτελέσής όλα ταυτα, τδτε νά σκεφθής πώς θά απαλλαγής τών μνηστήρων, διότι δέν αρμόζει είς σέ νά ένα- σχολήσαι είς μειρακιώδη πράγματα, έπειδή δέν είσαι πλέον μει- ,ράκιον. Δέν ήκουσας όποιαν δόξαν άπέκτησεν ό Όρέστης, διοτ1 έφόνευσε τον άπιστον Δίγισθον ; Ούτω καί σύ, φίλε μου, τδν όποιον βλέπω μέγαν καί ώραίον, ίσο ανδρείος, διά νά όμιλώσι περί σου οί μεταγενέστεροι. Έγώ τώρα θά έπιστρέψω είς τδ πλοίόν μου και τούς συντρόφους μου, οίτινες βεβαίως άνυπο- μόνως μέ περιμένουσι, σύ δέ ίνθυμου δσα σου είπον καί σκέ- φθητι περί τής έκτελέσεως αυτών».

Πρδς αυτήν δέ άπεκρίθη πάλιν ό Τηλέμαχος* Ώ ξένε, βε - βαίως μοί ώμίλησας μετ’ άγαθδτητος ως πατήρ πρδς υιόν. Αλλά μείνον ακόμη, δσον καί άν βιάζεσαι, διά νά λουσθής καί άναπαυθής, νά σοι δώσω δέ καί δώρον τοιουτον, όποιον οί φίλοι δίδουσι πρδς φίλους».

104

Προς αυτόν άπήντησεν ή * Αθήνα* «Τηλέμαχε, μή με έμ- ποδίζης περισσότερον, διότι βιάζομαι να άναχωρήσω. Τδ δώρον, το όποιον θέλεις νά μοι δώσης, μοί τδ δίδεις όταν έπιστρέψω, διά νά τδ φέρω είς την οίκίαν μου». Ταυτα είπε καί έγένετο* άφαντος, ένέπνευσε δέ εις τον Τηλέμαχον άνδρείαν, τόλμην καί άνάμνησιν του πατρός του ζωηροτέραν. Τότε ένόησεν 6 Τηλέ- μαχος, οτι συνωμίλησε με θεόν καί έμεινεν έκθαμβος.

Έπειτα δέ, άφ’ ου έσκέφθη όσα είπεν είς αυτόν ή θεά, προε- χώρησε πρδς τούς μνηστήρας. Εύρε δέ αυτούς καθημένους έν σιωπή καί ακούοντας τον άοιδόν Φήμιον, όστις έψαλλε την πολύδακρυν έπιστροφήν των Ελλήνων έκ τής Τροίας.

ο3. Ό Τηλέμαχος επιπλήττει τους μνηστήρας.

Τδ άσμα τούτο ήκουσεν ή Πσ,νελόπη καί καταβάσα έκ τού υπερώου ήλθε συνοδευομένη ύ.τδ δύο θεραπαινών καί έστη ίπϊ τής εισόδου τής αιθούσης καί είπε πρδς τδν άοιδόν «Φήμιε, σύ ήξεύρεις πολλά άσματα θέλγοντα τούς κνθρώπους. Ψάλλε λοιπόν £ν έξ αυτών, καί παυσον τδ θλιβερόν τούτο άσμα, τδ όποιον πάντοτε κατασπαράσσει την καρδίαν μου».

Τότε ό Τηλέμαχος είπε πρδς αυτήν* *Ω μήτέρ μου, δεν πρέπει νά δυσαρεστήσαι κατά τού άοιδού, εάν ψάλλή τήν κα- κήν μοίραν των Ελλήνων, διότι οί άνθρωποι ευχαριστούνται πάντοτε νά άκουωσι τδ νεώτερον άσμα. “Ας άντέγγ) ή ψυχή σου νά τον άκούϊ), διότι δέν είνε μόνος ό πατήρ μου, οστις δέν έπέστρεψεν έκ τής Τροίας. Καί άλλοι πολλοί ήρωες άπωλέ- σθησαν ! Έπίστρεψον λοιπόν είς τά δωμάτιά σου, άσχολού- είς τδν ιστόν καί τήν ήλακάτην καί διάταξον τάς ύπηρετρίας νά έκτελώσι τάς υπηρεσίας των. Αί δέ όμιλίαι είνε φροντίς των άνδρών, καί πρδ πάντων έμοΰ, οστις είμαι κύριος έν τφ οίκω τούτω».

105

Ή Πηνελόπη έκπλα γείσα έκ των συνετών λόγων του υίου της, έπέστρεψε μέ τάς ακολούθους είς τά δωμάτιά της. Έκεϊ δέ έ*λαυσε τον προσφιλή σύζυγόν της μέχρις οτου άπεκοιμήθη.

Έν τούτψ τψ μεταξύ οί μνηστήρες ήρχισαν νά κραυγάζωσι θορυβωδώς καί νά φέοωνται άπρεπώς. Τότε ό Τηλέμαχος ώμί- λησε προς αύτούς ως έξης* «Μνηστήρες της μητρός μου, ή. ακολασία σας ύπερέβη παν όριον. Παύσατε τάς φωνάς σας διά νά άκούσωμεν τό άσμα του καλλιφώνου τούτου άοιδού. Αύ- ριον δέ τή’ν πρω’ίαν νά παρευρεθήτε πάντες εις την άγοράν, διά νά σάς εέπω καθαρά την θέλησίν μου. Νά έξέλθητε της οίκίας μου. Τπάγετε νά εύρητε άλλα συμπόσια, φάγετε τά ίδικά σας πλούτη, φιλοξενήσατε άλλήλους είς τάς οίκίας σας. Έάν όμως νομίζητε συμφορώτερον καί δικαιότερον νά καταστρέφητε ξένην περιουσίαν, τότε έξακολουθήσατε* έγώ δέ θά έπικαλεσθώ την βοήθειαν των θεών, οίτινες πιστεύω νά σάς τιμωρήσωσι πρεπόντως».

Ταυτα ειπεν* οί δέ μνηστήρες δαγκάσαντς τά χείλη έμειναν έκπληκτοι διά την τόλμην τού Τηλεμάχου. Έπειτα δέ ό μέν Άντίνοος ήρχισε νά χλευάζϊ) αύτόν διά τούς λόγους του, ό δέ Εύρύμαχος νά συμβουλεύή αύτόν χλευαστικώς, διά νά φυ- λάττ*/) τά κτήματά του καί νά κυβεονφ την οίκίαν του. Μετά ταϋτα ήρχισαν πάλιν τούς χορούς και τά άσματα μέχρις οτου έπήλθεν ή νύξ. Τότε μετέβησαν εις τάς κατοικίας των διά νά κοιμηθώσιν, ό δέ Τηλέμαχος μετέβη εις τόν θάλαμόν του συνοδευόμενος υπό τής συνετής γραίας Εύρυκλείας, ήτις έκράτει δάδας άνημμένας. Αύτη έξ όλων τών υπηρετριών ήγάπα πλειό- τερον τόν Τηλέμαχον, διότι τόν είχεν άναθρέψή νηπιόθεν. Είσ- ελθών δ Τηλέμαχος είς τον θάλαμόν του Ικάθισεν έπΐ τής κλί- νης του κ,αΓέξεδύθη τον μαλακόν χιτώνά του, τόν όποιον έδω- κεν εις την Εύρύκλειαν. Αύτη δέ διπλώσασα τόν χιτώνα μετά προσοχής έκρέμασεν αύτόν άπό πασσάλου πλησίον τής κλίνης

καί έξήλθεν. Έπειτα 6 Τηλέμαχος κατεκλίθη, έσκεπάσθη μέ λεπτήν μάλλινον ύφασμα καί έσκέπτετο καθ’ ολην τήν νύκτα περί τού τα ξειδίου, περί του όποιου ώμίλησεν είς αύτόν ή Άθηνά. .

»4. ϋυνέλευσες τών ΊΟκκησίων.

‘Ότε έφάνη ή πρωία, ό Τηλέμαχος ήγέρθη έκ της κλίνης του, ένεδύθη, έκρέμασεν από των ώμων του τό ξίφος, ύπεδέθη τα περικαλλή πέδιλά του καί έξήλθεν έκ του θαλάμου. Διέταξε δέ τούς βροντόφωνους κήρυκας να καλέσωσι τον λαόν είς συνέ- λευσιν. ‘Ότε δέ όλοι οί πολΐται συνηθροίσθησαν, τότε ό Τηλέ- μαχος είσήλθεν εις τήν άγοράν κρατών χαλκουν δόρυ καί ακο- λουθούμενος υπό δυο ταχυπόδων κυνών. Έκάθισε δε είς τήν θέσιν του πατρός του, τήν οποίαν τώ παρεχώρησαν οί γέροντες. Έπειτα σηκωθείς και κρατών τό σκήπτρον είς τάς χεϊρας ώμί- λησεν ώς εξής·

«Ιθακήσιοι, έκάλεσα υμάς ένταυθα ούχί διά να σάς άναγ- γείλω χαρμόσυνόν τινα ε’ίδησιν περί του στρατού του συνεκ- σ^ρατεύσαντος μετά του πατρός μου ούτε νά σάς ομιλήσω περί κοινού τίνος συμφέροντος, αλλά περί τών ίδικών μου υπο- θέσεων καί τής διπλής δυστυχίας, ήτις εύρε τον οίκόν μου. Πρώ- τον μέν άπώλεσα τον πατέρα μου, όστις ήτό ποτέ βασιλεύς υμών καί έφρόντιζε περί υμών ώς πατήρ. Δεύτερον δέ, οί νέοι τών εύγενών οικογενειών τής Πθάκης καί τών πέριξ νήσων ζη- τοϋσι τήν μητέρα μου εις γάμον, ένώ αυτή δέν θέλει τούτον, > καί καταστρέφουσι τήν περιουσίαν μου, διότι ό πατήρ μου, οστις θά ήδύνατο νά άπομακρυνη τούτους δέν υπάρχει ένταυθα. Ημείς δέ δέν ε’ίμεθα ικανοί νά πράξωμεν τούτο. Ί^ντραπήτε λοιπόν, ώ Ιθακήσιοι, τούς πέριξ λαούς, οιτινες θά σάς κατηγο- ρήσωσιν, έπειδή δέν προστατεύετε τόν υιόν τού βασιλέως σας.

107

καί φοβήθητε την οργήν των θεών, μήπως έν τή άγανακτήσει των στρέψωσι τδν όλεθρόν έναντίον σας. Σας έξορκίζω είς τον Δία νά έμποδίτητε τούς μνηστήρας νά πράττωσι τοιαύτας πρά- ξεις». ΤαΟτα ειπεν δ Τηλέμαχος μετ’ δργής καί έρριψε χαμαί τδ σκήπτρον χύσας δάκρυα. Όλοι δε συνεκινήθησαν καί έσιω - πησαν καί μόνον ό αύθαδέστατος των μνηστήρων Άντίνοος έτόλμησε νά άποκριθή καί είπε*

«Τηλέμαχε, διατί μάς κατηγορείς ; Δεν πταίομεν ήμείς, άλλ * ή μήτηρ σου, ήτις μάς ήπάτα έπί τρία έτη λέγουσα, ότι τότε θά έκλέξτρ ένα έξ ήμών ώ: σύζυγον, δταν θά άποτελειώση ’ τδ πανίον τδ οποίον ϋφαινε διά σάβανον τού Λαέρτου. Τδ πανίον όμως τούτο δέν θά έτελείωνε ποτέ, διότι δ, τι ϋφαινε την ήμέραν τδ έξύφαινε την νύκτα, αν μη δεν άνεκαλύπτομεν, τή προδο- σία μιάς υπηρέτριας τδν δόλον της. “Αν θέλης νά μη κατα- στρέφηται ή περιουσία σου καί νά μη λυπήσαι διά τούτο, στείλε την μητέρα σου εις τδν πατέρα της καί παρακίνησον αυτήν νά υπανδρευθή ένα έζ ήμών, δντινα θά έκλέξη ό πατήρ της. “Αλλως ημείς δεν θά έξέλθωμεν τής οίκίας σου.

Πρδς τούτον άπήντησε μετ’ άγανακτήσεως ©Τηλέμαχος· « Άντίνοε, ουδέποτε θά άποπέμψω έκείνην, ήτις μέ έγέννησε καί μέ έθρεψε. Καί θεοί καί άνθρωποι θά με μισήσωσι πολύ διά τούτο. “Αν σείς θίλητε νά κατατρώγητε τήν περιουσίαν μου, πράξατε -τούτο. Έγώ δμως θά παρακαλέσω τούς θεούς νά σάς τιμωρήσωσι». Μετά ταυτα ώμίλησεν ί σεβαστός γέρων Άλιβέρσης συμβουλεύσας τούς μνηστήρας νά άπομακρυνθώσι τής οικίας του Όδυσσέως, διότι ούτος, είπε, δεν θά βραδύνη νά έλθη, οπότε δλοι θά εύρητε τδν θάνατον». Τότε σηκωθείς ό Εύρύμαχος είπεν

«Ό γέρον, τάς συμβουλάς ταύτας νά τάς φυλάςτ)ς διά τά τέκνα σου. Μή έξακολουθης νά έρεθίζης τδν Τηλέμαχον διά νά μή πάθγ] περισσότερα. Ήμείς δέν θά άπομακρυνθώμεν τής

108

οικίας του, έν οσψ ή Πηνελόπη άναβάλλει νά έκλέζγ) ένα έξ ημών ώς σύζυγον». Οί λόγοι ούτοι ήρέθισαν τόν Μέντορα, όστις ήτο φίλος του Όδυσσέως* διό καί άναχωρών ούτος, είς αυτόν ειχεν έμπιστευθή την έπιστασίαν όλης της οικίας του καί την φύλαξιν των κτημάτων του. Ούτος λοιπόν 6 Μέντωρ έλαβε τότε τόν λόγον καί είπε τα έξης*

« Ιθακήσιοι, είς τό έζής ούδεις των βασιλέων πρέπει νά είνε άγαθόο, έπιεικής καί δίκαιος, άλλ’ αυστηρός καί άδικος, άφ’ ου κάνεις πλέον έξ υμών δέν έ\θυμειται τόν Όδυσσέα, όστις έβασίλευεν ώς καλός πατήρ. Όχι· δεν άγανακτώ τόσον κατά των αύθάδων μνηστήρων, όσον καθ’ όλων υμών, οίτινες κάθη- σθε έδώ σιωπώντες καί δέν περιορίζετε τούς δλίγους τούτους, ένώ είσθε τόσον πολλοί». Προς τούτον δέ άπήντησεν δ Λεώ- κριτος· « Ανόητε Μέντορ, ποιον λόγον είπες προκαλών τόν λαόν νά μάς περιορίσγ) ; Τούτο ούδεις θά δυνηθή νά πράξή. Καί αυτός ό Όδυσσεύς άν έπέστρεφε καί έπεχείρει τούτο με τούς πολλούς στρατιώτας, θά εϋρισκεν οίκτρόν θάνατον. Όστις θέλει, ας δοκιμάσή».

Ούτως ώμίλησεν ό Λεώκριτος καί διελύθη ή συνέλευσις ά- πρακτος. Καί οί μέν πολιται μετέβησαν είς την ίδιαν του οί- κίαν έκαστος, οί δέ μνηστήρες Ιπέστρεψαν είς τά ανάκτορα του Όδυσσέως.

ο5. Ταξείδιον Τηλεμάχου.

Ό Τηλέμαχος, άπομακρυνθείς τής αγοράς ήλθε μόνος είς την άκτήν τής θαλάσσης, ένθα ένιψε τάς χείράς του μέ τά ά^ρίζοντα κύματα καί προσηυχήθη είς την Άθηνάν’ώς έξής* « ’Ακουσόν με, ώ θεά, ήτις χθες ήλθες είς την οίκίαν μου καί μέ συνεβούλευσας νά ταξειδεύσω διά νά πληροφορηθώ περί τής έπανόδου του πατρός μου. Ούδεις είς τούτο μέ βοηθεΓ,

109

προ πάντων δέ οι αύθάδεις μνηστήρες ματαιώνουσιν δλα τά σχέδιά μου». Ή Άθηνά λαβουσα την μορφήν καί την φωνήν του Μέντορος, ήλθε πλησίον του καί είπε* «Τηλέμαχε, δέν θά στερηθής ούδενός μέσου. Περί των σχεδίων των άφρόνων μνη- στήρων μή φροντίζης, διότι αυτοί δεν έννοουσι τον θάνατον, δστις είνε ήδη έγγύς αύτών, οπότε πάντες έν μιοε ήμέρα θά καταστραφώσι. Συ νά μή άναβάλης τδ ταξείδιον, άλλά νά έπιστρέψη; εις τον οίκον σου καί νά φροντίσης διά τάς αναγ- καίας τροφάς. Έγώ δε θά σοι προετοιμάσω ταχύ πλοιον, θά φροντίσω διά συντρόφου; καί θά συμπλεύσω μετά σου»

Ούτως ώμίλησεν ή Άθηνά· ό δέ Τηλέμαχος μετέβη άμέσως είς τήν οίκίαν του καί προσκαλέσας τήν Εύρύκλειαν είπε* «Τροφέ μου, γέμισον δώδεκα αμφορείς οίνου καί βάλε άλευρα έντός σάκκων. Όλα ταυτα έτοίμασον άμέσως, θά τά παραλάβω δε τήν εσπέρα^, δτε ή μήτηρ μου θά κοιμηθή, διότι θά άνα- χωρήσω διά τήν Πύλον καί τήν Σπάρτην, διά νά πληροφορηθώ περί του πατρός μου».

Ή γραΐα Εύρύκλεια, ως ήκουσε ταυτα, ήρχισε νά κλαίη καί είπεν « Ώ άγαπητόν μου τέκνον, πώς ήλθεν εις τον νουν σου τοιαύτη σκέψις ! Που θά ύπάγης είς τήν άπέραντον γην συ μονογενής καί πολυαγάπητος υιός ; Ό πατήρ σου άπωλέ- σθη μακράν τής πατρίδος του μεταξύ άγνωστων λαών. Ο ι δε μνηστήρας, άμα σύ άναχωρήσης, θά σκεφθώσι πώς νά σε άφα- νίσωσι δολίως καί νά μοιρασθώσι τήν περιουσίαν σου. ”Ω μείνε έδώ καί μή θέλ*> ς νά ύποφέρης συμφοράς πλανώμενος εις τήν άπέραντον θάλασσαν».

Πρδς ταύτην άπεκρίθη ό Τηλέμαχος* «Ω τροφέ μου, ήσυχα - σον, διότι ή σκέψις αύτη δέν είνε ίδική μου, άλλά θεού τίνος Άλλά νά μου όρκισθής, δτι δέν θά φανέρωσης τι έκ τούτων είς τήν άγαπητήν μου μητέρα, πρίν παρέλθωσιν ενδεκα ή δώ- δεκα ήμέραι, διότι θά κλαίη καί θά δδύρηται». Ή γραία, άφ’ ού

• 110 -

ώρκίσθη δτι θά τηρ ήσγ) τούτο μυστικόν, μετέβη νά έτοιμάσή όσα είπεν ό Τηλέμαχος, ούτος δέ μετέβη εις την αίθουσαν καί Εκάθισε μεταξύ των μνηστήρων.

Έν τω μεταξύ ή Άθηνα λαβοϋσα την μορφήν του Τηλεμά- χου περιήρχετο εις όλα τα μέρη τής πόλεως, διά νά έτοιμάοή πλοΐδν καί κωπηλάτας. Την εσπέραν δέ? οτε τά πάντα ήσαν Ετοιμα, έλαβε πάλιν την μορφήν του Μέντορος καί ήλθεν είς τά ανάκτορα του Όδυσσέως. Καί είς μεν τούς μνηστήρας Εδω- κεν ύπνον καί μετέβησαν διά νά κοιμηθώσι, τον δε Τηλέμαχον Εκάλεσεν Εξω καί είπε*

«Τηλέμαχε, δλοι οί γενναίοι σύντροφοί σου κάθηνται πλη- σίον των κωπών καί σε περιμένουσιν. Άς σπεύσωμεν λοιπόν διά νά άναχωρήσωμεν».

Ταύτα είπουσα ή Άθηνα προηγήθη, ήκολουθει δέ αυτήν 6 Τηλέμαχος. Όταν δε Εφθασαν εις τό πλοιον καί ευρον τούς συντρόφους ετοίμους, τότε ό Τηλέμαχος Επεμψε δύο κωπηλά- τας, οίτινες Εφερον έκ των ανακτόρων τάς τροφάς και Εθηκαν αύτάς Εντός του πλοίου. Έπειτα είσήλθε πρώτη ή Άθηνα είς τό πλοιον καί Εκάθισεν είς τήν πρύμναν, κατόπιν δε ό Τηλέμα- χος, καθίσας πλησίον της. Οί δέ ναυται, άφ* ου Ελυσαν τά πρυμνήσια σχοινιά είσήλθον είς τό πλοιον, ήπλωσαν τά ιστία καί Εκάθισαν εις τάς θέσεις των. Τότε ή Άθηνα άπέστειλεν οϋριον άνεμον, οστις ώθει τό πλοιον, οί δέ ναυται Εγέμισαν κρατήρας οίνου καί Εκαμον σπονδάς είς τούς θεούς, πρό πάντων δε είς τήν Αθήναν. Ούτω τό πλοιον, φερόμενον υπό τοΟ άνέ- μου, Επλεε καθ’όλην τήν νύκτα καί τήν πρωίαν τής επομένης ημέρας.

^6. ‘Ο Τηλέμαχος έν Πύλω.

“Οτε ό ήλιος άνέτειλε, τό πλοιον Εφθασεν ε?ς τήν Πύλον. Οί Πύλιοι κατ’ Εκείνην τήν στιγμήν ήσαν είς τήν παραλίαν

• 111

προσφέροντες θυσίας ταύρων είς τόν Ποσειδώνα. Είχον δέ ήδη. φάγη τα έντόσθια καί έκαιον τούς μηρού; πρός τιμήν του θεού, δτε τό πλοίον έφθασεν εί;, την άκτήν. Τότε άπέβη είς την ξη- ράν πρώτη ή Άθηνά, κατόπιν δέ αυτής ό Τηλέμαχος, τόν ο- ποίον συνεβούλευσεν αύτη να άποβάλη την δειλίαν καί να όμι- ληση μετά περισκ-έψεως. Έπειτα δέ, άφ ου άφήκαν τούς άλ- λους συντρόφους των είς τό πλοίον, διηυθύνθησαν πρός τούς Πυλίους καί έφθαναν πρό αυτών. Τότε έσηκώθησαν πάντες καί έδραμον είς προύπάντησίν των* πρώτος δέ ό υιός του Νέστορος Πεισίστρατος έπλησίασεν αύτούς, έλαβεν έκ τής χειρός καί· έτοποθέτησε παρά την τράπεζαν πλησίον του πατρός τ^υ. Έ- πειτα δέ έδωκεν είς αυτούς μερίδα έκ τών έντοσθίων καί πλη - ρώσας οίνου χρυσουν ποτήριον έδωκε πρώτον πρός τόν ΜέντοραΤ πρός δν είπε τά έζής*

«Παρακάλεσον καί συ, ξένε, τόν Ποσειδώνα, άφ’ού έφθάσατ^ καθ’ ήν στιγμήν τελείται πρός αυτόν θυσία. Άφ’ ού δεηθής, κάμνων σπονδάς, δός έπειτα τό ποτήριον καί είς τόν σύντροφόν σου, διά νά κάμη καί ουτος σπονδάς. Βεβαίως καί αύτό<· θά προσεύχηται, διότι όλοι οί άνθρωποι έχομεν ανάγκην θεού. Έδωκα δέ είς σέ πρώτον τό ποτήριον, διότι είσαι πρεσβύτερος του συντρόφου σου».

Ή Άθηνά, εύχαριστηθείσα διά την σύνεσιν του Πεισιστρά- του, άπέτεινε την εξής ένθερμον δέησιν*

«Είσάκουσόν μου, ώ Πόσειδον* είς μέν τόν Νέστορα καί τούς υιούς του δός δόξαν καί ίσχύν, είς δέ τούς άλλους Πυλίους μεγάλην αμοιβήν διά τήν θυσίαν ταύτην, είς έμέ δέ καί είς τόν Τηλέμαχον νά έπιστρέ|>ωμεν αίσίως είς τήν πατρίδα μας, άφ” ού έπιτύχωμεν έκείνου, διά τό όποιον ήλθομεν ένταυθα».

Ούτως ηύχήθη καί έδωκε τό ποτήριον είς τόν Τηλέμαχον, όστις ηύχήθη τά αυτά. Άφ’ ουδέ έφαγον καί έπ?ον, ό Νέστωρ ήρώτησεν αυτούς ποιοι είνε καί πόθεν έρχονται καί τίς ό σκο-

112 -

πός του ταξειδίου των. Τότε δ Τηλέμαχος άπεκρίθη θαρραλέως.

«ΤΩ Νέστορ, υιέ του Νηλέως, μέγα καύχημα των Ελλήνων* είμεθα έξ Ιθάκης* ήλθομεν δε ένταυθα, ίνα μάθωμεν περί του .πατρός μου του δυστυχους Όδυσσέως, όστις, ως λέγουσι, πο- λέμων μετά σου έπόρθησε την Τροίαν. Ακόμη δέν γνωρίζομέν τι περί αυτοί), άν καί παρήλθον τόσα έτη. Διά τούτο, σε παρα- καλώ νά μοϋ διηγηθής λεπτομερώς δ, τι είδες ή ήκουσας περί αύτου, χωρίς νά απόκρυψης τι έξ εύσπλαγχνία<: προς με».

Προς αύτόν άπήν’τησεν 6 γέρων Νέστωρ* «Ώ φίλε μου,ύπεν- θύμισας εις έμέ τά δυστυχήματα, τα όποια ύπέστημεν είς τόν πόλεμον κατά τής Τροίας. Πέντε ή εξ έτη δέν έξαρκουσι νά σου διηγηθώ ταυτα λεπτομερώς. Τούτο μόνον σοί λέγω, δτι καθ’ ολον τό διάστημα του πολέμου, έγώ καί ό πατήρ σου ου - δέποτε έφιλονικήσαμεν είς τά συμβούλια. Είμεθα πάντοτε σύμφωνοι καί έσκεπτόμεθα φρονίμως τί έπρεπε νά πράξωσιν οί Έλληνες προς το συμφέρον των. Μετά την καταστροφήν δε τής Τροίας άνεχωρήσαμεν πολλοί τών Έλλτηνων, έν οις καί ό Όδυσσεύς, καί έφθάσαμεν εις Τένεδον. Έκεϊθεν όμως έπέστρεψε πάλιν ό πατήρ σου εις την Τροίαν, ίνα άνα/ωρήση με^ά του’Α- γαμέμνονος, όστις είχε μείνη έκεί, δπως διά θυσιών καταπραύνη την όργήν τής Αθήνας, ώργισμένης κατά τών Ελλήνων. Έκ - τότε δέν έπανείδον αυτόν πλέον. Ήμεΐς έξηκολουθήσαμεν τόν πλουν μας καί έφθάσαμεν ασφαλώς εις τάς πατρίδας μας, καί μόνον ο Μενέλαος, άφου περιεπλανήθη εις πολλάς χώρας, έπέ- στρεψε τελευταίος. Είς τούτον λοιπόν σε συμβουλεύω νά πο- ρευθής, ίνα πληροφορηθής περί του πατρός σου. Άναχώρησον λοιπόν μέ τό πλοίόν σου καί τούς συντρόφους σου* έάν όμως προτιμάς την διά ξηράς οδόν, ύπάρχουσιν είς τήν διάθεσίν σου καί δίφροι καί ίπποι, προσέτι · δέ καί οί υιοί μου θά σε συνοδεύ- σωσιν έως έκεί· .

Ταυτα είπεν 6 γέρων, ό δέ ήλιος έδυσε. Τότε ή ’ Αθήνα είπεν

29. ‘Ο Τηλέ^ιανος έν Ιϊνλφ.

• 114 -

«ΥΩ γέρον, οί λόγοι σου είνε δρθότατοι καί ούτω πρέπει νά γείνη. Ήμεις όμως τώρα πρέπει νά έπιστρέψωμεν είς τό πλοιδν μας».

ΌΝέστωρ όμως άπήντησε* «Μη δώση ό Ζευς καί οί άλλοι θεοί νά σάς άφήσω νά έπιστρέψητε είς το πλοιδν σας. Δέν είμαι ολως διόλου πτωχός, ώστε νά μή έχω έν τη οίκί<£ μοι> σκεπάσματα καί μανδύας, διά των όποιων νά περιτυλίσσωνται καί νά κοιμώνται οί ξένοι. Έγώ, έν όσω ζώ, ουδέποτε θά άφησω τόν προσφιλή υιόν ήρωος, οιος ήτο ό Όδυσσεύς, νά ύπάγη νά άναπαυθή έπί του καταστρώματος τοΟ πλοίου».

Προς αυτόν πάλιν άπήντησεν ή ’ Αθήνα· « Αγαπητέ γέρον, οί λόγοι σου είνε όρθοί καί πρέπει νά ύπακούση ό Τηλέμαχος, διότι ούτως απαιτεί ή ευπρέπεια. Έγώ όμως πρέπει νά έπι- στρέψω είς τό πλοϊόν μας καί ό’ώσω τάς αναγκαίας διαταγάς, διότι είμαι ό μόνος πρεσβύτερός των».

Ταυτα είπεν ή Αθήνα καί άπήλθεν* ό δε Τηλέμαχος μετά των Πυλίων, προπορευομένου τού Νέστορος, οιηυθύνθη πρός την πόλιν. Άφ’ ου δέ έφθασαν έκεΐ, μετέβησαν είς τά άνάκτορ α καί έκάθισαν κατά τάξιν έπί θρόνων καί καθεό’ρών. Έκεϊ δέ παρετεθη αύτοϊς οίνος, έκ του οποίου ό Νέστωρ έ/αμε σπονδάς, και άπέτεινε πολλάς προσευχάς πρός την Άθηνάν. Άφ’οδδΙ έτελείωσαν αί σπονδαί καί έπιεν έκαστος όσον έπεθύμει ή καρ- δία του, απεσυρθησαν νά κοιμηθώσιν.

οΤ. Ό Τηλέμαχος έν ϊπάρτη.

“Αμα έξημέρωσεν, έσηκώθη ό Νέστωρ καί έξελθων του θα- λάμου του; ήλθε καί έκάθισεν έπί πελεκητών λίθων, οιτινες ήσαν τεθειμένοι προ των υψηλών πυλών του μεγάρου στίλβον- τες* καί λευκοί. Περί αυτόν συνηθροίσθησαν καί όλοι οί υιοί του όδηγήσαντες καί τον Τηλέμαχον, όστις έκάθισε πλησίον τού βασιλέως.

• 115 -

Τότε ό Νέστωρ είπε* «Τέκνα μου, σπεύσατενά έκτελέσητε την έπιθυμίαν μου, ίνα καί την ’ Αθήναν ευχαριστήσω καί τ©^ ξένον φιλοξενήσω. Εις έξ υμών άς ύπάγη είς τον αγρόν, διά νά έκλέξη μίαν καλήν δάμαλιν, την οποίαν νά φέρη έδώ ταχέως ό βουκόλος άλλος άς ύπάγη είς τό πλοΐον, διά νά όδηγήση έ- δώ όλους τού; συντρόφους του Τηλεμάχου, έκτος δύο, τούς ό- ποιους νά άφήση είς τό πλοίον οί δε άλλοι μείνατε έδώ καί είπατε είς τάς ύπηρετρίας νά έτοιμάσωσι λαμπρόνγευμα».

Ταυτα είπεν ό Νέστωρ, έκεινοι δέ έσπευσαν καί έξετέλεσαν τά πάντα. ‘Αφ’ ου δέ έκαμον την θυσίαν καί έφαγον καί έπιον πάντες καλώς, τότε ό Νέστωρ είπε πάλιν «Τέκνα μου,ζεύξατε τώρα διά τόν Τηλέμαχον είς τόν δίφρον καλλίτριχας ίππους, διά νά τελείωση τό ταξείδιόν του». Ταυτα είπεν ούτος* έκεινοι δέ προθύμως ύπήκουσαν καί έζευξαν άμέσως είς τόν δίφρον ίπ- πους ωραίους καί ταχείς, ή δέ οίκονόμος έτοποθέτησεν έπί του δίφρου άρτον, οίνον καί διάφορα φαγητά. Έπειτα άνέβη έπ’ αύτου ό Τηλέμαχος καί πλησίον αύτου ό Πεισίστρατος, όστις έλαβε τά ηνία καί την μάστιγα καί έμάστιξε τούς ίππους.

Οί ίπποι ευθύς ώρμησαν προς τά έμπρός καί έτρεχον προ- θύμους καθ’ολην τή^ ήμέραν. ‘Ότε δ£ ό ήλιος έδυσεν, έφθασαν είς τάς Φηράς, ένθα διενυκτέρευσαν, φιλοξενηθέντες υπό του βα- σιλέως Διοκλέους. Τήν δέ πρωίαν έζευξαν πάλιν τούς ίππους καί αναβάντες είς τόν δίφρον έξηκολούθησαν τόν δρόμον των Ιως οτου έφθασαν περί την δύσιν του ήλίου είς την Σπάρτην. Εκεί φθάσαντες διηυθύνθησαν προς τά ανάκτορα του Μενελάου, όστις κατ’ έκείνην τήν ήμέραν έτέλει τούς γάμους τής ωραίας θυγατρός του Έρμιόνης μετά του Νεοπτολέμου, υιού του Άχιλλέως. “Ενεκα τούτου πολλοί φίλοι καί γείτονες του Με- νελάου ήσαν συνηγμένοι είς τά ανάκτορα καί έώρταζον τούς γάμους.

Έν ω ταυτα έγένοντο έν τοίς άνακτόροις του Μενελάου,

• 116 -

ό Τηλέμαχος καί ο Πεισίστρατος έφθασαν είς αυτά καί έστά- θήσαν είς τά πρόθυρα. Τότε ό Έτεωνεύς, υπηρέτης του Μενε- λάου, άκούσας τόν θόρυβον καί προσδραμών προς την θυραν, είδε τούς ξένους. Άφ’ ου δέ τούς είδεν, έσπευσε πρός τον Με- νέλαον καί είπε* «Βασιλεύ, δυο νέοι ξένοι εύγενους καταγωγής ίστανται είς τά πρόθυρα· είπέ μοι έάν πρέπη νά άποζεύξωμεν τούς ίππους ή να πέμψωμεν αυτούς πρός άλλον, διά νά τούς φιλοξενήση». Ό Μενέλαος άπήντησε τότε μετ’ άγανακτήσεως πρός αυτόν* « Έτεωνευ, μέχρι της ήμέρας ταυτης έδείκνυες φρόνησιν, τώρα όμως ώμίλησας ώς άφρον παιδίον. Ποσάκις ημείς πρίν έπιστρέψωμεν ένταϋθα δεν έφιλοξενήθημεν παρ’ άλ- λων άνθρώπων ; Είθε ό θεός νά μάς διαφυλά ;η του λοιπού από ταλαιπωρίας. Σπευσον άμέσως νά απόζευξης τούς ίππους καί νά προσκαλέσης τούς ξένους είς τό συμπόσ,ιον».

Ό Έτεωνεύς έξελθών έσπευσε καί μετ’ άλλων υπηρετών έξετέλεσε την διαταγήν του κυρίου του. Οί δέ ξένοι είσελθόν- τες είς τά ανάκτορα παρετήρουν αυτά μετά θαυμασμού, διότι έλαμπον ώς λάμπει ό ήλιος καί ή σελήνη. Έπειτα, άφ’ ου μετέβησαν είς τούς λουτρώνας, ένθα έλούσθησαν, ήλείφθησαν μέ έλαιον καί ένεδύθησαν ώραία ένδύματα, είσήλθον είς την αί- θουσαν καί έκάθισαν πλησίον του Μενελάου. Τότε υπηρέτρια έφερε χρυσήν πρόχουν καί άργυράν λεκάνην, διά νά νιφθώσιν* ή δέ οίκονόμος παρέθηκε τράπεζαν μέ άρτον καί άφθονα φαγητά.

Μετά ταυτα ό Μενέλαος έτεινε πρός αυτούς την δεξιάν καί είπε* «Χαίρετε, ώ ξένοι* φάγετε1 άφ’ ου δέ τελειώσητε τό φα- χητόν σας, τότε θά σάς έρωτήσω ποιοι είσθε* Βεβαίως φαίνε- σθε, ότι είσθε υιοί βασιλέων®. Ταυτα είπε καί λαβών παχέα νώτα έψημένης βοός προσεφερεν είς αύτούς* έκείνοι δέ ήπλωνον τάς χείρας είς τά προκείμενα φαγητά καί έτρωγον.

Άφ’ ου δέ έφαγον καί έπι ον, ό Τηλέμαχος, θέλων νά τόν άκούση μόνον ό Πεισίστρατος, έκλινε πρός αυτόν την κεφαλήν

• 117 —

καί είπε. « Προσφιλέστατέ μοι φίλε, ίδέ όπόση λάμψις χαλκού, χρυσού, ήλέκτρου καί έλέφαντος είς την μεγάλην ταύτην αί- θουσαν ! Βεβαίως ή κατοικία αυτή θά ε!νε όμοία μέ την του Δέος ! Πο’σον ωραία πράγματα είνε έδώ και πόσον έκπλήττο- μαι, έν ώ τά βλέπω !».

Ό Μενέλαος όμως ήκουσε τούς λόγους τούτους καί αμέσως άπηντησεν* «Ώ αγαπητά μου τέκνα, ©ύδείς των θνητών δύ- ναται νά παραβληθή μέ τον Δία, διότι τά μέγαρα αυτού καί τά πλούτη είνε άφθαρτα. Μεταξύ όμως των άνθρώπων, ένδέ χεται άλλος μέν νά είνε ίσος μέ έμέ κατά τά πλούτη, άλλος δέ κατώτερος. Αλλά διά νά συναθροίσω τά πλούτη ταύτα περιεπλανήθην καί έταλαιπωρήθην έπι δκτώ έτη είς την Κύ- προν, είς την Φοινίκην, είς την Αίγυπτον καί εί^ την Λιβύην, ένθα τά άρνία ^εννώνται αμέσως μέ κέρατα καί τά πρόβατα γεννώσι τρίς του έτους. Έν ώ δέ περιεπλανώμην συναθροίζων τούς θησαυρούς τούτους, κακούργος τις, βοηθούμενος ύπδ της κχκης Κλυταιμνήστρας, μοί έφόνευσε δολίως τον αδελφόν μου, καί διά τούτο ούδεμίαν χαράν αίσθάνομαι βασιλεύων μέ το- σαϋτα αγαθά. Είθε νά είχον τδ τρίτον ή τδ τέταρτον των θη- σαυρών τούτων καί νά έζων οί ήρωες, οιτινες έφονεύθησαν πρδ τής Τροίας χάριν έμού. Καί δι ’ όλους μέν κλαίω, ούχί όμως τόσον, όσον δι’ ένα τδν όποιον οσάκις ένθυμούμαι δέν δύναμαι ούτε νά φάγω ούτε νά κοιμηθώ, διότι ούδείς τών Ελλήνων προσέφερε τοσας υπηρεσίας καί έμόχθησε τόσον, όσον έκεΐνος, ό Όδυσσεύς. Είς αυτόν ή μοΐρ α έπεφύλαξε πολλά παθήματα, διότι αποδημεί πρδ πολλών έτών καί δέν ήξεύρει κανείς άν ζή ή άπέθανε. Θρηνοϋσι δέ βεβαίως αύτδν ό γέρων πατήρ του Λαέρτης, ή συνετή Πηνελόπη καί ό Τηλέμαχος, τδν όποιον- άφήκε βρέφος είς τον οίκόν του».

Ούτως ώμίλησεν ό Μενέλαος*είς δέ τδν Τηλέμαχον διηγέρθη: ή έπιθυμία νά κλαύσή. Ότε δέ ήκουσε τδ όνομα του πατρας

118 -

του, δάκρυα έπεσον κατά γης καί ευθύς έσήκωσε τήν πορφύραν χλαίνάν του καί έκάλυψε το πρόσωπόν του. Τδτε ό Μενέλαος άνεγνώρισεν αυτόν, καί, έν φ έσκέπτετο άν έπρεπε να τον ά- φήση νά όμιλήσγ) μόνος του περί του πατρός του ή αυτός πρώ- τος νά τόν έρωτήστ), κατέβη ή Ελένη, όμοία μέ την “Αρτεμιν κατά την ωραιότητα, έκ του εύώδους καί υψηλού θαλάμου της καί ήλθε καί έκάθ’.σε πλησίον του Μενελάου. Παρατηρήσασα δί τούς ξένους είπεν

« Ήξεύρομεν, Μενέλαε, ποιοι είνε ο! ξένοι ούτοι ; Άπατώ- μαι άρά γε ή είνε αληθές αύτό, τό όποιον θά ε’ίιτω ; Ουδέποτε είδον γυναίκα ή άνδρα νά όμοιάζϊ) τόσον μέ τόν Όδυσσέα, όσον ό νέος ουτος».

ΓΙρός αυτήν άπήντησεν ό Μενέλαος* «Αληθώς, Ελένη, καί είς έμέ ή αυτή σκέψις έπήλθεν. Οί πόδες, αί χείρες, οι άστρά- πτοντες όφθαλμοί του, ή κεφαλή του καί ή κόμη του είνε πάντα δμοια προ; τα του Όδυσσέως. Καί πρό όλίγου, έν φ διηγού - μην περί του Όδυσσέως, ό νέος ούτος έκλαυσε καί έκάλυψε τό πρόσωπόν του μέ τήν πορφύραν χλαίνάν του»,

Τότε είπε πρός αυτόν ό Πεισίστρατος* «Μενέλαε, υιέ του Άτρέως, αληθώς ούτος είνε υιός του Όδυσσέως, ως είπες. Ό πατήρ μου Νέστωρ μέ έστειλε διά νά τόν συνοδεύσω καί τψ χρησιμεύσω ώ; οδηγός. Ήλθομεν δ’ ένταυθα, διά νά σέ έρω- τήσωμεν περί του Όδυσσέως καί διά νά σέ συμβουλευθή ό Τηλέμαχος τί νά πράξη, έπειδή έν τη οίκίςι του υποφέρει πολλά δεινά καί ούδείς τόν προστατεύει».

Τότε είπεν ό Μενέλαος* «Ώ θεοί / τφ όντι λοιπόν ήλθεν είς τήν οικίαν μου ό υιό; τού ήρωος όστις ήτο πολύ άγαπητός ε?ς έμέ καί όστις ύπέφερε χάριν έμου τόσα; ταλαιπωρίας ! Αλη- θώς είχον ύποσχεθή νά τόν τιμώ περισσότερον όλων τών άλ- λων Ελλήνων, όταν έπιστρέψη, καί νά παραχωρήσω εις αυτόν πόλιν έν “Αργεί, ίνα μεταφέρη έκ τη; Ιθάκης έκεί τούς θη-

119

σαυρούς του, την οικογένειαν του καί τον λαόν του. Καί τότε 6ά είμεθα πάντοτε μαζί άγαπώμενοι καί συνευφραινόμενοι μέ- χρι θανάτου, άλλ’ ο! θεοί δέν ήθέλησαν βεβαίως να γείνη τούτο» Ταυτα είπε καί πάντες ήρχισαν νά κλαίωσι. Τότε ό Πεισίστρα- τος ώμίλησεν ώς έςής*

«Μενέλαε, ό γέρων πατήρ μου πολλάκις μοί εέπεν, ότι εί- σαι πολύ συνετός άνήρ. Διά τούτο λοιπόν άκουσόν μου. Δέν εινε πρέπον, νομίζω, νά κλαίωμεν κατά τό δείπνον».

Προς αυτόν άπήντησεν ό Μενέλαος* «*Ω φίλε μου, ώμίλη- σας ώς φρόνιμος άνθρωπος. Ναί, άς παύσωμεν τούς θρήνους καί άς φροντίσωμεν περί του δείπνου μας. Αύριον δε την πρω- ίαν δυνάμεθα πάλιν έγώ καί ό Τηλέμαχος νά συνομιλήσωμεν». Ταυτα είπε, πάντες δε ήρχισαν να τρώγωσι.

Τότε ή Ελένη έβαλεν εις τόν οίνον, τον όποιον έπινον, φάρ- μακόν τι, όπερ έδωκεν αυτή ή βασίλισσα Πολυδάμνα, ή σύζυ- γος του Θώνος, έν Αίγύπτφ, καί τό όποιον κατεπράϋνε πάσαν όργήν καί θλίψιν. Εκείνος δέ, όστις ήθελε πίη έκ του ποτού τούτου, δέν έ’κλαιε πλέον καί άν ήθελε χάση τόν πατέρα του ή την μητέρα του καί άν ακόμη έμπροσθέν του έφονεύετο ό άδελ- φός του ή ό υιός του. Έπειτα δέ διηγήθη πώς ό Όδυσσεύς είσ- ήλθεν είς την Τροίαν ώς έπαίτης, χωρίς άλλος νά τό^γνωρίση, είμή μόνον αυτή, ήτις καί δέν τό έφανέρωσε, καί πώς έπανήλ- Φεν είς τά πλοία άβλαβής, άφ’ ου έφόνευσε πολλούς Τρώας.

Πρός αυτήν ειπεν^ό Μενέλαος· «Γύναι, όλα όσα είπες είνε όρθά. Πολλούς ανθρώπους έγνώρισα καί είς πολλούς τόπους περιήλθον, αλλά τοιαύτην φρόνησιν καί τόλμην, οία ή τοΟ Όδυσσέως, δέν είδον άκόμη. Ότε ήλθες πέρις του ξυλίνου ίπ- που καί έκάλεις δνομαστί τούς άρχηγούς τών Ελλήνων, μι- μουμένη την φωνήν τής συζύγου των, έγώ ήθέλησα νά σοι άπο- κριθώ, άλλ’ ό Όδυσσεύς μέ ήμπόδισε καί ούτως εσωθημεν».

Τότε είπεν ό Τηλέμαχος* «Τίέ τοϋ Άτρέως, ή λύπη μου

120

είνε πικροτέρα, διότι τά ανδραγαθήματα ταυτα δέν Ισωσαν- αυτόν από τόν θλιβερόν θάνατον, αν καί είχεν ε?ς τό στήθος του- γενναίαν καρδίαν. Άλλα τώρα διάταξον νά μάς όδηγήσωσιν είς την κλίνην μας, διά νά ήουχάσωμεν». Ταυτα είπεν* ή δό Ελένη διέταζε τάς ύπηρετρίας καί ήτοίμασαν κλίνας είς την αίθουσαν των ξένων, ό δέ κήρυξ τούς ώδήγησεν έκεϊ. Κατόπιν δε ό Μενέλαος καί ή Ελένη μετέβησαν ίνα κοιμηθώσιν ε!ς τόν θάλαμόν των.

*>$■$. Μενέλαος καί Τηλέμαχος.

Τήν έπομένην ήμέραν, άμα έξημέρωσεν, ό Μενέλαος έση- κώθη έκ τής κλ(νης του, ένεδύθη τά ένδύματά του και έξελθών του θαλάμου του ήλθε καί έζάθισε πλησίον του Τηλεμάχου,, όστις είχεν ήδη σηκωθή, καί ήρώτησεν αυτόν διατί ήλθεν είς τήν Λακεδαίμονα, πλεύσα: τόσην άπέραντον θάλασσαν. Πρδς. αυτόν ό Τηλέμαχος άπεκρίθη· «Μενέλαε, ή οίκία μου κατα- στρέφεται, τά κτήματά μου άφανίζονται, ή κατοικία μου είνε πλήρης έχθρών, τά παχέα πρόβατά μου καί οί βόες μου κατα- τρώγονται υπό των αύθάδων καί υβριστών μνηστήρων. Ένεκα τούτων ήλθον έδώ καί σέ παρακαλώ νά μέ πληροφορήσης περί τής Ιπανόδου του πατρός μου, άν είδες ή ήκουσάς τι παρ’ άλ- λου. Μή απόκρυψης τίποτε έξ εύσπλαγχνίας πρός με, αλλά ία μοι είπης τήν αλήθειαν.

Τότε/ Μενέλαος στενάξας είπε* «Φευ ! άνανδροι ήθέλησαν- νά κοιμηθώσιν είς τήν κλίνην τοΟ άτρομήτου άνδρός ! Καθώς ό λέων έπιστρέφων είς τήν φωλεάν του κατασπαράσσει τά νεογνά έλάφου, τά όποια ή μήτηρ είχε -θέση έκεί, ούτω καί ό Όδυσ- σεύς θά κατασπαράξη τούς άνανδρους. μνηστήρας ! Είθε, ώ Ζευ καί Άθηνά καί Άπολλον, νά ένεφανίζετο μεταξύ τών μνη- στήρων τοιουτος, οιος έφάνη είς τήν Λέσβον, δτε κατέβαλε τόν

• 121 -

υίόν του Φιλομήλου ποός χαράν δλων των Ελλήνων. Α ! τότε πώς θά εϋρισκον όλοι ταχύν θάνατον και πικρόν γάμον ! Περί του πατρδς σου ούδέν άλλο γνωρίζω, τέκνον μου ή όσα ήκουσα παρά του φιλαλήθους γέροντος τής θαλάσσης Πρωτέως. Ούτος μοί είπεν, ότι τον πατέρα σου κρατεί ή νύμφη Καλυψώ έπί τής νήσου Ώγυγίας και δέν τόν άφίνει νά άναχωρήση. Ό πα- τήρ σου πολύ έπιθυμεί νά έπιστρέψή είς την πατρίδα του, αλ- λά δέν έχει ούτε πλοία ούτε κωπηλάτας, οίτινες νά τόν μετα- φέρωσιν. Αλλά σύ μείνε έδώ ένδεκα ή δώδεκα ήυ,έρας καί τότε θά σε προπέμψω δίδων σοι ώς δώρα τρεις ίππους, ώραίον άρμα καί πολυτελές ποτήριον, ίνα, οσάκις κάμν/)ς σπονδάς είς τούς θεούς, με ένθυμήσαι». ν

Πρός αυτόν άπήντητεν ό Τηλέμαχος· «Τίέ του Άτρέως, μή με έμποδίζής περισσότερον ένταυθα. Βεβαίως καί ολόκλη- ρον έτος θά διέμενον πλησίον σου, χωρίς νά έπιθυμήσω νά έπα- νίδω την οικίαν μου καί τούς συγγενείς μου. Τόσον πολύ ευ- χαριστούμαι άκούων τούς λόγους σου καί τάς διηγήσεις σου ! Άλλ’ έν Γΐύλω ςί σύντροφοί μου θά στενοχωρώνται βεβαίως περιμένοντές με. Ώς πρός τά δώρα δέ καί τούς ίπτους, άς μείνωσι καλλίτερον έδώ, ένθα έπί τής πεδιάδος καί τριφύλλιον καί κριθή καί σίτος φύονται έν αφθονία, ένψ είς την πατρίδα μου ούτε δρόμοι πλατείς ύπάρχουσιν ούτε λειμώνες».

Ταύτα είπεν ό Τηλέμαχος· ό δέ Μενέλαος έμειδίασε καί θωπεύσας αυτόν διά τής χειρός ςίπεν « Αγαπητόν τέκνον, οΐ λόγοι σου μαρτυρουσιν ότι κατάγεσαι έξ εύγενσύς οικογένειας. Λοιπόν καί έγώ θά μεταβάλω τό δώρον, διότι δύναμαι. Θά σοι δώσω κρατήρα ολον άργυρούν μέ χρυσά χείλ,η, τον όποιον μο^ έχάρισεν ό ήρως Φαίδιμος, βασιλεύς τών Σιδωνίων, ότε μέ έφι- λοξένησεν είς την οικίαν του περιπλανηθέντα έκεί κατά την είς την πατρίδα μου έπιστροφήν».

— 122 -

2Ευνωμ.οσ£α μ-νηστήρων.

Έν ώ οδτοι τοιαΰτα πρός άλλήλους έλεγον, οί μνηστήρες της Πηνελόπης διεσκέδαζον πρό των ανακτόρων ρίπτοντες δί- σκους καί ακόντια. Ό Άντίνοος καί ό ωραίος Ευρυμαχος, οΐ πρώτοι των μνηστήρων καί διακρινόμενοι διά την ανδρείαν των, έκάθηντο κατά μέρος. Πλησιάσας τότε αυτούς ό Νοήμων, ό υίδς του Φρονίου, είπε προς τον Άντίνοον* « Άντίνοε, γνω- ρίζεις πότε θά έπιστρέψη ό Τηλέμαχος έκ τής Πύλου ; ΆνεχαΠ ρήσε μέ τό πλοϊόν μου, έγώ δε έχω ανάγκην αύτοϋ τώρα, διά νά μεταβώ είς την Ήλιδα καί λάβω μίαν ήμίονον καί μεταφέ- ρω αδτήν ένταυθα».

Ταυτα είπεν ό Νοήμων, έκεϊνοι δέ έξεπλάγησαν, διότι ή- γνόουν, ότι ο Τηλέμαχος άνεχώρησεν είς την Πύλον. Ένόμι- ζον δέ αυτόν έκεί πλησίον ευρισκόμενον είς τούς αγρούς ή είς τά πρόβατα ή είς τόν χοιροβοσκόν. Προς τδν Νοήμονα τότε είπεν ό Άντίνοος· «Είπέ μοι την αλήθειαν, πότε άνεχώρησε καί ποιοι νέοι τόν ήκολουθησαν ; “Ελαβε τό πλοϊόν σου διά τής βίας ή τό έδωκας έκουσίως είς αυτόν ; ».

Προς αυτόν άπεκρίθη ό Νοήμων* «Τό πλοϊον έδωκα έκου- σίως. Καί τίς ήδύνατο νά άρνηθή την χάριν ταύτην είς άνθρω- πον, οστις έχει πλείστας φροντίδας καί λύπας έν τή ψυχή του; Οί νέοι, οίτινες τόν ήκολουθησαν, είνε ο! άριστοι τής πόλεώς μας. Τό περίεργον όμως είνε ότι έν ω είδον τόν. Μέντορα συμ- πλεύσαντα ώς κυβερνήτην, χθέ^ς τόν είδον έδώ».

Ταυτα είπεν ό Νοήμων καί έπέστρεψεν είς την οίκίαν του, οί δέ μνηστήρες έξεπλάγησαν καί κατέπαυσαν τούς αγώνας του δίσκου καί του ακοντίου. Τότε ό Άντίνοος είπεν* «*Ω θεοί, βεβαίως τό ταξείδιον τούτο, τό όποιον έπεχείρησεν ό Τηλέμα- χος, είνε μέγα έργον, ήμεϊς όμως δεν πιστεύομεν νά τό κατορ- θωτή. Τοιουτον παιδίον παρά την θέλησιν ημών, οί όποιοι εϊμεθα τοσουτοι, νά ρίψή πλοϊον είς την θάλασσαν καί νά έκλέςτ) τούς ά-

123 -

ρίστους νέου;, είνε κακδς οίωνδς διά τδ μέλλον μας ! Είθε 6 Ζεύ; νά τδ.ν άφανίση πρίν έτοιμάση τον όλεθρόν μας ! Έμπρδς λοιπδν, δοτέ μοι ταχύ πλοίον καί είκοσι κωπηλάτας, ίνα ένε- δρεύσω μεταξύ Ιθάκης καί Σάμης και φονεύσω αυτόν».

ΤαΟτα είπεν* δλοι δέ έπήνεσαν αυτόν, καί, άφ’ ού τον προ- έτρεψαν νά έκτελέση τούτο, εισήλθον εις τα ανάκτορα. Τά κα- κούργα δμως σχέδια των μνηστήρων ήκευσεν δ κήρυξ Μέδων, δστις εύρίσκετο έκτδς τής αυλής, καί δραμών προέδωκεν αυτά εΓς την Πηνελόπην. Αύτη ως ήκουσε ταυτα κατελήφθη ύπδ μεγάλης λύπης καί καθίσασα είς τδ κατώφλιον του θαλάμου της ήρχισε νά κλα/η πικρώς. Πέριξ δέ αύτής έστέναζον καί έκλαιον δλαι αΐ ύπηρέτριαι, γραίαι καί νέαι.

Τότε ή Πηνελόπη είπε προς αύτάς θρηνούσα* « Ό Ζεύς 1– δωκεν είς έμέ τάς μεγαλειτέρας συμφοράς. Πρώτον άπώλεσα σύζυγον έξέχοντα δλων των Ελλήνων διά τάς άρετάς του* τώρα δέ άνεχώρησεν ό υιός μου, χωρίς νά έννοήσω την άνα- χώρησιν του ! Σκληραί ! διατί δέν μου τδ έλέγατε ΐνα τδν έμ- ποδίσω ; Τώρα προσκαλέσατε έδώ τάχιστα τδν γέροντα δοϋ- λον Δολίον,ίνα μεταβή και εί’πη τά πάντα είς τδν γέροντα Λαέρ- την, μήπως έκεΐνος τουλάχιστον έπινοήση σωτηρίαν τινά διά τδν Τηλέμαχον».

Τότε είπε πρδς αυτήν ή πιστή τροφδς Εύρύκλεια* «Αγα- πητή μου κόρη, κάμε με σ,τι άν θέλης, έγώ δεν θά σοι κρύψω τίποτε. Έγώ Ιγνώριζον τά πάντα καί έγώ έδωκα είς τδν Τηλέ- μαχον όσα. μου έζήτησεν, άλευρον και γλυκύν οίνον. Αλλά μέ ώρκισε νά μή φανερώσω είς σέ τίποτε πρίν παρέλθωσι δώδεκα ήμέραι, διότι έφοβεϊτο μή κλαίης. Τώρα λούσθητι, φόρεσον κα- θαρά ένδύματα, άνάβα με τάς θαλαμηπόλους σου είς τδ ύπε- ρφον καί παρακάλεσον τήν Άθηνάν, διότι αύτη θά σώση τδν υίόν σου έκ του θανάτου. Μή λύπης τεθλιμμένον γέροντα. Δεν πιστεύω ή γενεά τού Άρκεισίου νά μισήται τόσον ύπδ των θε-

• 124 -

ών, ώστε νά μή έπι ζήση τις έξ αυτής, διά νά απόλαυση τά ύ - ψηλά μέγαρά του καί τάς άπεράντους καί εύφορους γαίας του».

Ούτως ώμίλησεν ή Εύρύκλεια* ή δέ Πηνελόπη, άφ’ ού έξ- ετέλεσεν δλα ταυτα, έκάθισε καί’ έσκέπτετο περί του υιού της. Καθημένη οέ άπεκοιμήθη καί είδεν δνειρον, δπερ Ιστειλεν είς αυτήν ή Άθηνά, τό εξής* Ή Ίφθίμη, ή σύζυγος του Εύμή- λου έκ Φερών, ήλθε καί έστη ύπεράνω τής κεφαλής της καί είπε· «Μη θλίβεσαι, Πηνελόπη, οί θ’εοί σοί άπαγορεύουσι νά κλαίης καί νά στενάζης. Αληθώς θά έπανίοης τδν υίδν σου, δστις ουδέποτε ήμάρτησε πρδς τούς θεούς».

Προς αυτήν άπήντησεν ή Πηνελόπη βεβυθισμένη είς γλυ- κύν ύπνον «Διατί, ψιλτάτη άδελφή, ήλθες είς τά άνάκτορα ταυτα, τά όποια ουδέποτε άλλοτε έπεσκέφθης, έπειδή κατοι- κείς μακράν ; Πώς νά μή κλαίω καί στενάζω, άφ’ ού άπώλεσα εύγενή σύζυγον, τώρα δέ ό αγαπητός μου υιός άνεχώρησεν έπί πλοίου, ένψ είνε άκομη παιδίον άπειρον είς τάς ταλαιπωρίας; Τρέμω καί φοβουμ · ι μή συμβή είς αυτόν δυστύχημά τι είς τά ξένα. Πολλοί δε έ^_θροί έπιβουλεύουσιν αυτόν καί θέλουσι νά τόν φονεύσωσιν έπιστρέφοντα».

Τότε τό δνειρον άπήντησε πρός αυτήν «Θαρρεί καί μή φο- βου, διότι ό υιός σου έχει βοηθόν τήν Άθηνάν, ήτις μέ έστειλε νά σοι άναγγείλω ταυτα».

Πρός αύτήν πάλιν άπήντησεν ή Πηνελόπη* « Έάν είσαι θεότης, είπέ μοι καί διά τόν άτυχή Όδυσσέα άν ζή ή άπέθα νεν». Ή Τφθίμη όμως, χωρίς νά άπαντήση, έγένετο άφαντος* ή δ^Πηνελόπη έξύπνησε καί ηύχαριστήθη διά τό καλόν τούτο δνειρον.

Έν τούτω δέ τώ μεταξύ οί μνηστήρες ήτοίμασαν τό πλοιον, έπέβη αυτού ό Άντίνοος μετά τών κωπηλατών καί άπέπλευ- σεν. °Οτε δε έφθασεν είς τήν μικράν καί πετρώδη νήσον Άστε- ρίδα, ένήδρευσεν έκεί περιμένων τόν Τηλέμαχον.

155

βο. Άναχώρησ&ς τοϋ Χηλεμά/ου έκ τής Σπάρτης.

Ή Αθήνα άπελθουσα έκ τής Ιθάκης, ένθα άφήκε τον Ό- δυσσέα μεταμ-μορφωμένον είς γέροντα μετέβη εις τα άνάκτορα του Μενελάου, ένθα ευρε τον Τηλέμαχον άγρ ύπνον, ένεκα των πολλών φροντίδων καί των σκέψεων περί του πατρός του. Στα- θείσα δέ πλησίον του είπε*

«Τηλέμαχε, δέν εϊνε καλόν πλέον να πλανάσαι περισσότερον μακράν τής οίκίας σου, άφίνων την περιουσίαν σου εις τάς χει- ρας βίαιων καί παρανόμων ανθρώπων. Φοβούμαι μη ούτοι κα- ταφάγωσιν αυτήν καί μοιράσωσι τά κτήματά του, τό δ* τα- ξείδιόν σου άποβή είς μάτην. Ωαρακίνησον λοιπόν τόν Μενέ* λαόν νά σε άτοστείλη τάχιστα είς την πατρίδα σου, διά νά εύρης ακόμη είς την οίκίαν σου την ένάρετον μητέρα σου, διότι ό πατήρ της καί οί αδελφοί της στενοχωροΟσιν αυτήν νά συζευχθή τόν Ευρύμαχον, οστις διακρίνεται μεταξύ των άλλων μνηστήρων. Πρόσεχε δέ μή παρά τήν θέλησίν σου άφαι- ρέσωσιν έκ των άνα/τόρων καί μέρος των θησαυρών σου. Θά σοι εί’πω δέ καί άλλο τι καί πρόσεχε. Μεταξύ τής Ιθάκης καί τής Σάμης ένεδρεύουσιν οί άνδρειότεροι τών μνηστήρων, διά νά σε φονεύσωσι. Σύ λοιπόν νά διευθύνης τό πλοιον μακράν τών νήσων καί νά πλέης τήν νύκτα, ό Θεός δέ, οστις σέ προ- στατεύει, θά σου στείλη ούριον άνεμον. ‘Άμα δέ φθάσης είς τήν πλησιεστέραν ακτήν τής πατρίδος σου, τούς μέν συντρόφους σου νά διατάξης νά φέρωσι το πλοιον είς τήν πόλιν, σύ δέ νά μεταβής είς τόν χοιροβοσκόν, οστις πολύ σέ άγαπφ. Έκεΐ νά μείνης τήν νύκτα καί νά ειπης είς αυτόν νά μεταβή ό ίδιος είς τήν πόλιν καί νά άναγγείλη είς τήν μητέρα σου ότι έπα- νήλθες σώος έκ τής Πύλου».

Ταυτα £ΐπεν ή θεά καί άπήλθεν είς τόν Όλυμπον* ό δέ Τη- λέμαχος, άμα έξημέρωσεν, ένεδύθη τά ένδύματά του καί έξελ- θών έκ του θαλάμου του ήλθε καί έστάθη πλησίον ^ου Μενε-

126

λάου καί είπεν* «Υιέ τ<?0 Άτρέως, άπόστειλόν με, παρακαλώ ταχέως είς την πατρίδα μου, διότι ή καρδία μου έπιθυμεί τούτο».

Πρός τοΟτον άπεκρίθη δ Μενέλαος* α Τηλέμαχε δέν θά σε κρατήσω πολύν χρόνον ένταύθα, άφ* ου έπιθυμεί; να έπιστρέψης εις τον οίκον σου. Άλλα μένε έδώ έως οτου φέρω καί θέσω έπί του δίφρου σου τα δώρα καί διατάξω τάς γυναίκας να έτοι- μάσωσι τό πρωινόν γεύμα».

Προς αυτόν δέ πάλιν άπήντησεν ό Τηλέμαχος* «Ιίέ του Άτρέως, έπιθυμώ να έπιστρέψω ταχέως, διότι ότε άνεχώρησα, δεν άφήκα φύλακα των κτημάτων μου καί φοβούμαι μήπως άναζητών τον πατέρα μου άπολεσθώ ο ίδιος ή άπολέσω πολύ- τιμόν τι πράγμα έκ τής οικίας μου».

Άφ’ ού ήκουσε ταύτα ό Μενέλαος, αμέσως διέταξε την σύ- ζυγόν του καί τάς ύπηρετρίας νά έτοιμάσωσι τό γεύμα μέ ά- φθονα φαγητά. “Επειτα δέ αυτός έφερεν ώραίον ποτήριον καί άπέθεσεν έπί του δίφρου, ό δε υιός του Μεγαπένθης ώραίον άρ~ γυρουν κρατήρα καί ή Ελένη όλοκέντητον ώραιότατον πέπλον.

Άφ* ού δέ έφαγον καί έπιον, άπεχαιρέτισαν αυτούς οί ξένοι, άνέοησαν έπί του δίφρου καί έμάστιξαν τούς ίππους. Οί δέ ίπ- ποι έτρεχον ταχέως διά των οδών τής πόλεως καί τής πεδιά- δος. “Οτε δε ό ήλιος έδυσεν, έφθασαν είς τάς Φηράς, ένθα έφι- λοξενήθησαν υπό του βασιλέως Διοκλέους. Την δέ πρωίαν ζεύ- ξαντες τούς ίππους, άπεχαιρέτισαν τον Διοκλέα καί άνεχώρη- σαν διευθυνόμενοι είς την Πύλον.

61. ’^ναχώ ρήσος του ΓΓηλεμ,άχου έκ της Πύλου.

“Οτε έφθασαν είς την Πύλον, ό Τηλέμαχος είπε πρός τόν Πεισίστρατον* «Υίέ του Νέστορος, δύνασαι νά μου κάμης μίαν χάριν ; Είμεθα πατρικοί φίλοι, έτι δέ καί ομήλικες, τό δέ τα- ξείόιον τούτο άκόμη περισσότερον θά μάς συνδέση διά φιλίας.

127 -

Νά μή με φέρης. πέραν του πλοίου, άλλα να με άφήσης να καταβώ έκεί, μήπως δ γέρων πατήρ σου, έπιθυμών να με περί- ποιηθή, μέ κρατήση είς τα ανάκτορά του άκόμη, έν ώ έγώ έχω ανάγκην να αναχωρήσω ταχέως».

Ταυτα είπεν δ Τηλέμαχος, ό δέ Πεισίστρατος έσκέφθη τίνι τρδπφ να ευχαρίστηση τόν φίλον του. Ένόμισε δέ καλόν τό έξης, τό όποιον έπραξε* διηύθυνε τούς ίππους προς την ακτήν, ένθα ήτο τό πλοϊον, έλαβεν έκ του δίφρου τα δώρα, τά όποια έδωκεν ό Μενέλαος, έτοποθέτησεν αυτά έντός του πλοίου καί είπε* «ΣπεΟσον τώρα να είσέλθης είς τό πλοιον καί παρακίνη- σον καί τούς συντρόφους σου νά είσέλθωσι πρίν έγώ φθάσω είς τά άνάκτορα καί άναγγείλω τούτο είς τόν πατέρα μου, διότι γνωρίζω καλώς, ότι θά έλθη μόνος του έδώ καί δεν θά σε άφήση νά άναχωρήσης».

Ταυτα είπε καί έμάστιξε τούς ίππους, ούτοι δέ ταχέως έφθα- σαν είς τά άνάκτορα. Ό δέ Τηλέμαχος παρώτρυνε τούς συν- τρόφους του νά τακτοποιήιωσι τά του πλοίου καί νά είσέλθω- σιν είς αύτό. Ότε δέ ούτοι τά πάντα έτακτοποίησαν,- ό Τηλέ- μαχος προσέφερε θυσίαν είς την Αθήναν παρά την πρύμναν του πλοίου. Μετά ταΟτα είσήλθον πάντες είς τό πλοιον, έλυσαν τά πρυμνήσια σχοινία, ήπλωσαν τά ίστία καί έπλεον. Ή δέ Α- θήνα έστειλεν οϋριον άνεμον, ίνα όσον τάχιστα διαπλεύση τό πλοιον την θάλασσαν. Ότε δέ έφθασαν είς την Ιθάκην, χωρίς ό Τηλέμαχος νά πάθη τι υπό τών ένεδρευόντων μνηστήρων τή βοήθεια τής Αθήνας, ούτσς είπεν είς τούς συντρόφους του1

«Σεις μέν τώρα νά φέρητε τό πλοιον είςτήνπόλιν, έγώ δέ θά μεταβώ είς την έξοχήν πρός τούς βοσκούς μου, ίνα ίδω τάς έργασίας των. Αϋριον δέ την πρόβαν θά έλθω είς την πόλιν καί θά προσφέρω είς υμάς ώραΐον γεύμα διά τό ταξείδιον».

Ταυτα είπε καί οι σύντροφοί του έλυσαν τά πρυμνήσια καί άναχωρήσαντες έπλεον πρός την πόλιν, ό δέ Τηλέμαχο; έδε-

128 -

σεν υπό τού; πόδας του τά πέδιλα καί λαβών τό δόρυ έβάδιζε με βήμα ταχύ καί έφθασεν εί; την αυλήν του χοιροβοσκού, ένθα ήσαν πολλοί χοίροι, έν τφ μέσω των οποίων έκοιμάτο δ αγαθός καί πιστό; χοιροβοσκό; Εύμαιος.

‘Ο ΊΓηλέμ,αχος παρά, τώ Ευμ,αέω.

Ό Όδυσσεύ; καί ό Εύμαιο; άμα έξημέρωσεν, έστειλαν τού; βοσκού; με τά; άγέλα; των χοίρων εί; την βοσκήν, αυτοί δέ άνάψαντε; πυρ ήτοίμαζον τό πρόγευμα. Τότε έπλησίασεν ό Τηλέμαχο;, οί δε κύνε; δέν ύλάκτουν, άλλ’έσειον τά; ουρά; των. Τούτο παρατήρησα; δ Όδυσσεύ; καί ακόυσα; κρότον πο- δών είπε πρό; τον Εύμαιον

«Εϋμαιε, βεβαίως σύντροφό; τις ή άλλος γνώριμο; έρχεται, διότι οί κύνε; σείουσι τά; ούρα; των άντί νά ύλακτώσι». Μό- λις δε ε!πε ταυτα δ Όδυσσεύ;, δ άγαπητό; του υιός ένεφανί- σθη εί; τά πρόθυρα. Έκθαμβο; τότε δ χοιροβοσκός έσηκώθη, έδραμεν εί; προυπάντησιν του κυρίου του καί κατεφίλησεν αυτόν χύνων άφθονα δάκρυα χαράς. Όπως δέ δ πατήρ υποδέ- χεται περιπαθώ; προσφιλή υιόν, μονογενή, έπιστρέφοντα από μακρυνά; χώρας μετ’ αποδημίαν δέκα έτών, ούτω καί ο Εϋ- μαιο; έσφιγγεν εί; τά; άγκάλα; του τον Τηλέμαχον, ως δια - σωθέντα έκ του θανάτου, κλαίων δε είπε τά έξής·

« Ήλθες λοιπόν, Τηλέμαχέ μου, γλυκύ μου φως ! Δέν ήλ - πιζον νά σε έπανίδω πλέον. Αλλ’ έλα εΓσελθε, άγαπητόν τέ- κνον, διά νά σε ί’δω καί νά χαρώ, άφ’ ου έπέστρεψα; πρό δλί- γου από τά ξένα εί; τήν καλύβην μου. Δεν έρχεσαι πλέον νά βλέπ·/); τού; αγρού; σου καί τού; βοσκού; σου, άλ>ά μένει; πάντοτε εί; τήν πόλιν, διότι φαίνεται, ότι σοί άρέσκει νά βλέ* π*/); τό πλήθος των κατηραμένων μνηστήρων»· Πρό; αυτόν άπήντησεν δ Τηλέμαχος.

• 129 -

«“Ας γείνη ούτω, πάτερ, διότι έγώ ήλθον έπίτηδες, διά νά σε ίδω καί διά νά μάθω περί σου άν ή μήτηρ μου μένη α- κόμη είς τά ανάκτορα ή υπανδρεύθη άλλον». Πρδς αύτδν ά- πήντησεν δ Ευμαιος* « Ή μήτηρ σου μένει ακόμη εις τά ανά- κτορα, ένθα διέρχεται θλιβεράς νύκτας καί ημέρας χύνουσα ά- φθονα δάκρυα» .

Ούτως είπε καί έλαβε παρ’ αύτοΟ τδ δόρυ, δ δέ Τηλέμα- χος είσήλθεν εις την καλύβην. Τότε δ Όδυσσεύς έσηκώθη καί ήθέλησε νά τφ παραχώρηση τδ κάθισμά του, άλλ’ δ Τηλέμα- χος έμποδίσας αύτδν είπε* « Κάθισον, ω ξενε, ημείς εύρίσκομεν άλλο κάθισμα είς την καλυβην μας, και ιδού δ άνθρωπος, οστις θά μοί το έτοιμάση». Ταυτα είπε καί δ μέν Όδυσσεύς έπι- στρέψας έκάθισε πάλιν είς την θέσιν του, δ δέ χοιροβοσκδς έστρωσε χλωρούς κλάδους καί έκάλυψεν αυτούς μέ δέρματα, έπΐ των οποίων έκάθισεν ό Τηλέμαχος. Έπειτα έθεσεν δ Εύ- μαιος ένώπιόν του κρέατα έψημένα, άτινα είχον μείνη έκ της προτεραίας ημέρας, άρτον, καί έκέρασεν έντδς κρατήρος οίνον γλυκύτατον καί έκάθισεν άντικρύ του Όδυσσέως. Άφ’ ου δέ έφαγον καί έπιον, ό Τηλέμαχος είπε πρδς τδν χοιροβοσκόν* Πάτερ, πόθεν ήλθεν δ ξένος ούτος καί ποιος είναι ; διά πλοίου ήλθεν είς την Ιθάκην ;».

Πρδς αυτόν άπήντησεν δ Ευμαιος* «Τέκνον μου, δ ξένος λέ- γει, ότι κατάγεται έκ της Κρήτης καί οτι περιεπλανήθη εις πολλάς χώρας. Τώρα δέ δραπετεύσας από πλοίον Θεσπρωτικδν ήλθεν ένταυθα. ΣοΙ τδν έμπιστεύομαι λοιπδν καί κάμε ό,τι άν θέλης, διότι είναι ικέτης σου». Τότε άπήντησεν δ Τηλέμαχος*

«Εύμαιε, οί λόγοι σου μέ έλύπησαν πολύ. Πώς νά δεχθώ έγώ ξένον είς την οικίαν μου, άφ’ ού είμαι νέος καί δέν δύνα- μαι νά ύπερασπισθώ αύτόν, όταν τις τών μνηστήρων προσβάλη αύτόν ; Καλλίτερον δ ξένος νά μείνη έδώ, άφου ήλθεν είς σέ, .έγώ δέ θά τφ στείλω ένδύματα καί φαγητά καί θα τον άπο-

ΟΔΧΣΣΕΙΑ ΜΑΚΡΓΝΑΙΟΓ 9

130 -

στείλω δπου έπιθυμεΐ. Είς τά ανάκτορά μου όμως, είς τούς αύθάδεις μνηστήρας, δέν θά τδν άφήσω να ύπάγη, διότι αύτοί είναι παρά πολύ ύβρισταί καί φοβούμαι μή τδν περιγελώσι καί τότε θά λυπηθώ πολύ δΓ αυτόν».

Πρδς αύτον είπε τότε ό Όδυσσεύς· α*Ω φίλε μου, έπιτρέπεις νά ομιλήσω καί έγώ ; Τφ δντι κατασπαράσσεται ή καρδία μου, δταν άκούω νά λέγης τά φοβερά ανοσιουργήματα, τά ό- ποια οί μνηστήρες τολμώσι νά πράττωσιν είς τά ανάκτορά σου παρά την θέλησίν σου, έν φ είσαι τοιοΟτος νέος. Έάν έγώ ήμουν ώς σύ νέος καί υιός τοΟ Όδυσσέωο, θά προετίμων νά ά- ποθάνω παράνά βλέπω ‘τούς αύθάδεις μνηστήρας, πράττοντας τοιαυτα ανοσιουργήματα είς τδν οίκον μου».

Τότε ό Τηλέμαχος είπε* «Ξένε μου, δέν γνωρίζεις τά πρά- γματα καί διά τούτο όμιλεϊς ουτω. Τί νά κάμω έγώ πρδς τό- σους μνηστήρας, οίτινες ζητοϋσι την μητέρα μου είς γάμον καί κατατρώγουσι την περιουσίαν μου, θά άφανίσωσι δέ καί έμέ τον ίδιον

Έπειτα δέ είπεν είς τον Εύμαιον νά μεταβή είς την πόλιν καί νά άναγγείλη είς την μητέρα του, δτι έπανήλθε σώος έχ τής Πύλου, πρδς δέ νά πέμψη αύτη την οίκονόμον είς τδν γέ- ροντα Λαέρτην, διά νά άναγγείλη τούτο. Ό Εΰμαιος ευθύς τότε έδεσε τά πέδιλά του καί άνεχώρησε.

/

ΜΕΡΟΣ Δ’.

0 ΟΔΥΣΣΕΥΣ ΦΑΝΕΡΟΥΤΑΙ ΕΙΣ ΤΟΝ ΤΗΛΕΜΑΧΟΝ, ΜΕΤΑΒΑΙ- ΝΕΙ ΕΙΣ ΤΑ ΑΝΑΚΤΟΡΑ, ΦΟΝΕΥΕΙ ΤΟΥΣ ΜΝΗΣΤΗΡΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΖΕΤΑΙ ΥΠΟ ΤΗΣ ΠΗΝΕΛΟΠΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΑΕΡΤΟΥ

63. Ό Όδυσσευς φα.νερο>τα& εις τον Τηλέμαχον.

Αμέσως μετά την άναχώρησιν του Εύμαίου ή Αθήνα λα- βουσα μορφήν ωραίας γυναικδς ήλθε καί έστη άπέναντι τής θύρας τής καλύβης. Την Αθήναν μο’νον ό Όδυσσεύς είδε καί ο! κύνες, οίτινες δέν υλάκτησαν, άλλ’ έφυγον κλαυθμυρίζοντες πρδς τδ άλλο μέρος τής αυλής. Ό Τηλέμαχος ούτε είδεν ούτε ένο’ησεν αυτήν, διότι οί θεοί δεν γίνονται ορατοί είς πάντας. Ή Άθηνά τότε ένευσε μέ τάς δφρυς είς τδν Όδυσσέα, οστις ένό- ησε καί έξελθών ήλθε καί έστη έμπροσθεν αυτής.

Αύτη τότε τω είπεν* « Χίε του Ααέρτου, πολυμήχανε Όδυσ- σευ, δμίλησον τώρα πρδς τδν υιόν σου καί φανερώθητι είς αυ- τόν, ίνα, άφ’ ού συνεννοηθήτε περί τής καταστροφής των μνη- στήρων, μεταβήτε ε?ς την πόλιν. Έγώ δέν θάλείψω πολύν και- ρδν άπδ πλησίον σας, διότι έπιθυμώ να σάς βοηθήσω».

Ταυτα είπουσα, ήγγισεν αύτδν μέ τήν χρυσήν της ράβδον καί τον μετέβαλεν εις νεώτερον καί μεγαλοπρεπέστερον μδ ω- ραία ένδύματα, καί άπήλθε. Τότε 6 . Όδυσσεύς έπέστρεψεν είς τήν καλυβην, ό δδ υιός του έξεπλάγη καί άπέστρεψε τούς δ- φθαλμούς μετά τρόμου, φοβηθείς μή είναι θεός τις, καί είπε·

«Μοί φαίνεσαι διαφορετικός τώρα, ώ ςένε. Βεβαίως είσαι θεδς τις έκ των κατοικούντων τδν εύρύν Όλυμπον. Αλλ’ έλέ* ησόν με καί διαφύλαξόν με άπδ παντός κακού* θά σοι προσ- φέρω δδ εύχαρίστους θυσίας καί χρυσά ωραία αφιερώματα».

132 -

Προς τούτον άπήντησευ ο Όδυσσεύς* « Οχι* δέν είμαι θεός, άλλ’ ό πατήρ σου διά τον όποιον στενάζεις καί υποφέρεις τόσα δεινά». Ταυτα είπών κατεφίλησε τον υιόν του καί έκλαυσεν έκ τής χαράς. Ό Τηλέμαχος όμως, έπειδή δέν έπίστευεν, άπήν- τησε πάλιν* «Δέν είσαι ό πατήρ μου, άλλα θεός τις, οστις με άπατας, διά νά στενάζω καί νά κλαίω περισσότερον. Ούδείς θνητός δύναται νά κάμτρ μόνος του τοιαυτα θαύματα, έκτος άν θεός τις έλθγ) καί θέλη νά κάμη τινά γέροντα ή νέον. Προ δλίγου ήσο γέρων καί έφόρεις ράκη, τώρα δε ομοιάζεις μέ τούς θεούς».

Πρός αυτόν άπεκρίθη πάλιν ό Όδυσσεύς* «Τηλέμαχε, μη θαύμαζε καί έκπλήττου διά τον πατέρα σου, όστις τώρα έπέ- στρεψεν. Έγώ είμαι ό πατήρ σου, οστις πολλά ύπέφερον καί έπανήλθον είς την αγαπητήν μου πατρίδα μετά περιπλάνησιν είκοσιν έτών. Όλα ταυτα είναι έ’ργον τής Άθηνάς. Διότι είναι εύκολον εις τούς θεούς νά μεταμορφώσι τούς ανθρώπους».

Έκ των λόγων τούτων έπείσθη ό Τηλέμαχος καί ένηγκα- λίσθη τόν πατέρα του καί έκλαιον άμφότεροι έκ τής χαράς δυ - νατά, ώς τά πτηνά, των οποίων τούς νεοσσούς άφαιρουσι πριν πετάξωσιν έκ τής φωλεάς. Έν ω δε ήσαν ένηγκαλισμένοι καί έκλαιον ούτως, ό Τηλέμαχος ήρώτησε τόν πατέρα του μέ ποιον πλοΐον ήλθε καί ποιοι ναυται τόν έφερον.

Πρός αυτόν άπήντησεν ό Όδυσσεύς* «Τέκνον μου, Φαίακες ναυτικοί περίφημοι μέ έφερον έπί πλοίου κοιμώμενον καί μέ άπέθεσαν είς την ακτήν. Μοί έδωκαν δε καί λαμπρά δώρα, ά * φθονον χαλκόν, χρυσόν καί πολυτελή ένδύματα, τά όποια I- θηκα έντος σπηλαίου. Τώρα δέ ήλθον ένταυθα κατά συμβου - λήν τής Άθηνάς, ίνα σκεφθώμεν περί του φόνου των μνηστή- ρων. Είπέ μοι λοιπόν ποιοι είναι καί πόσοι, ίνα σκεφθώμεν άν θά δυνηθώμεν ήμεϊς μόνοι νά πολεμήσωμεν κατ* αυτών ή θά ζητήσωμεν την βοήθειαν τών άλλων».

30. Αναγνώριζες Όδνόόέως και Τη-λε^ιά^ον.

• 134 -

Πρδς αυτόν άπεκρίθη ό Τηλέμαχος· «*Ω πάτερ μου ! πάν- τοτε ήκουσα νά δμιλώσι περί της δόζης σου, περί της ανδρείας σου καί περί τής φρονήσεώς σου, άλλα τώρα ώμίλησας μεθ’ ύπερηφανείας. Δέν είναι δυνατόν δύο άνθρωποι νά πολεμήσωμεν έναντίον πολλών. Διότι οι μνηστήρες δέν είναι μδνον δέκα ή εί’- κοσιν, αλλά πολύ περισσότεροι. Πεντήκοντα δύο είναι £κ του Δουλιχίου, είκοσι τέσσαρες έκ τής Σάμης, εί’κοσιν έκ τής Ζα- κύνθου καί δώδεκα έκ τής Ιθάκης, έκτος των υπηρετών αύτών. Έάν τούτους προσβάλωμεν δλους ηνωμένους, φοβούμαι μήπως, αντί νά έκδικηθώμεν αυτούς, πάθωμεν κακόν τι. Σκέφθητι λοι- πόν άν δύνασαι νά καλέσης υπερασπιστήν τινα, δστις νά μάς βοηθήση προθύμως».

Προς αυτόν άπεκρίθη πάλιν ό Όδυσσεύς* «ϊίέ μου, έχε θάρ- ρος, διότι ή Άθηνά καί ό πατήρ της Ζευς θά μάς βοηθήσωσιν. Αλλά συ άμα έξημερώση νά μεταβής είς την οίκίαν σου καί νά καθίσης μεταξύ τών μνηστήρων έμέ δε ό Εύμαιος θά με όδηγήση κατόπιν είς την πόλιν ώς έπαίτην. Έάν δε είς τά ανά- κτορα μέ προσβάλωσι, σύ νά μη ταραγθής. Καί άν άκόμη με σύρωσιν έκ τών ποδών, διά νά με ρίψωσιν έκτος τής οίκίας ή με κτυπήσωσι μέ βέλη, σύ νά βλέπης ταυτα μέ υπομονήν καί νά δμιλής ήπίως πρός αυτούς, διά νά παύσωσι τάς άσχημίας των. Αυτοί δέν θά σε άκούσωσι, διότι πλησιάζει ή ημέρα τής καταστροφής των. Τ)ταν δέ σοι νεύσω διά τής κεφαλής, τότε νά λάβης καί μεταφέρης είς τά άλλα δωμάτια δλα τά πολε- μικά δπλα καί νά άφήσης μδνον δύο ξίφη, δύο ακόντια καί δύο άσπίδας, ίνα τά λάβωμεν, δταν θά έπιτεθώμεν κατ’ αύτών.

Έάν δέ ©ί μνηστήρες θελήσωσι νά μάθωσι την αίτίαν τής μεταφοράς τών όπλων, είπέ είς αυτούς, ότι μετέφερες ταΟτα, διότι κατήντησαν αγνώριστα υπό τοΟ καπνού τής Ιστίας. Πρόσ- εχε & νά μη μάθη κανείς την έπιστροφήν μου ούτε δ πατήρ μου ούτε ή Πηνελόπη ούτε δ χοιροβοσκός».

135 -

Ότε ούτοι συνωμίλουν ούτω, τό πλοΐον, τό όποιον έπανέφε- ρεν έκ της Πύλου τον Τηλέμαχον καί τούς συντρόφους του, έφθασεν είς τον λιμένα. Τότε οι ναυται έπεμψαν κήρυκα, ινα άναγγείλη εις την Πηνελόπην, ότι ό Τηλέμαχος εύρίσκεται είς την έξοχήν. Ό κήρυξ και ό Εύμαιος συνηντήθησαν είς τά ανά- κτορα. Ότε δέ είδον την Πηνελόπην, ό μεν κήρυξ ανήγγειλε την έπάνοδον του Τηλεμάχου, ό δέ Εύμαιος είπε πάντα, οσα ό Τηλέμαχος τφ παρήγγειλε. Μετά ταύτα ό Εύμαιος έπέστρε- ψεν είς την καλύβην,δτε εύρε τόν Όδυσσέα καί τον Τηλέμαχον παρασκευάζοντας τό δεϊπνον καί θυσιάζοντας μονοετή χοίρον. Πρότερον όμως ή Άθηνά είχε μεταμόρφωση τόν Όδυσσέα πά- λιν είς γέροντα, ινα μη τόν άναγνωρίση ό Εύμαιος. Ότε δ’ ήλθεν ό Εύμαιος, διηγήθη είς τόν Τηλέμαχον, ότι έπέστρεψαν οί μνηστήρες έκ τής ένέδρας καί οτι έμαθον την έπιστροφήν του. Μετ’ δλίγον δέ, άφ’ ού έφαγον και έπιον, έκοιμήθησαν.

64. Ό Τηλέμαχος μεταβαίνει είς τήν πόλον.

Ότε δέ έφάνη ή αυγή, έσηκώθη ό Τηλέμαχος, έδεσεν υπό τούς πόδας του τά ωραία πέδιλά του, έλαβε τό δόρυ κα^ είπε πρός τον Εύμαιον* «Πάτερ μου, έγώ μέν θά υπάγω είς την πόλιν, ινα με ίδη ή μήτηρ μου, διότι νομίζω, ότι δέν θά παύση κλαίουσα καί στενάζουσα πριν με’ίδη* σύ δέ νά όδηγήσης τόν ξένον είς την πόλιν διά νά έπ^ιτήση. Δέν δύναμαι νά ύποδέ- χωμαι όλους τούς άνθρώπους είς τόν οίκον μου, διότι έχω πολ- λάς λύπας. Έάν τούτο δυσαρεστή τόν ξένον, έγώ αδιαφορώ· διότι άγαπώ νά λέγω πάντοτε την αλήθειαν».

Πρός αυτόν άπήντησεν ό Όδυσσεύς* «Ώ άγαπητέ, καί έγώ δέν έπιθυμώ νά μείνω έδώ περισσότερον, διότι είναι έπικερδέστε-· ρον νάέπαιτή τις είς την πόλιν ή είς έξοχήν. Ύπαγε λοι- πόν* έμέ δέ θά όδηγήση ό άνήρ ούτος, άφ’ ού θερμανθώ καλώς

136 -

καί προχωρήση ή ημέρα, διότι μέ τα ράκη, τά όποια φ ορα>^ φοβούμαι μή με βλάψη τό πρωινόν ψύχος».

ΤαΟτα είπεν* ό δε Τηλέμαχος έξήλθεν έκ της καλύβης καί έβάδισε πρός τήν πόλιν σκεπτομενος τον όλεθρον των μνηστή- ρων. Ώς δέ έφθασε καί είσήλθεν είς τά άνάκτορα, πρώτη τον είδεν ή Εύρύκλεια, ήτις έδραμε πρός αυτόν καί. τον έφίλησε κλαίουσα* μετ’ αυτής δέ έδραμον καί αί άλλαι ύπηρέτριαι, αι- τινες τόν ένηγκαλίσθησαν καί τον κατε φίλησαν είς τήν κεφαλήν καί ε?ς τούς ώμους του. Κατόπιν έξελθούτα καί ή Πηνελόπη, έκ του θαλάμου της ένηγκαλίσθη τόν αγαπητόν της υιόν, κα- τεφίλησε τήν κεφαλήν καί τούς ώραίους δφθαλμούς του καί εί- πε τούς έξης λόγους, διακοπτομένους υπό θρήνων* «*Ηλθες, Τηλέμαχέ μου, γλυκύ μου φως ! δεν ήλπιζον νά σε έπανίδω πλέον, άφ του άνεχώρησας κρυφίως παρά τήν θέλησίν μου είς τήν Πύλον, διά νά μάθης περί του άγαπητοΟ πατρός σου. Άλλ’ έλα, είπέ μοι, τι έμαθες, τί είδες;». ^

Πρός αυτήν άπεκρίθη ό Τηλέμαχος* «Μήτέρ μου, μή συγ- κινής και θλίβης περισσότερον τήν καρδίαν μου, άφ’ ου μάλι- στα έσώθην άπό θλιβερόν όλεθρον. Άλλ’ άφ’ ου λουσθής καί ένδυθής καθαρά ένδύματα, ν’ άναβής είς τό ύπερφον καί νά παρακαλέσης τούς θεούς, ύπισχνουμένη πολλάς θυσίας, νά έκ- δικηθώμεν τούς μνηστήρας».

Ή Πηνελόπη ευθύς έξετέλεσε τούς λόγους τού Τηλεμάχου, αυτός δέ κρατών τό δόρυ του καί ακολουθούμενος υπό δύο τα- χυπόδων κυνών έπορεύθη είς τήν αγοράν. Ώς δέ έφθασεν έκεί, συνηθροίσθησαν πέριξ αυτού πολλοί των μνηστήρων καί τφ ώμί- λουν μειλιχίους λόγους, αυτός όμως υπήγε καί έκάθισε πλησίον των πατρικών του φίλων Μέντορος, Άντίφου καί Άλιβέρ σου,οί- τινες τόν ήρώτων περί τού ταξειδίου* του. Έν φ 81 ούτοι συνω- μίλουν, ό Όδυσσεύς καί ό Εύμαιος είσήρχοντο είς τήν πόλιν*

137

€>£>· ’Άφ&ξδς του Όδυσσέως εός τά. άνάκτορα.

Ώς ό Όδυσσεύς έφθασεν είς τά άνάκτορα, είπε πρός τόν Ευ- μαιον «Εύμαιε, βεβαίως αύτό είναι τό λαμπρόν μέγαρον τού Όδυσσέως. Ευκόλως τό αναγνωρίζει τις έν τφ μέσω του πλή- θους των οίκοδομών, διότι καί ή αυλή φράσσεται διά τοίχου καί αί θύραι είναι στερεαί καί δίφυλλοι. Υποθέτω δε ότι πολλοί έν- τός έτοιμάζουσι δεϊπνον, διότι ύψουται πολύς καπνός ψιηνομέ — νων κρεάτων καί ακούεται ήχος κιθάρας, την οποίαν οί θεοί ώρισαν σύντροφον ε!ς τάς ευωχίας».

Πρός αυτόν άπήντησεν ό Ευμαιος· «Ευκόλως τό διέκρινας^ ώ ξένε. Άλλα τώρα άς σκεφθώμεν τί πρέπει ιάπράξωμεν. Θέ- λεις να είσέλθης πρώτος είς την οικίαν ταύτην και νά άναμι- χθής μετά τών μνηστήρων, έγώ δέ νά μείνω ένταυθα, ή προτι- μάς νά προπορευθώ έγώ ; Αλλά νά μη βραδύνής νά με άκο- λουθήσης, μήπως σε ίδη τις έξω καί σε κτυπήση ή σε άπω- “ θήση τών άνακτόρων. Σέ προτρέπω νά σκεφθήο καλώς ταυτα».

Πρός αυτόν άπεκρίθη τότε ό Όδυσσεύς* «Πήγαινε συ πρώ- τος καί μετ’ δλίγον έρχομαι καί έγώ».

Έν ώ δέ ούτω συνδιελέγοντο, κύων τις έξηπλωμένος έπί σω- ρού κόπρου ύψωσε τήν κεφαλήν καί τά ώτα. Ουτος ήτο ό Άρ- γος, ό κύων του Όόυσσέως, τον όποιον άνέθρεψεν αύτδς ό ί’διος7 άλλα δέν τόν έχάρη ποσώς, διότι άνεχώρησε διά τήν Τροίαν. Άλλοτε τόν κύνα τούτον οί νέοι θηρευταί άπέλυον κατά τών λαγωών, τών έλάφων καί τών άγρίων αιγών. Τώρα όμως από τής άναχωρήσεως του Όδυσσέως, κατάκειται έπΐ τής κόπρου άνευ ούδεμιάς περιποιήσεως πλήρης ζψύφίων. Ότε δέ ένόησε τόν Όδυσσέα πλησιάζοντα, έκίνησε τήν ουράν του καί κατεβί- βασε τά ώτα, άλλα δέν ήδύνατο πλέον νά έλθη πλησίον τού κυρίου του. Ό Όδυσσεύς ίδών αύτόν τόν άνεγνώρισε καί έκλαυ- σε, χωρίς νά τόν Γδη ό Ευμαιος.

138 -

Αμέσως δέ είπε πρός τον Εύμαιον* «Εύμαιε, δ κύων ουτος Ιχει ώραίον σώμα, άλλα δεν γνωρίζω αν υπήρξε ταχύς ή είναι έκ των κυνών έκείνων, τούς οποίους άνατρέφουσιν οί πλούσιοι χάριν διασκεδάσεως καί μόνον χάριν της ώραιότητός των».

Πρός αυτόν άπήντησεν δ Εύμαιος* « Ό κύων ουτος είναι του μακράν άποθανόντος κυρίου μου. Έάν τόν έβλεπες πρίν άνα-^. χωρήση δ Όδυσσεύς, θά τόν έθαύμαζες διά την δύναμιν καί την ταχύτητά του. Ό κύων ούτος δέν άφινεν ούδέν άγριον θη- ρίον νά διαφύγη, οτε κατεδίωκεν αυτά είς τάς βαθείας κοιλάδας του δάσους, διότι έγνώριζε καλλίτερον παντός άλλου νά άνα- καλύπτη τά ί’χνη. Τώρα όμως εύρίσκεται είς αυτήν την άθλίαν κατάστασιν, διότι δ κύριός του άπέθανε μακράν τής πατρίδος, αί δέ δκνηραί υπηρέτρια», δεν τόν περιποιούνται. Οί δούλοι, ώ ξένε, όταν δέν άρχωσιν αυτών πλέον οί κύριοί των, δέν έκτελουσι τάς έργασία^ των κατά τό δίκαιον». Ταυτα είπών είσήλθεν είς τά άνάκτορα καί διηυθύνθη κατ’ ευθείαν είς την αίθουσαν, ένθα ήσαν οί μνηστήρες. Την στιγμήν δέ έκείνην έξέπνευσε καί ό “Αργος, άφ’ου είδε τον κύριόν του μετά εί’κοσιν έτη.

66. Ό Όδυσσεύς έν τοις ανα/τόροις του.

Ό Τηλέμαχος πρώτος είδε τόν Εύμαιον καί του ένευσε διά νά πλησιάση πρός αύτόν. Ό δέ Εύμαιος έλαβε σκαμνίον καί ήλθε πρό τής τραπέζης καί έκάθισεν άπέναντι του Τηλεμάχου. Αμέσως δέ εις κήρυξ προσέφερεν είς αύτόν φαγητόν καί άρτον.

Μετ’ δλίγον είσήλθε καί ό Όδυσσεύς στηριζόμενος έπί τής βακτηρίας του, όμοιος μέ ρυπαρόν έπαίτην καί γέροντα καί έκά- θισεν είς τό κατώφλιον. Ό Τηλέμαχος καλέσας τότε τόν χοι- ροβοσκόν έδωκεν αύτψ δλόκληρον άρτον καί κρέατα όσα έχώ- ρουν αί χεϊρές του καί είπε* «Φέρε καί δός ταυτα είς τόν ξένον

— 139 -

καί είπε είς αυτόν νά έπαιτήση άπό όλους τού; μνηστήρας, διότι ό έπαίτης δέν πρέπει νά έντρέπηται».

Ό χοιροβοσκός έξετέλεσεν δ, τι διέταξεν ό Τηλέμαχος, δ δέ Όδυσσεύς, άφ’ ού ηύχαρίστησε τόν Τηλέμαχον καί ηύ- χήΗ είς τόν Δία νά εύτυχήση δ Τηλέμαχος καί νά άπο- λαύση δσα ποθεί, έλαβε τά φαγητά, έθεσε ταΟτα πρό των ποδών του έπί της άθλίας πήρας του και έτρωγεν £ν δσφ δ Φήμιος έψαλλεν. Ότε δέ έφαγε, καί δ Φήμιος έσιώπησε, καί οϊ μνηστήρες ήρχισαν νά συνομιλώσι θορυβωδώς, έσηκώθη καί ήρχισε νά έπαιτή άπλώνων την χειρά του είς ένα έκαστον* ώς νά ήτο αληθώς έπαίτης. Οί δέ μνηστήρες εύσπλαγχνιζόμε- νοι έδιδον αύτφ και μετ’ απορίας τόν παρετήρουν καί ήρώτων άλλήλου; ποιος ήτο καί πδθεν ήρχετο. ‘Ότε δμω; έμαθον παρά του αίγοβοσκου Μελανθίου, δτι δ Εύμαιος τδν ώδήγησε τόν έπαίτην τοΟτον είς τά άνάκτορα, τότε έσηκώθη δ Άντίνοος καί έπέπληξε τδν χοιροβοσκόν είπών « Ανόητε χοιροβοσκέ, διατί μάς έφερες τόν άνθρωπον τούτον έδώ ; Δέν μάς άρκουσι τόσοι τυχοδιώκται καί άλλοι δχληροί καί έπαίται ; Δέν άρκουσιν δλοι ούτοι διά νά καταφάγωσι την περιουσίαν του κυρίου σου και έκάλεσας καί τοΟτον

Προ; αυτόν άπήντησεν ό Εύμαιος* « Άντίνοε, άν καί είσαι εύγενής, δεν ώμίλησας όμως καλώ;. Ποιος προσκαλεϊ άλλοθεν ξένον τινά, έκτός έκείνων, οιτινες είναι χρήσιμοι διά τά; τέχνα; των, ώς τόν μάντιν, τόν ίατρόν, τόν ξυλουργόν ή τόν άοιδόν ; Αυτούς καλοΟσιν δλοι οί άνθρωποι. Σύ όμως ύπήρξας πάντοτε σκληρότατος πρό; τούς ύπηρέτας του Όδυσσέω; καί πρό πάν- των είς έμέ* άλλα δέν ανησυχώ περί τούτου έν δσφ ή Πηνε- λόπη καί δ Τηλέμαχος ζώτιν έν τή οίκί<£ ταυτη».

Τότε ώμίλησεν δ Τηλέμαχος προς τόν Άντίνοον καί είπεν* «Άντίνοε, διατάσσεις τόν ξένον τούτον δΓ απειλητικών λόγων νά έξέλθη των ανακτόρων. Βεβαίως πράττεις τούτο δχι δι’ άλ-

140 -

λον λόγον, άλλα διότι θέλεις νά καταφάγγ)ς σύ δ ίδιος δλα. Είθε όμως νά μη έκπληρώση τούτο ό Θεός».

Προς τούτον άπήντησε’» ό Άντίνοος· «Τηλέμαχε, αύθάδη και παράφορε, τί λέγεις ; Έάν όλοι οί μνηστήρες έδιδον όσα καί έγώ, ό έπαίτης ούτος δεν θά έπανήρχετο είς τον οίκον σου».

Ταυτα είπε καί έσυρε κάτωθεν της τραπέζης σκαμνίον, έπί του οποίου έστήριξε τούς πόδας του. Έν τφ μεταξύ ό Όδυσ- σεύς ήλθεν εις τούς άλλους μνηστήρας, οίτινες έγέμισαν την πήραν του κρεάτων καί άρτου. Ότε δέ έπέστρεφε διά νά καθίστρ πάλιν είς τό κατώφλιον, ήλθε καί προς τδν Άντίνοον, πρδς 8ν { δέν είχεν έλθν), καί σταθείς πλησίον του είπε* «Δός μοι καί σύ, φίλε, διότι μοι φαίνεσαι ότι είσαι ό άριστος πάντων καί όμοιος μέ βασιλέα. Διά· τούτο πρέπει νά μοι δώστρς περισσότερα των άλ- λων, διά νά σε έπαινώ είς όλον τδν κόσμον. Καί έγώ ήμην ποτέ, ευτυχής, κατώκουν είς οίκον πλούσιον μέ πολλούς ύπηρέτας καί έδιδον είς έπαίτην, οποίος δήποτε καί άν ήτο. Αλλά τώρα άπώλεσα ολα ταυτα, διότι δ Ζεύς μέ παρεκίνησε νά μεταβω είς την Αίγυπτον μετά πειρατών, ένθα πολλοί των συντρόφων μου έφονεύθησαν, έγώ δέ έγενόμην δούλος είς Κύπριόν τινα, όστις μέ μετέφερεν είς Κύπρον. Έκεϊθεν δέ ήλθον ένταυθα.

Προς αυτόν άπήντησεν ό Άντίνοος* «Τις δαίμων ώδήγησε τον δχληρόν τούτον έπαίτην ένταυθα πρδς διατάραξιν τοΟ συμ- ποσίου ; Φύγε ταχέως άπ’ έδώ, διά μή σε στείλω κακώς είς την Αίγυπτον καί την Κύπρον σου. Πόσον θρασύς καί αναιδής έπαίτης είσαι ! Κατά σειράν όλους ένοχλεΐς καί σοι δίδουσιν ούτοι άνευ φειδους, διότι είναι ξένα.»

ΓΙρδς τούτον είπεν δ Όδυσσεύς άναχωρών «Φευ ! πόσον διαφέρει ή ψυχή σου άπδ την μορφήν σου. Σύ δέν θά έδιδες έκ των ίδίων σου ουδέ κόκκον άλατος είς έπαιτοΟντα, άφ’ ου τώρα καθήμενος είς την τράπεζαν άλλου δέν δίδεις ούδέ τε- μάχιον άρτου». ΤαΟτα είπεν δ δέ Άντίνοος δργισθείς πολύ

141

-παρετήρησε μέ βλέμμα βλοσυρόν τόν Όδυσσέα καί είπε* «Τώρα βεβαίως δέν Θ* άνα χωρήσης αβλαβής έκ τής αιθούσης ταύτης, άφ’ ου μιας υβρίζεις».

ΤαΟτα είπε, καί λαβών τό σκαμνίον έρριψεύ αυτό κατά του Όδυσσέως καί τόν έκτύπησεν είς τον δεξιόν ώμον. Ό Όδυσσεύς όμως έστάθη ακλόνητος ώς βράχος καί δέν ύπεχώρησεν είς τό κτύπημα του Άντινόου, άλλ’ έκίνησε τήν κεφαλήν και έσκέφθη Ικδίκησιν. Έπειτα ήλθε καί έκάθισε πάλιν είς τό κατώρλιον καί θέσας χαμαί τήν πεπληρωμένην πήραν του είτε προς τούς μνηστήρας· «Μνηστήρες τής περιφανούς βασιλίσσης, άκούσατέ με προσεκτικώς, διά νά σας εί’πω ο, τι αισθάνομαι. Ό άνήρ, όστις ήθελε πληγωθή μαχόμενος διά τά κτήματα του, τούς βους του καί τά πρόβατά του δέν λυπείΐαι ούτε πενθεί. Έμέ δμως ό Άντίνοος μέ έκτύπησε χάριν τής κατηραμένης κοιλίας, ή τις πολλά κακά προξενεί είς τούς ανθρώπους. Άλλ’ άν ύπάρχωσι θεοί διά τούς έπαίτας, άς δώσωσι νά άποθάνη ούτος πρίν νυμ- φευθή».

Τότε είπεν ό Άντίνορς* «Ξένε, ή τρώγε ήσύχως ή έξελθε διά νά μη σε σύρωσιν έκ των ποδών ή έκ των χειρών οί ύπη- ρέται καί σε διαμελίσωσι». ΤαΟτα είπεν όλοι όμως οί μνηστή- ρες δυσηρεστήθησαν, ’ καί εις έκ τούτων είπεν Άντίνοε, δέν έπρεπε νά κτυπήσης τον ξένον. Ίσως είναι θεός τις* διότι οί θεοί πολλάκις λαμβάνουσι τήν μορφήν ανθρώπων καί διατρέχουσι τάς πόλεις διά νά γνωρίσωσι τήν δικαιοσύνην ή τάς αδικίας των άνθρώπων».

Ούτως ώμίλησεν ούτος· ό Άντίνοος όμως ούδεμίαν προσο- χήν έδιδεν ρίς τούς λόγους του. Ό δέ Τηλέμαχος έλυπήθη πολύ διά τό κτύπημα του πατρός του, αλλά χωρίς νά όμιλήση έκίνησε τήν κεφαλήν του καί έμελέτησεν έκδίκησιν. Καί αύτή δέ ή Πηνελόπη, ώς έμαθεν ότι ό ξένος έκτυπήθη, έλυπήθη πολύ καί είπεν «Είθε ούτω νά κτυπήση καί τόν Άντίνοον ό

• 142 —

Απόλλων». Προσκαλέσασα δέ έπειτα τον Εϋμαίον, τόν διέ- ταξε νά καλέση τόν ξένον νά έλθγ) πρός αύτήν, ί’να τόν έρω- τήσγ) άν ήκουσέ τι περί τοΟ Οδυσσέως. Ό Εύμαιος έξετέλεσεν εύθύς την διαταγήν τής Πηνελόπης. Ό Όδυσσεύς όμως άπήντη- σεν, δτι θά μεταβή εις την βασίλισσαν μετά την δύσιν του ήλίου^ διότι φοβείται τούς άναιδείς μνηστήρας καί διότι είναι ένδεδυμέ- νος μέ άθλια ένδύματα. Ή Πηνελόπη άκούσασα ταΟτα έχάρη, διότι ένόησεν οτι ό ξένος ήτο συνετός. Έπειτα ό Εύμαιος, έπειδή ήρχισε νά νυκτών*/), άνεχώρησε διά την έξοχήν, άφ’ ο5 προηγουμένως έλαβε παρά του Τηλεμάχου την άδειαν καί την διαταγήν νά φέρη τήν έπομένην πρωίαν παχεις χοίρους.

6Τ. ϊννομιλία Όδυβοέως καί Πηνελόπης.

Ότε ένύκτωσεν, οΕ μέν μνηστήρες μετέβησαν ινα κοιμηθω- σιν, ό δέ Τηλέμαχος, άφ’ ου έκρυψε τά όπλα, ως διέταξεν ό πατήρ του, μετέβη καί ούτος νά κοιμηθή. Ό Όδυσσεύς έμεινεν έν τοις άνακτόροις καί περιέμενε τήν βασίλισσαν. Ότε δέ ήλθεν αύτη, έκάθισε πλησίον τής έστίας καί διέταξε νά θέσωσι κάθι- σμα πλησίον της καί διά τον Όδυσσέα* Τότε αί μέν άλλαι ύπη- ρέτριαΓ έκαθάριζβν τάς τραπέζας καί έτοποθέτουν τά σκεύη, ή δέ Μελανθώ, αύθάδης υπηρέτρια, έπέπληξετόν Όδυσσέα καί είπε*

«Ξένε, θέλεις νά μάς ένοχλής περιφερόμενος δι’ όλης τής νυκτός είς τά ανάκτορα ; Έξελθε, άθλιε, καί εύχαριστήθητι είς αύτά, τά όποια έλαβες, διότι άλλως θά σε έκδιώξω μέ τον δαυλόν».

Πρδς αύτήν άπήντησεν ό Όδυσσεύς* «Κακή ! διατί φέρεσαι τόσον σκληρώς προς έμέ ; Μήπως διότι είμαι ακάθαρτος, ρα- κένδυτος καί έπαίτης ; Ή δυστυχία με κατήντησε τοιουτον. Τοιαύτη είναι ή τύχη των έπαιτών ! Καί έγώ άλλοτε ήμην πλούσιος, άλλ’ ίδού πώς κατήντησα τώρα. Πρόσεχε μή ή κυ-

• 143 -

ρία σου όργισθείσα σε τιμωρήση ό Όδυσσεύ;, δστι; δέν θά βραδύνη νά έπανέλθη, ή δ Τηλέμαχος, όστι; δεν είναι ήδη μι- αρό;».

Ή Πηνελόπη άκούσασα τού; λόγου; τούτου; έπέπληξε την αύθάδη ύπηρέτριαν καί στραφείσα πρδ;τδν Όδυσσέα είπε* «Ξένε, ποιο; είσαι καί πόθεν έρχεσαι;». Ό Όδυσσεύ; τότε άπήντησεν «*Ω σεβαστή γύναι τοΟ Όδυσσέω;, είμαι υιό; του Δευκαλίω- νο;, τοΟ υίου του Μίνωο;, έκ τη; Κρήτη;. Εκεί είδον τδ; Ό- δυσσέα καί τδν έφιλοξένησα, διότι σφοδροί άνεμοι έφερον αυτόν έκεί άπδ τη; Μαλέα;, δτε μετέβαινεν εί; την Τροίαν».

Ή Πηνελόπη άκούσασα ταΟτα ήρχισε νά κλαίη· διά νά δο- κιμάση δέ άν δ ξένο; λέγη την άλήθειαν, είπε* «Ξένε, είπέ μοι ποια ένδύματα έφόρει καί ποιοι ήταν οί σύντροφοί του;».

Ό Όδυσσεύ; τότε άπήντησε* «Σεβαστή βασίλισσα, δύσκο- λον είναι νά ένθυμηθώ μετά τοσοΟτον χρόνον, διότι έκτοτε πα- ρήλθον είκοσιν έτη, ούχ ήττον όμω; θά σοι είπω δσα ένθυμου- μαι. Ό Όδυσσεύ; έφόρει πορφύραν μαλλίνην χλαϊναν, τήν ο- ποίαν συνείχε χρυσή περόνη μέ δύο δπά;. Ή περόνη είχε τδ έ- ξη; τεχνούργημα* κύων έκράτει άπδ τδν λαιμδν μικράν έλαφον, αύτη δέ προσπαθούσα νά φύγη ήσπαιρε διά των ποδών τη;. Πρδς δέ έφόρει καί λαμπρόν χιτώνα λεπτοφυή, δμοιον μέ ξηρόν φλοιόν κρομμύου. Δεν γνωρίζω δμω; άν τά ένδύματα ταυτα είχε λάβγ} έκ τή; οίκία; του ή τά είχε δώση κανεί; έκ των συντρόφων του. Συνώδευε δέ αυτόν ει; κήρύξ, όστι; ήτο πρεσβύτερο; του Όδυσ- σέω;, μελαγχροινό;, καί είχε τού; ώμου; κυρτού; καί τήν κό- μην ουλήν. Εκαλείτο δέ Εύρυβάτη; καί έτιμάτο πολύ ύπύ του Όδυσσέω;, διότι ήτο πολύ συνετό;».

Ταυτα είπεν* ή δέ Πηνελόπη έκλαιε, διότι άνεγνώρισε τά σημεία, τά οποία: δ Όδυσσεύ; είπεν εί; αυτήν οπω; πραγματι- κώ; ήσαν. Έπειτα δέ είπε πρό; αυτόν* «Ξένε μου, καί πρό- τερον σέ έλυπήθην, άλλα τώρα θά είσαι άγαπητδ; έν τφ οί’κφ

-μου καί θά τιμάσαι. Τά ένδύματα τού Όδυσσέως έγώ ή ίδία τά έδωκα καί έγώ έθεσα είς την χλαίναν την πόρπην έκείνην προς στολισμόν. Κλαίω δέ, διότι δέν θά τδν υποδεχθώ πλέον έπιστρέφοντα είς την οίκίαν του».

Πρδς αυτήν άπήντησε τδτε ό πολυμήχανος Όδυσσεύς* «*Ω βασίλισσα, μη κλαίης καί φθείρης την υγείαν σου. Ό Όδυσ- σεύς ζή και είναι είς την χώραν των Θεσπρωτών. Θά ήτο τώρα έδώ’, έάν δέν μετέβαινεν είς τδ μαντεϊον τής Δωδώνης, διά νά έρωτήση αν πρέπει νά έπιστρέψη είς την πατρίδα του φανερώς ή κρυφίως. Ταυτα μοί ειπεν ό βασιλεύς των Θεσπρωτών,. δστις μοί έδειξε καί τούς θησαυρούς, τούς ότΐοίους είχε συναθροίση ό Όδυσσεύς. Είς τδ τέλος τοϋ μηνδς τούτου ή είς τάς άρχάς τοΟ άλλου θά είναι έδώ. ΙΙερΙ τούτου σοΙ ορκίζομαι εις τδν Δία».

1 ! ρός αύτδν άπήντησεν ή Πηνελόπη* «Είθε νά έγίνετο ό λό- γος σου, ώ ξένε, καί τότε θά έβλεπες ότόσα δώρα θά σοι έδιδον. Άλλ’ ή ψυχή μου προαισθάνεται, οτι ό Όδυσσεύς δεν θά έπι στρέψη». Έπειτα διέταξε τάς ύπηρετ ρίας νά πλύνωσι τούς πό δας του ξένου καί νά έτοιμάσωσι κλίνην μέ λαμπρά σκεπά- σματα, ίνα θερμανθή καί κοιμηθή ό ξένος μέχρι τής πρωίας. Την δέ πρωίαν νά λούσωσι καί άλείψωσιν αύτόν δι’έλαίου, ίνα καθίση πλησίον τού Τηλεμάχου έντδς τής αιθούσης καί φάγη.

Πρδς αύτήν άπεκρίθη τότε ό Όδυσσεύς* « Βασίλισσα, μισώ τά λαμπρά σκεπάσματα, άφ* δτου άπεμακρύνθην άπδ τά χιονο- σκεπή δρη τής Κρήτης. Θά κοιμηθώ έπί τραχείας στρωμνής, δπως έπραττον καθ’ δλας τάς άλλας νύκτας. Ούτε τούς πόδας μου έπιθυμώ νά πλυνωσι. Δέν θέλω νά με £γγίση γυνή τις έκ τών ευρισκομένων καί έργαζομένων έν τώ οί’κψ σου, έκτος αν ■ύπάρχη γραίά τις φρόνιμος, ήτις νά ύπέστη δσα καί έγώ. Είς ταύτην μόνην θά έπιτρέψω νά έγγίση τούς πόδας μου.

ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΜΔΚΡΓΝΑΙΟΓ

10

31. Ή Εύρνκλεια άναγωρί^ει τόν Όδιτόόέι

• 146 -

β^. Ή Ευρύχλεοα, αναγνώριζες τον Όδυσσέα.

Πρός τόν’Όδυσσέα άπήντησεν ή συνετή Πηνελόπη* « Αγα- πητέ ξένε, ούδείς μέχρι τουδε έξ δσων ξένων καί φίλων ήλθον είς τόν οίκον μου ώμίλησε φρονιμώτερον σου. Έχω γραίάν τινα πολύ φρόνιμον, ήτις άνέθρεψε τον δυστυχή έκείνον. Αυτή θά σου πλύνη τού; πόδας, άν καί είναι άδύνατος».

Έπειτα καλέσασα τήν Εύρύκλειαν είπεν· « Έλθέ, καλή μου γραία, καί πλυνον τον συνομήλικα του κυρίου σου. νΙσως καί ό Όδυσσεύς τώρα τοιούτους πόδας έχει καί τοιαύτας χείρας, διότι οί άνθρωποι ταχέως γηράσκουσιν έκ τής δυστυχίας».

Ταυτα είπεν ή Πηνελόπη* ή δέ γραία καλύψασα τό πρόσω- πόν της διά των χειρών και κλαίουσα τον Όδυτσέα είπε* «Ναί, ξένε, θά πλύνω τούς πόδας σου καί χάριν τής Πηνελόπης καί χάριν σου του ίδίου, διότι σέ λυπούμαι. Καλώς έπραξας καί δέν έδέχθης τάς άλλας ύπηρετρίας νά σε πλύνωσι, διότι θά σε περιεγέλων. Άλλ’ άκουσον, ώ ξένε* πολλοί ξένοι ήλθον έδω Ιως τώρα, δέν είδον όμως άλλον νά όμοιάζη τόσον μέ τόν Ό- δυσσέα, όσον συ».

Προς αυτήν άπεκρίθη ο Όδυσσεύς* «Ω καλή μου γραία, όσοι μάς είδον καί τούς δύο λέγουσιν, ότι όμοιάζομεν πολύ πρός άλλήλους, όπως καί σύ λέγεις τώρα». Έπειτα ή γραία έλαβε λαμπράν λεκάνην, έν ή έπλυνε τούς πόδας, έχυσεν έντός αυτής ύδωρ ψυχρόν καί έπειτα θερμόν. Ό δέ Όδυσσεύς καθή- μένος προ τής εστίας έστράφη προς σκοτεινόν μέρος, ίνα μή ή Εύρύκλεια παρατηρήση τήν πληγήν, τήν οποίαν τψ έπροξένη- σεν αγριόχοιρος, ότε έκυνήγει είς τόν Παρνασόν μέ τούς υίούς του Αύτολύκου, πατρός τής μητρός του. Ότε λοιπόν ή γραία ήρχισε νά πλύνη τούς πόδας του Όδυσσέως, ή χείρ της έψαυσε τήν πληγήν καί ευθύς άνεγνώρισε τόν κύριόν της άμέσως δέ άφήκε τόν πόδα καί έπεσεν έντός τής λεκάνης, ήτις άνετράπη,

147

καί έχύθη τό ύδωρ είς τδ έδαφος. Χαρά καί λύπη κατέλαβον την Εύρύκλειαν* ο! δφθαλμοί της έγέμισαν από δάκρυα, ή φω- νή της έκόπη υπό των λυγμών, καί ψαύουσα την σιαγόνα του είπε* «Συ είσαι λοιπόν, Όδυσσευ, αγαπητόν μου τέκνον, καί έγώ δεν σε άνεγνώρισα, πριν σε ψηλαφήσω

Ταυτα είπε καί έστρεψε τδ βλέμμα της πρδς την Πηνελό- πην Ινα φανερώση είς αυτήν, ότι ό σύζυγός της ήτο είς την οικίαν. Άλλ* ό Όδυσσεύς άμέσως διά τής μιας χει ρός του έκλεισε τδ στόμα της, διά δδ τής άλλης την έσυρε πλησίον του καί τή είπε*

«Τροφέ μου, διατί θέλεις να με καταστρέψης σύ, ήτις μδ έθήλασας ; Άφ’ ού με έγ\ώρισας, σιώπησον* ούδείς άλλος πρέ- πει νά μάθη ότι έπέστρεψα, διότι θά καταστραφώμεν». Τότε ή Εύρύκλεια έσιώπησε καί ύπεσχέθη ότι θά τηρήση τούτο μυστι- κόν. Έπειτα δε έφερεν άλλο ύδωρ, έπλυνε τούς πόδας του καί τδν ήλειψε με έλαιον. Κατόπιν ό Όδυσσεύς έσυρε τδ κάθισμά του πλησίον τοΟ πυρός, διά νά θερμανθή, καί με τά ράκη έκρυ- ψε την πληγήν του. Μετά ταυτα ή Πηνελόπη ήρχισε νά διη- γήται είς τον Όδυσσέα τάς θλίψεις καί τάς συμφοράς, άς υπο- φέρει καί τέλος παρεκάλεσεν αυτόν νά έξηγήση τδ εξής όνειρον, δπερ είδε την παρελθοΟσαν νύκτα.

60, Το δνειρον τής ΪΙηνελότυης.

Είδονκαθ’ ύπνον, ειπεν ή Πηνελόπη, ότι είκοσι χήνες εις την αυλήν μου, έξερχόμεναι του ύδατος, έτρωγον σίτον καί ή θέα των μοί έπροξένει εύχαρίστησιν, δτε μέγας άετδς με κυρτδν ράμφος κατέβη έκ του όρους καί τάς έφονευσεν. Ό άετδς έπειτα έπέταξεν’ έγώ δδ έκλαιον πικρώς διά τάς χήνας. Συνηθροίσθη- σαν τότε πέριξ μου πολλαί γυναίκες, αίτινες μδ παρηγορούν.

148

Αίφνης έπανήλθεν ό αετός, έστάθη έπί της στέγης της οικίας μου καί μέ άνθρωπίνην φωνήν μοί είπεν*

« Ήσύχασον, κόρη του ένδοξου Ίκαρίου* αύτό δέν είναι όνει- ρον, άλλ’ άλήθεια, ήτις θά πραγματοποιηθή. Χήνες είναι ο! μνηστήρες καί έγώ, ό προ δλίγου αετός, ό σύζυγός σου, οστις έπέστρεψα τώρα διά νά φονεύσω τούς μνηστήρας». Ταυτα είπε το όνειρον έγώ δε έξύπνησα καί είδον τάς χήνας είς την αύ * λήν νά τρώγωσι σίτον».

Προς αυτήν άπεκρίθη ό Όδυσσεύς* Ω βασίλισσα, τό όνειρον σοί τό έξήγησεν αυτός ό Όδυσσεύς. Ή καταστροφή των μνηστή- ρων έπλησίασε καί ούδείς έξ αυτών θά σωθή». Προς τούτον πά- λιν άπήντησεν ή Πηνελόπη «Ώ ξένε μου, έκ των δνείρων άλλα μέν είναι απατηλά, άλλα δέ πραγματοποιούνται· τό ίδικόν μου νο- μίζω, ότι δέν θά πραγματοποιηθώ). ΕΓΘε νά πραγματοποιηθή, καί τότε θά είναι μεγάλη χαρά καί είς έμέ καί είς τόν υιόν μου. Άλλ* έχω νά σοι είπω καί άλλο τι καί πρόσεχε. Αυριον είναι ή κατηρα - μένη καί άπαισία ήυιέρα, καθ’ ήν θά άποχωρισθώ τής οίκίας ταύ- της. Θέλω > οιπόν προτείνει είς τούς μνηστήρας τό έξής αγώνισμα* νά στήσωσι τούς δώδεκα πελέκεις, τούς όποιους έ/.είνος έστη - νεν* οστις δέ των μνηστήρων ήθελε τανύση τό τόξον καί δια- περάση μέ τό βέλος καί τούς δώδεκα, έκεϊνον θά συζευχθώ.

Πρός αυτήν άπήντησεν ό Όδυσσεύς- «Ώ βασίλισσα, μή άναβάλης νά προτείνής τό αγώνισμα τούτο, διότι ό σύζυγός σου θά είναι έδώ πριν οί μνηστήρες τανύσωσι τό τόξον καί διαπε- ράσωσι τούς πέλεκεις».

Πρός τούτον άπεκρίθη ή Πηνελόπη* «Ώ ξένε μου, οί λόγοι σου μέ εύχαριστοΰσι πολύ* ήθελον προτιμήσ*/) νά μείνω άύ - πνος καί νά σέ άκούω. Αλλά δέν είναι δυνατόν οί άνθρωποι νά μένωσιν άύπνοΓ ούτως οί θεοί έκανόνισαν τά πράγματα. Τώρα λοιπόν θά μεταβώ νά κατακλιθώ έπί τής πολυστενάκτου κλίνης μου, τήν οποίαν τοτάκις έβρεξα μέ δάκρυα, άφ’ δτου

• 149 —

άνεχώρησεν ό Όδυσσεύς διά την κατηραμένην Τροίαν. Σύ δέ δύνασαι νά κατακλιθής είς τήν αίθουσαν ταύτην είτε χαμαί είτε έπί κλίνης τήν οποίαν θά σοι έτοιμάσωσι».

ΤΟ. Ή Άφηνα, ένΦαρρύνεο τον Όδυοοέα.

Μετά ταυτα ή μέν Πηνελόπη μετέβη καί κατεκλίθη, ό δε Όδυσσεύς έστρωσε δέρμα βοός άκατέργαστον, έρριψεν έπ’ αύτου καί άλλα έκ προβάτων καί κατεκλίθη σκεπασθείς υπό τής ύπη- ρετρίας Εύρυνόμης διά μάλλινου σκεπάσματος. Άλλ’ έμεινεν άυπνος, σκεπτομενος πώς νά έξολοθρεύση τούς μνηστήρας. Έν ώ δε έκυλίετο έδώ καί έκεϊ έπί τής στρωμνής του, αίφνης ένε- φανίσθη ή Άθηνά, καί τφ είπεν «Ό πολυπαθέστατε των αν- θρώπων, διατί δεν κοιμάσαι ; Δεν είσαι εις τδν οίκον σου πλη- σίον τής συζύγου σου καί του υίου σου ;»

Προς αυτήν άπήντησεν ό Όδυσσεύς* «Όλα ταυτα είναι άλη- θή, ώ θεά. Άλλα σκέπτομαι πώς νά φονεύσω τούς μνηστήρας καί που νά καταφύγω. ΤαΟτα σέ παρακαλώ νά μοι εί’πης».

Πρδς τούτον άπήντησεν ή Άθηνά’ Μή φοβοϋ, άφ’ ού έγώ σε προστατεύω. Καί πεντήκοντα στίφη ανθρώπων αν σε περι- κυκλώσωσι καί θελήσωσι νά σε φονεύσωσι, δέν θά δυνηθώσιν. Αλλά κοιμήθητι, διότι είναι κοπιώδες νά μείνη τις άυπνος δΓ δλης τής νυκτος* τώρα δέ ήλθεν ή ώρα νά παύσωσι τά δει- νά σου».

Ταυτα είπουσα έπέχυσεν έπί τών βλεφάρων του ύπνον καί άπήλθεν εις τδν Όλυμπον* δτε δέ κατελάμβανεν ό ύπνος τον Οδυσσέα, έξύπνησεν ή Πηνελόπη καί ήρχισε νά κλαίη. Έπει- τα δέ προσηυχήθη πρός τήν Άρτεμιν καί είπε. «Κάλλιον να με έφδνευες, ώ θεά, καί νά κατέβαινον είς τδν Άδην, θά έβλεπον τδν Όδυσσέα, παρά νά ζώ καί νά γείνω σύζυγος

• 150 -

άνδρδς κατωτέρου του Όδυσσέως. Δεν ήσυχάζω ούτε ήμέραν οϋτε νύκτα. Τώρα μάλισσα είδον εις τον ύπνον μου, δτι ό Ό- δυσσεύς ήτο πλησίον μου τοιουτος, οποίος ήτο δτε άνεχώρη- σεν* έχάρην δδ πολύ, διότι ένόμισα ότι δεν ήτο δνειρον άλλ* άλήθεια».

Μετά ταυτα ήρχισε νά φωτίζή ή ημέρα* δ δε Όδυσσεύς άφυπνισθείς έκ των θρήνων τής Πηνελόπης έσηκώθη, έδίπλωσε τά σκεπάσματα καί προσηυχήθη είς τον Δία, ίνα τφ δώση ση- μείόν τι άν έπαυσαν τά βάσανά του. Ό Ζευς ήκουσε τής ευχής του και έβρόντησε. Τότε ύπηρέτριά τις άλέθουσα σίτον έσταμά- τησε τον μύλον καί είπε* «Ζευ πάτερ, έβρόντησας ίσχυρώς, έν ω ό ουρανός είναι αίθριος καί τά άστρα φαίνονται.Βεβαίως τούτο είναι σημείον προς τινα θνητόν. Άλλ’ άκουσον καί τής εύχής μου, ήν θά σοι είπω έγώ ή δυστυχής. Είθε, ώ πάτερ, ή σήμε- ρον νά είναι ή τελευταία ήμέρα των μνηστήρων, διά νά παύ- σωσι καί έμου τά δεινά, τά όποια υποφέρω άλέθουσα. Είθε τδ σημερινδν φαγητόν των νά είναι τδ τελευταΐον».

Ταυτα είπεν ή υπηρέτρια* ό δδ Όδυσσεύς έχάρη καί διά τδ σημείον καί διά τούς καλούς λόγους τής ύπηρετρίας.

β

ΤΙ. Τά προ τής μ,νηστηροφονόας.

Ότε έφώτισε καλώς ή ήμέρα, έσηκώθη ό Τηλέμαχος, ένε- δύθη καί λαβών τδ δόρυ του έπορεύθη είς την άγοράν. Ή δε Εύρύκλεια διέταξε τάς ύπηρετρίας νά έκτελέσωσι τάς άνατεθει- μένας είς έκάστην υπηρεσίας. Έν φ δδ αί ύπηρέτριαι είργά- ζοντο, ήλθον καί οί ύπηρέται των μνηστήρων καί ήρχισαν νά σχίζωσι ξύλα. Κατόπιν δε ήλθε καί ό Εύμαιος φέρων τρεις πα- χείς χοίρους, τούς όποιους άφήκεν είς την αυλήν. Ίδών δε τδν Όδυσσέα είπεν* «Ό ξένε μου, σε περιποιούνται τώρα καλλίτε- ρον οί μνηστήρες ή σε περιφρονούσιν ως πρότερον ;»

151

Πρός αύτόν άπήντησεν δ Όδυσσεύς* «Εύμαιε, είθε οι θεοί νά τιμωρήσωσι τούς αύθάδεις τούτους διά τά ανοσιουργήματα, τά όποια πράττουσιν εί; τόν ξένον οίκον. Δεν έχουσι πλέον ούδέ ίχνος έντροπής».

Έν ώ ουτοι συνωμίλουν, ήλθεν ό Μελάνθιος φέρων διά τό γεύμα των μνηστήρων τάς άρίστας αίγας του ποιμνίου. Ούτος ίδών τον Όδυσσέα· ήρχιζε νά ύβρίζη αύτόν διά των έξης λό- γων* « Ακόμη έδώ είσαι, έπαΐτα, καί μάς ένοχλεΐς ; Νομίζω δτι δέν θά φυγής, πριν δαρής. Δεν έχουσι φαγητδν καί άλλοι Έλληνες ; » .

Ταυτα είπεν* ό δέ Όδυσσεύς δέν άπήντησεν, άλλ’ έκίνησε την κεφαλήν σκεπτόμενος νά τον τιμωρήση. Κατόπιν ήλθε καί ό βουκόλος Φιλοίτιος φέρων παχείαν καί στείραν αγελάδα, πλη- σιάσας δέ τόν Εύμαιον είπε* «Ποιος είναι ό ξένος, οστις ήλθε τώρα είς τά ανάκτορα καί ποία είναι ή πατρίςτου; Ό δυστυχής! ομοιάζει κατά την μορφήν μέ βασιλέα». Ταυτα είπών έχαιρέ- τισε διά τής δεξιάς τόν Όδυσσέα καί είπε* «Χαϊρε, ώ ξένε* είθε είς τό μέλλον νά εύτυχήσης, διότι τώρα βλέπω ότι δυστυ - χεϊς. Αχ ! Ζευ, πόσον σκληρός είσαι, άφ’ού δέν λυπεϊσαι νά βλέπης τούς ανθρώπους, τούς οποίους σύ έπλασας, νά περιπί - πτωσιν είς δυστυχίας καί μεγάλας συμφοράς. Όταν σε είδον, ξένε, οί οφθαλμοί μου έδάκρυσαν, διότι ένεθυμήθην τόν Όδυσ- σέα, όστις, άν ζή ακόμη καί πλανάται μεταξύ των ανθρώπων, θά φορή τοιαυτα ράκη, Ή δέ περιουσία του κάτατρώγεται υπό των αναιδών μνηστήρων Άλλ’ έλπίζω πάντοτε δτι ο δυστυ- χής έκείνος θά έπιστρέψη καί θά τιμωρήση τούς αυθάδεις τούτους».

Πρός τούτον άπήντησεν δ Όδυσσεύς* Βουκόλε, έπειδή μοι φαίνεσαι ότι είσαι καλός καί συνετός, διά τουτό σοι λέγω, δτι δ Όδυσσεύς θά έπιστρέψη ταχέως καί θα ίδης με τούς δφθαλ- μούς σου, άν τούτο έπιθυμής, νά φονεύη τούς μνηστήρας, οιτι —

152 -

νες διατάττουσιν έδώ». ΙΙρδς τδν Όδυσσέα είπε πάλιν ό βου- κόλος* «Ώ ξένε, είθε νά έγίνετο τούτο, καί τότε θά έβλεπες ποία είναι ή δύναμις των χειρώνμου».

^υμ,πόσιον των μνηστήρων.

Μετ’ δλίγον ήλθον οί μνηστήρες έκ της άγοράς είς τά ανά- κτορα καί παρασκευάσαντες τδ συμπόσιον έκάθισαν είς τήν τρά- πεζαν. Τότε οί ύπηρέται παρέθεσαν άρτον, ό δέ Μελάνθιος έγέ- μιζε τά ποτήρια οίνου. Ό Τηλέμαχος έτοποθέτησε τδν πατέρα του έντδς τής αιθούσης παρά τδ κατώφλιον έπί καθέδρας καί έθεσε πρδ αύτου έπί μικρας τραπέζης μέρος των έντοσθίων* γε- μίσας δέ οίνου χρυσουν ποτήριον, είπε*

«Κάθου έδώ, τρώγε καί πίνε, έγώ δέ δέν θά έπιτρέψω \ά σε κτυπήσωσι καί νά σε ύβρίσωσι. Σεις δέ, μνηστήρες, προσέχετε εις τούς λόγους σας, ινα μη έχωμεν φιλονικίας».

Τότε εις των μνηστήρων, ό Κτήσιππος, άνήρ πλούσιος, άλλ* άδικος, έλαβεν έκ του κανίστρου πόδα (3οδς καί έσφενδόνησεν αύτδν κατά του Όδυσσέως. Οδτος κλίνας τήν κεφαλήν άπέ- φυγε τδ κτύπημα, ό δε πούς έκτύπησεν έπί του τοίχου. Τότε ό Τηλέμαχος έπέπληξε τδν Κτήσιππον, είπών*

«Κτήσιππε, έχε χάριν, ότι δέν έκτύιτησας τδν ξένον, διότε- αύτδς άπέφυγε τδ κτύπημα, άλλως θά σε διεπέρων διά του δό- ρατός μου, καί τότε 6 πατήρ σου θά έτέλει τήν κηδείαν σου αντί του γάμου σου». Ταυτα* είπε* πάντες δέ οί μνηστήρες έ- σιώπησαν. Τέλος δέ έλαβε τδν λόγον ό Άγέλαος καί είπεν* «Ώ φίλοι, ούδείς πρέπει νά δργίζηται καί νά ύβρίζν) τδν Τη- λέμαχον, οστις ώμίλησε δικαιότατα. Δέν πρέπει νά κακομετα- χειρίζησθε τδν ξένον τούτον ή άλλον τινά έκ των υπηρετών του. Εις τδν Τηλέμαχον όμως καί ε?ς τήν μητέρα του θά δμιλήσω ήπίως καί φιλικώς καί είθε νά τούς ευχαριστήσω. Επειδή είναι

• 153 -

φανερήν πλέον, ότι ο Όδυσσεύς δέν θά έπιστρέψη, καλδν είναι 6 Τηλέμαχος νά εί’πη δριστικώς είς την μητέρα του νά ύπαν- δρευθη έκεινον, βστις είναι δ άριστος των μνηστήρων. Τότε καί αυτός θά άπολαύη χαβρών την πατρικήν του περιουσίαν».

Πρδς τούτον άπήντησεν δ Τηλέμαχος* « Άγέλαε, έγώ δέν αναβάλλω τον γάμον τής μητρός μου, αλλά τουναντίον προ- τρέπω αυτήν νά ύπανδρευθή οντινα θέλει. Έντρέπομαι δμως να έκ$ιώζω αυτήν, χωρίς νά θέλη, έκ των ανακτόρων. Τούτο ποτέ νά μη τδ δώση δ θεός » .

Κατόπιν οί άλλοι μνηστήρες ήρχισαν νά περιγελώσι θορυβω- δώς τδν Τηλέμαχον και νά άσχημονώσιν. Ό δέ Τηλέμαχος περιεφρόνει αύτούς’καί παρετήρει τδν πατέρα του σιωπών καί ανυπόμονων νά τδν Γδη έπιτιθέμενον κατά των αύθάδων μνη- στήρων.

Τ3. Ή θέσος τοϋ τόξου.

Μετά ταυτα ή Πηνελόπη, άναβάσα είς τδν θάλαμον του Ό- δυσσέως, έλαβε τδ τόζον καί τήν φαρέτραν, έντδς τής δπυίας ήσαν τά βέλη. Ήκολούθουν δέ αυτήν ύπηρέτριαι φέρουσαι τδ κιβώτιον, έν τφ δποίψ ήσαν οί πελέκεΐς. Ότε δέ ήλθεν εις τήν αίθουσαν, έστάθη είς τό κατώφλιον καί είπεν*

α Ακούσατε μετά προσοχής, μνηστήρες, οίτινες συναθροί- ζεσθε είς τδν οίκόν μου, διά νά τρώγητε καί πίνητε μέ τήν πρό- φασιν νά λάβητε έμέ ως σύζυγον. Όστις έξ υμών τανύση τδ τόζον καί διαπεράση διά του βέλους τούς δώδεκα τούτους πε- λέκεις, έκεινον έγώ θά λάβω σύζυγον».

ΤαΟτα είπε καί διέταζε τδν Εύμαιον νά θέση ένώπιον τών μνηστήρων τδ τόζον καί τούς πελέκεις* δ δέ Εύμαιος κλαίων έζετέλεσε τήν διαταγήν της. Κατόπιν δ Τηλέμαχος έστησε τούς πελέκεις καί έλαβε τό τόξον, ίνα καί αύτδς τό τανύση. Αλλά τρίς έδοκίμασε καί άπέτυχε. Τήν τετάρτην όμως φοράν

154 —

θά έπετύγχανε τούτο, διότι κατέβαλεν όλα; τάς δυνάμεις του, άλλ’ ό Όδυσσεύς του Πνεύσε να παύση την δοκιμήν.

Τότε δ Τηλέμαχος έθεσε ^αμαί τό τόξον καί είπε* «Φευ ! ή θά είμαι καί εις τό μέλλον ανίσχυρος και άνανδρος ή τώρα εί- μαι πολύ νέος και δεν έχω πεποίθησιν εις τάς χειράς μου. Άλλ* έμπρός, δοκιμάσατε υμείς, οίτινες μέ υπερβαίνετε κατά την δύ- ναμιν καί άς τελειώσωμεν τδν αγώνα». Ταυτα είπεν οί δέ μνηστήρες ήρ^ισαν έκ δεξιών κατά σειράν τδν άγώνα, άλλ* ού- δείς κατώρθωσε νά τανύση τδ τόξον. Τελευταίοι δέ έμειναν οί αρχηγοί τών μνηστήρων Εύρύμαχος καί Άντίνοος.

Ό Όδυσσεύς φανερούταε εις τον Εύμ,αιον /αί τον Φιλοίτιον.

Κατ’ έκείνην την στιγμήν ό βουκόλος καί ό χοιροβοσκός έξ- ήλθον τής αιθούσης, κατόπιν δ* έξήλθε καί δ Όδυσσεύς. Ότε δέ τσαν έκτός τής αυλής καί τώνθ^ρών, ώμίλησε προς αυτούς ό Όδυσσεύς ταυτα* «Βουκόλε καί χοιροβοσκέ, άν αίφνης έπέ- στρεφεν ό Όδυσσεύς, υμείς ποιον θά έβοηθείτε, αυτόν ή τούς μνηστήρας ; Είπατε ο, τι λέγει ή ψυχή σας».

Πρδς αυτόν ειπεν δ Φιλοίτιος* «Είθε νά έπέστρεφεν δ Όδυσ- σεύς καί τότε θά έβλεπες, ώ ξένε, την αξίαν τής δυνάμεώς μου καί τών χαρών μου». Τά αυτά έπανέλαβε καί ό Εϋμαιος.

Άφ * ού δ Όδυσσεύς έγνώρισε την ειλικρίνειαν τής ψυχής των, είπε πάλιν προς αυτούς· «Έγώ είμαι δ Όδυσσεύς. Έφθασα τέλος είς την πατρίδα μου μετά είκοσιν έτη, άφ* ού ύπέφερα πολλάς ταλαιπωρίας. Αναγνωρίζω δέ, ότι έξ όλων τών υπηρε- τών μου υμείς μόνοι έπιθυμείτε την έπιστροφήν μου. Θά σάς είπω λοιπόν όσα μέλλουσι νά έκτελεσθώσιν. Έάν, μέ την βοή - 6ααν βεου τίνος, φονεύσω τούς μνηστήρας, θά σάς δώσω συζύ- γους, πλούτη καί θά κτίσω καί οίκους πλησίον τών άνακτό-

— 155 -

Τ’

ρων μου καί μέ τδν Τηλέμαχον θά είσθε σύντροφοι >ςαί άδελ- <ροί. Άλλ’ έλθετε νά σάς δείξω καί την πληγήν, την οποίαν μου έπροξένησεν δ άγροιοχοιρος, ίνα βεβαιωθήτε καλλίτερον, οτι έγώ είμαι ό Όδυσσεύς».

Ταυτα είπών άπεμάκρυνε τα ράκη άπδ την πληγήν, έκεΐνοι δέ, άφ’ ου παρετήρησαν μετά προσοχής, άνεγνώρισαν τον κύριο’ν των καί έναγκαλισθέντες αύτδν κατεφίλουν την κεφαλήν καί τούς ώμους του. Καί δ Όδυσσεύς έπίσης έφίλησε τάς χεΐρας καί τάς κεφαλάς των. Καί θά έμενον ούτω κλαίοντες μέχρι τής εσπέρας, άν δ Όδυσσεύς δέν διέκοπτεν αύτούς, λέγων*

«Παύσατε πλέον τούς θρήνους, μήπως έξέλθη κανείς καί μάς ιδϊ) καί τδ εί’πη έντο’ς. “Ας είσέλθωμε> τώρα χωριστά, πρώτος έγώ, κατόπιν δέ υμείς. ΤοΟτο δε άς είναι τδ σημεϊον του άγώ- νος* οί μνηστήρες δέν θά άφήσωσι νά μοι δώσωσι τδ τόξον καί την φαρέτραν. Άλλα συ, Εύμαιε, νά λάβης καί φέρης αυτά, έπειτα δε νά διατάξης τάς ύπηρετρίας νά κλείσωσι καλώς τάς Φύρας τοΟ οίκου. Έάν δέ καμμία άκούση στεναγμούς ή κτύ- πους άνδρών έντδς τής αιθούσης, νά μη έξέλθη, αλλά νά μένη είς την έργασίαν της. Σύ δέ, Φιλοίτιε, νά κλείσης καλώς τάς 6ύρας τής αυλής καί νά τάς δέσης στερεώς διά σχοινιού».

• Ταυτα είπών είσήλθεν είς τά ανάκτορα καί έκάθισε πάλιν είς την θέσιντου. Κατόπιν δέ είσήλθον καί οί δύο ύτηρέται καί έκάθισαν είς τάς θέσεις των. Κατ’ έκείνην την στιγμήν προσεπάθει δ Εύρύμαχος νά τανύση τδ τόξον, άλλά δέν ήίύ- νατο. Τδτε δ Άντίνοος προέτεινε νά κάμωσι σπονδάς είς τδν Απόλλωνα, έπειδή κατ’ έκείνην την ημέραν ήτο ή εορτή αύ- του, τδν δέ αγώνα νά άναβάλωσι διά τήν έπομένην ήμέραν. Τούτο παρεδέχθησαν πάντες ευχαρίστως καί ήρχισαν νά κάμνωσι σπονδάς.

• 156 -

7ο· ‘Ο Όδυσσευς τανύει τό τόξον.

Άφ* οδ οί μνηστήρες έκαμον τάς σπονδάς, ό Όδυσσεύς έση- κώθη καί είπεν· «*Ω μνηστήρες, δότε καί ε?ς έμέ τδ Λαμπρήν τούτο τόξον, ΐνα δοκιμάσω καί Ιγώ άν αί δυνάμεις μου μέ έγ- κατέλιπον Ενεκα τών ταλαιπωριών ή οχι».

Οί μνηστήρες ως ήκουσαν ταυτα ώργίσθησαν σφοδρά, διότι έφοβήθησαν μή τανύση τδ τόξον καί ήρχισαν να χλευάζωσι τδν Όδυσσέα. Τότε ή Πηνελόπη είπεν είς αυτού;, ότι δεν είναι δίκαιον να ύβρίζωσι τον ξένον καί να φοβώνται μήπως ύπαν- δρευθή αυτόν, άν ουτος ήθελε τανύση τδ τόξον. Κατόπιν δ Τη- λέμαχος τήν μέν μητέρα του παρεκάλεσε νά άναβή είς τύ ύπερψον, δπερ καί έγένετο, τδν δέ Εύμαιον διέταξε νά λάβη καί φέρη τδ τόξον είς τδν ξένον. Ό Ευμαιος έξετέλεσεν ευθύς τήν διαταγήν του Τηλεμάχου, άν καί οί μνηστήρες τδν ϋβρι- ζον καί τδν ήμπόδιζον. ’Έπειτα δέ καλέσας έξω τήν Ευρύ- κλειαν είπεν·

« Ό Τηλέμαχος σέ διατάττει, συνετή γραΐα, νά κλείσης τάς θύρας του μεγάρου. Έάν δέ καμμία τών υπηρετριών άκούση έντός τής αιθούσης μας στεναγμούς ή κτύπους άνδρών, άς μή έξέλθη, άλλ’ άς έξακολουθήση έν σιωπή τδ έργον της».

Ταυτα είπεν· ή δέ Εύρύκλεια έκλεισεν αμέσως τάς θύρας του μεγάρου. Τότε καί ό Φιλοίτιος έξήλθε σιωπηλώς τής αι- θούσης, έκλεισε καλώς τάς θύρας τής αυλής, δέσας μέ σχοινίον πλοίου, καί έπανήλθε καί έκάθισε εις τήν θέσιν του, προσέχων τδν Όδυσσέα. Ουτος δέ, άφ’ ού παρετήρησε καλώς πανταχόθεν τδ τόξον, έτάνυσεν αυτό, σύρας διά τής δεξιάς χειρός του τήν νευράν, ήτις έξέβαλεν ώραΐον ήχον, όμοιον μέ φωνήν χελιδό- νος. Έπειτα λαβών βέλος έτόξευσε καί διεπέρασε πάντας τούς πελέκεις.

Τότε είπε πρδς τδν Τηλέμαχον* «Τηλέμαχε, νομίζω δτι

• 157

δεν σε καταισχύνει ό ξένος, ό κα θήμενος είς τδν Οικόν σου. Καί τδ τόξον ευκόλως έτάνυσα καί του σκοπού έπέτυχον, διότι αί δυνάμεις μου είναι ακόμη άκμαιαι. Τώρα δέ είναι καιρδς να προετοιμάσωμεν, έν όσω είναι ακόμη ήμερα δεϊπνον διά τούς μνηστήρας. Ακολούθως δέ θέλομεν διασκεδάσει διά τής κιθά- ρας και των ασμάτων».

ΤαΟτα είπε* καί ένευσε διά των δρρύων εις τδν Τηλέμαχον* ούτος δέ ευθύς έζώσθη τδ ξίφος του και κρατών εις τάς χεΐράς του τδ άκδντιον έστάθη ώπλισμένος πλησίον του πατρός του.

16. Μνηοτηροφονία.

Τδτε ό Όδυσσεύς έρριψε μακράν τά ράκη, έπήδησεν είς τδ ύψηλδν κατώφλιον, κρατών τδ τδξον και την πλήρη βελών φαρέτραν, διεσκορπισε πρδ τών ποδών του τά βέλη καί είπε ττρδς τούς μνηστήρας*

«Ό άβλαβης ούτος χγών έτελείωσε* τώρα θά έκλέξω άλλο σημεΓον, τό όποιον ούδείς μέχρι τουδε έκτύπησεν. ΕΓθε δέ νά έπιτύχω και νά μου δώση δόξαν ό Απόλλων».

Ταυτα είπε, και διηύθυνε πικρόν βέλος κατά του Άντινόου, βστις τότε έσήκωνε χρυσουν ποτήριον, ινα πίη οίνον. Τδ βέλος άφήκεν αύτδν νεκρόν, πάντες δέ οι μνηστήρες φοβηθέντες έτρε- χον έδώ καί έκεϊ έντδς τής αιθούσης, ινα εϋρωσιν όπλα και ύβριζον τον Όδυσσέα λέγοντες.

«Ξένε, ανεπιτήδειος τοξεύεις. Είς άλλους άγώνας δέν θά λάβης πλέον μέρος, διότι τώρα θά φονευθής καί γόπες θά σε καταφάγωσιν, έπειδή έφόνευσας τδν άριστον τών νέων τής Ιθά- κης», Ώμίλησαν ούτω, διότι ένόμιζον οτι ό Όδυσσεύς άκου- σίως έφόνευσε τδν Άντίνοον καί δέν ένόησαν ότι ήλθεν ή ώρα τής καταστροφής των.

Τότε ό Όδυσσεύς ίδών αγρίως αυτούς είπε* «Κύνες, ένομί-

158

ζετε ότι δέν θά έπανέλθω πλέον είς τόν οίκόν μου καί διά τούτο καταστρέφετε την περιουσίαν μου καί έζητεΐτε νά νυμ- φευθήτε την σύζυγόν μου, έν ψ έγώ άκόμη έζων, χωρίς νά φο- βήσθε τούς θεούς καί νά έντρέπησθε τούς ανθρώπους ! Τώρα ήλθεν ή ώρα του δλέθρου σας».

Ταυτα είπεν* έκείνοι δέ έφοβήθησαν πολύ καί έσκέπτοντσ πώς νά διαφύγωσι τον θάνατόν των. Μδνος δέ ό Εύρύμαχος είπε πρός αυτόν « Έάν άληθώς είσαι ό Όδυσσεύς καί έπέστρε- ψας είς την οικίαν σου, έχεις πολύ δίκαιον δι’ δσα είπες. Άλλ’ ό αίτιος δλων τούτων κείται ήδη νεκρό;, ό Άντίνοος. Διότι ©ύ- τος διέπραξεν δλα ταυτα, δχι διότι έπεθύμει διακαώς τόν γάμον τούτον, αλλά διότι ήθελε νά φονεύση τόν· υίόν σου δι’ ένέδρας καί νά βασιλεύση. Τώρα όμως αυτός δικαίως έτιμωρήθη, σύ· δε εύσπλαγχνίσθητι ήμάς καί ύπισχνούμεθα νά σε άποζημιώ- σωμεν δΓ δσα έφάγομεν καί έπίομεν έν τφ μεγάρψ σου».

Προς τούτον άπήντησεν ό Όδυσσεύ;· «Εύρύμαχε, καί άν δλην την πατρικήν σας περιουσίαν ως άποζημίωσιν ήθέλετέ μοι. μοί δώση καί άλλην προσθέσητε, έγώ δέν θά παυσω τον φόνον πρίν σάς τιμωρήσω όλους διά τά κακουργήματα σας. Τώρα δέ δύνασθε νά έκλέξητε έν έκ των δύο, ή νά με πολεμήσητε ή νά φύγητε, άν δύνασθε* νομίζω δμως δτι ούδείς έξ υμών θά δια- φύγη τον όλεθρον».

Ταυτα είπε* τών δέ μνηστήρων έλύθησαν τά γόνατα έκ τοί> φόβου. Τότε ό Εύρύμαχος είπε πρός αυτούς* «Φίλοι, ό άνθρω- πο; ούτος, άφ’ ου άπαξ έλαβε τό τόξον καί την φαρέτραν είς τάς χεϊρας του, δεν θά παύση τοξεύων πρίν ή μάς φονεύση ό- λους. *Ας σύρωμεν λοιπόν τά ξίφη μας καί άς έπιτεθώμεν κατ’ αύτου, ίνα ουνηθώμεν καί τον άπωθήσωμεν τοΟ κατω- φλίου καί τών θυρών καί έξέλθωμεν είς την πόλιν, ένθα θά ζη- τήσωμεν βοήθειαν».

Ταυτα είπών έσυρε τό ξίφος καί ώρμησε κραυγάζων κατά

— 159

του Όδυσσέως, άλλ’ ουτος αμέσως τδν έκτύπησε με τδ βέλος είς τδ στήθος καί τδν άφήκε νεκρόν. Τότε ώρμησε καί ό ’Αμ- φίνομος νά έξέλθη, άλλ’ δ Τηλέμαχος προλαβών έκτύπησεν αδτδν έκ των όπισθεν μέ τδ άκόντιον καί τδν έφόνευσεν. *0 Όδυσσεύς τότε είπε πρδς τδν Τηλέμαχον, πλησίον του όντα. «Τρέξε καί φέρε όπλα έν οσω έχω βέλη νά άγωνίζωμαι, μή- πως με έκτοπίσωσιν έκ τής θύρας, έπειδή είμαι μόνος».

Ταυτα είπεν, ό δε Τηλέμαχος έδραμεν ευθύς είς τον θάλα- μον, ένθα έκειντο τα όπλα, έλαβεν ασπίδας, δορατα και περι- κεφαλαίας καί έφερεν αυτά έμπροσθεν του πατρός του. Πρώτος ένεδύθη τά όπλα δ Τηλέμαχος, έπειτα δέ οι δυο ύπηρέται καί έστάθησαν πλησίον του Όδυσσέως. Ουτος δέ ένεδύθη ^τελευ- ταίος, άφ’ οδ έξήντλησεν όλα τά βέλη καί έφόνευσε πολλούς μνηστήρας.

ΤΤ. Ό Μελάνθιος φέρει όπλα εις τούς μ,νστήρας·

Έν ώ έγίνοντο ταυτα, ό Μελάνθιος έδραμεν είς τδν θάλα- μον, ο.ύτινος την θύραν ό Τηλέμαχος έλησμόνησεν ανοικτήν, καί λαβών έφερε δώδεκα άσπίδας, άλλα τόσα δορατα καί περι- κεφαλαίας εις τούς μνηστήρας. Ταυτα ίδών δ Όδυσσεύς έταρά - χθη, διότι ένόησεν, οτι δ άγων θά είναι άνισος, καί ευθύς είπε πρδς τον υιόν του* «Τηλέμαχε, βεβαίως καμμία έκ των υπη- ρετριών ή δ άπιστος Μελάνθιος έφερε τά όπλα ταΟτα είς τούς μνηστήρας».

Προς αδτδν άπεκρίθη δ Τηλέμαχος. « Ώ πάτερ μου, έγώ πταίω, διότι άφήκα την θύραν του θαλάμου ανοικτήν. Αλλά πήγαινε σύ, Ευμαιε, νά κλείσης την θύραν καί παρατήρησον καλώς άν υπηρέτρια έπραξε ταυτα ή ό Μελάνθιος, 8ν ύπο- πτεύω».

Έν ω τοιαΟτα έκεινοι πρδς άλλήλους έλεγον, δ Εύμαιος

160

είδε τύν Μελάνθιον μεταβαίνοντα καί έκ δευτέρου εις τύν θάλα- μον καί είπε πρδς τδν Όδυσσέα· «Πολυμήχανε Όδυσσευ, έκεϊνος πάλιν μεταβαίνει είς τον θάλαμον. Είπε μοι λοιπόν καθαρά να τδν φονεύσω ή να τόν φέρω έδώ, διά νά τδν τιμώρησες συ ό ί’διος» -

Τότε ό Όδυσσεύς άπήντησε· «Πηγαίνετε καί οί δύο καί, άφ’ ου τον συλλάβητε, νά τόν δέσητε καί τδν κρεμάσητε έντδς του θαλάμου».

Ταυτα είπεν· έκεϊνοι δέ αμέσως μετέβησαν είς τον θάλαμον καί, άφ’ ου έζετέλεσαν ο, τι είπεν αύτοίς ό Όδυσσεύς, έπέστρε- •ψαν πάλιν είς την αίθουσαν και έστάθησαν πλησίον του κυρίου των.

Ύ&· Ή Άθηνα ενθαρρύνει τον Όδυσσέα.

Φόνος των λοιπών μ-νηστήρων.

Έν ω ό Όδυσσεύς, ό Τηλέμαχος και οί δύο ύπηρέται των ΐσταντο έπΐ του κατωφλίου πνέοντες έκδίκησιν, οί δέ μνηστή- ρες έντδς τής αίθούσης, ήλθεν ή Άθηνα, λαβοΟσα την μορφήν του Μέντορος, καί έστάθη πλησίον του Όδυσσέως. Ίδών δέ ταύτην ό Όδυσσεύς έχάρη κα* είπε* «Μέντορ, άπομάκρυνον άφ’ ήμών τον κίνδυνον· ένθυμήθητι τδν άγαπητόν σύντροφον σου, οστις πολλά καλά σου έκαμε».

ΤαΟτα είπε, διότι ύπώπτευεν δτι ήτο ή Άθηνα. Άφ’ έτέρου όμως οί μνηστήρες έφώναζον, ό δέ Άγέλαος ήπείλησεν αυτήν είπών* «Μέντορ, μή βοηθήσης τον Όδυσσέα, διότι μετά τδν θάνατον αύτου καί του υίου του θά φονεύσωμεν καί σϊ καί τήν σύζυγον του καί τά τέκνα σου».

Ταυτα παρώργισαν έτι περισσότερον τήν Άθηνάν, ήτις είπε πρός τδν Όδυσσέα’ « Όδυσσευ, δέν έχεις πλέον τήν δύναμιν καί τήν άνδρείαν, τήν δποίαν είχες, οτε έπί έννέα έτη άδιακόπως έπολέμεις είς τά πεδία τής Τροίας χάριν τής Ελένης, έφόνευ-

161

σας δέ πολλούς άνδρας κοτά τάς τρομεράς έκείνας μάχας; Πώς λοιπόν τώρα,δτε Ιφθασας είς την οικίαν σου, διστάζεις νά φα- νής γενναίος άπέναντι των μνηστήρων; Άλλ’ έλθέ πλησίον μου, ώ φίλε, Γνα γνωρίσης πώς απέναντι των έχθρών σου ό Μέντωρ ήξεύρει νά (3:ηθή τούς εύεργέτας του.

Ταυτα είπε και λαβουσα μορφήν χελιδόνος έπέταξε καί έκά- θισεν έπί τίνος δοκοΟ τής δροφής τής αιθούσης. Τότε οί μνη- στήρες ήρχισαν νά ένθαρρύνωσιν άλλήλους, δ δέ Άγέλαος εί- πεν· « Ώ φίλοι, βεβαίως ό άνθρωπος ούτος άπέκαμεν, ό δέ Μέν- τωρ άνεχώρησεν ήδη, άφ’ ου ματαίως έκαυχήθη. Εμπρός λοι- πόν άκοντίσατε πρώτον οί εξ καί ίσως δ Ζεύς δώση καί κτυ- πηθή ό Όδυσσεύς. “Αμα ούτος φονευθή, τότε μη σάς μέλη διά τούς άλλους».

Ταυτα είπεν· έκεϊνοι δέ προθύμως έρριψαν τά ακόντια, αλλά, τή ένεργείςι τής Άθηνάς, ταυτα άπέτυχον του σκοπού των.

Τότε καί ό Όδυσσεύς μετά του Τηλεμάχου καί των δύο υπηρε- τών του έρριψαν τά άάόντια καί ούδέν τούτων άπέτυχε του σκοπού του. Άφήκαν νεκρούς τέσσαρας έκ τών μνηστήρων, οί δέ λοιποί φοβηθέντες κατέφυγον εις την άκραν τής αιθούσης.

Έπειτα οί νικηταί ώρμησαν καί Ιλαβον τά ακόντια από τά πτώματα. Μετ’ δλίγον οί μνηστήρες ώρμησαν πάλιν καί έρρι- ψαν τά άκόντια, άλλά καί πάλιν ή * Αθήνα κατέστησεν αύτά άβλαβή καί μόνον τό του Άμφιμέδοντος άπέξεσεν δλίγον τόν καρπόν τής χεφός του Τηλεμάχου καί τό του Κτησίππού έκτύπησεν έλαφρώς τόν ώμον του Εύμαίου.

Τότε δ Όδυσσεύς καί οί σύντροφοί του ήκόντισαν πάλιν καί έφόνευσαν άλλους τέσσαρας, έν οις τόν Άμφιμέδοντα καί τόν Κτήσιππον, προς τόν δποιον δ Εύμαιος είπεν·

«Αυθάδη φιλοκατήγορε ! Λάβε τώρα τό δώρον τούτο διά τόν βόειον πόδα, τόν δποιον Ιρριψας κατά του Όδυσσέως, οτε ού- τος περιήρχετο την αίθουσαν έπαιτών».

ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΜΔΚΡΓΝΔΙΟΤ

11

• 162 -

Έν τφ μεταξύ δ Όδυσσεύς καί δ Τηλέμαχος έφόνευσαν άλ- λους δύο. Τότε ή Άθηνά έσεισεν £κ της δροφ-ης τήν φοβέραν αυτής αιγίδα, οί δέ μνηστήρες φοβηθέντες έτρεχον £δώ και έκεΐ, ώς οί βοές τούς οποίους κατά τό έαρ καταδιώκει δ οίστρος.

Ό Όδυσσεύς μετά των συντρόφων του τότε ώρμησε καί £- φόνευσεν δλους τούς μνηστήρας, τό δέ έδαφος της αιθούσης έπλημμύρησε από αιμα. Μόνον τόν άοιδόν Φήμιον δέν έφόνευσε, διότι ούτος άναγκαστικώς έψαλλεν είς τούς μνηστήρας, καί τόν κήρυκα Μέδοντα κατά παράκλησιν του Τηλεμάχου, οστις είπε* «Πάτερ μου, μη φονεύσης τον Μέδοντα, διότι ουτος μέ περιε- ποιείτο καί συνεβούλευεν ώς πατήρ».

Πρός τόν Μέδοντα είπε τότε δ Όδυσσεύς· «Έχε θάρρος, έπειδή ήδη δ υιός μου σέ έσωσεν, ίνα μάθής καί εΓ^ης καί είς άλλον, ότι αί καλαί πράξεις είναι πολύ προτιμότεραι’ από τάς κακάς».

Ταυτα είπε, καί δ μεν Φήμιος καί δ Μέδων έξήλθον τής αί- θούσης, αυτός δέ περιήλθε τήν αίθουσαν καί παρετήρησε μή έκρύπτετό τις των μνηστήρων ζών. Άφ’ ου δέ είδεν, ότι όλοι ήσαν φονευμένοι, είπε προς τον Τηλέμαχον νά καλέση τήν γραίαν Εύρύκλειαν νά έλθη. Ότε δέ αύτη είσήλθεν είς τήν αί- θουσαν καί είδε τούς μνηστήρας φονευμένους, ήρχιζε νά φωνάζη έκ χαράς, άλλ’ δ Όδυσσεύς ήμπόδισεν αύτην καί είπε*

«Τροφέ μου, χαίρε μέν έν τή ψυχή σου, άλλά μή φώναζε, διότι δέν είναι καλόν νά φωνάζωμεν καί νά χαίρωμεν διά τούς φονευμένους. Ή θέλησις των θεών καί αί κακαί πράξεις των έτιμώρησαν αυτούς. Τώρα φέρε ένώπιόν μου τάς απίστους υπη- ρέτριας».

Ή Εύρύκλεια ευθύς έξετέλεσε τήν διαταγήν του, αί δέ άπι- στοι ύπηρέτριαι είσήλθον όλαι δμου κλαίουται. Άφ’ ου δέ με· τέφερον τούς φονευμένους είς τήν αύλήν, έκαθάρισαν μέ ύδωρ καί μέ σπόγγους τό έδαφος καί τούς θρόνους. Έπειτα ώδήγησεν

• 163 -

αύτάς εις την αύλήν ό Τηλέμαχος μετά των υπηρετών καί τάς έκρέμασεν.

Έπειτα έφερον καί τδν Μελάνθιο ) είς την αύλήν, ένθα διεμέ- λισαν αυτόν ανηλεώς και τά μέλη του έρριψαν εις τούς κύνας.

Μετά ταυτα ή Εύρύκλεια, άφ’ού έφερε πυρ καί θειον, διά τοΟ οποίου ό Όδυσσεύς έκάπνισε την αίθουσαν καί την αυλήν, έξήλθε νά καλέση τάς πιστάς υπηρέτριας. Αύται μετ’ δλίγον είσήλθον κρατουσαι δφδας,περιεκύκλωσαν τδν κύριον των, έσφιγ - ξαν τάς χεϊράς του καί κατεφίλησαν τήν κεφαλήν καί τούς ώ- μους του. Τότε ό Όδυσσεύς ήρχισε νά κλαίη, διότι έγνώρισεν όλας καί είδε την πίστιν αυτών.

ΤΟ. Ή Ευρύκλεια αγγέλλει εις την Οηνελόπην την επάνοδον το3 Όδυσσέως.

Ή γραία Ευρύκλεια άνέβη ευθύς είς τδ ύπερφον, διά νά ά- ναγγείλη εις την κυρίαν της ότι ό σύζυγός της ήτο εις την οίκίαν. Σταθείσα δέ ύπεράνω τής κεφαλής τής! ίηνελόπης είπεν*

« Έγέρθητι, άγαπητή μου κόρη, καί έλθέ ίνα ίδης ό,τι έπε- θύμεις καθ’ έκάστην. Έλθεν ό Όδυσσεύς καί είναι έν τή οίκίοε του, έφόνευσε δέ όλους τούς’ μνηστήρας».

Πρδς αυτήν άπεκρίθη ή Πηνελόπη* « Αγαπητή μου Εύρύ- κλεια, σέ έμώραναν οί θεοί ; Διατί μέ περιπαίζεις, λέγουσα τοι- αΟτα ψεύδη, καί δεν με άφίνεις νά κοιμηθώ ; Ποτέ δέν έκοιμή- θην τόσον καλώς άφ’ ότου άνεχώρησεν ό Όδυσσεύς, όσον τώρα. Άλλ’ !λα πήγαινε, διότι, άν ήτο άλλη, θά τήν έδίωκον έλεει- νώς* σύ όμως έχε χάριν είς τδ γήρας σου».

Προς αυτήν άπήντησεν ή Ευρύκλεια* «Δέν σε περιπαίζω, άγαπητή μου κόρη, αλλά τφ όντι ήλθεν ό Όδυσσεύς. Είναι ό ξένος, τδν όποιον όλοι περιεφρόνουν είς τήν αίθουσαν. Ό Τηλέ- μαχος τό έγνώριζεν, αλλά τό έκρυπτε, φρονίμως ποιών, μέχρις ου τιμωρήση τούς μνηστήρας».

• 164 -

ΤαΟτα είπεν· ή δέ Πηνελόπη έχάρηκαί σηκωθείσα από της κλίνης ένηγκαλίσθη την γραίαν, έχυσε θερμά δάκρυα καί είπεν· « Αγαπητή μου γραΐα,είπέ, ήλθε τφ δντι δ Όδυσσεύς καί πώς I ήδυνήθη μόνος του να φονεύσή τόσους μνηστήρας ;».

Πρδς αύτήν άπήντησεν ή Εύρύκλεια* «Ούτε είδον ούτε έμα - θον, άλλα μόνον τούς στεναγμούς των φονευομένων ήκουσα. Ήμεΐς έκαθήμεθα όλαι είς τδ βάθος των θαλάμων πεφοβισμέ- ναι με κλειστάς τάς θύρας, μέχρις οτου ήλθεν ό Τηλέμαχος, κατά διαταγήν του πατρός του, καί μέ έκάλεσεν. Ότε είσήλ- θον είς την αίθουσαν εύρον τον Όδυσσέα κοταιματωμένον καί ίστάμενον μεταξύ των φονευθέντων. Άφ’ ου έρριψαν τά πτώ- ματα είς την αυλήν, ό Όδυσσεύς έκάπνισε την αίθουσαν με θειον, έμέ δέ έστειλε νά σε καλέσω. Έλθέ τώρα νά ίδης καί εύχα- ριστηθής, άφ’ ου τόσα δεινά ύπέφερες».

Πρδς άύτήν πάλιν είπεν ή Πηνελόπη ® Αγαπητή μου Εύρύ - κλεια, μη καυχάσαι χαίρουτα πολύ. Γνωρίζεις καλώς με πόσην, χαράν θά έβλέπομεν ολοι τον Όδυσσέα έπιστρέφοντα,πρδ πάν- των δέ έγώ καί ό υίός μας. Δέν πιστεύω νά ήλθεν ό Όδυσσεύς, άλλά ίσως θεός τις άγανακτήσας διά την αυθάδειαν καί τάς κακάς πράξεις τών μνηστήρων έφόνευσεν αυτούς. Ό Όδυσ- σεύς δέν θά έπιστρέψϊ) πλέον».

Προς αυτήν άπήντησε πάλιν ή Εύρύκλεια· «Τί λέγεις, τέ- κνον μου ; Δέν πιστεύεις άκόμη ; Έγώ τόν άνεγνώρισα άπό τήν πληγήν, ότε έπλυνον τούς πόδας του, ήθελον δέ νά σοί τδ είπω τότε, άλλά μοΟ έκλεισε τδ στόμα διά τής χει ρός του καί μέ ήμπόδισεν. Έλθέ, καί αν σέ άπατώ, φό’ευσόν με».

Πρδς αύτήν άπήντησεν ή Πηνελόπη* «Εύρύκλεια, είναι δύσ- κολον νά έννοήστρς τάς σκέψεις τών θεών. Έν τούτοις, ας ύ- πάγωμεν προς τδν υίόν μου, ίνα ίδωμεν τούς φονευθέντας μνη- στήρας καί έκείνον, όστις έφόνευσεν αυτούς».

32. Ή Ενρύκλεια όδηγεϊ την Πηνελόπην προς τόν ’ΟδίΓόόεα.

• 166

^Ο. Ή Πηνελόπη αμφιβάλλει περί τοΰ’Οδυοοέως. ό βέ Τηλέμαχος επιπλήττει αυτήν.

Άφ’ ου είπε ταύτα, κατέβη άπό τοΟ ύπερφου καί ήλθε και έκάθισεν άντικρύ του Όδυσσέως* ούτος δέ ίστατο πλησίον υ- ψηλής στήλης, βλέπων χαμαί καί περιμένων να τφ όμιλήσγ) ή σύζυγός του. Άλλ’ αύτη έμενεν άκίνητος καί σιωπηλή, διότι έκπληξις κατέλαβε την ψυχήν της. Καί άλλοτε μέν έπίστευεν βτι ήτο αυτός, άλλοτε δέ δίν τον άνεγνώριζεν, ένεκα τής άθλίας ένδυμασίας του.

Τότε ό Τηλέμαχος έπέπληξεν αυτήν είπών «Μήτέρ μου σκληρόκαρδος, διατί δεν κάθησαι πλησίον του πατρός μου, διά να τψ όμιλήσης ; Ούδεμία άλλη γυνή θά άπεμακρύνετο τοΟ άνδρός της, όστις πολλά παθών έπανήλθε μετά εΓκοσιν έτη».

Προς αυτόν άπήντησεν ή μήτηρ του* «Τέκνον μου, ή ψυχή μου κατέχεται υπό έκπλήξεως* δεν δύναμαι νά εί’πω λέξιν ουδέ νά τόν έρωτήσω ουδέ νά τόν ί’δω κατά πρόσωπον».

Τότε ό Όδυσσεύς έμειδίασε καί είπε* «Τηλέμαχε, άφες τήν μητέρα σου νά με δοκιμάση ακόμη. Τώρα, έπειδή είμαι ρυπα- ρός καί φορώ άθλια ένδύματα, μέ καταφρονεί καί δεν θέλει νά πιστεύση, ότι είμαι ό σύζυγός της. Αλλά τώρα άς σκεφθώμεν τί νά πράςωμεν,ίνα μή οι συγγενείς των φονευθέντων μάς βλά- ψωσι».

Προς αυτόν άπήντησεν ο Τηλέμαχος· «Πάτερ μου, σκέφθητι σύ, διότι, ως λέγουσιν, είσαι ό συνετώτερος των ανθρώπων, ή- μείς δέ θά ύπακούσωμεν ευχαρίστως».

Τότε ό Όδυσσεύς άπήντησε* «Νομίζω οτι καλόν είναι, άφου λουσθήτε καί φορέσητε καθαρα ένδύματα, ώς καί αί ύπηρέ- τριαι, νά διατάξητε τόν άοιδόν νά παίζη διά τής κιθάρας φ- σματα τού χορού, ίνα οι διερχόμενοι καί οΕ γείτονες νομίζω - σιν ότι γίνεται γάμος. Ημείς δέ, πρίν διαδοθή είς τήν πόλΐΛ.

• 167 -

ό φόνος των μνηστήρων νά μεταβώμεν είς την έξοχήν καί έκεΐ νά σκεφθώμεν τί θά πράξωμεν».

Ταυτα είπεν έκεινοι δέ εύθύς ύπήκουσαν. Άφ’ ου δέ έλού- σθησαν καί ένεδύθ/^σαν καθαρά ένδύματα καί αί ύπηρέτριαι έ- καλλωπίσθησαν* ό δέ άοιδδς ήρχισε τδ άσμα, ήρχισεν δ χορός. Τδ άνάκτορον άντήχει βλον ύπδ τούς πόδας των χορευόντων άνδρών καί γυναικών. Όσοι δέ τούς ήκουον έξωθεν έλεγον* «Βεβαίως έκ των μνηστήρων τις θά έλαβεν ως σύζυγον την βασίλισσαν. Ή άθλία δέν ήδυνήθη νά περιμείνη έως οτου έπι - στρέψη δ σύζυγός της». %

βΐ. Ή Πηνελόπη αναγνωρίζει τον Όδνοοέα.

Ούτως δμίλουν οι πολίται, διότι δέν έγνώριζον τί συνέβη. Ό Όδυσσεύς όμως έν τψ μεταξύ έλούσθη, ήλείφθη μέ έλαιον και ένεδύθη καθαρά ένδύματα, ή δέ Άθηνά τδν έκαμε μεγαλο- πρεπέστερον καί ώραιότερον. Κατόπιν ήλθεν ούτος είς την αί- θουσαν καί καθίσας άντικρύ τής Πηνελόπης είπε* «Παράδοξον πράγμα ! Οί θεοί σοΙ έδωκαν καρδίαν σκληροτέραν πάσης άλ - λης γυναικός. Καμμία άλλη γυνή δέν θάίστατο ούτως ατάρα- χος μακράν του συζύγου της, όστις, άφ’ ουύπέφερε τόσα δεινά, έπέστρεψεν είς την πατρίδα του μετά είκοσιν έτη. Αλλά σύ, Εύρύκλεια, έτοίμασον την κλίνην μου, διά νά άναπαυθώ».

Τότε ή Πηνελόπη ήρχισε νά τδν έρωτφ περί διαφόρων πρα- γμάτων, τά όποια είς αύτδν μόνον καί είς την Πηνελόπην ήσαν γνωστά. Άφ’ ου δέ έβεβαιώθη έκ των άπαντήσεών του, ότι αύ - τδς ήτο δ σύζυγός της, άμέσως δακρύσασα έδραμε πρδς αυτόν,, τδν ένηγκαλίσθη, κατεφίλησε την κεφαλήν του καί είπε* «Μη άγανακτής, Όδυσσευ, έάν δέν σε ύπεδέχθην μέ αγάπην άμα σέ εϊδον. Έφοβούμην μη άλλος τις έλθών μέ άπατήση διά των λόγων του, διότι ύπάρχουσι πολλοί, οίτινες μηχανώνται κακά

168 -

τεχνάσματα. Τώρα, άφ’ ου μοι περιέγραψας πολλά πράγματα άγνωστα είς άλλου;, έπεισας την καρδίαν μου».

Οί λόγοι οδτοι διήγειραν είς τον Όδυσσέα την έπιθυμίαν νά κλαύση* έκλαιε δέ κρατών εις τάς άγκάλα; του την πιστήν καί ένάρετον σύζυγόν του. Ούτως ένηγκαλισμένοι καί κλαίοντες διηγούντο τά παθήματα των μέχρι βαθείας νυκτός Τέλος δέ κεκμηκότες μετέβησαν νά άναπαυθώσιν είς τον θάλαμόν των. Τδ αυτό έπραξαν καί πάντες οί άλλοι ο! έν τοΓς άνακτόροις.

‘Ο Όδυσσε>ς μ.ετα.6α£νεο εος τον ^αέρτην.

Τήν πρωίαν τής επομένης ημέρας ήγέρθη ό Όδυσσεύς έκ τής κλίνης καί είπε προς τήν σύζυγόν του· Αγαπητή μου γύ- ναι, έγώ θά μεταβώ είς τήν έξοχήν, ίνα ίδω τδν τατέρα μου” συ δέ ν’ άναβής είς τδ ύπερφον μετά των υπηρετριών, χωρίς νά ίδης καί όμιλήσης κανένα, διότι μετ’ δλίγον θά διαδοθή είς τήν πόλιν ό φόνος τών μνηστήρων».

Ταυτα είπών ένεδύθη τά όπλα του καί έλθών έζύπνισε τδν Τηλέμαχον καί τούς δύο βοσκούς καί ειπεν αύτοις νά ένδυθώσι τά όπλα των. ’Αφ’ ου δέ καί’ ούτοι ένεδύθησαν τά όπλα των, έζεκίνησαν πορευόμενοι εις τήν έξοχήν. Ότε δέ έφθασαν έκεί, ό μέν Όδυσσεύς είπεν είς τούς άλλους, παραδούς καί τά όπλα του,-νά είσέλθωσιν είς τήν οικίαν καί νά έτοιμάσωσι τδ γεύμα* αύτδς δέ μετέβη προς τδν πατέρα του, Γνα τδν δοκιμάση. Εύρε δέ αύτόν έν τφ κήπω σκαλίζοντα δένδρον τι. Ίδών ό Ό- δυσσεύς τδν πατέρα του κεκυρτωμένον ύπδ του γήρατος, ένδε- δυμένον μέ ρυπαρά καί ρακώδη ένδύματα καί κατεχόμενον υπό μεγίστης λύτης, έστάθη υποκάτω άπιδέας καί ήρχισε νά κλαίγ)* Έπειτα ’ δέ έπλησίασεν αύτόν καί ήρχισε νά τδν έρωτα αν είναι δούλος καί άν ή χώρα, είς τήν οποίαν εύρίσκεται, είναι ή Ιθάκη, ως τφ είπέ τις, τδν όποιον συνήντησε καθ’ οδόν. Πρδς

Όδι/όόείί’ς παρά*1 τφ Λαέρτη.

• 170 -

δέ είπεν εις τδν πατέρα του, δτι έφιλοξένησε νέον τινά, δστις τψ είπεν δτι ήτο Ιθακήσιος καί είχε πατέρα τδν Λαέρτην.

Πρδς αύτδν άπήντησεν ό Λαέρτης* «Αληθώς, ξένε, εύρί- σκεσαι εις την Ιθάκην. Έάν εύρισκες έδώ τδν νέον έκεϊνον,δέν θά σε άπέστελλε, χωρίς να σε ’φιλοξενήση καί σοι δώση πλού- σια δώρα. Άλλ’ είπέ μοι προ πόσων έτών έφιλοξένησας τδν δυστυχή έκεϊνον νέον, τον υιόν μου ; Ποιος είσαι καί πόθεν έρ- χεσαι

Προς τούτον άποκριθείς είπεν ό Όδυσσεύς* «Είμαι δ Έπή- ριτος, ό υίδς του βασιλέως τής Σικανίας. Τδ έτος τοΟτο είναι τό πέμπτον, άφ’οτου έφιλοξένησα είς τδν οίκον μου τδνΌδυσσέα».

Ταυτα ειπεν* δ δέ Λαέρτης έλυπήθη πολύ καί λαβών χώμα έρριψεν αύτδ έπΐ τής κεφαλής του καί έστέναξε βαθέως. Τότε δ Όδυσσεύς συνεκινήθη καί δρμήσας ένηγκαλίσθη τδν πατέρα τ<ου, κατεφίλησεν αυτόν και ειπεν Ό πάτερ μου, έγώ είμαι δ Όδυσσεύς, διά τδν δποϊον έρωτας. Ηλθον είς την άγαπητήν μου πατρίδα μετά ε’ίκοσιν έτη.Παυσον τά δάκρυα και τούς στε- ναγμούς έφδνευσα δέ δλους τούς μνηστήρας».

Πρδς αυτόν άπήντησεν ό Λαέρτης* «Έάν είσαι δ υιός μου, είπέ σημεϊόν τι διά νά πεισθώ».

Τδτε είπεν δ Όδυσσεύς* « Ίδέ την πληγήν, την οποίαν μοι έπροξένησεν δ αγριόχοιρος εις τδν Παρνασσού. Προς δέ άκου- σον νά σοι περιγράφω καί τά οένδρα του κήπου, τά δποϊα άλ- λοτε μοί είχες χαρίση, δτε ήμην παιδίον καί σε παρηκολούθουν ένταϋθα. ΜοΙ έδωκας δέκα άπιδέας, δέκα μηλέας καί τεσσαρά- κοντα συκάς. Μοί ύπεσχέθης δε νά μοι χαρίσης καί πεντήκοντα σειράς κλημάτων, τά δποϊα έτρυγώντο κατά διάφορους έποχάς καί έκαρποφόρουν παντδς είδους σταφυλάς».

Ταυτα είπεν* δ δέ γέρων έλιποθύμησε, διότι άνεγνώρισε τά •σημεία, τά δποϊα δ Όδυσσεύς τω είπεν. Ότε δέ συνήλθεν είς εαυτόν, ένηγκαλίσθη τδν υιόν του καί κατεφίλησεν αυτόν.

— 171

Έπειτα δέ μετέβησαν είς την οικίαν ένθα εύρον τδν Τηλέμαχον καί τού; άλλους δύο προετοιμάζοντας τδ γεύμα. Εύθύς τότε ή -πιστή υπηρέτρια Σικελή έλουσε τδν Ααέρτην, τδν ήλειψε μέ έλαιον καί τδν ένέδυσε μέ ωραία ένδύματα, ή δέ Άθηνά έκα- μεν αύτδν ώραιδτερ ον καί μεγαλείτερον, ώστε και αύτδς ό Ό- δυσσεύς τδν έθαύμαζεν. Έπειτα δέ έκάθισαν πάντες είς την -τράπεζαν καί έτρωγον.

\

^3. ^Ευνέλευσες των Ίβακ^σεων.

Έν φ δ Όδυσσεύς καί οι άλλοι έτρωγον, διεδόθη άνά πάσαν την πόλιν ή είδησις περί τοΟ φόνου των μνηστήρων. Τότε συνηθροίσθησαν πανταχόθεν προ τής οικίας του Όδυσσέως οί Ιθακήσιοι, καί άλλοι μέν έλάμβανον τα πτώματα των εξ Ιθά- κης καταγόμενων καί έθαπτον, άλλοι δέ άπέθετον τά πτώματα Ικείνων, οίτινες ήσαν άπδ άλλας πόλεις, είς πλοιάρια και τά έστελλον εις τάς οικίας των. Έπειτα συνηθροίσθησαν πάντες είς την άγοράν, ένθα ώμίλησεν δ Εύπείθης, δ πατήρ του ’Αν- τινόου, ώς έξης* «*Ω φίλοι, δ Όδυσσεύς έπραξε καθ’ ημών μέγα κακόν. Πρώτον μέν κατέστρεψε πολλούς καί γενναίους Τθα κησίους, οδηγήσας αυτούς έπΐ πλοίων, τά δποϊα και άπώ- λεσε. Τώρα δέ έπανελθών έφόνευσε τούς άρίστους τών νέων μας. Διά τούτο άς σπεύσωμεν κατ’ αύτου, πρίν φυγή ε£ς τήν Πύλον ή ε?ς τήν Ήλιδα.

Κατ’ έκείνην τήν στιγμήν έλθώ^χ καί δ Μέδων έκ τών ανα- κτόρων έστάθη εις τδ μέσον καί είπεν «Ιθακήσιοι, δ Όδυσ- σεύς δέν έξετέλεσε ταυτα άνευ τής θελήσεως τών θεών. Έγώ δ ίδιος ειδον θεόν τινα, οστις υπό τήν μορφήν του Μέντορος ίστατο πλησίον του. Ό θεός ούτος άλλοτε μέν ένεθάρρυνε τον Όδυσσέα, άλλοτε δέ έτρεχεν έντδς τής αιθούσης καί έφόβιζε

172 —

τούς μνηστήρας, οιτινες έπιπτον σωρηδόν». Ταυτα είπε,” φοβε- ρός §έ τρόμος κατέλαβε τούς πάντας.

Έπειτα ώμίλησε καί ό σεβαστές γέρων Άλιβέρσης καί εί- πεν’ « Ιθακήσιοι, ταυτα συνέβησαν ένεκα τής κακίας σας, διότι δεν έπείθεσθε εις έμέ ούτε εις τον Μέντορα νά περιστείλητε την αυθάδειαν των υιών σας, οί όποιοι όιέπραττον φοβερά ανοσιουρ- γήματα εν τή οικία του άνδρός, τόν οποίον ένόμιζον, ότι δέν θά έπανέβλεπον.Τώρα νά μη μεταβήτε κατ’ αύτου, ίνα μη πά- θητε χειρότερα».

84. Ό Όδυοοεύς καταβάλλει τούς στασιαστάς. ‘Ο Μέντωρ συνδιαλλάττει τους Γιιαμαχομέν ου ς .

Ταυτα είπεν ό Άλιβέρσης· καί οί μεν περισσότεροι φοβηθέν- τες άπήλθον εις τάς οικίας των, οί άλλοι όμως, άφ’ ου έλαβον τά όπλα των, έπορεύθησαν κατά του Όδυσσέως, έχοντες οδη- γόν τόν Ευπειθή. ‘Ότε δέ έπλησίασαν, είδε τούτους ό υιός του Δολίου, υπηρέτου του Λαέρτου, καί άνήγγειλε τούτο ευθύς είς τόν Όδυσσέα. Ούτος άμέσως τότε ώπλίσθη, ώς καί πάντες οί άλλοι. Τότε ήλθε πλησίον των καί ή Άθηνά, λαβουσα την μορφήν του Μέντορος.

Ταύτην ίδών όΌ.δυσσεύς έχάρη πολύ καί είπε προς, τόν υιόν του· «Τηλέμαχε, ιδού ή στιγμή, καθ’ ήν θά δείξης άν είσαι άνδρεΐος. Πρόσεχε μη καταισχύνης τό γένος των πατέρων σου, οί όποιοι έδοξάσθησαν διά την άνόρείαν των».

Πρός τούτον άπήντησεν ό Τηλέμαχος·® Αγαπητέ μοι πάτερ, θά ίδης ότι δέν θά καταισχύνω την δόξαν του γένους σου, ώς φοβείσαι».

Ταυτα ειπεν, ό δέ Λαέρτης έχάρη καί είπεν* «Ώ άγαπητοί θεοί, οποία ευτυχής ημέρα είναι αυτή ! Πόσον χαίρω, διότι ό υιός μου καί ό έγγονός μου φιλονικουσι περί ανδρείας».

— 173 -

Τότε πλησιάσασα αύτόν ή Άθηνά είπεν* « Ώ υιέ τοΟ Άρ- κεισίου, έπικαλέσθητι την βοήθειαν τής Αθήνας καί του Διός καί ρΐψον εύθύς τό μέγα άκόντιόν σου».

Ό Λαέρτης εύχηθείς ίρρ ιψε τό άκόντιόν του καί Ικτυπησε τόν Εύπείθη καί τόν έφόνευσε. Τότε ό Όδυσσεύς καί ό Τηλέμαχος ώρμησαν κατά των προπορευομένων Ιθακήσιων καί έκτύπων αύτούς με τα ξίφη των καί τά δόρατά των. θά έφόνευον δέ δ - λους, αν ή Άθηνά δεν έφώναζε μεγαλοφώνως νά παύσωσι τον καταστρεπτικόν πόλεμον καί νά άποχωρισθώσιν άμέσως. Οί Ιθακήσιοι μετά τούς λόγους τής Άθηνάς φοβηθέντες ερριψαν τά δπλα χαμαί καί έπέστρεψαν εις την πόλιν, ίνα σωθώσι.

Τότε ό Όδυσσεύς έφώναςε μεγαλοφώνως καί ώρμησε κατ’ αυτών ως άετός. Άλλ’όΖεύς έρριψε φλογερόν κεραυνόν πρό τής Άθηνάς. Άμέσως δέ αυτή είπε πρός τόν Όδυσσέα* «Υιέ του Λαέρτου, πολυμήχανε Όδυσσευ, παυσον πλέον τόν έμφύλιον τούτον πόλεμον καί φοβήθητι μη δργισθή έναντίον σου ό Ζευς».

Ό Όδυσσεύς εύθύς ύπήκουσε καί έπαυσε τόν πόλεμον. Μετά ταυτα ή Άθηνά ‘λαβουσα την μορφήν του Μέντορος, συνήψε συνθήκην φιλίας μεταξύ των διαμαχομένων μερών, μετά την οποίαν ό Όδυσσεύς έζησεν είς τά·άνάκτορά του τόν έπίλοιπον βίον του τιμώμενος καί άγαπώαενος ώς πατήρ υπό τών υπη- κόων του.

ΠΟΙΗΜΑΤΑ

1. Προσευχή.

~Ω Θεέ του παντός, ό άφθόνο>ς τάγαθά εις τον κόσμον σου χΰσας, ό τά άνθη μέ μύρον όνδΰσας

και τά άστρα ένδυσας μέ φως, όν υμνεί των πτηνών ή χορεία κα\ ό φλοίσβος του ρυακος ψάλλει, όν τής φΰσεο>ς βάλλουν τά κάλλη,

ΙΊλάστα, σι; ό των χρόνων τροφός !

Χείλη παίδων ταλμουν νά σ’ ι/μνήσουν* εήμενές οής, ώ ‘Τψιστε, τείνε ! άσθενής η φωνή των άν είναι,

είναι όμως φωνή της ψυχής.

Φώτισόν μας είς τό θέλημά σου.

Συ γενου ποδηγέτης μας θειος, να όλος μας οϋτως ό βίος

ύμνος γείνη προς Σέ συνεχής.

’Άγ .Βλάνος

ίί· Ή τής «ατρίδος.

Σέ αγαπώ, πατρίς μου,

Ή τέρψις της ψυχής μου. Σε αγαπώ !

Μακράν σου πώς νά ζήσω*; Πώς νά σέ λησμονήσω !

Σε άγαπώ !

Πρός σέ, πατρίς, λατρείαν Θά φέρω^αίωνίαν Σέ άγαπώ !

Πατρίς τό καύχημά μου Καί δόξα καί χαρά μου. Σέ άγαπώ.

Α. Κατακονζηνός

• 176 -

Άνάμνϊ)(κς της πατρώος.

Έδώ ’πίσω ’ς την κοιλάδα “Ενα ποταμάκι τρέχει* των άγρών την πρασινάδα τό νερό του δροσοβρέχει.

Κα\ κατρακύλα Ασύχως

και μέ γλύκα μουρμουρίζει* ό γλυκύς του όμως ήχος την καρδιά μου δέν γεμίζει.

*Ώ ! πού είσαι ποταμάκι;

πώτρεχες εις τό χωριό μου, ότον ήμουνα παιδάκι ;

Ποταμάκι αγαπητό μου.

“Αχ ! τά δένδρα εκείνα πούναι,

’πού σκιάζουν τά νερά σου ; πού τάηδόνια, ’πού λαλούνε,

βράδυ, βράδυ ’ς τη δροσιά σου ; Τέτοια δένδρα κι* αλλού έχει* κελαϊδούν κι’ αλλού πουλάκια, ποταμάκι κχ’ αλλού τρέχει, και κυλά τά πετραδάκια. πλην τά ’μάτια τά ’δικά μου τίποτε δέν τά εύφραίνει . . . έμαράθηκε ή καρδιά μου, άφ’ ου είμαι είς γη ξένη.

Δ. Βικέ-λας

4. Προτρεπτικόν προς τους “Ελληνας

Λαοί, άκολουθήσωμεν — της δόξης τάν σημαίαν*

πρός τούς έχθρούς όρμήσο)μεν — βαρείς και τολμηροί.

Ό τίρως δέν ταράσσεται άνδρείως αντιτάσσεται— Εμπρός νά έκδικήσωμεν μηδόλως λησμονησωμεν Μακράν άμών έξώσο)μεν και τρόπαια ύφώσωμεν

είς τού εχθρού την θέαν, — άτρόμως προχωρεί.

— τά έτη των βασάνων — τι ητο ή Ελλάς !

— τά στίφη των τυράννων, — βαρβάρων κεφαλάς.

Εμπρός ! σκια\ μάς βλέπουσιν — από τού Μαραθώνος*