Sæmundar Edda hins fróða [microform] : den ældre Edda

Source and rights: Internet Archive historical scan, published 1868. The source text below is imported without translation or rewriting.

Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct

to make the world’s books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that’s often difficult to discovcr.

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book’s long journcy from thc

publishcr to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you:

• Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes.

• Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc’s systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

• Maintain attributionTht Goo%'S “watermark” you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

• Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can’l offer guidance on whether any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book’s appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.

About Google Book Search

Googlc’s mission is to organizc thc world’s information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world’s books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb

at |http://books.qooqle.com/|

t«««C CcVc C *CC’C CC’< .;

<c<sccfc ‘c«i t í ■

C.*tC.C tCGt C t '

. tCC<tCC<‘C ..

<^CC’<-C<!“C U

• ■„ ^as-ccict c<’<c-’

r «rc «CÍ «S ,/

«<c orc^^ Jö^ <?

( .c«- CiC^ » ^‘íf ’ CC .K’ 05.1, .’ fe “^t ‘Ci «• c«.«i^’’ ..«i c< t . . cc «■ <«, ^, < ‘. cctt < '

U’ C > Cí « <í ~í, f , c«< < C« <- C< « <■«’«, rn CCC <■

‘VS /i Aí.1^ /. S)

■ r <«-»;■ '

í « . 1 1 «<HC <r <CC

<. ‘í i ■■ < «C ’ «"<!

< < < ■’< ^BC < <f <

8ÆMUNDAR EDDA

HINS FROÐA.

SÆMUNDAR EDDA

HINS FROÐA.

DEN ÆLÐRE EÐÐA.

EBITISE HINDUDGAVE

VBD

STEND GlUNDniG.

Anden pá ny gennemarbejdede adgaye.

K0BENHAVN.

GYLDENDALSKE BOGHANDEL (F. HEGEL). Trykt hos J. H. Schultz.

■ ^ Ö –. — ^

INDHOLD.

Side

Forord Vn.

Völnspá (RH) 1.

Vegtamskyiða eða Baldrs dranmar (A) 10,

þrymsk Yiða eða Hamarsheimt (R) 12.

Hýmiskviða (RA) 16.

Lokasen n a eða Œgisdrekka . (R) 20.

Hárbarðsljóð (R, A fra v. 19^) 26.

Skírnisför eða Skírnismál (R, A knn v. 1-27) 30.

yafþrúðnismál (R, A fra v. 20”) 34.

Grímnismál (RA) 39.

AlvÍBsmál (R) 45.

Hávamál (R) 48.

Eígsþnla eða Rígsmál (W) 62.

Hyn dlnlj óð með Yölnspá hinni skömmn (F) 68.

Völandarkyiða (R, A knn beg. t. indledn.) 74.

Helgakviða Hjörvarðssonar (R) 79.

Helgakyiða Hnndingsbana hin fyrri (R) 85.

Helgakviða Hnndingsbana önnnr eða Yölsangakyiða hin

foma (R) 92,

Sinfjðtlalok eða Frá danða SinQötla (R) 100.

Signrðarkviða Fáfnisbana hin fyrsta eða Gripisspá (R) 101.

Signrðarkviða Fáfnisbana önnur eða Beginsmál (R) 107.

F áfnismál (R) 111.

Sigrdrífnmál (R) 116.

Brot af Signrðarkviðn [hinni löngu] (R) 121.

Gnðrúnarkviða hin fyrsta (R) 124.

Signrðarkviða Fáfnisbana hin þriðja eða Sigurðarkviða

hin skamma (R) 128.

Sidc

Helreið Brynhildar (R) 136.

Dráp Niflnnga (R) 138.

Gaðrúnarkyiða önnar eda GndrúnarkYÍða hin foma (R) 139.

Gndrúnarkvida hin þriðja (R) 144*

Oddránargrátr (R) 146.

AtlakYÍða (R) 150.

A tl a mál hin grœnlenzkn (R) 156.

GuðránarhYö t (R) 168.

Hamdismál hin fomn (R) 171.

Grottasöngr (S) 175.

Grógaldr eda Syipdagsmála hrot hit fyrra (Papirshdskrr.) 179.

FjölsYÍnnsmál eða SYÍpdagsmála hrot hit síðara … (Papirshdskrr.) 181.

Anmærkninger 186.

Tillæg til Anmærkninger 255.

Oversigtstavle 256.

Rettelser 259.

FORORD.

D.

’enne ndgave er, som pá tittelbladet angiyet, en ny gennemarbejdelse

af min ár 1868 ndkomne hándndgaye. Senere fremkomne arbejder, blandt

hyilke det for öjemedet vigtigste er Sofns Bngges i Arbeger for nordisk old-

kyndighed 1869 indforte ‘Efterslœt’ til hans fortrinlige kritiske hándskrift-

ndgave af Sœmnnds Edda (Eristiania 1868)^ og ikke mindre egen fortsat

granskning af oldkvadene, har fremkaldt en mœngde nye ændringeri nœr-

Yærende ndgave, sá yel i henseende til enkelte læsemáder som til yerseinddeling

og versefolge. Anmœrkningerne have fáet en betydelig ndvidelse,

bide yed her optagen begrnndelse af en del allerede i ferste ndgave foretagne,

og især yed redegörelse for de ferst her tilkomne nye œndringer. Ðe an-

mœrkninger, som enten ere helt nye, eller som yæsentlig afvige fra eller

ndnde dem i ferste ndgaye, betegnes yed en foranstáende stjarne.

Ligesom i ferste ndgaye er her i teksten pá kendelig máde fremhæyet enhyer mere end blot ortografisk afyigelse fra det til gmnd liggende hánd- skrift, hyad enten sádan ændring skyldes formodning eller anden kilde. Et- hyert fra kildeskriftet afyigende bogstay, ord eller linje er trykt med hbeskríft (knrsiy), enhyer ndeladelse eller omflytning af ord eller linjer er betegnet yed en stjœrne, og en dertil knyttet anmærkning angiyer da altid, hvad der stár i hándskriftet, og hyem ændringen skyldes. Et kors i teksten betegner, at det nœrmest felgende formentlig skyldes en senere traditjonel ndyidelse, og de págœldende yerselinjer ere da rykkede lidt ind til höjre. Lebeskrift og paren- iestegn brnges til at betegne nogle fra papirshándskriffcer optagne linjer (i Vspá 67, 71; Alv, 9; Háv. 65, 87, 133). L^beskrift og skarpe klammer fremhæve en del friere ndfyldningsforseg, der savne hándskriftlig hjemmel og ikke ere ab- solnt nedvendige for teksten. Sádanne indskud fíndes alene i heltekvadene (Völ. 5; Hnnd. I, 20; Hund. II, 32; Sig. lU, 9, 36, 46, 54, 55, 59, 66; Gndr. II, 21; Oddr. 8, 12; samt i större mængde i Akv., Am., Ghv., Hamd. og Grott.). Skarpe klammer ved tekstskri/t betegne Yafþr. 31 som l&n fra Snorres Edda, Sigrdr. 5—7 som lán fra Helreid, Sigrdr. 13 som lán fra Yölsungasaga og endelig Sigrdr. 34^ — 42 som digtets i membranen tabte, kun i papirshánd- skriffcer bevarede, men dog fomientlig œgte slutning. Om alt dette det nær- mere i anmærkningerne.

Vllí

Lebeskrifun har i anmœrkningerne tiUige en anden end den ovenfor om- talte betydning, i det den i de bogstaTelige gengiyelser af hándskriftemes lœsemáder betegner opleste forkortelser, h?ortil ogsá henregnes stort bogstav som fordoblingstegn (G for gg, N for nn, R for rr ost.). I disse bogstaTelige gengÍTelser beholdes de ejendommelige tegn: ^ (= e, é, œ, œ), 9 (= ö, œ, æ) og V (=:‘an, ö), hTorimod det i W anTendte sammenslyngede dobbelte a (= á) her er gengÍTet Ted aa.

De i anmœrkningeme (og pá indholdslisten, samt i randen Ted Völnspá^s tekst) anTondte bogstavmœrkei- ere disse: A: codex amamagnœanns 748. 4to. B: Sofas Bngge. E: Sveinbjöm Egilsson. F; Plateyjarbók, gl. kgl. saml. 1005. fol. G: STend GrundtTÍg. H: Hanksbók, arnam. 544. 4to. K: den kebenhaTnske kommisjons-kTartndgaTe af Sœmnnds Edda. M: Peter Andreas Mnnch. JV: skindbeger af Nornagests þáttr. R: codex regins af Sæmnnds Edda, gl. kgl. saml. 2365. 4to. r: codex regius af Snorres Edda, gl. kgl. saml. 2367. 4to. B: Basmns Kristjan Bask. H: skindbeger af Snorres Edda. V: skindbogen af Völsangasaga, ny kgl. saml. 1824 b. 4to. W: codex wormianus, arnam. 242. fol.

Ðen orden, hTori digtene i denne som i min tidligere udgaTe felge, af- Tiger til dels fra alle andre udgaTer. HoTedinddelingen i mytiske og heroiske kTad, som allerede ‘codex regíns* har, er selTfelgelig beholdt, og de sidstes indbyrdes felge, der for det meste er gÍTen Ted de besnngne œmner, er her den samme som i Bngges ndgaTe. I de mytiske er derimod ordenen afrig- ende. Völnspá er her som alle Tegne stiUet i spidsen, som det eneste bcTarede oldkTad, der tilstræber en afrnndet oTersigt oTer den hele hedenske Terdens- ansknelse. Ðerefter felge her de andre, ligesom dette rent episke og i kviðuháttr holdte besyngelser af enkelte myter: VegtamskTÍða, þrymskTÍða og HýmiskTÍða. Sá felge de dramatiske kTad i Ijóðaháttr: Lokasenna, Hár- barðsljóð og Skímisför; derefter de med disse nærmest beslœgtede, ligeledes i Ijóðakáttr holdte og (med nndtagelse af det sidste) ogsá dramatisk anlagte, men dog Tæsentlig didaktiske kTad: Va^rúðnismál, GrÍBmismál, AlTíssmál og HáTamál. Endelig komme de to yngste didaktiske digte: Bígsþnla og Hyndlnljóð, bægge i kviðuháttr og bægge af en blandet karaktér: det ferste en historiserende allegori, det andet en i en mytisk ramme indfattet række af heltegenealogier med historiserende tendens, hvori desnden er inddraget et frasprængt brndstykke af en slags dæmonologi: Vðlnspá hin skamma (t. 31 — 43). Jeg tror Ted denne inddeling at haTe adskilt fire forskellige digtklasser, der tiUige betegne lige sá mange, i samme orden pá hverandre felgende stadier i den oldnordiske folkelige mytebesyngelse. Endnn et femte stadiom i denne, der máské knnde betegnes som det filosofiske, repræsenteres Ted de to knn i papirshándskrifter forefnndne, og derfor her som i alle nyere Edda-ndgaTcr til sidst medtagnCj sammenherende digte: Grógaldr og Pjöls^ Vinnsmál.

Membraneme have ingen linjeinddeling og sá godt som ingen intet^ pnnktý>n. Bægge disse ere i alle ndgaTer tilsatte af ndgÍTerne, og jeg har ikke trot i sá henseende at bnrde göre nogen bemærkning Ted mine afTÍg-

IX

elser fira forgængerne, da dette mátte medfere en mængde ndviklinger af min opfattelse sá vel af versenes bygning som af tekstens mening, der her ikke vilde være pá deres plads. Samme frihed har jeg taget mig med hensyn til inddelingen i vers, for sá vidt som derved ikke gjordes noget brud pá den i vedkommende kilde forefandne tekstfelge; ti hvor en forandring i sá henseende er foretagen, er den som ovenfor nævnt betegnet ved en stjærne, der forklares i en anmærkning. Her má endnn bemærkes, at i Yölnspá, hvor ikke alene versefolgen er meget forskellig i de to membraner, men hvor enhver af disse har hele vers, som den anden fattes, er i randen ved hvert vers dets plads 1 enhver af membraneme angiven ved tal, svarende til versetallene i Bugges aftryk af bægge tekster (hans Völuspá, II og III). For at lette jævn- ferelsen mellem Bugges og min udgave, navnlig da for at lette brugeren af min rádforselen med Bugges, er her bag i bogen (s. 256—58) indsat en oversigtstavle, der viser den plads, enhver linje har i Bngges ndgave.

£t par af mig i denne udgave gennemferte ændringer af sproglig-formel natur má her nævnes, endskönt hvert enkelt tilfælde fíndes opfert i anmærk- ningeme.

Ðen ferste af disse er den, at jeg overalt har ^ærnet de misvisende skrivemáder af udsagnsord i ferste person entallet, endende pá kort selvlyd, med páfelgende styrende personligt stedord, i det jeg i sádanne tilfælde har ladet den i virkeligheden indtrádte attraktjon fremtræde i skriften og altsá aat hefi/:, hugða/: osv. for’hefi ek’, ‘hugða ek’ osv., i overensstemmelse med den omtrent lige sá almindelige skrivebrug i R. Jeg tror herved kun at h&YB gengivet den i disse digte ene gældende udtaleform og forhindret mis- klingende hiat-læsning*).

Pá samme máde har jeg be’handlet de negative trestavelses-verbalformer af ferste person ental med páfelgende *ek\ nemlig þorigaA; Völ. 26, myndig- &k Hjörv. 44, kalligafc Guðr. III, 6 (og sáledes burde ogsá være sat gerð- igaJfc, og ikke ‘gerðigaí ek’, Guðr. II, 10; jfr. de i » forefundne stöðvigak. Háv. 149, bjargigak Háv. 151, vildigak Helr. 13, Guðr. II, 40, máttigak Oddr. 29, Ghv. 13). Det samme har jeg gjort ved én negativ tostavelsesform : knákafc Am. 56 (jfr. det i samme vers forefundne mákak, samt þikkak Skím. 22). I alle andre tilfælde, hvor verbalformer af ferste person ental, endende pá det negative -a, felges af ek, har jeg efter den overvejende analogi i It til- fójet t og beholdt ek: mákaí ek Guðr. II, 29 (som i Am. 12, jfr. knákat ek Hým. 32), ákaí ek Am. 13, sákaí ek þryms. 26, sékaí ek Völ. 18, Guðr. III, 6 (jfr. hnékat ek Oddr. 10), vilkaí ek Am. 13 (som i Lokas. 18, Sig. I, 26, Sig. III, 51, Hamd. 10), emkaí ek Sigrdr. 26, Am. 90 (som i Hárb. 35» Skím. 18), varkaí ek Alv. 4, Hund. II, 12, munkaí ek Lokas. 36, Hjörv 23, Sigrdr. 26 (som i Guðr. II, 33), fannkaí ek Háv. 39, Fáfn. 16, bíðkaí ek Völ. 19, sitkaí ek Hund. II, 36 (jfr. vetkat ek Am. 33). - Kegelen for

») Nar ‘dœmi ek’ er beholdt i Hárb. 46, er det, fordi dette vers vel snarest er at be. tragte som prosa. (Jfr. ferste aQm. t. Hárb.)

det negatÍYe verbalsnffiks er nemlig den, at i . fnldstændigst form -at, eller med ndeladelse af selvlyden: -t, bmges det báde foran medlyd og selvlyd, men i formen -a alene foran nmiddelbart páfelgende medlyd. Undtagelserne fra denne af de 222 i R forekommende tilfælde nddragne regel ndgöre — nár bortses fra de nys omtalte, kun tílsyneladende, i former af 1. pers« ent. med páfelgende ek — i alt kun fíre i samme hándskriffc, nemlig *er þv gefa scyldira | enom sl§yorom sigr’ Lokas 22/ þa/ er yið ^ttima | annat slict^ Akv. 6, *helta in lengr rvmi’, Am. 62, og ‘vrþva iþ glikiV’ Ghv. 3. I de to sidste af disse tilfælde har jeg foretaget ændring ogsathélta^ nrðna^ men de to forste har jeg ladet stá uforandrede, da de pá grund af verse&ldet ikke stade oret, hvortil kommer, at pá ferste sted ’enom’ jo egentlig har forlyden h, og at det pá det andet sted knnde være tvivlsomt, om man burde læse ættima^ eller ne ættim.

Ðen anden her gennemferte sproglige ændring er fjæmelsen af nægtel- sesordet eigi, der vistnok er yngre end den i den overvejende del af kvadene rádende sprogform. Ðet forekommer ikke i Yspá, Vegt., Hým., Skírn., Vafþr., Grímn., Alv., Bígsm., Sig. II, Brot, Guðr. I, Guðr. III, Hamd., Gróg., FjÖls., men optræder sporadisk i den foreliggende optegnelse af de evTÍge kvad, i alt 46 gange. Bugge ændrer i sin udgave til Yilkat ek Hyndl. 5 (for vil ek ei), og han foreslár i tiUægget þoiigak Hyndl. 44 (f. þori ek eigi), samt hefðira Hnnd. 11, 33 (f. hefðir eigi). Jeg har her taget skridtet fuldt nd med giemattu Lokas. 12 (f. gremdu eigi), væria Háv. 39 (f. ei væri), gáiraí Háv. 114 (f. gáir eigi), vara Hyndl. 28 (f. eigi var), vara þar Yöl. 14 (f. var þar eigi), þikkaí ek Hjörv. 7 (f. þigg ek eigi) mÁlíak Hjörv. 27 (f. eigi mák), sakaska Hjorv. 34 (f. sakask eigi), kemkai ek Hjörv. 45 (f. kem ek eigi), sparði^ Hund. I, 9 (f. sparði eigi), ngg^ia Hund. I, 21 (f. uggi eigi), hirðattw Hund. II, 17 (f. hirð eigi þú), ne ligrat Sig. I, 37 (f. lýgr eigi), vildí^fa*; œva Sig. I, 40 (f. vilda ek eigi), máttt^a^ Sigrdr. 2 (f. mátta eigi), skala^tu … eiga Helr. 1 (f. skaltu … eigi), samiraí Sig. III, 18 (f. samir eigi), hi egöattu Helr. 3 (f. bregðu eigi), ne kom at Guðr. II, 4 (f. eigi kom), vilkaf ek Guðr. II, 27 (f. vilk eigi ek), samira Guðr. II, 27 (f. samir eigi), sitra^ nú Ghv. 21 (f. sitr eigi), sofiö at Grott. 7 (t sofið eigi). Ðesuden er ’eigi’ ombyttet med ceva i Lokas. 9, Hund. II, 51, Sig. III, 58, 62, Oddr. 22 (hvilket Bugge alt havde gjort i Hyndl. 46; jfr, ogsá oven anferte ændring i Sig. I, 40), med engi i I>ryms. 2, med ekki (som tillægsord) i Oddr. 24, med þet/gi i Fáfn. 8, med eiga i’Oddr. 20 (jfr. ændringen i Helr. 1), og *eigi vel’ med ne ofyel Sig. I, 47. Ðesuden burde være ændret til villa^ mik Hárb. 55 (f. vill mik eigi), ^«ygi Háv. 131 (f. eigi), öngar Hjörv. 3 (t eigi). Ordet er forsœtlig kun beholdt i en formentlig forvansket læsemáde i Sig. III, 15, og i det forholsvis yngre digt Atlamál, hvor det forekommer fem gange (v. 11, 14, 15, 80, 91), pá en máde,som synes at tale for, at det herer hjemme dér. Ðette samme tnrde muligvis gælde om dets forekomst i Gripisspá (Sig. I), hvor det i sá fald ikke burde været ændret pá noget af de tre steder, det dér findes (v. 37, 40, 47).

December 1873.

}

VÖLUSPÁ.

(B23, Heiði’hetu,

H 27.) hvars til húsa kom,

völu velspá,

vitti hon ganda;

seið hon kunni,

seið hugleikinn,

æ var hon angan

illrar brúðar. 2. (B29«) Ein sat hon úti,

þá er inn aldni kom

Tggjungr ása

ok í augu leit

„Hvers fregnið mik?

hví freistið mín?

allt veit ek, Óðinn!

hvar þú auga falt.” 3. (R 30.) Valdi henni Herföðr

hringa ok men

fyr spjöll spaklig

ok spá ganda;

sá hon vítt ok um vítt of veröld hverja. 4.

(R 1. „Hljóðs bift ek allar

H 1.) helgar kindir

meiri ok minni,

mögu Heimdallar;

viUtu, at ek, Valföðr!

vel fyr telja

fom spjöU fíra,

þau er fremst um man, 5. (K 2. Ek man jötna H 2.) ár um boma,

þá er forðum

mik fœdda höfðu;

nru man ek heima,

níu íviði,

mjötvið mæran

fyr mold neðan. 6. (K 3. Ár var alda H. 3.) þar er Ýmir bygði,

vara sandr né sær

né svalar unnir;

jörð fannsk æva

né upphiminn,

gap var ginnunga,

en gras hvergi.

(K 4. Áðr Burs synir

H 4.) bjöðum of yptu,

þeir er miðgarð

mæran sköpu;

sól skein sunnan

á salar steina,

1

VÖLUSPÍ.

1

þá var gnind gróin

nnz þrjár kvámn

grœnam lanki.

þursa meyjar

ámátkar mjðk

(B 5.

Sól yarp sumiaai

6r jðlunheimnm.

H 5.)

sinni mána,

hendi inni hœgri

(B 9.

þá gengn regin ðU

nm himinjöðnr;

H 9.)

á rðkstóla.

sól þat ne yissi

ginnheilng goð,

hvar hon sali átti,

ok um þat gættusk:

máni þat ne vissi

hverr skyldi dverga

hvat hann megíns álli,

drótt of skepja

tstjðmnr þat ne vissu

ðr Brímis blóði ’ ok ór Bliins leggjnm.

hvar þær staði áttu.

P

(B 6.

J>á gengn regin öU

(K 10.

f>ar var Móðsognir

H 6.)

á rðkstóla,

H 10.)

mæztr um orðinn

ginnheilug goð,

dverga allra,

ok um þat gættusk:

en Durínn annarr;

nótt ok niðjum

þeir mannlíknn

nðfn um gáfu,

mðrg um gðrðu

tmorgin hétu

dvergar i jðrðu,

ok miðjan dag,

sem Ðurinn sagði.

undom ok aptan^

U.

ámm at telja.

(K 11.

Nýi, Niði,

H 11.)

Norðri, Suðri,

(B7.

Hittusk æsir

Austri, Vestri,

H 7.)

á Iðavelli,

Alþjófr, Ðvalinn,

þeir er hörg ok hof

Nár ok Náinn,

hátimbraðu ;

Nípingr, Dáinn,

tafls kostuðu,

Bifurr, Báfurr,

alls freistuðu,

Bðmburr, Nori,

afla Iðgðu,

Ánn ok Ánarr,

auð smíðuðu,

Óinn, Mjððvitnir.

•

tangir skópu

ok tól gðrðu.

(R 12.

Veggr ok öandálfr,

H 12.)

Vindálfr, þorinn.

(B 8,

Tefldu í túni,

frár ok fráinn.

H 8.)

teitir vára,

fekkr, Litr ok Vitr,

var þeim vettergis

Nýr ok Nýráðr,

vant 6r guUi;

nú hefii dvorga,

VÖLUSPÁ.

(E 13. H 13.)

(R 14. H14.)

(E15* H 15.)

(E15^- H 16.)

BeginD ok Báðsviðr,

rétt uia talda.

PiU, Kili,

Fundinn, Náli,

Hepti, Vili,

Hannarr, Svíurr,

BiUingr, Brúni,

Bildr ok Buri,

Prár, Hombori,

Frægr ok Lóni,

Aurvangr, Jari,

EiMnskjaldi.

Mál er dverga

í Dvalins liði

Ijóna kindum

til Lofars telja;

þeir er sóttu

frá salar steini

auryanga sjöt

til jðruvalla.

^ar var Draupnir

ok Dólgþrasir,

Hár, Hai^spori,

Hlévangr, Glóinn,

Dori, Ori,

Dúfr, Andvari,

Skirfir, Virfir,

Skafiðr, Ai.

Álfr ok Yngvi,

Eikinslgaldi,

Fjalarr ok Frosti,

Finnr ok Ginnarr;

þat mun æ uppi,

meðan öld lifir,

langniðja tal

Lofars hafat.

(E 16» Unz þr/r kvámu

H 17 - ) 6r því liði

ðflgir ok ástkir æsir at húsi; fundu á landi lítt megandi Ask ok Emblu örlöglausa. 21.

(B 16^ 17. find þau ne áttu,

Hl7b.l8.) óð þau ne höfðu, lá né læti né litu góða; önd gaf Óðinn, óð g^f Hœnir, lá gaf Lóðurr ok litu góða.

(E 18. H 19.)

(E 19.20. H 20.21.)

Ask veit ek standa,

heitir TggdrasiU

hár baömr, ausinn

hvíta auri;

þaðan koma döggvar

þærs í dala falla,

stendr æ yfix grœnn

Urðar brunni.

þaðan koma meyjar

margs vitandi

þijár, ór þeim sal

er und þolli stendr;

tUrð hétu eina,

ac^ra Verðandi,

skáru á skíði,

Skuld ina þriðju;

þær log Iðgðu,

þær líf kuru 1*

völuspA.

aldabðrnmn.

eða skyldn goð oll

örlög seggja.

gildi eiga.

(B 25.

Fleygði Óðinn

(R 29 b ]

1 VeU hon Óðms

H29.)

ok í fólk um skant,

auga fólgU

þat var enn fólkvíg

í inmn mæra

fyrst i heimi;

Mímis bnmni;

brotinn var borðvegr

drekkr mjðð Mímir

borgar ása,

morgin hyeijan

knáttu vanir vígsAá

af veði ValfÖðrs. Vituð ér enn eða hvat?

vöUu spoma.

(B28.

Veit hon Heimdallar

(R 26.

f>á gengu regin ðU

H 24.)

hljóÖ um fólgit

H 22.)

á rðkstóla,

undir heiðvðnum

gínnheilug goð,

helgum baðmi;

ok um þat gættusk:

á sér hon ausask

hverr hefði lopt allt

aurgum forsi

lævi blandit

af veði Valföðrs.

(

eða ætt jðtuns

Vituð ér enn eða hvat?

(B 27.

Oðs mey gefiia.

fórr einn þar vá

(R 21.22. fat man hon fólkvíg

H 23.)

þmnginn móði.

H 26.)

fyrst í heimi,

hann sjaldan silr,

er Gullveig

er hann slíkt of fregn;

geirum studdu

á gengusk eiðar,

ok i höU Hárs

orð ok sœri.

hana brendu;

mál ðU meginlig

þrysvar brendu þrysvar boma,

er á meðal fóru.

opt, ósja.1dan,

þó hon enn lifir.

(E31.)

Sá hon valkyrjur

vítt um komnar

(R 24.

I>á gengu regin öU

görvar at ríða

H 28.)

á rökstóla.

til Goðþjóðar:

ginnheilug goð,

Skuld hélt skildi,

ok um þat gættusk:

en Skögul önnur,

hvárt skyldu æsir

Gunnr, Hildr, (Jöndul

afráð gjalda, *

ok Geirskögul;

1

VÖLUSPÁ.

fnú eru taldar nðnnur Herjans, görvar at ríða grund valkjTJur.

(R 32.) Ek sá Baldrr,

bláðgum tívur,

Óðins bami

örlög fólgin:

stóð um vaxinn

vöUuw hæri

mjór ok mjök fagr

mistilteinn. 33. (S 33.) Varð af þeim meiði,

er mjór sýndisk,

hamÆaug hættlig,

Höðr nam skjóta.

Baldrs bróðir

var of borinn snemma,

sá nam ÓMns sonr

einnættr vega. 34. (R*34.) þó hann æva hendr

né höfiið kembdi,

áðr á bál um bar

Baldrs andskota.

En FÍ^g um grét

i Fensölum

vá Valhallar.

Vituð ér enn eða hvat? 35. (H30a.) |>á kná Vala

vígbönd snúa

— heldr váru harðgör

höpt — ór þörmum. 36. (R 35.) Hapt sá hon liggja

und hvera lundi

lægjam, líki

Loka áþekkjan; (K 35. þar sitr Sigyn H30^) þeygi um sínum

ver velglýjuð. •

Vituð ér enn eða hvat? 37. (H 31). Geyr Gkumr mjök

fyr Gnípahelli,

festr mun slitna,

en freki renna.

Fram sé ek lengra,

^öld kann ek segja

um ragna rök

rðmm sigtíva.

(R36a) Á fellr austan um eitrdala söxum ok sverðum, Slíðr heitir sú. 39.

(E36^0 Stóð fyr norðan á NiðavöUum sak 6r gulli Sindra ættar; en annarr stóð á Ókólni bjórsalr jötuns, en sá Brímir heitir. 40.

(R 37. Sal sér hon standa

H 34.) sólu ^arri

Náströndu á, norðr horfa dyrr; falla eitrdropar inn um Ijóra, sá er undinn salr orma hryggjum.

völuspA.

4h (B 38. Sér hon þar vaða H 35.) þunga stramna

menn meinsyara

ok morðvarga

fok þanns annars glepr eyrarnnu;

þar sang Níðhðggr

nái framgengna,

sleit yargr vera.

Vituð ér enn eða hvat? 42. (H 36.) Geyr ná Garmr mjök

fyr Gnípahelli,

festr mun sUtna,

en freki renna.

Fram sé ek lengra^

fjöld kann ek segja

um ragna rök

römm sigtíva.

(K 39. Austr býr in aldna H 25.) í Jámviði

ok fœðir þar

Fenris kindir;

verðr af þeim öllum

einna nökkurr

tungls ^úgari

í troUs hami. 44. (R 40.) Fyllisk görvi , feigra manna,

rýðr ragna sjöt

rauðum dreyra;

svört vörða sólskin

of sumur eptir,

veðr öU válynd.

Vituð ér enn eða hvat?

(B 41. Sat þar á haugi

H 32.) ok sló hörpu gýgjar hirðir glaðr Eggþér; göl um hánum í gálgviði fagrrauðr hani, sá er Fjalarr heitir. 46.

(B 42. Göl um ásum

H 33.) GulUnkambi, sá vekr hðlda at Herjafððrs; en annarr gelr fyr jörð neðan sótrauðr hani at sðlum Heljar. 47.

(B 43. Geýr Garmr mjök

H 36.) fyr Gnípahelli, festr mun slitna, en freki renna. Fjöld veit ek frœða, fram sé ek lengra um ragna rðk römm sigtíva.

48. • (B44«- Brœðr munu berjask H 37.) ok at bönum verðask, munu systrungar siQum spiUa; hart er í heimi, hórdómr mikill, skeggjöld, skálmðld, skildir ‘ru klofiiir.

(B44b. Vuidöld, vai^öld, H 38.) áðr veröld steypisk,

völuspA.

gnmdir gjaUa,

gífr ‘ru fljúgandi;

(B

Hrymr ekr aostan,

mun engi máðr

H 43.)

hefisk lind fyrir,

öðmm þyrma.

snýsk jörmrmgandr

í jðtunmóði;

(R45-

Leika Míms synir.

ormr knvr unnir,

H 39.)

en mjötuðr kyndisk at inu galla Gjallarhomi ; hátt btess Heimdallr,

en ari hlakkar, sUtr nái neflfðlr, Naglfar losnar. 55.

hom er á lopti,

(R

KjóU ferr austan,

mælir Oðirni

H 44.)

koma munu Múspells

við Míms höftið.

um lög lýðir,

en Loki stýrir;

(R45b.

Skelfr Yggdrasils

fara fíflmegir

H 40.)

asb’ standandi, ymr it aldna tré, en jötiinn losnar;

með freka alUr, þeim er bróðir Byleists x for.

(H 40.) hrœðask Aalir

á helvegum,

(R

Surtr ferr sunnan

áðr Surtar þann

H 45.)

með sviga lævi.

sefi of gleypir.

skínn af sverði

sól valtíva;

(R49.

Hvat er með ásum?

grjótbjorg gnata.

H 41.)

hvat er með álfum? gnÝr allr jötunheimr, æsir ‘ra á þingi; stynja dvergar

en gífr hrata, troða halir helveg, en himinn kloftiar. 57.

fyr steindumm

(R

þá kemr HKnar

veggbergs vísir.

H 46.)

hannr annarr fram,

Vituð ér enn eða hvat?

er Óðinn ferr

við úlf vega;

(E 46.

Geyr nú Garmr mjök

en bani Belia

11 42.)

) fyr GnípaheUi, festr mun sUtna, en freki renna. Fram se ek lengra^

bjartr at Surti, , þar mun Friggjar falla angan. 58.

fjöld kann ek segja

(H47.)

Geyr nú Garmr mjök

um ragna rok

— * M f

fyr GnípaheUi,

romm sigtiva.

festr mun slitna,

8

völuspA*

en freki renna. FTom BÍ ek lengra^ Jjöld kann ek segja vm fagtia rðk römm ngtwa.

(B. 52.) f>á kemr inn mikli

mðgr Sigföðnr

Viðarr vega

at valdýri;

lætr hann megi hveðnmgs

mond um standa

hjðr til hjarta,

þá er he&t föðm’. 60. (E53"-) fá kemr inn mæri

mðgr Hlóðynjar,

gengr Óðíns sonr

við orm yega. 61. (H 48.) Gínn lopt yfir

gjörð jarðar,

meðan eií/ri gu^ar

ok um spýr ý/óðmn ;

mun Óðins son

ormi mcðta,

vargs Áttungi

Viðars bróðir. 62. (K 53 b Drepr hann af móði H 49.) miðgarðs véur

— mmiu halir allir

heimstðð ryðja — ;

gengr fet níu

Fjðrgynjar burr

neppr frá naðri

níðs ókvíðnum. 63. (B 54, Söl tér sortna,

H 50.) sígr fold í mar, hvei^ af himni heiðar stjðmur; geisar eimi ’ ok aldmarí, leikr hár hití við himin sjálfan. 64. (B 55. Geyr Grarmr mjðk H 51.) fyr Gnípahelli, festr mun slitna, en freki renna. Fjðld veit ek frœða^ fram sk ek lengra um ragna rðk römm sigtiva*

(B 56. Sér hon upp koma

H 52.) ððra sinni jðrð ór œgi iðjagrœna ; falla forsar, flýgr öm yfir, sá er á i^alli fiska veiðir. 66.

(B 57. Hitiask æsir

H 53.) á Iðavelli

ok um moldþínur mátkan dœma; ok minnask þar á megindóma ok á Fimbultýs fomar rúnar. 67.

(B 58. far munu eptir

H 54.) undrsamligar gullnar töflur í grasi finnask;

völuspA.

<

þærs í árdaga

á Gimlé;

áttar hðfðu

þar skulu dyggvar

(fóUevaldr goða

dróttir byggja

ok Fjölnis kind).

ok um aldrdaga

yndis njöta.

(B 59.

Mnnu ósánir

H 55.)

akrar vaxa^

(H 53.) fá kemr inn ríki

bðls muD alls batna^

at regindómi

mnn Baldr koma;

öflugr ofan,

búa þeir Hððr ok Baldr

sá er ðUu ræðr;

Hropts sigtoptir

(semr hann dóma

vel valtívar.

ok sakar leggr^

Vituð öí enn eða hvat?

vkkðp setr^

þau er vera shdu).

(R 60.

{>á kná Uœnir

H 56.)

hlut við kjósa,

«

(R 62.

I>ar kemr inn dimmi

ok burir byggja

H 59.)

dreki fljúgandi,

brœðra tveggja

naðr &ánn neðan

vindheim víðan.

fi-á NiðagðHnm ;

Vituð ér enn eða hvat?

berr sér í Qððrum

— flýgr vöU yfir —

(K 61.

Sal sér hon standa

Níðhðggr nái.

H 57.)

sólu fegra gulli þaktan

Nú mun hon sðkkvask.**

10

VEGTAHSKVIÐA

eiía

BALDR8 DBAUMAB.

s

4,

enn yárn æsir allir á þingi, okásynjnr allar á máli; ok um þat réða ríkir tívar, hví væri Baldri ballir dranmar. Upp reis Óðinn, aldmn gautr, ok hann.á Sleipni sððul um lagði; reið hann niðr þaðan Niflheljar til, mœtti hann hvelpi þeim er ðr hel/i kom. Sá var blóðugr um brjóst framan ok galdrs föður gö um lengi; fram reið Óðinn, foldvegr dundi, hann kom at hávu Heljar ranni. j>á reið Óðinn fyr austan dyrr, þar er hann vissi völu leiði; nam hann vittugri valgaldr kveða, unz nauðig reis, nás orð um kvað:

^Hvat er maima þat

mér óknnnra,

er mer hefir ankit

erfitt sinni?

var ek snivin snjóvi

ok slegin regni

ok drifin dðggu,

dauðvar ek lengi.*"

„Vegtamr ek heiti,

sonr em ek Yaltams;

segðú mér ór helju

— ek mnn ór heimi

hveim eru bekkir

baugum sánir,

flet fagrlig

flóð gulli?"

„Hér stendr Baldri

of brugginn mjöðr,

skírar veigar,

liggr skjöldr yfir;

« «

«

en ásmegir í ofvæni. Nauðug sagðak, nú mun ek þegja." „þegiattu, völva! þik vil ek fregna, unz alkunna, vil ek enn vita: hverr mun Baldri at bana verða ok Óðins son

VEGTAMSKVIÐA.

11

aldri ræna?" 9. „Höðr berr hávan hróðrbarm þinnig,

« hann mon Baldri

at bana verða

ok Óðins son

aldri ræna.

Nanðng sagðak,

nú mnn ek þegja.’’

10. „þegiattu, völva! þik vil ek fregna, unz alkunna,

vil ek enn vita:

hverr mun heiptar Heðí

he&t of vinna

eða Baldrs bana

á bál vega?"

11. „Rindr berr Vala í vestrsölum,

sá mun Óðins sonr einnættr vega; hönd um þvær né hðfuð kembir, áðr á bál um berr Baldrs andskota.

Nauðug sagðak, nú mun ek þegja.’’

12. ^f^egiattu, völva! þik vil ek fregna, unz alkunna,

vil ek enn vita: hverjar ‘ru þær meyjar, er at muni gráta ok á himin verpa hálsa skautum?^^

13. „Ertattu Vegtamr, sem ek hugða, heldr ertu Oðinn, aldinn gautr.’’ „Ertattu völva

né vís kona, heldr ertu þriggja þursa móðir."

14. „Heim ríð þú, Óðinn! ok ver hróðigr!

svá komir manna meirr aptr á vit, . er lauss Loki líðr ór böndum, ok { ragna rðk rjúfendr koma!"

13

þRYMSKVIÐA

HAMABSHEIMT.

1. r reiðr var þá Vingþórr,

er hann yaknaði ok síns hamars um saknaM; skegg nam at hrista, skðr nam at dýja, réð Jarðar bnrr mn at þrei&sk.

2. Ok hann þat orða ‘alls fyrst mn kvað:

,,H^F^ Q^i Loki!

hyat ek nú mæli,

er engi veit

jarðac hvergi

né npphimins:

áss er stolinn hamri.’’

3. Gengu þeir fagra Frejju ^nna,

ok hann þat orða alls fyrst um kvað: ^Muntu mér, Freyja! Qaðrhams Ijá, ef ek minn hamar mættak hitta?"

4. ^f>ó mundaA; gefa þér, þótt ór gulli væri,

ok þó selja

at væri ór silfri."

5. F16 þá Loki, j^aðrhamr dundi, unz fyr utan kom

ása garða

ok fyr innan kom

jðtna heima.

6. f>rymr sat á haugi, þursa dróttinn, greyjum sínum gnllbðnd snðri

ok mðmm ^um mðn jafiiaði.

7. ..Hvat er með ásnm?

I

hvat er með álfum? hví ertu einn kominn í jötunheima?’’ ^Hlt er með ásum, ilU er með álfum^ hefir þú Hlórriða hamar um fólginn?’’

8. „Ek hefi Hlórriða hamar um fólginn átta rðstum

fyr jörð neðan; hann engi maðr aptr um heimtir, nema fcðrí mér Frejju at kvæn."

9. Fló þá Loki, Qaðrhamr dundi, •unz fyr utan kom jðtna heima

ok fyr innan kom ása garða; mcðtti hann þór

t>RTMSKVIt)A.

Id

miðra garða,

ok *haDii þat orða

alls fyrst mn kvað:

10. „Hefir þú erendi sem erfiði? segðu á lopti long tfðindi! opt sitjanda sðgur xm fallask, ok liggjandi lygi um bellir."

11. „HefiA erfiði ok ðrindi:

þrymr hefir þinn hamar, þursa dróttinn; hann engi maðr aptr um heimtir, nema hánum fœri Preyju at kván."

12. 6anga þeir fagra Freyju at hitta, ok hann þat orða alls fyrst um kvað: „Bittu þik, Freyja, brúðar líni!

Yit skulum aka tvau

í jðtunheima.’’ 13. Eeið varð þá Freyja

ok fiiasaði,

allr ása salr

undir bifðisk,

stðkk þat it mikla

men Brísinga:

„Mik veiztu verða

vergjarnasta,

ef ek ék með þér

í jðtunheima." H. Senn váru æsir

allir á þingi,

ok ásynjur

allar á máli; ok um þat réðu ríkir tívar, hve þeir Hlórriða hamar um sœtti.

15. þá kvað þat Heimdallr, hvítastr ása

— vissi hann vel fram, sem vanir aðrir — : „Bindu vér p6r þá brúðar líni, hafi hann it mikla men Brísinga!

16. Látum und hánum hrynja lukla

ok kvennváðir um kné falla, en á brjósti breiða steina, ok hagliga um höfuð typpum!"

17. J)á kvað þat þórr,

þrúðugr áss:

« «

•

„Mik munu æsir argan kalla, ef ek bindask læt brúðar líni."

18. {>á kvað þat Loki, Laufeyjar sonr: „I>egi þú, í>órr, þeirra orða! þegar munu jðtnar Ásgarð búa,

nema þu þinn hamar

þér um heimtir."

« «

19. Bundu þeir pór þá brúðar líni

ok inu mikla

14

J>RYMSKVIÐA.

meni Brísinga.

20. Létu und hánum hrynja lukla

ok kvennváðir um kné falla, en á brjósti breiða steina, ok hagliga um höfuð typtu.

21. f)á kvað þat Loki,

Laufeyjar sonr:

« «

«

„Mun ek ok með þéf ambótt vera, vit skulum aka tvflw í jötunheimá."

22. Senn váru hafrar heim um reknir, skyndir at sköklum, skyldu vel renna; björg brotnuðu, brann jörð loga,

ók Óðins sonr í jðtunheima.

23. þá kvað þat þrymr, þursa dröttinn: „Standið upp, jðtnar, ok stráið bekki!

nú fœra mér Freyju at kván, Njarðar dóttur 6t Nóatúnum.

24. Ganga hér at garði guUhyrndar kýr, öxn alSFvartir jötni at gamni; :Qöld á ek meiðma, Qöld á ek menja, einnar mér Preyju ávant þykkir."

25. Var þar at kveldi um komit snimma, ok fyr jðtna

ðl fram borit;

einn át oxa,

átta laxa,

krásir allar

þær er konur skyldu,

drakk SiQar verr

sáld þrjú mjaðar.

26. p& kvað þat I>rymr, þursa dróttinn: „Hvár sáttu brúðir bíta hvassara? sáka^ ek brúðir bíta breiðara,

né inn meira mjöð mey um drekka."

27. Sat in alsnotra ambótt fyrir, er orð um fann við jðtuns máli : „Át vætr Preyja átta nóttum,

svá var hon óðf&s í jotunheima."

28. Laut und linu, lysti at kyssa,

en hann utan stðkk endlangan sal: „Hví eru öndótt augu Freyju? þykki mér ór auguní eldr of brenna."

29. Sat in alsnotra ambótt fyrir, er orð um fann við jötuns máli: „Svaf vætr Freyja

átta nóttum,

JíKYMSKVIÖA.

15

svá var hon óðfús í jötunheima."

30. Inn kom in.arma jötna systir,

hin er brúði^ár o/ biðja þorði: ,,Láttu þér af hðndum hringa rauða, ef þú öðlask viU ástír mínar, fástir mínar, alla hylli!"

31. þá kvað þat I>rymr, þursa dróttinn: „Berið inn hamar, brúði at vígja, leggið Mjöllni

í meyjar kné, Tigið okkr saman

Várar hendi!"

32. Hló Hlórriða hjarta í brjósti, er harðhugaðr hamar um þekti; þrymr drap hann fyrstan, þursa dróttin,

ok ætt jötuns alla lamdi.

33. Drap hann ina örmu jötna systur,

hin er brúði^ár of beðit hafði; hon skell um hlaut fyr skiUinga, en högg hamars fyr hringa §öld. Svá kom Óðins sonr endr at hamri.

16

HYMISKVIÐA.

1. x\r valtívar veiðar námu, ok suinblsamir, áðr saðir yrði, hristu teina

ok á Uaut sá: fiindu þeir at Œgis örkost t>era.

2. Sat bergbúi bamteitr fyrir, mjðk glíkr megi miskorblinda ; leit í augu Tggs bam í þrá: ,,I>ú skalt ásum opt sumbl göra."

3. Önn fékk jötni orðbæginn halr, hugði at hefhdum hann næst við goð; bað hann Sifjar ver sér fœra hver: ,i{>anns ek ðUum ol yðr of heitafc."

4. Né þat máttu mærir tívar ok ginnregin of geta hvergi ; unz af trygðum Týr Hlórriða ástráð mikit einum sagði:

5. „Býr fyr austan Elivága

hundvíss Hýmir at himins enda: á minn faðir móðugr ketil, rúmbmgðinn hver, rastar djúpan.^^

6. „Veiztu, ef þiggjum þann lögvelli?" „Ef, vinr! vélar

vit görvum til."

7. Fóru drjúgum- dag þann fram Ásgarði frá,

unz til Egils kvámu; hirði hann hafra horngðfgasta, hurfu at höUu, er Hýmir átti.

8. Mðgr fann ðmmu mjðk leiða sér, hafði höfða hundmð níu;

en onnur gekk algullin fram brúnhvit, bera bjórveig syni:

9. „Áttniðr jötna! ek viljak ykkr hugfiilla tvá und hvera setja; er minn frí mðrgu sinni glöggr við gesti, gön- iUs hugar."

HYMISKVIÐA.

17

10. En váskapaðr varð síðbúínn harðráðr Hýmir heim af veiðum; gekk imi í sal, glmndu jöklar, var karls, er kom, kinnskógr frörinn.

11. „Verðu heill, Hýmir, í hugum góðum!

nú er sonr kominn til sala þinna, fsá er vit vættum af vegi Iðngum; fylgir hánum hrdðrs-andskoti, vinr verliða, Véurr heitir sá.

12. Sé þú, hvar sitja nnd salar gafli! svá forða sér, stendr súl fsrrir." Sundr stökk súla fyr sjón jötuns, en a/i- í tvau

áss brotnaði.

13. Stukku átta,

en einn af þeim hverr harðsleginn heiU, af þolli; fram gengu þeir, en fom jötunn sjónum leiddi sinn andskota.

14. Sagðit hánum hugr vel þá,

er hann sá gýgjar grœti á gólf kominn ; þar váru þjórar þrfr of teknir,

bað senn jotunn sjóða ganga.

15. Hvem létu þeir höfði skemra, ok á seyði síðan bám;

át Sij^ar verr, áðr sofa gengi, einn með ðUu yxn tvá Hýmis.

16. þðtti hárum Hmngnis spjalla verðr Hlórriða vel fiillmikill: „Munum at aptni öðrum verða

við veiðimat vér þrír lifa."

17. Véurr kvazk vilja á vág rða,

ef ballr jötunn beitur gæfi. „Hverf þú til hjarðar, ef þú hug trúir, brjótr bergdana, beitur sœ^a!

18. |)ess væntifc, at þér myni ögn af uxa auðfeng vera." Sveinn sýsliga sveif til skógar, þar er uxi stóð alsvaitr fyrir.

19. Braut af þjóri

þurs ráöbani

hátún ofan

horaa tveggja.

„Verk þykkja þín

verri myklu,

2

18

HYMISKVIDA.

kjóla valdi!*

en |>ú kyrr sitir."

20. Bað hluimgota hafra dróttinn áttrunnapa utarr fœra;

en sá jðtunn sína taldi litla fýsi at rða lengra.

21. Dró meirr Hýmir móðugr hvali einn á öngli

upp senn tvá; en aptr í skut ()ðni siiQaðr Véurr við vélar vað görði sér.

22. Egndi á öngul

sá er öldxim bergr orms einbani uxa hðíði; gein við agni sú er goð fjÁ umgjörð neðan allra landa.

23. Dró djarfliga dáðrakkr |>órr orm eitrfán upp at borði; hamri kníði háfjall skarar ofljótt ofan úlfs hnitbróður.

24. Hreingálkn hrutu, en hölkn þutu, fór in foma

fold öU saman;

sðktisk síðan sá fiskr í mar.

25. Óteiitr jðtunn,

er þeir aptr reru, sváí at ár Hýmir ekki mælti, veifði hann rœði veðrs annars til.

26. .,Mundu of vinna verk hálft við mik, at þú* flotbrúsa festir okkam? eða* heim hvali haf til bœjar

*ok holtriða hver í gegnum!"

27. Gekk Hlón-iði, greip á stafni, vatt með austri upp IðgfáM; einn með árum ok með austskotu bar hann til bœjar brimsvín jötuns.*

28. Ok enn jötunn um afrendi þrágimi vanr við þór senti: kvaðat mann ramman, þótt róa kynni krðpturligan,

nema kalk bryti.

29. En mórriði,

er at höndum kom, brátt lét bresta brattstein gleri: sló hann sitjandi súlur í gögnum, báxu þó heilan fyr Hými síðan.

HYMISKVIÐA.

19

30. Unz þat in fríða fríUa kendi ástráð mikit eitt er vissi:

„Drep við haus Hýmis! hann er harðari, kostmóðs jötuns, kalki hverjum."

31. Harðr reis á kné hafra dróttinn, fœrðisk alfra

í ásmegin: heiU var karli hjálmstofn ofan, en vínferill valr riftiaði.

32. „Mörg veit ek mæti mér gengin frá,

er ek kalki sé 6t knjám hrundit;

karl orð um kvað,

knákat ek segja

aptr ævagi

þvi er ek áðr of hét.

33. f>at er til kostar: ef koma mættið út ór óru ölkjól hofi."

Týr leitaði tysvar hrœra, stóð at hváru hverr kyrr fyrir.

34. Faðir Móða fékk á þremi

ok i gegnum steig gólf niðr í sal; hóf sér á höfuð upp hver Si^ar verr, en á hælum

hringar skuUu.

35. Fóruí lengi, áðr líta nam aptr Óðins sonr einu sinni:

sá hann ór hreysum með Hými austan fólkdrótt fara gölhöfðaða.

36. Hóf hann sér af herðum hver standanda,

veiföi hann MjoUni morðgjðmum fram, ok hraunhvali hann alla drap.

37. Pórut lengi, áðr liggja nam hafr Hlórriða hálfdauðr fyrii: var skc^ skökuls skakkr á b^mi, en því inn lævísi Loki um oUi.

38. En ér heyrt hafið

— hverr kann um þat goðmálugra görr at skilja — , hver af hraunbúa hann laun um fékk, . er hann bæði galt böm sín fyrir.

39. þróttöflugr kom á þing goða, ok hafði hver þanns Hýmir átti; en véar hverjan vel skulu drekka öldr at Œgis eitrorm-meifíi.

20

LOKASENNA

e’tfa

ŒGISÐREKKA.

Vlíjgir, er öðru nafiii hét Gýmir, hann hafði búit ásnm ol, þá er hann hafðifengit ketil inn mikla, sem nú ersagt. Til þeirrar veizlu

5kom Óðinn ok Frigg, kona hans. fórr kom eigi, þvíat hann var í austrvegi. Sífvar þar, kona þórs, Bragi ok Iðunn, kona hans. Týr var þar, hann var einhendr: Fen-

lorisúlfr sleit hönd af hánum, þá er hann var bundinn. þar var Njörðr ok kona hans Skaði, Freyr ok Freyja, Viðarr, sonóðins. Loki var þar, ok þjónustumenn Freys

isByggvii’ ok Beyla. Mart var þar ása ok álfa.

Œgir átti tvá þjónustumenn : Fimafengr okEldir. |)arvarlýsi- guU haft fyrir elds Ijós ; sjálft barsk

2oþar 51; þar var griðastaðr mikill. Menn lofuðu mjðk, hversu góðir þjónustumenn Œgis váru. Loki mátti eigi heyra þat, ok draphann Fimafeng. þá skóku æsir skjöldu

25sína ok œptu at Loka ok eltu hann braut til skógar, en þeir fóru at drekka. Loki hvarf aptr ok hitti úti Eldi; Loki kvaddi hann:

1. „Segðu þat, Eldir! svá at þú einugi

feti gangir framarr:

hvat hér inni hafa

at ðlmálum sigtíva synir?"

2. ,,0f vápn sín dœma ok um vígrisni sína

sigtíva synir;

ása ok álfa,

er hér inni eru, manngi er þér í orði vinr."

3. ^lnn skal ganga Œgis hallir í,

á þat sumbl at sjá;

jöU ok áfii

fœri^ ása sonum, ok blend ekþeim svámeini mjöð.’’

4. „Veiztu, ef þú inn gengr Œgis hallir í,

á þat sumbl at sjá:

hrópi ok rógi

ef þú eyss á hoU regin, á þér munu þau þerra þat.^’

5. „Veiztu þat, Eldir! ef vit einir skulum

sáryrðum sakask: auðigr verða mun ek í andsvörum,

ef þú mælir til mart."

LOKASENNA.

21

gekk Loki inn í hðUina. En er þeir sá, er fyrir váxu, hverr inn var kominn, þögnuðu þeir allir. LoM kvað:

6. „þyrstr ek kom þessar hallar til,

Loptr, um langan veg:

ásu at biðja,

at mér eínn geíi mæran drykk mjaðar.

7. Hví þegið ér svá, þrungin goð!

at k mæla ne meguð? sessa ok staði velið mér sumbli at, eða heitið núk héðan!’’ Bragikvað:

8. „Sessa ok staði Yelja þér sumbli at

æsir aldrigi; þvíat æsir vitu, hveim þeir alda skulu

gambansumbl um geta."

9. „Mantu þat, Óðinn! er vit 1 árdaga

blendum blóði saman:

ölvi bergja

léztu œva mundu, nema okkr væri báðumborit?"

10. „Rístu þá, Viðarr, ok lát úlfs fóður

sitja sumbli at! síðr oss Loki kveði lastastöfum Œgis höUu .í.’’ i>á stóð Viðarr upp ok skenkti Loka; en áðr hann drykki, kvaddi hann ásuna:

11. „Heilir æsir, heilar ásynjur.

ok öU ginnheilug goð!

nema sá einn áss,

er innarr sitr, Bragi, bekkjum á."

12. „Mar ok mæki

. gef ek þér míns igár,

ok bœth: þér svá baugi Bragi:

síðr þú ásum

öfund um gjaldir; gremaitu goð at þér!"

13. „Jós ok armbauga mundu æ vera

beggja vanr, Bragi!

ása ok álfa,

er hér inni eru, þú ert við víg varastr ok skjarrastr við skot."

14. „ Veit ek, ef fyr utan værak’ svá sem fyr innan emk,

Œgis höU um ordinn:

höfuð þitt bæraíj

f hendi mér, l^k þér þat fyr lygi."

15. „Snjallr ertu í sessi, skalattu svá göra,

Bragi bekkskrautuðr !

vega þú gakk,

ef þú vreiðr sér! hyggsk vætr hvatr fyrir."

16. „Bið ek, Bragi! bama si^ar duga

ok allra óskmaga:

at þú Loka kveðira

lastastöfum Œgis höUu í."

17. „|)egi þú, Iðunn!

þik kveð ek allra kvenna vergjamasta vera: síztu arma þína lagðir ítrþvegna

22

L0EA8ENNÁ.

um þinn bróðurbana,"

18. „Loka ek kveðka lastastðfum

Œgis höUu í ;

Braga ek kyrri

bjórreifan; vilkat ek, at it weiðir vegisk. "

19. „Hví it æsir tveir skuluð inni hér

sáryrðum sakask?

Loka þat veit,

at hann leikinn er, ok hann fjörg óU frjá."

20. „þegi þú, Gegon! þess mun ek nú geta,

er þik glapti at geði

sveinn inn hvíti,

er þér sigli gaf, ok þú lagðk lær yfir.’’

21. „Œrr ertu, Loki! ok örviti,

er þú fær þér Gei^on at gfemi;

þvíat aldar örlðg

hygg ek at hon öU um viti jafhgörla sem ek."

22. „þegi þú, Óðinn! þú kunnir aldrigi

deila víg með verum:

opt þú gaft þeim,

er þú gefa skyldira, inum slævurum, sigr."

23. „Veiztu, ef ek gaf þeim, er ek gefa ne skylda,

inum slævurum, sigr:

átta vetr vartu

fyr jörð neðan kýr mólkandi ok kona, ok hefir þú þar böm of borit, ok hugðaA; þat args aðal/’

24. „En þik sWa kóðu

Sámseyju í, ok draptu á vett sem völur;

vitka líki

fórtu verþjóð yfir, ok hugðaA þat args aðal.’’

25. „Örlögum ykl Tim skylið aldrigi

segja seggjum frá;

hvat it æsir tveii’

drýgðuð í árdaga, firrisk æ fom rök fírar!’'

26. „þegi þú, Frigg!

þú ert Fjörgyns mær ok hefir æ vergjömverit: er þá Véa ok Vilja léztu þér, Viðris kvæn! báða 1 baðm um tekit."^

27. „Veiztu, ef ek inni ættak Œgis höUum í

Baldri líkan bur:

út þú ne kvæmir

frá ása sonum, ok væriþá at þérweiðumvegit.''

28. „Enn vill þú, Frigg! at ek fleiri telja

mína meinstafi:

ek því ræð,

er þú ríða sérat síðán Baldr at sölum.''

29. „Œrr ertu, Loki! er þú yðra telr

Ijöta leiðstafí;

öriög Frigg

hygg ek at öU viti, þótt hon sjálfgi segi."

30. „þegi þú, Freyja! þik kann ek Mlgerva,

era þér vamma vant: ása ok álfa, er hér inni em,

LOKASfiNNA.

23

hverr hefir þinn hórr verit."

31. ,,Flá er þér tonga,

hygg ek at þér fremr mjni

ógott um gala; reiðir ‘ru þér æsir, rdðar ^ru þér ásynjur,

hryggr muntu heim fara."

32. „f>egi þú, Prexja! þú ert fordæða

ok meini blandin mj5k: síz þik at brœðr þínum stóin blíð regin,

ok mundir þú þá, Freyja! lirata.^

33. „þat er vá lítií,

þótt sér varðir vers fái, hóss eða hvárs;

hitt er undr,

er áss ragr er hér inn of ordinn, ok hefir sá böm of borit."

34. «Þegi þú, Njörðr! þú vart austr héðan

gíðZ um sendr at goöum;

Hýmis meyjar höfðu þik

at hlandtrogi ok þér í munn migu."

35. „Sú erumk líkn,

er ek vark langt héðan gísl um sendr at goðum: þá ek mðg gat, þann er manngi l^ár, ok þykkir sá ása jaðarr.*’

36. „Hættu nú, Njörðr! hafðu á hófi þik!

munkaí ek því leyna lengr:

við systur þinni

gaztu slíkan m^, ok ora þó vdmi verr."

37. „Freyr er beztr allra ballríða

ása görðum í: mey hann né grœtir né manns konu,

ok leysir 6r höptum hvem."

38. „þegi þú, Týr! þú kunnir aldrigi

bera tilt með tveim; handar innar hœgri mun ek hinnar geta,

er þer sleit Fenrir frá.'*

39. „Handar em ek vanr, en þú hróðrs-vitnis,

böl er beggja þrá;

úlfgi hefir ok vel,

er í böndum skal bíða ragna rökkrs."

40. „í>egi þú, Týr!

þat varð þinni konu, at hon átti mðg við mér; oln né penning hafðir þú þess aldrigi vanréttis, vesall!"

41 . „Ulf sé ek liggja árósi fyr,

unz rjúfask regin;

því mundu næst,

nema þú nú þegir, bundinn, bölvasmiðr!"

42. „GuUi keypta léztu Gýmis dóttur,

ok seldir .þitt svá sverð; en er Múspells imgvt ríða Myrkvið yfir, veizta þú þá, vesall! hve þú

vegr.’^ Byggvir kvað:

43. „Veiztu, ef ek öðli ættak sem Ingunar-Freyr

ok svá sælZikt setr: mergi smæra mölda^

24

LOKASENNA.

þá meinkráku ok lemdaA; alla í liðu.''

44. ^Hvat er þat it litla, er ek þat Iðggra sék,

ok snapvíst snapir?

at eyrum Freys

mundu æ vera ok und kyemum klaka."

45. „Byggvir ek heiti, en mik bráðan kveða

goð öll ok gumar; því em ek hér hróðugr, at drekka Hropts megir

allir öl saman.''

46. „þegi þú, Byggvir! þú kunnir aldrigi

deila með monnum mat;

ok þik í flets strá

fínna ne máttu, þá er vágu verar."

47. „Ölr ertu, Loki! svá at þú ert ðrviti,

hví ne lezkattu, Loki?

þvíat ofdrykkja

veldr alda hveim, er sína mælgi ne manat."

48. „þegi þú, Heimdallr! þér var í árdaga

it Ijóta líf um lagit: aurgu baki þú munt æ vera ok vaka vðrðr goða." Skaði kvað:

49. „Létt er þér, Loki! munattu lengi svá

leika lausum hala; þvíat þik á hjðrvi skulu ins hrímkalda magar

gömum binda goð."

50. „ Veiztu, ef mik á hjörvi skulu

ins hrímkalda magar gðmum binda goð:

fyrstr ok ð&tr

var ek at Qðrlagí^ þars vér á þjaza þrifiun.''

51. „Veiztu, ef fyrstr ok ðfetr vartn at Qðrlagi,

þar« ér á þjaza þrifuð:

frá mínum véum

ok vðngum sknlu þér æ kðld ráð koma.''

52. „Léttari í málum vartu við Laufeyjar son,

þá er þú lézt mér á beð þinii

boðit ; getit verðr oss slíks, ef vér gðrva skulum telja vðmw vár." þá gekk Sif fram ok byrlaði Loka í hrímkalki mjðð ok mælti:

53. „HeiII ver þú nú, Loki! ok tak við hrímkalki

fullum forns mjaðar! heldr þú hana eina látir með ása sonum

vammalausa vera.^

54. „Ein þú værir, ef þú svá værir,

vðr ok grðm at veri:

einn ek veit,

svá at ek vita þykkjumk, hór ok af Hlórriða, ok var þat sá inn lævísiLoki.''

55. „Fjðll ðll s^álfa, hygg ek á fðr vera

heiman Hlórriða;

hann ræðr ró

þeim er rœgir hér goð ðll ok guma."

56. „þegi þú, Beyla!

LOKASENNA.

25

þú ert Byggvis kvæn ok meini blandin mjok: ökynjan meira koma með ása sonum, öll ertu, deigja! dritin." þá kom f>ðrr at ok kvað:

57. „þegi þú, rög vættr!

þér skal minn þrúðhamarr Mjöllnir mál fyr-nema:

herðaklett drep ek þér

hálsi af, ok verðr þá þínu Qðrvi um farit."

58. „Jarðar burr

er hér nú inn kominn, hYÍ þrasir þú svá, þórr? en þá þorir þú ekki, er þú skalt við úl/ vega, ok svelgr hann allan Sigföður."

59. „I>egi þú, rög vættr!

]k skal minn þrúðhamarr MjöUnir mál fyr-nema:

upp ek þér verp

ok á austrvega, síðan þik manngi sér."

60. „Austrfðrum þínum skaltu aldrígi

segja seggjum frá: síz í hanzka þumlungi hnúktir þá, einheri!

ok þóttiska þú þá þórr vera."

61. „þegi þú, rög vættr!

þér skal minn þrúðhamarr MjöUnir mál fyr-nema:

hendi inni hœgri

drep ek þik Hrungnis bana, svá at þér brotnar beina hvat."

„Lifa ætlaX; mér

langan aldr,

þóttu hœtir hamri mér;

skarpar álar

þóttu þér Skrýmis vera, ok máttira þú þá nesti ná, ok svalzt þú þá hungri heiU."

63. „f>egi þú, rög vætte!

þér skal minn þrúðhamarr MjöUnir mál fyr-nema:

Hrungnis bani

mun þér í hel koma,. fyr nágrindr neöan."

64. „Kvað ek fyr ásum, kvað ek fyr ása sonum

þaz mik hvatti hugr;

en fyr þér einum

mun ek út ganga, þvíat ek veit, at þú vegr.

65. Öl görðir þú, Œgir! en þú aldri munt

síðan sumbl um gðra; eiga þín öll, er hér inni er, —

leiki yfu* logi,

ok brenni þér á baki!" En eptir þetta falsk Loki i Frán- angrs forsi í lax líki, þar tóku æsir hann. Hann var bundinn með þörmum sonar sins Vala^ en Narfi sonr hans varð at vargi. Skaði s tók eitrorm ok festi upp yfir and- lit Loka, draup þar 6r eitr. Sigyn kona Loka sat þar ok hélt mund- laug undir eitrit; en er mund- laugin var fuU, bar hon út eitrit, lo en meðan draup eitrit á Loka. þá kiptisk hann svá hart við, at þaðan af skalf jörð öU: þat eru nú kallaðir landskjáíptar.

26

HARBARÐSLJOÐ.

Þ

órr fór ór austnregi ok kom at sundi einu; öðnim megum sunds- íns var feijukarlinn með skipit. }>órr kallaði:

1. „Hverr er sá sveinn sveina, er stendr fyr sundit handan?"

2. „Hverr er sá karl karla, er kallar um váginn?"

3. „Ferðu rmk um sundit! fœðiA; þik á morgun: meis hefí^ á baki, verðra matr inn betri. Át ek í hvíld,

áðr ek heiman fór,

síldr ok ha&a,

saðr em ek enn þess.""

é. „Árligum verkum hrósar þú

verðinum, veiztattti fyrir gðrla: dðpr eru þín heimkynni, dauð hygg ek atþín móðir sé.'-

5. „f>at segir þú nú, er hverjum þykkir mest at vita, at mín móðir dauð sé."

6» íiÞ^ygi ^r, sem þú

þrjú bú góð eigir:

berbeinn þú stendr ok hefir brautingja gervi,

þatki,atþií hafir brœkr þínar." 7. „Stýrðu hingat eikjunni!

ek mun þér stöðna kenna;

eða hverr á skípit,

er þú heldr við landit?-

8. „HLldólfr sá heitir, er mik halda bað, rekkr inn ráðsvinni,

er býr í Eáðseyjarsundi;

baðat hann hlennimenn flytja

eða hrossaþjó&,

góða eina

ok þá er ek gerva kunna.

Segðu til nafns þíns,

ef þú viU um sundit fara!^

9. „Segja mun ek til nafhs míns, þótt ek sekr sják,

ok til alls ððlis: ek em <)((ins sonr, Meila bróðir, en Magna faðir, þrúðvaldr goða: við I>ór knáttu hér dœma. Hms vil ek nú spyija: hvat þú heitir."

10. „Hárbarðr ek heiti, hylk um nafn sjaldan.''

11. „Hvat skaltu of nafu hylja, nema þú sakar e^?''

12. „En þótt ek sakar eiga, *fyr slíkum sem þú ert

þá mun ek forða Qörvi mínu, nema ek feigr sé."

13. „HarmljótanmérþykkiríÞví

at vaða um váginn til þín

HAKBARÐSLJO».

27

ok væta döguivi minn; skylda^ launa kðgursveini þínum kanginyrði, ef ek kœmumk yfir sundit."

14. „Hér mun ek standa ok þín héðan bíða; fanntattu mann inn harðara at Hrungni dauðan.''

15. „Hins \il ek nú geta,

er vit Hrungnir deildum, sá inn stórúðgi jðtunn, er <5r steini var höfuðit á; þó lét ek hann falla ok fyrir hníga. Hvat vanntu þá meðan, Hái-

barðr?"

16. ^Var ek með Fjölvari fimm vetr alla

í ey þeirri er Algrœn heitir; vega vér þar knáttum ok val fella, margs at freista, mans at kosta.''

17. „Hversu snúnuðu yðr konur

yðrar?''

18. „Sparkar áttu vér konur, ef oss at spðkum yrði; horskar áttu vér konur, ef oss hollar væri;

þær ór sandi

síma undu

ok ór dali djúpum

grund um grófu.

Varð ek þeim einn öUum

efri at ráðum, hvíldafc hjá þeim systrum sjau, ok hafdaí: geð þeirra allt ok

gaman. Hvat vanntu þá meðan, þórr?"

19. „Ek drap Þjaza,

inn þrúðméðga jðtun.

Upp ek varp augum

Olvalda sonar á þann inn heiða himin;

þau eru merki mest

minna verka, þau er allir menn síðan um sé. Hvat vanntu meðan, Hárbarðr?"

20. „Miklar manvélar

ek hafða við myrkriður, )i er ek vélta þær frá ver-

um;

harðan jðtun hugðaA;

Hlébarð vera, gaf hann mér gambantein, en ek vélta hann ór viti."

21. .Jllum huga launað^’* þú þá

góðar gjafar."

22. ,,}>at hefir eik,

er af annarri skefr; um sik er hverr í slíku. Hvat vanntu meðan, J)6rr?"

23. ,,Ek var austr, ok jðtna barðak brúðir bðlvísar,

er til bjargs gengu; mikil mundi ætt jðtna, ef allir lifði, vætr mundi manna md miðgarði. Hvat vanntu meðan, Hárbarðr?"

24. „Var ek á Vallandi, ok vígum fylgdak, attaA: jöfrum,

en aldri sættak. Óðinn á jarla þá er í val falla, en p6rr á þræla kyn."

25. „Ójafiit skipta er þú mundir

28

HARBARÐSLJOi).

með ásum liði, ef þú ættir vilgi mikils vald."

26. „J>ór á afl œrit, en ekki hjarta:

af hræzlu ok hugbleyði þér var í hanzka troðit, ok þóttiskattu þá p6n vera; hvárki þú þá þorðir fyr hræzlu þinni físa né hnjösa, svá at Fjalarr heyrði."

27. „Hárbarðr inn ragi!

ek munda þik í hel drepa, ef ek mætta seilask um sund."

28. „Hvat skyldir þú um sund

seilask, er sakir ‘ru alls öngar? Hvat vanntu þá, þórr?"

29. „Ek var austr, ok ána varðak, þá er mik sóttu þeir Svarangs synir; gijóti þeir mik börðu, gagni urðuí þeir lítt fegnir, þð urðu þeir mik fyrri friðar at biðja.

Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"

30. „Ek var austr,

ok við einherju dœmdak, lék ek við ina línhvítu, ok launþing háðak, gladdak ina guUbjörtu, gamni mær undi."

31. „Göð áttuíí ér mankynni þar

þá."

32. „Liðs þíns væraA; þá þurfi,

þórr! at ek hélda þeirri inni lín-

hvítu mey.’*

33. „Ek mundaþér þat þáveita.

ef ek viðr of kœmumt"

34. „Ek munda þér þá trúa, nema þú mik í trygð véltir."

35. „Emkat ek sá hælbitr, sem húðskór fom á vár."

36. „Hvat vanntu meðan, þórr?''

37. „Brúðir berserkja barðak í Hléseyju, þær höfðu verst unnit, vélta þjóð alla."

38. „Klæki vanntu þá, {>órr! er þú á konum barðir."

39. „Vargynjúr þat váru, en varla konur: skeldu skip mitt,

er ek skorðat hafðak, œgðu mér jámlurki, en eltu þjélfa. Hvat vanntu meðan, Hárbarðr?"

40. „Ek vark í hemum, er hingat görðisk gnæfa gunn&na, geir at rjóða."

41. „þess villtu nú geta,

er þú fórt ossóljúfan at bjóða.''

42. „Bœta skal þér þat þá munda baugi,

sem jafnendr unnu,

þeh- er okkr vilja sætta."

43. „Hvar namtu þessi in hnœfiligu orð, er heyrðai aldri

in hnœfiligri?"

44. „Nam ek at ýtam þeim inum aldrœnum,

• er búa í heimis-Aaugum. "

45. „|)ó gefr þú gott nafri dysjum,

er þú kallar þær heimis-Aauga.''

46. „Svá dœnú ek

HARBARÐSLJOÐ.

29

nm slikt far.''

47. „Orðkringi þín mun þér iUa koma,

ef ek ræð á vág at vaða :

úlfi hæra

hygg ek þik œpa munu, ef þú hlýtr af hamri högg. "

48. „Sif á hór heima, hans muntu fand vilja, þann muntu þrek drýgja, þat er þér skyldara."

49. „Mælir þú at munns ráði, svá at mér skyldi verst þykkja, hah* inn hugblauði!

hygg ek, at þú Ijúgir.'*

50. „Satt hygg ek mik segja, seinn erta at fðr þinni, langt mundir þú nú kominn,

f>órr!

ef þú litum fœrir." 5i. „Hárbarðr inn ragi!

heldr heíir þúnú mik dvaldan." ö2. „Ásaþór hugðaí:

aldrigi mundu glepja farhirði farar." 53. „Ráð mun ek þér nú ráða:

ró þú hingat bátinum!

hættum hœtingti!

hittu fðður Magna!"

54. „Farðu firr sundi! þér skal fars synja."

55. „Vísa þú mér nú leiðina! alls þú viU mik eigi um

váginn feija."

56. „Lítit er at synja, langt er at fara: stund er til stokksins, önnur til steinsins;

haltu svá til vinstra vegsins,

unz þú hittir Verland!

þar mun Pjörgyn

hitta t^ór, son sinn,

ok mun hon kenna hánum

áttunga brautir til Óðins landa." „Mun ek taka þangat í

dag?" „Taka við víl ok erfiði at uppverandi sólu, — er ek

get þána."

59. „Skamt mun nú mál okkat, alls þú mér skœtingu einni

svarar; launa mun ek þér farsynjun, ef vit finnumk í sinn annat."

60. „Par þú nú þars

þik hafi allan gramir!"

80

SKIRNISFÖR

eiSa

SKIBNISMAL.

F,

reyr sonr Njarðar hafði einn dag sezk í Hliðskjálf ok sá um heima alla; hann sá í jötunheima ok sá þar mey fagra, þá er hon 5 gekk frá skála föður síns til skemmu; þar af fékk hann hug- sóttir.miklar. Skímirhétskósveinn Freys; Njörðr bað hann kveðja Frey máls. I>á m»Iti Skaði:

1. „Eístu nú, Skímir! skyntu at beiða

okkam mála mög:

ok þess at fregna,

hveim inn fróði sé ofreiði afi!''

2. „Illra orða er mér ón at ykkmm syni,

ef ek geng at mæla við mög:

ok þess at fregna,

hveim inn fróði sé ofreiði afi."

3. „Segðu mér þat, Freyr, fólkvaldi goða!

ok ek vilja vita:

hví þú einn sitr

endlanga sali, minn dróttinn! um daga?"

4. „Hví um segjafc þér^ seggr.inn ungi!

mikinn móðtrega?

þvíat álfröðuU lýsir um alla daga, ok þeygi at mínum munum."

5. „Muni þína hykkaA; svá mikla vera,

at þú mér, seggr! ne segir;

þvíat ungir saman

várum í árdaga, vel mættim tveir trúask.''

6. „í Gýmis görðum ek sá ganga

mér tíða mey:

armar lý^tu,

en af |)aðan allt lopt ok lögr.

7. Mær er mér tíðari mannt hveim

ungum í árdaga;

ása ok álfa

þat viU engi maðr, at vit samt sém."

8. „Mar gefðu mér þá,

þann er mik um myrkvan beri vísan vafrloga,

ok þat sverð,

er sjálft vegisk við jðtna ætt!"

9. „Mar ek þér þann gef, er þik um myrkvan berr

vísan vafrloga,

skÍrnisfÖb.

31

ok þat sverð, er sjálft mnn vegask, ef sá er horskr, er hefir.’* Skímir mælti yið hestinn: 10. „Myrkt er óti,

mál kveð ek okk/ fera úrig göU yfir, þursa þjóðar til; báðir vit komnmk, eða okkr báða tekr sá inn ámátki jðtnnn.’’ Skírair reið í jötnnheima til öýmis garða. þar vám hnndar ólmir ok bundnir fyr skíðgarðs hliði, þess er um sal Gerðar var. 5 Hann reið at þar er féhirðir sat á haugi ok kvaddi hann : n. „Segðu þat, hirðir! er þú á haugi sitr ok varðar alla vega : hve ek at andspiUi komumk ins unga mans fyr greyjum Gýmis?**

12. „Hvárt ertu feigr

eða ertu firamgenginn? madr á mars bakil

andspiUis vanr

þú skalt æ vera góðrar meyjar Gýmis.**

13. „Kostir ‘ru betri

heldr enn at klökkva sé hveim er fúss er fara;

einu dœgri

mér var aldr um skapaðr ok allt líf um lagit." Gerðr kfaö:

14. „Hvat er þat hlym hlymja, er ek hlymja heyri nú til

ossum rönnnm 1? jðrð bi£isk.

en allir fyrir skjálfa garðar Gýmis.’* Ambátt kvað:

15. „Maðr er hér úti stiginn af mars baki,

jó lætr til jarðar taka.**

16. „Inn bið þú hann ganga i okkam sal

ok drekka inn mæra mjöð!

þó ek hitt öumk,

at hér úti sé minn bróðurbani. —

17. Hvat er þat álta né ása sona

né víssa vana?

hví þú einn um komt

eikinn fúr yfir, ór salkynni at sjá?"

18. „Emkat ek álfe né ása sona

né víssa vana;

þó ek einn um komk

eikinn fúr yfir, yður salkynni at sjá.

19. Epli ellifu

hér hefiÁ; algullin, þau mun ek þér, Gerðr! gefa,

Mð at kaupa,

at þú þér Prey kveðir öleiðastan liía.*’

20. „Epli ellifu

ek þigg aldrigi at mannskis munum;

né vit Freyr,

meðan okkart Qör lifir, byggjum bæði saman."

21. „Baug ek þér þá gef, þann er brendr var

með ungum Oðins syni: átta ‘ru jafhhðfgir,

ð2

SKIRNISFOR.

er af drjúpa ina níunda hverja nótt."

22. „Baug ek þikkak, þótt brendr sé

með ungum Óðins syni:

era mér guUs vant

í görðum Gýmis, at deila fé fóður,"

23. ,,Sér þú þenna mæki, mær! mjövan, málfán,

er ek hefi í hendi hér? höfuð höggva ek mun þér hálsi af,

nema þú mér sætt segir."

24. ,,Ánauð þola ek vil aldrigi

at mannskis munum;

þó ek hins get,

ef it Gýmir finnizk vígs ótrauðir, at ykkr vega tíði. " ’ 25. „Sér þú þenna mæki, mær!

mjóvan, málfán, er ek hefi í hendi hér?

fyr þessum eggjum

hm’gr sá inn aldni jðtunn, verðr þinn feigr feðir. 26» Tams vendi ek þik drep,

en ek þik temja mun, mær! at mínum munum;

þar skaltu ganga,

er þik gumna synir siðan æva sé.

27. Ara þúfii á skaltu ár sitja,

horfa heimi ór snugga heljar til;

matr sé þér meirr leiðr,

en manna hveim inn fráni ormr með fírum!

28. At undrsjónum þú verðir.

er þú út kemr, á þik Hrimnir hari, á þik hotvetna stari! víðkunnari þú verðir, en vðrðr með goðum! gapi þú grindum frá!

29. Tópi ok ópi, tjösuU ok.óþoli,

vaxi þér tár með trega!

seztu niðr!

en ek mun segja þér sváran súsbreka ok tvennan trega.

30. Tramar gneypa

þik skulu gerstan dag

jðtna gðrðmn í; til hrímþursa hallar þú skalt hverjan dag

kranga kostalaus,

kranga kostavðn; grát at ganmi skaltu í gðgn hafa

ok leiða með tárum trega.

31. Með þursi þríhöfðuðum þú skalt æ nara,

eða verlaus vera;

þitt geð grfpi

þik, möm mðma! verðu sem þistill, sá er var þmnginn *

í ðnn ofanverða!

32. Til holts ek gekk ok til hrás viðar,

gambantein at geta, gambantein ek gat.

33. Reiðr er þér Óðinn, reiðr er þér ása bragr,

þik skal Preyr flásk; m firinilla mær! en þú fengit hefír

ðKÍRNISFÓB.

dS

gambanreiði goða.

34. Heyri jötnar, heyri hrímþnrsar,

synir Suttanga, fsjálfir ásliðar:

hve ek fyrir-býð,

hye ek fyrir-banna manna glanm mani, manna nyt mani!

35. Hrímgrínmir heitir þurs, er þik hafa skal

fyr nágrindr neðan;

tþar þér vflmegir

á viðax rótum geita hland gefí!

œðri drykkja

fá þú aldrígi, mær, af þínum munum, mær, at mínum munum!

36. pm rfst ek þér ok þrjá stafí:

ergi ok œði ok óþola;

svá ek þat af rist,

sem ek þat á reist, ef görask þarfar þess/’

37. „Heill verðu nú heldr, sveinn ! ok tak við hrímkalki

Mlnm foms mjaðar!

þó hafðaA; þat ætlat,

at myndak aldrígi unna vaningja vel."

38. „örindi noín

I vil ek öU vita,

áðr ek ríða heim héðan:

nær þú á þingi

munt inum þroska nenna Njarðar syni?"

39. „Barrí heitir,

er vit bæði vitum, lundr lognfara: en ept nætr níu þar mun Njarðar syni Gerðr unna gamans." f>á reið Skímir heim; Preyr stóð úti ok kvaddi hann ok spurði tíðinda :

40. „Segðu mér þat, Skímir! áðr þú verpir söðli af mar

ok þú stígir feti &amarr:

hvat þú ámaðir

í jotunheima þíns eða míns nlunar?"

41. „Barri heitir,

er vit báðir vitum,

lundr lognfara: en ept nætr níu þar mun Njarðar syni

Gerðr unna gamans."

42. „Löng er nótt, langar ‘ra tvær,

hve um þreyjak þrjár!

opt mér mánaðr

minni þótti, en sjá hálf hýnótt."

34

VAFþRUÐNISMAL.

R

áð þú mér nú, Frigg!

alls mik fara tíðir at vitja Vafþrúðnis;

forvitni mikla

kveð ek mér á fomum stöfbm Yið þann inn alsvinna jðtmi.^

2. „Heima letja

ek mmida Heijaföðr

í gðrðum goða; þvíat engi jötun ek hugða jafiiranmian

sem Vafþrúðni vera."

3. „Fjðld ek fór, Qöld ek freistaðafc

i^öld ek um reynda regin;

hitt vil ek vita,

hvé Vafþrúðnis salakynni sé."

4. „Heill þú farir! heiU þú aptr komir!

heiU þú á sinnum sér!

œði þér dugi,

hvars þú skalt, Aldaföðr, orðum mæla jötun!"

5. Pór þá Óðinn " at freista orðspeki

þess ins alsvinna jötuns;

at hðUu hann kom,

ok átti íms faðir, inn gekk Tggr þegar.

6. „HeiU þú nú, Vafþrúðnir! nú em ek í hðU kominn

á þik sjálfan sjá;

hitt vil ek fyrst vita,

ef þú fróðr sér eða alsviðr, jðtunn!*’

7. „Hvat er þat manna, er í mínum sal

verpumk orði á?

út þú ne kemr

órum höUum frá, nema þú inn snotrari sér."

8. „Gagnráör ek heiti,

nú emk af gðngu komimi Þyrstr til þinna sala:

laðar þuríi

— hefiÉ lengi farit — ok þinna andfanga, jðtunn!"

9. „Hví þú þá, Gagnráðr! mælisk af gólfi fyr?

farðu í sess í sal!

þá skal freista,

hvárr fieira viti, gestr eða inn gamli þub*/

10. „Óauðigr maðr,

er til auðigs kemr, mæli þarft eða þegi! ofrmælgi mikil

hygg ^^ ^^ íu^ g^ti

hveim er við kaldriJSaðankemr."

11. „Segðumér, Gagnráðr! alls þú á gólfi viU

þíns um freista frama: hve sá hestr heitir.

VAFþBUBNISMAL.

a5

er hverjan dregr dag o/ dróttmögu?"

12. „Sidnfexi heitir, er inn sMra dregr

dag uin dróttmðga;

hesta beztr

Þykldr hann með Æ^reiðgotom, ey lýsir mön af mari."

13. „Segðu þat, Gagnráðr! alls þú á gólfi viU

þíns um freista frama:

hve sá jór heitir,

er austan dregr nótt o/nýt regin?**

14. „Hiímfaxi heitir, er hverja dregr

nótt of nýt regin;

méldropa fellir hann

morgin hvem,

faðan kemr dögg um dala." ^5. „Segðu þat, Gagnráðr!

alls þú á góM vill þíns um freista frama :

hve sú á heitír,

er deilir með jötna sonum grund ok með goðum?"

16. „Ifing heitir á,

er deilir með jötna sonum grund ok með goðum;

opin renna

hon skal um aldrdaga, verðrat íss á 1"

17. „Segðu þat, Gagnráðr! alls þú á gólfi viU

þíns um freista frttma:

hve sá völlr heitir,

er finnask vígi at Surfer ok in svásu goð?"

18. „Vígríðr heitir vöUr, er finnask vígi at

Surtr ok in svásu goð;

hundrað rasta

hann er á hverjan veg, sá er þeim völlr vitaðr." 19. „Fróðr ertu nú, gestr!

far þú á bekk jðtuns! ok mælumk í sessi saman!

hðfði veðja

vit skulum höUu í, gestr! um geðspeki."

20. „Segðu þat it eina, ef þitt œði dugir,

ok þú, Vafþrúðnir, vitir: hvaðan jðrð um kom eða upphiminn

fyrst? inn fróði jötunn!"

21. „Ór Ýmis holdi

var jörð um sköpuð, en ór beinum björg, himinn ór hausi ins hrímkalda jðtuns, en ór sveita sjór."

22. „Segðu þat annat, ef þitt œði dugir,

ok þú, Vafþráðnir, vitir: hvaðan máni um kom, sá er ferr menn yfir,

eða sól it sama?"

23. „Mundilfœri heitir, hann er Mána faðir

ok svá Sólar it sama;

himin hverfa

þau skulu hveijan dag ðldum at ártali."

24. „Segðu þat it þriðja, alls þik svinnan kveða,

ef þú, Vafþráðnir, vitir:

hvaðan dagr um kom,

3*

36

VAFþRUÐNISMAL.

sá er ferr drótt y&, eða nótt með niðumP''

25. „Dellingr heitir, hann er Dags faðir,

en Nótt var Nðrvi borin;

ný ok nið

skópu nýt regin öldum at ártali."

26. „Segðu þat it :Qórða, alls þik iróðan kveða,

ef þú, Vafþrúðnir, vitir: hvaðan vetr um kom eða varmt sumar

fyrst með fróð regin?"

27. „Vindsvalr heitir, hann er Vetrar faðir,

en Svásuðr Sumars:

er sá sœUífr^

en svölu brjósii rœðr Vámðr^ VindsvaU fadirj^

28. „Segðu þat it fimta, alls þik fróðan kveða,

ef þú, Vafþráðnir, vitir:

hverr ása elztr

eða Ymis niðja yrði í árdaga?'*

29. „Örófi vetra

áðr værí jörð um sköpuð, þá var Bergelmir borínn:

þrúðgelmir

var þess &ðir, en Aurgelmir afi."

30. „Segðu þat it sétta, alls þik svinnan kveða,

ef þú, Vafþrúðnir, vitir: hvaðan Aurgelmir kom með jötna sonum

fyrst? inn firóði jötunn!"

31. „Ór Elivágum stukku eitrdropar,

svá óz, unz ór varð jðtnnn ;

[þar órar ættir

kómu allar saman, því er þst æ allt til atalt].''

32. „Segðu þat it sjaunda, alls þik svinnan kveða,

ef þú, Vafþrúðnir, vitir: hve sá bðm um gat inn baldni jðtunn,

er hann nafðit gýgjar gaman?'*

33. „TJndir hendi vaxa kváðu hrfmþursi

mey ok mðg saman;

fðtr við fœti gat

ins fi:<5ða jðtuns sexhofðaðan son.''

34. „Segðu þat it átta, alls þik mnnan kveða,

ef þú, Vafþrúðnir, vitir : hvat þú fyrst of mant eða fi:«mst of veizt?

þú ert alsviðr, jötunn!"

35. „Örófi vetra

áðr væri jörð um skopuð, þá var Bergelmir borinn: þat ek fyrst um man, er sá inn fréði jötunn á var lúðr um lagiðr.''

36. „Segðu þat it níunda, alls þik svinnan kveða,

ef þú, Vafþrúðnir, vitir: hvaðan vindr um kemr, sá er ferr vág yfir?

æ menn hann sjáJfan um sjá.'*

37. „Hræsvelgr heitír,

er sitr á himins enda, jðtunn í amar ham:

af hans vængjum

kveða vind koma alla menn yflr."

VAFþRm>Nt8MAL.

37

38. »Segðn þat it tíiinda, alls þú tfva rOk

öll, Vafþrúðnir, vitir: hvaðan Njðrðr mn kom fmeð ása sonumP — hoftun ok hðrgnm hann ræðr hnndmðrgum —

ok varðat hann ásnm alinn.^

39. „ í yanaheimi

skðpn hann vís regin, ok seldu at gíslingu goðum;

í aldar rðk

hann mun aptr koma heim með yísum vðnnm."

40. „Segðu þat it ellipta, alls þú tíva rök

öU, Vafþrúðnir, vitir :

hyar ýtar hverjan dag

hðggvask túnum f,

sitja meirr um sáttir saman?" ^l „Allir einheqar

óðins túnum f höggvask hverjan dag;

val þeir kjósa

ok ríða vígi frá, sitja meirr um sáttir saman."

42. „Segðu þat it tólpta: hví þú tíva rðk

öU, Vafþrúðnir, vitir?

frá jðtna rúnum

ok alhra goða segir þú it sannasta, inn alsvinni jötunn!"

43. „Prá jötna rúnum ok allra goða

ek kann segja satt;

þvíat hvem hefifc

hehn um komit: fnfu kom ek heima, fyr Niflhel neðan,

hinnig deyja 6r helju halir."

44. „Fjöld ek fór, Qðld ek fireistaðak,

Qðld ek um reynda regin: hvat lifir manna, þá er inn mæra liðr

fimbulvetr með fírum?"

45. „Líf ok Lffþrasir,

en þau leynask munu

f holti Hoddmfmis; morgindðggvar þau sér at mat ha&,

en þaðan af aldir alask/'

46. „Pjöld ek fór, Qðld ek fireistaðak,

i^öld ek um reynda regin:

hvaðan kemr söl

á inn slétta himin, þá erþessa hefirFenrir farit?''

47. „Eina dóttur berr AlfröðuU,

áðr hana Fenrir fari;

sú skal ríða,

þá er regin deyja, móður brautir mær."

48. „Fjöld ek fór, Qðld ek freistaðak,

^ðld ek um reynda regini hveijar ‘ru þær meyjar, er líða mar yfir,

fróðgeðjaðar fara?"

49. „þrjár þjóðar fara þorp yfir

meyja Mðgþrasis;

hamingjur einar

þær er f heimi eru, þó þær með jðtnum alask.’'

50. „Fjöld ek fór.

38

VAFþBUÐNlSlAAL.

igöld ek freistaðak, ^öld ek um reytida regin:

hverir ráða æsir

eignnm goða, þá er sloknar Surta logi?"

51. „Viðarr ok Vali byggja vé goða,

þá er sloknar Surta logi; Móði ok Magni skalu Mjöllni hafa

Vingnis at vígþroti."

52. „Pjöld ek fór, i^ðld ek freistaðak,

m ek mn reynda regin:

hvat verðr Óðni

at aldrlagi, þá er um ijúfask regin?"

53. Úlfr gleypa mun Aldafððr,

þess mun Viðarr vreka:

kalda kjapta

hann Uyfia mim vitnifi vígi at."

54. „Fjöld ek fór, Qöld ek freistaðak,

Qðld ek um reynda regin: hvat mælti Óðinn, áðr á bál stigi,

sjálfr í eyra syni?"

55. ^Ey manni þat veit^ hvat þú í árdaga

sagðir í eyra syni.

Feigmn munni

mælta^ mína foma stafi ok um ragna rðk.

Nú ek við Óðin deildak

mína orðspeki. þú ert æ vísastr vera.""

39

6RIMNISMAL.

E

Lrauðimgr kontingr átti tvá sonu, hét annarr Agnarr, en annarr Geirröðr. Agnarr var tíu vetra, en Geirröðr átta vetra. þeir reru stveir á báti með dorgar’ sínar at smáfiski. Vindr rak þá í haf út. I náttmyrkri brutu þeir við land ok gengu upp, fundu kotbónda einn; þar váru þeir um vetrinn.

loKerling fóstraði Agnar, en karl íóatíaði Geirröð ok kendi hánum rið. At vári fékk karl þeim skip. En er þau kerling leiddu þá til strandar, þá mælti karl einmæli

i^nö Geirröð. ^eir fengu byr ok ’nrámu til stöðva fðður síns. Geir- röðr varfram í skipi; hann hljóp W á land, en hratt út skipinu ok mælti: „Par þú nú þar er

2osmyl hafi þik!" Skipit rak í haf ut. En Geirröðr gekk upp til l^œjar, hánum var þar vel fagnat, en faðh- hans var þá andaðr. Var þá Geirröðr til konungs tekinn

25 ok varð maðr ágætr.

Oðinn ok Frigg sátu i Hlið- skjálfii ok sá um heima alla. Óðinn öiælti: „Sér þúAgnarfóstraþinn, hvar hann elr böm við gýgi í

3°hellinum? En Geirröðr fóstri minn er konungr ok sitr nú at landi." ^rigg segir: „Hann ermatníðingr ^^ at hann kvelr gesti sína, ef

hánum þykkja ofmargir koma." Óðinn segir, at þat er in mestass lygí; þau veðja um þetta mál. Frigg sendi eskimey sína Fullu til Geirröðar. Hon bað konung varask, at eigi fyr-gerði hánum Qðlkunnigr maðr sá er þar varéo kominní land, oksagði þat mark á, at engi hundr var svá ólmr, at á hann mundi hlaupa. £n þat var inn mesti hégómi, at Geirröðr konungr væri eigi matgóðr; ok45 þó lætr hann handtaka þann mann, er eigi vildu . hundar á ráða. Sá var í feldi blám ok ne&disk Grínmir ok sagði ekki fleira frá sér, þótt han væri at spurðr. 50 Konungr lét hann pína til sagna ok setja miUi elda tveggja, ok sat hann þar átta nætr. Geirröðr konungr átti þá son tíu vetra gamlan, ok hét Agnarreptir bróðurss hans. Agnarr gekk at Grínmi ok gaf hánum hom Mlt at drekka ok sagði, at faðir hans gðrði iUa, er hann píndi þenna maim saklaus- an. Grímnir drakk af; þá vareo eldrinn svá kominn, at feldrinn brann af Grímni. Hann kvað:

1. „Heitr ertu, hripuðr!

ok heldr til mikiU; gðngumk fírr, ftini!

loði sviðnar,

40

GRIMNISMAL..

þótt ek á lopt berak, brennumk feldr fyrir.

2. Átta nætr sat ek milli elda hér,

svá at mér manngi mat ne bauð,

nema einn Agnarr,

er einn skal ráða, Geirrððar sonr, Gotna landi.

3. Heill skaltu, Agnarr! alls þik heilan biðr

Veratýr vera;

eins drykkjar

þú skalt aldrigi betri gjöld um geta.

4. Land er heilakt, er ek liggja sé

ásum ok álfdm nær;

en í þrúðheimi

skal þórr vera, unz um ijúfask regin.

5. Ydalir heita þar er UUr hefir

sér nm görva sali;

Álfheim Frey

gáfii í árdaga tívar at tannfe.

6. Bœr er sá inn þriði, er blíð regin

silfri þöktu sali;

Valaskjálf heitir,

er vælti sér áss í árdaga.

7. Sökkvabekkr heith- inn’^órði, en þar svalar knegu

unnir yfir glymja; þar þau Óðínn ok Sága drekka um alla daga

glöð ór guUnum kerum.

8. Glaðsheimr heitir inn fímti, þars in guUbjarta

Valhðll víð of þrumir;

en þar Hroptr kýss

hverian dag vápndauðaV^ra. 9. Mjök er auðkent

þeim er tíl Óðins koma salkynni at sjá:

skðptum er rann rept,

skjðldum er salr þakiðr, brynjum um bekki strát.

10. ikfjðk er auðkent

þeim er til Öðins koma salkynni at sjá:

vargr hangir

fjT vestan dyrr, ok drúpir öm yfir.

11. þrymheimr heitir inn séttí, er þjazi bjó,

sá inn ámátki jðtunn ;

en nú Skaði byggvír,

skír brúðr goða, fomar.toptir fðður.

12. Breiðablik em in sjaundn^ en þar Baldr hefir

sér um gerva sali;

á því landi

er ek liggja veit fæsta feiknstafi.

13. Himinbjðrg em in áttu, en þar Heimdall

kveða valda véum; þar vörðr goöa drekkr í væra ranni

glaðr inn góða mjöð.

14. Fólkvangr er inn níundi, en þar Freyja ræðr

sessa kostum í sal: hálfan val hon kýss hverjan dag,

en hál&n Óðinn á.

ORIMNISMAL.

41

15. Glitnir er inn tíundi, hann er gulU studdr

ok silíri þaktr it sama;

en þar Forseti byggvir

flestan dag ok svæfir allar saldr.

16. Nóatún eni in elliptu, en þar Njörðr hefir

sér mn görva sali;

manna þengiU

inn meinsvani hátimbmðum hðrgi ræðr.

17. Hrísi vex ok há grasi

Viðars land Viði;

en þar mögr of læzk

af mars baki frœkn ai hefiia fðður. IB. Andhnmnir lætr

íEldhrímni Sæhrínmi soðinn:

fleska bezt,

en þat fáir vitu, við hvat einheijar alask.

19. Gera ok Frelca

’ seðr gunntamiðr hróðigr Herjafððr;

en við vín eitt

vápngöfugr Óðinn æ lifir.

20. Huginn ok Muninn fljúga hverjan dag

jörmungrund yfir; óumk ek of Hugin, at hann aptr ne komitr

þó sjámk meirr um Munin.

21. þýtr t>and, unir þjóðvitnis

fiskr flóði í; árstraumr þykkir

ofinikill valglaumi at vaða.

22. Valgrind heitir, er stendr velli á

heilug fyr helgum durum;

fom er sú grind,

en þat fáir vitu, hve hon er í lás um lokin.

23. Fimm hundruð dura ok um Qðrum togum,

svá hygg ek á ValhöUu vera; átta hundruð einherja ganga senn ór einum durum,

þá er þeir fara við vitni at • vega.

24. Fimm hundruð gólfa ok um Qórum togum,

svá hygg ek Bilskími með

bugum;

ranna þeirra,

er ek rept vita, míns veit ek mest magar.

25. Heiðrún heitir geit,

er stendr höUu áfHeijaföðrs ok bitr af Læráðs limum ;

skapker fyUa hon skal

ins skíra mjaðar, knáat sú veig vanask.

26. Eikþymir heitir hjörtr, erstendr*höllu á fHerjaföðrs

ok bítr af Læráðs limum;

en af hans homum

drýpr í Hvergelmi, þaðan eigu vðtn ðU vega.

27. Síð ok Víð, Sækin ok ÆMn, fSvöl ok Gunnþró,

Fjörm ok Fimbulþul, Eín ok Bennandi, Gipul ok Gðpul, Gömul ok Geirvimul, —

42

GRIMNISMAL.

þær hyer& um hodd goða; þyn ok Vin, t>öU ok HöU, Qráð ok Gunnþorinn. “28. Yina heitir enn önnur Vegsvinn, þriðja þjöðnoma; fNyt ok Naut, Nönn ok Hrönn, SUð ok Hríð Sylgr ok Ylgr, Víð ok Ván, Vönd ok Strönd, — GjöU ok Leiptr, þær falla gunmum nær, en falla til heljar héðan.

29. Kðrmt ok Örmt ok Kerlaugar tvær,

þær skal {>órr vaða,

dag hvem

er hann dœma ferr at aski Yggdrasils;

þviat ásbrú

brenn öU loga, heilug vðtn hlóa.

30. Glaðr ok Gyllir, Gler ok Skeiðbrímii',

Silfrintoppr ok Sinir, Gísl ok Palhófoir, GuUtoppr ok Löttfeti,

þeim riða æsir j6m, dag hvem er þeir dœma fara

at aski Tggdrasils.

31. |)rjár rœtr standa á þrjá vega

undan aski Yggdrasils: Hel býr und einni, annarri hrímþursar,

þriðju menskir menn.

á2. Batatoskr heitir ikomi,

er renna skal at aski YggdrasUs:

amar orð

hann skal ofeut bera ok segja Níðhðggvi níðr.

33. Hirtir ’m ok fjórir, þeirs af hefíngar i

gaghálsir gnaga:

Ðáinn hdtír etnn,

ok Dvalinn annarr^ Duneyrr ok Duraþrór.

34. Ormar fleiri liggja und aski Yggdrasils,

en þat of hyggi hverr ósviðra

apa:

Góinn ok Mðinn,

þeir ‘ra Grafntnis synir, Orábakr ok GraftröUuðr,

Ofhir ok Sváfiiir

hygg ek at æ skyli meiðs kvistu má.

35. Askr Yggdrasils drýgir erfiði

meira en menn of viti:

hjðrtr bítr o&n,

en á hliðu fánar, skerðir Nlðhðggr neðan.

36. Hrist og Mist

vil ek at mér hom beri, Skeggjðld ok Skðgul;

Hildr ok þrúðr,

Hlökk ok HerQötur, GðU ok Geirönul,

Bandgríð ok Báðgríð

ok Beginleif : þær bera eínheijum öl.

37. Árvakr ok Alsviðr þeir skulu upp héðan

svangir sól draga;

GRIMNI8MAL.

43

en und þeírra bógum fálu blíð regin, æsir, ísamM.

38. SvalinD heitír,

hann stendr sólu fyr, skjðldr, skínanda goði;

björg ok brim

ek veit at brenna skulu, ef hann fellr ífrá.

39. SköU heitir úlír,

er fylgir inu skírleita goði til vama viðar;

en annarr Hati,

hann er Hröðvitnis sónr, sá skal fyr heiða brúði himins.

40. Ór Ýmis holdi

var jörð um sköpuð, en ór sveita sær,

björg 6r beinum,

baðmr ór hári, en ór hausi himinn.

41. £n ór hans brám gerðu blíð regin

miðgarð manna sonum; en ór hans heila vám þau in harðmóðgu

ský öll um sköpuð.

42. UUar hylli hefir ok allra goða

hverr er tekr fyrstr á funa; þvíat opnir heimar verða um ása sonum,

þá er heQa af hvera.

43. ívalda synir gengu í árdaga

SMðblaðni at skapa,

skipa bezt,

sMrum.Frey, nýtum Njarðar bur.

44. Askr Yggdrasils

hann er œztr viða, en Skíðblaðnir skipa,

Óðinn ása,

en jóa Sleipnir, Bilröst brúa,

fen Bragi skálda,

Hábrók hauka,

en hunda Garmr, en Brímir branda,

45. Svipum hefi* nú ypt fyr sigtíva sonum,

við þat skal vilbjörg vaka: öUum ásum þat skal inn koma

(Egis bekki á,

Œgis drekku at.

46. Hétumk örímr, hétumk Gangleri,

Herjan ok Hjálmberi,

J>ekkr ok firiði,

þuðr ok Uðr, HelbUndi ok Hárr.

47. Saðr ok SvipaU ok Sanngetall,

Herteitr ok Hnikarr, t BUeygr, Bðleygr, Bölverkr, Pjölnir, Grímr ok Grimnir, Glapsviðr ok Fjölsviðr.

48. Síðhöttr, Síðskeggr, Sigföðr, Hnikuðr, Alfððr, ValfÖðr, Atríðr ok Farmatýr; — einu nafoi

hétumk aldrigi, síz ek með fólkum fór.

49. f Grímni mik hétu at Geirraðar,

en Jálk at Ásmundar, en þá Kjalar,

44

ORIMNISMAL.

er ek kjálka dró, f>rór þingam at, Viöurr at vígum,

Oski ok Ómi,

Jaiiihár ok Biflindi, Göndlir ok Hárbarðr með goðum.

50. Sviðurr ok Sviðrir

er ek hét at Sðkkmímis, ok duldaA; þann inn aldna jðtun,

þá er ek Miðvitnis vark

ins mæra burar orðinn einbani.

51. ölr ertu, Geirröðr! hefir þú ofdmkkit,

miklu ertu hnugginn, er þú ert

mfnu gengi, ðUum einherjum ok óðins

hylli.

52. Fjðld ek þér sagðak, en þú fátt um mant,

of þik véla vinir :

mæki liggja

ek sé míns vinar allan í dreyra drifinn.

53. Eggmóðan val

nú mun Yggr ha&, þitt veit ek lif um liðit;

ú/ar ‘ru dísir,

nú knáttu Óðin sjá, nálgastu mik, ef þa megir! 54. Óðinn ek nú heiti,

Yggr ek áðan hét, hétumk þundr ^ þat,

Vakr ok Skilfingr,

Váfaðr ok Hroptatýr, Qmtr ok Jálkr með goðum,

Ofiiir ok Sváfnir,

er ek hygg at orðnir sé allir af einum mér.”

Geirrððr konungr sat ok hafði sverð um kné sér ok brugðit til miðs. En er hann heyrði, at Óðiim var þar kominn, þá stóð hairn upp ok vildi taka Óðin frá eldÍÐm s Sverðit slapp ór hendi hánmn, ok vissu hjðltin niðr; konungr drap fœti ok steyptisk áfram, en sveriít stóð í gðgnum hann, ok fékk iM bana. Öðinn hvarf þá. EnAgnanio var þar konungr lengi síðan.

ALVISSMAL.

45

1. „Dekki breiða

nú skal brúðr með mér

heim í simii snúask; hratat mn mægi mun hverjimi þykkja,

heima skalat hvíld nema/’

2. ^Hyat er þat fira?

hyi erta svá fðlr um nasar? yarta í nótt með náP

þursa líki

þykki mér á þér vera; ertattu til brúðar borinn."

3. „Alvíss ek heiti,

bý ek fyr jörð neðan, á ek undir steini stað;

vagna vers

ek em á vit kominn; bregði engí föstu heiti fira!"

4. „Ek mun bregða, þvfat ek brúðar á

flest nm ráð sem fiidir;

varka^ ek heima,

þá er þér heitit var at /á einn þev gjaforíJ með

goðum."

5. „Hvat er þat rekka, er í ráðnm telsk

fljóðs ins íagrglóa?

Qarrafleina

þik munu fáir kunna, hverr hefir þikbaugum borit?"*

6. „Vingþórr ek heiti, ek hefi víða ratat,

sonr em ek Síðgrana; at ósátt minni skalaítu þat it unga man hafa

ok þat gjaforð geta.^

7. „Sáttir þlnar

er ek vil snemma hafa ok þat gjaforð geta;

eiga vilja^ heldr

en án vera þat it mjallhvíta man.’'

8. „Meyjar ástum muna þér verða,

vísi gestr! of varit: ef þú ór heimi kant hverjum at segja

allt þat er ek vil vita."

9. {^Freiata mdttUj Vingf)órr! alls þú frekr ert

dvergs ai réyna dug\

heima alla níu

hefik of farit ok vitat vcBtna hvat."')

10. „Segðu mér þat, Alvíss! öll of rök fíra

vörumk, dvergr! at vitir: hve sú jörð heitir, er li^r fyr alda sonum,

heimi hverjum í?"

11. „Jðrð heitir með mönnum, en med ásum fold,

kalla vega vanir, ígrœn jðtnar, álfEU* gróandi,

46

ALYISSMAL.

kalla anr nppregin.''

12. „Segðu mér þat, Alvíss! öU of rök fíra

vörumk, dvergr! at vitir: hve sá himinn heitir, inn Hlóru kendi,

heimi hverjum i?"

13. „Himinn heitir með möramm, en hlýrnir með goðum,

kalla vindoM vanir,

uppheim jötnary

álfar fagra ræfr, dvergar drjúpan sal."

14. „Segðu mér þat, Alvíss! öll of rök fíra

vörumk, dvergr! at vitir: \vfe sá máni heitir, • ♦er menn sjá,

heimi hveijum í?"

15. „Máni heitir með monnum, en mylinn með goðum,

kalla hverfanda hvel helju i,

skyndi jötnar,

en skin dvergar, kalla álfar ártala."

16. „Segðu mér þat, Alvíss! öll of rök fíra

vörumk, dvergr! at vitir:

hve sú sól heitir,

er sjá alda synir, heimi hverjum í?"

17. „S61 heitir með mönnum, en sunna með goðum,

kalla dvergar Ðvalins leiku,

eygló jötnar,

álfar fagra hvel, alskír ása synir."

18. „Segðu mér þat, Alvíss! öU of rök fíra

vörumk, dvergr! at vitir:

hve þau ský heita, er skúrmn blandask, heimi hverjum í?"

19. „Ský heita með mðnnnm, en skúrván med goðum,

kalla vindflot vanir,

úrván jðtnar,

álfar veðrmegín, kalla í heljn hjálm huliðs.''

20. „Segðu mér þat, Alvíss! ðU of rök fíra

vðrumk, dvergr! at vitir: hve sá vindr heitir, er víðast ferr,

heimi hverjum í?"

21. „Vindr heitir með mönnuin, en váfíiðr með goðum,

kalla gneggjuð ginnregin,

œpi jðtnar,

álfar dynfara, kalla í helju hviðuð.*^

22. „Segðu mér þat, Alvíss! öll of rök fíra

vörumk, dvergr! at vitir: hve þat logn heitir, er liggja skal,

heimi hverjum í?"

23. „Logn heitir með mðnnunii en lægi með goðum,

kalla vindðlot vanir, ofhlý jötnar, álfar dagsefa, kalla dvergar dags veru."

24. „Segðu mér þat, Alviss! ðU of rök fíra

vörumk, dvergr! at vitir:

hve sá marr heitir,

er menn róa, heimi hverjum f?"

25. „Sær heitir með mönnum,

ALVISSMAL.

i1

en sflægja með goðimi, kalla vág yanir,

álheim jðtnar,

álfar lagastaf, kalla dvergar djúpan mar.''

26. „Segðn mér þat, Alvíss! öU of rök flra

vörumk, dvergr ! at vitir : hve sá eldr heitir, er brenn fyr alda sonnm,

heimi hverjmn í?"

27. „Eldr heitir með mönnum, en með ásnm fdni,

kalla vs^ vanir,

freka jðtnar,

en forbrenni dvergar, kaUa í helju hrððuð.^

28. „Segðu mér þat, Alvíss! öU of rök flra

yðnmik, dvergr! at vitir: hve sá viðr heitir, er vex fyr alda sonum,

heimi hverjum í?"

29. „Viðr heitir með mönnum, en vaUar f^a með goðum,

kaUa hlídþang haUr,

eldi jðtnar,

álfar fagrUma, kaUa vönd vanir."

30. „Segðu mér þat, Alvíss! öU of rök fíra

vörumk, dvergr! at vitir:

hve sú nótt heitir,

in Nðrvi kenda^ heimi hverjum i?"

31. ^NÓtt heitir með mðnnum.

en njól með goðum, kaUa grímu ginnregin,

óljós jötnar,

áUar svefiigaman, kaUa dvergar draumnjörun."

32. „Segðu mér þat, Alvíss! öU of rök fíra

vörumk, dvergr! at vitir:

hve þat sáð heitir,

er sá alda synir, heimi hverjum í?"

33. „Bygg heitir með mðnnum, en barr með goðum,

kaUa vdxt vanir,

æti jötnar,

álfar lagastaf, kalla í helju hnipinn."

34. „Segðu mér þat, Alvíss! öU of rðk fíra

vörumk, dvergr! at vitir: hve þat öl heitir, er drekka alda synir,

heimi hverjum í?"

35. „01 heitir með mönnum, * en með ásum bjórr,

kalla veig vanir,

hreina lög jötnar,

en í helju mjöð, kaUa sumbl Suttungs synir."

36. ,,í einu brjósti ek sák aldrigi

fleiri foma stafi. —

Miklum tálum

ek kveð tældan þik: uppi ertu, dvergr! um dagaðr, nú skínn sól í sali.^

43

HAVAMAL.

1. Ijáttir allar, áðr gangi fram,

um skoðask skyli, mn skygnask skyli;

þvíat óvíst er at vita,

hvar óvinir sitja á fleti fyrir.

2. Gefendr heilir! gestr er inn kominn,

hvar skal sitja sjá?

mjök er bráðr

sá er á bröndmn skal síns nm freista frama.

3. Blds er þðrf þeims inn er kominn

ok á kné kalinn;

matar ok váða

er manni þðrf þeim er hefír um Qall farit.

4. Vatns er þörf

þeim er til verðar kemr, þerm ok þjóðlaðar,

góðs um œðis,

ef sér geta mætti, orðs ok endrþðgu.

5. Vits er þörf þeim er víða ratar,

dælt er heima hvat;

at aogabragði verðr

sá er ekki kann ok með snotrmn sitr.

6. At hyggjandi sinni skylit maðr hrœsinn vera,

heldr gætinn at geði;

þá er horskr ok þðguU kemr heimisgarða tíl,

sjaldan verðr víti vðrum; fþvíat óbrigðra vin fær maðr aldrigi, .

en mannvit mikit.

7. Inn vari gestr,

er til verðar kemr, þunnu hljóði þegir:

eyrum hlýðir,

en augum skoðar, svá nýsisk fróðra hverr fyrir.

8. Hinn er sæll, er sér um getr

lof ok líknstafí;

ódælla er við þat,

er maðr eiga skal annars brjóstum í.

9. Sá er sæll,

er sjálfr um á lof ok vit, meðan lifir;

þvíat ill ráð

hefír maðr opt þegit annars brjóstum ór.

10. Byrði betri

berrat maðr brautu at, en sé mannvit mikít:

auði betra

þykkir þat í ókunnum stað, slíkt er válaðs vera.

11. Byrði betri

berrat maðr brautu at, en sé mannvit mikit; vegnest verra

EÁVAMÁL.

49

vegra hann velli at, en sé ofdiykkja ðls.

12. Era svá gott, sem gott kveða,

ol alda sonum:

þyí at færa veit,

er fleira drekkr, síns til geðs gumi.

13. Óminnis hegri heitir

sá er yfir öldnim þrumir, hann stelr geði guma: .

þess fugls Qððrum

ek Qötraðr vark i garði Guimlaðar.

14. Ólr ek varð, varð ofrölvi

at ins fróða Fjalars ;

því er ðldr baz<,

at aptr of heimtir iyerr sitt geð gumi. ^5. þagalt ok hugalt

skyli þjóðans bam ok vígdjarft vera;

glaðr ok reifr

skyli gumna hverr, nnz sinn bíðr bana.

16. Ósnjallr maðr hyggsk munu ey lifa,

ef hann við víg varask;

en elli gefr hánum

engi frið, þótt hánum geirar gefi.

17. Kópir afglapi,

er til kynnis kemr, þylsk hann um eða þrumir;

allt er senn,

ef hann sylg um getr, uppi er þá geð guma.

18. Sá einn veit, er víða ratar

ok hefir j^ðld um fiuít,

hveiju geði stýrir

gumna hverr sá er vitandi er vits.

19. Haldit maðr á keri, drekki þó at hófi mjðð,

mæli þarft eða þegi!

ókynnis þess

vár þik engi maðr, at þú gangir sfiemma at sofa.

20. Gráðugr haJr, nema geðs viti,

etr sér aldrtrega; opt fær hlœgis, er með horskum kemr.

manni heinoskum magi.

21. Hjarðir þat vitu, n^r þær heim skulu,

ok ganga þá af grasi;

en ósviðr maðr

kann ævagi síns um m&l maga.

22. Vesall maðr ok iUa skapi

hlær at hvívetna; hitki hann veit, er hann vita þyrpti:

at hann exa vamma vanr.

23. Ósviðr maðr

vakir um allar nætr ok hyggr at hvívetna;

þá er móðr,

er at momi kemr, allt er víl sem var.

24. Ósnotr maðr hyggr sér alla vera

viðhlæjendr vini;

hitki hann fiðr,

þótt þeir um hann fár lesi,

ef hann með snotrum sitr.

4

50

HÁTAMÁL.

25. Ósnotr maðr hyggr sör alla vera

viðhlæjendr vini;

þá þat finnr,

er at þingi kemr, at hann á formælendr fá.

26. Ósnotr maðr þykkisk allt vita,

ef hann á sér í vrá veru ;

hitki hann veit,

hvat hann skal við kveða, ef hans freista ffrar.

27. Ósnotr madr

er með aldir kemr, þat er bazt at hann þegi;

tengi þat veit,

at hann ekki kann, nema hann mæli til mart;

veita maðr

hinn er vætki veit, þótt hann mæli til mart.

28. Fróðr sá þykkisk er fregna kann

ok segja it sama;

eyvitu leyna

megu ýta synir því er gengr um guma.

29. Œma mælir

sá er æva þegir

staðlausu stafí; hraðmælt tunga, nema haldendr eigi,

opt sér ógott um gelr.

30. Át augabragði

skala maðr annan hafa,

þótt til kynnis komi; margr þá fróðr þykkisk, ef hann freginn erat,

ok nái hann þurr^allr þruma.

31. Fróðr þykkisk

sá er flótta tekr gestr at gest hæðinn;

veita görla

sá er um verði glissir, þött hann með grðmum glami.

32. Gumnar margir erusk gagnhoUir,

en at viði vrekask;

aldar róg

þat mun æ vera, œrir gestr við gest.

33. Arliga verðar skyli maðr opt fii,

né án til kynnis komi! ’ sitr ok snópir, lætr sem sólginn sé

ok kann fregna at fá.

34. Afhvarf mikit er til iUs vinar,

þótt á brautu búi;

en til góðs vinar

liggja gagnvegir, þótt han sé firr farinn.

35. Ganga akál^ skala gestr vera

ey í einum stað:

Ijúfr verðr leiðr,

ef lengi sitr annars fletjum á.

36. Bú er betra, þótt búkot sé,

halr er heima hverr;

þótt tvær geitr eigi

ok taugreptan sal, þat er þó betra en bœn.

37. Bú er betra, þótt búkot sé,

halr er heima hverr; blóðugt er hjarta þeim er biðja skal

hAvamAl.

51

sér í mál hyert matax.

38. Yápimm sínum skala maðr velli á

feti ganga firamarr; þvíat óvíst er at vita, nær verðr á vegum úti

geirs mu þörf guma.

39. Fannka^ ek mildan mann eða svá matar góðan,

at væria þiggja þegit,

eða síns fjéx

svági gjöflan, at leið sé laun, ef þægi.

40. Pjár síns,

er fengit hefix, skylit maðr þörf þola:

opt sparir leiðum

þaz hefir Ijúfum hugat: mart gengr verr en varir. il Vápnum ok váðum

skulu vinir gleðjask, þat er á sjálfum sýnst;

viðrgef endr . ok endrgefendr

erusk lengst vinir, ef þat bíðr at verða vel.

42. Vin sínum

skal maðr vinr vera ok gjalda gjöf við gjöf;

hlátr við hlátri

skyli höldar taka, en lausung við lygi.

43. Vin sínum

skal maðr vinr vera, þeim ok þess ,vin $

en óvinar sins

skyli engi maðr vinar vinr vera.

44. Veiztu, ef þú vin átt þann« þú vel trúir,

ok viU þú af hánum gott geta :

geði skaltu við þann blanda ok gjöfum skipta, fara at finna opt.

45. Ef þú átt annan þanns þú illa trúir,

viUtu af hánum þó gott geta: fagrt skaltu við þann mæla, en flátt hyggja

ok gjalda lausung við lygi.

46. f>at er enn

of þanna þú iUa trúir, ok þér er grunr at hans geði:

hlæja skaltu við þeim

ok um hug mæla: glík skulu gjöld gjöfum.

47. TJngr var ek forðum, fór ek einn saman,

þá varð ek villr vega;

auðigr þóttumk,

er ek annan fann: maðr er manns gaman.

48. Mildir frœknir menn bazt lifa,

sjaldan sút ala;

en ósnjallr maðr

uggir. hotvetna: sýtir æ glöggr við gjöfum.

49. Váðir mínar gaf ek veUi at

tveim trémönnum;

rekkar þat þöttusk,

er þeir ript höfðu: neiss er nökkviðr halr.

50. Hrömar þöU

sú er stendr þorpi á, hlýraí henni börkr né barr;

svá er maðr

sá er manngi ann, hvat skal hann lengi lifa?

51. Eldi heitari

4*

52

hávamAl.

brennr með illum vinam friðr fímm daga;

en þá sloknar,

er inn sétti kemr, ok versnar allr vinskapr.

52. Mikit eitt

skala manni gefa, opt kaupir sér í litlu lof : með hálftun hleif ok með hðUu keri fekk ek mér felaga.

53. LítiUa sanda, lítiUa sæva,

lítil eru geð guma;

því allir menn

urðut jafnspakir: hálf er öld hvár^.

54. Meðalsnotr

skyli manna hverr, æva til snotr sé;

þeim er fyrða

fegrst at lifa, er vel mart vitu.

55. Meðalsnotr

skyli manna hverr,

æva til snotr sé; þvíat snotrs manns hjarta verðr sjaldan glatt,

ef sá er alsnotr, er á.

56. Meðalsnotr

skyli manna hverr, æva til snotr sé;

örlög sín

viti engi*fyrir! þeim er sorgalausastr sefi.

57. Brandr af brandi brenn, unz brunninn er,

funi kveykisk af funa: maðr af manni verðr at máli kuðr,

en til dœlskr af dul.

58. Ár skal rísa

sá er annars viU fe eða i^ðr hafa:

sjaldan liggjandi úlfr

lær um getr, né sofandi maðr sigr.

59. Ár skal rísa

sá er á yrkendr fá ok ganga síns verka á vit;

mart um dvelr

þann er um morgin sefr: hálfr er auðr und hvötum.

60. þurra skíða

ok þakinna næfra, þess kann maðr mjð^

þess viðar,

er vinnask megi mál ok misseri.

61. þveginn ok mettr ríði maðr þingi at,

þótt hann sét væddr til vel’ skúa ok brðka skammisk engi maðr, né hests in heldr, tþótt hann haíit góðan!

62. Snapir ok gnapir, er til sævar kemr,

öm á aldinn mar;

svá er maðr,

er með mörgum kemr ok á formælendr fá.

63. Fregna ok segjá skal frdðra* hverr,

sá er viU heitinn horskr;

einn vita

né annarr skal, þjóð veit, ef þrír ‘ru.

64. Eíki sitt

skyli ráðsnotra hverr

hávamAl.

53

í hófi hafa: þá hann þat finnr, er með frœknum kemr,

at engi er einna hvatastr.

65. (Gœtinn ok geyminn skyli gumna hverr

ok varr at vini/rau8ti)

orða þeirra,

er maðr öðrum segir, opt hann gjöld um getr.

66. Mikilsti snemma

kom ek i marga staði, en til síð í suma;

öl var drukkit,

sumt var ólagat: sjaldan hittir leiðr í líð.

67. Hér ok hvar

mundi mér heim of boðit, eíþyrptak at málungi mat, eða tvau lær hengi at ins tryggva vinar, þars ek hafðaA; eitt etit.

68. Eldr er beztr með ýta sonum

ok sólar sýn,

heilyndi sitt

ef maðr hafa náir, án við löst at lifa.

69. Erat maðr alls vesall, þótt hann sé illa heiU:

sumr er af sonum sæll,

sumr af frændum,

sumr af fé œmu, sumr af verkum vel.

70. Betra er lifðum en ú ólifðum,

ey getr kvikr kú; eld sá ek upp brenna auðgum manni fyrir,

en úti var dauðr fyr durum.

71. Haltr ríðr hrossi, hjörð rekr handarvanf,

daufr vegr ok dugir;

blindr er betri

en brendr sé, nýtr manngi nás.

72. Sonr er betri,

þótt sé síð of alinn eptir genginn guma;

sjaldan bautarsteinar

standa brautu nær, nema reisi niðr at nið.

73. Tveir ‘ru eins herjar, . tunga er höfiiðs bani,

er mér í héðin hvem handar

væni.

74. Nótt verðr feginn sá er nesti trúir,

skammar ’m sMps rár, hverf er haustgríma;

Qöld um viðrir

á fimm dögum, en meira á mánaði.

75. Veita hinn

er vætki veit: margr verðr 2^f aurum api;

maðr er auðigr,

annarr óauðigr, skylit þann vítka vár.

76. Deyr fé, deyja frændr,

deyr sjálfr it sama;

en orðstlrr

deyr aldrigi hveim er sér góðan getr.

77. Deyr fé, deyja frændr,

deyr sjálfr it sama; ek veit einn at aldri deyr:

5á

hAvamál.

dómr mn dauðan hyem.

78. Fullar grindr

sá ek fyr Fitjungs sonum, nú bera þeir vánar völ;

svá er auðr

sem augabragð, hann er valtastr vina.

79. Ósnotr maðr

ef eignazk getr fe eða fljóðs munuð,

metnaðr hánum þróask,

en mannvit aldrigi, fram gengr hann drjúgt í dul.

80. þat er þá reynt, er þú at

rúnum spyrr inum reginkunnum, þeim er görðu ginnregin ok fáði fimbulþulr, þá hefír hann bazt, ef hann

þegir.

81. fAt kveldi skal dag leyfa,

konu er brend er, mæki er reyndr er, mey er gefin er, ís er yfir kemr, öl er drukkit er.

82. t í vindi skal við höggva,

veðri á sjó róa, myrkri við man spjalla, mörg eru dags augu ; á skip skal skriðar orka, en á skjöld til hlífar, mæki hðggs, en mey til kossa.

83. tVið eld skal öl drekka,

en á ísi skríða, mp.gran mar kaupa, en mæki saurgan, heima hest feita, en hund á búi.

84. Meyjar orðum skyli maimgi falía,

né því er kveðr kona; þvíat á hverfanda hveli váru þeim hjörtu sköpuð,

brigð í brjóst um lagið.

85. tBrestanda boga,

brennanda loga, gínanda úlfi, galandi kráku, rýtanda svíni, rótlausum viði, vaxanda vági, vellanda katli,

86. tí^ljúganda fleini,

fallandi báru, isi einnættum, ormi hringlegnum, brúðar beðmálum eða brotnu sverði, bjamar leiki eða bami konungs,

87. tSjúkum kálfi,

sjálfi*áða þræli, völu vilmæli, val nýfeldum, (heiðrikum himni^ hlœjanda herra^ hunda helti ok harmi skœkju^)

88. *tBróðurbana sínum,

þótt á brautu mœti, húsi hálfbmnnu, hesti alskjótum — þá er jór ónýtr, ef einn fótr brotnar — , verðit maðr svá tryggr, at þessu trúi öUu!

89. Akri ársánum trúi engi maðr.

\

HAVAHAU

55

né tíl snenmia syni! veðr ræðr akri, en vit syni, hætt er þeirra hvárt.* 90.tSvá er friðr kvenna þeirra er flátt hyggja, sem aki jó óbryddum á isi hálum, teitum tvevetrum, ok sé tamr illa, eða í byr óðum beiti stjómlausu, eða skyli haltr henda hrein í þá^alli.

91. Bert ek nú mæli, þvíat ek bæði veit:

brigðr er karla hugr konum; þá vér fegrst mælum, er vér flást hyggjum,

pú tælir horska hugi.

92. Fagrt skal mæla ok fé bjóða

sá er viU fljóðs ást fá,

líki leyfa

ins lj4tea mans; sá fær er fijár.

93. Ástar fima skyli engi maðr

annan aldrigi: opt fá á horskan, er á heimskan ne fá,

lostfagrir litir.

94. Eyvitar fima

er maðr annan skal þess er um margan gengr

guma:

heimska ór horsktim

gðrir hölda sonu sá ínn mátki munr.

95. Hugr einn þat veit

er býr hjarta nær, einn er hann sér um sefa;

öng er sótt verri

hveim snotrum manni en sér ðngu at una. 96. þat ek þá reynda,

er ek í reyri sat ok vættak míns munar:

hold ok hjarta

var mér in horska mær, þeygi ek hana at heldr hefik.

97. Billings mey

ek íann beðjum á sólhvíta sofa:

jarls yndi

þótti mér ekki vera, nema við þat lík at li&.

98. „Auk nær aptni skaltu, Oðinn! koma,

ef þú vilt þér mæla man :

allt eru ósköp,

nema eimr viti slíkan Iðst saman.^’

99. Aptr ek hvarf, ok unna þóttumk,

vísum vilja firá;

hitt ek hugða,

at ek hafa mynda geð hennar allt ok gaman.

100. Svá kom ek næst, at in nýta var

vígdrótt öU um vakin: með brennandum Ijösum ok bomum viði

sa var mér vílstigr of vitaðr.

101. Ok nær momi,

er ek var enn um kominn, þá var saldrótt um sofin: grey eitt ek þá fann innar góðu konu

öe

HAVAMAL.

bundit befljtim á.

102. Mörg er góð mær, ef göm kamiar,

hugbrigð við hali;

þá ek þat reynda,

er it ráðspaka teygðaA; á flærðir fljóð:

háðungar hverrar

leitaði mér it horska man, ok hafðaA; þess yætkt yífs.

103. Heima glaðr gumi ok við gesti reifr

sviðr skal um sik vera,

minnigr ok málugr,

ef hann vill margfróðr vera, opt skal góðs geta;

fimbulfambi heitir

sá er fátt kann segja, þat er ósnotrs aðal.

104. Inn aldna jötun ek sótta, nú em ek aptr um kominn,

fátt gat ek þegjandi þar: mörgum orðum mælta^ í minn ft’ama

í Suttungs sðlum.

105. Gunnlöð mér um gaf gullnum stóli á -

drykk ins dýra mjaðar;

iU iðgjöld

lét ek hana eptir hafa síns ins heila hugar, síns ins svára sefa.

106. Bata munn létumk rúms um fá

ok um gijót gnaga; yfir ok undir stóðumk jötna vegir,

svá hættaÆ hðfði til.

107. Velkeypts Ktar hefí^ vel notit:

fás er frððum vant;

þvíat Óðrerir

er nú upp komÍÐn á alda vé jarðar.

108. Ifi er mér á,

at ek væra^ enn kominn jðtna gðrðum ór,

ef ek Ounnlaðar ne nytak,

innar gððu konu, þeirrar ek Iðgðumk arm yfir.

109. Ins hindra dags gengu hrímþursar fHáva ráðs at fregna

Háva höUu í: at Bðlverki þeir spurðu, ef hann væri með bðndum

kominn, eða hefði hánum Suttungr of

sðit. llO.fBaugeið Óðinn

hygg ek at unnit hafi; hvat skal hans trygðmn tiíia? Suttung sviMnn hann lét sumbU frá ok grœtta Gunnlððu.

111. Mál er at þylja þular stöli á

Urðar brunni at; sá ek ok þagðak, sá ek ok hugðak,

hlýddaA; á manna mál; of rúnar heyrðai dœma, né um ráðum þðgða

Háva hðUu at,

Háva höUu í,

heyrðaA; segja svá:

112. Sáðumk þér, Loddfíinir! en þú ráð nemir!

njóta mundu, ef þú nemr,

HATAMAL.

57

þér munu gtfð, ef þú getr:

nótt þú rísat,

nema á njósn sér, eða þú leitir þér innan út

staðar!

113. Báðumk þér, Loddfáfhir! en þú ráð nemir!

njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr: jgðlkunnigri konu skalattu í faðmi so£i, syá at hon lyki þik líðum.

114. Hon svá görir, at þú gáira^

þings né þjóðans máls,

mat þú viUat

né mannskis gaman, fen* þú sorgafullr at sofa. 115.Báðumk þér, Loddfáfhir!

en þú ráð nemir! njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr:

annars konu

teygðu þér aldrigi eyrarúnu at! lie.Báðumk þér, Loddfófhir!

en þú ráð nemir! njöta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þu getr:

á Qalli eða firði

ef þik fara tíðir, fástu at virði vel! in.Ráðumk þér, Loddfáfhir!

en þú ráð nemir! njóta mundu, ef þú nemr, þer munu góð, ef þú getr:

iUan mann

láttu aldrigi óhöpp at þér vita!

þvíat af illum manni

fær þú aldrigi gjöld ins göða hugar.

118. Ofarla bíta

ek sá einum hal orð illrar konu:

fláráð tunga

varð hánum at Qörlagi, ok þeygi um sanna sðk.

119. Báðumk þér, Loddfáfhir! en þú ráð nemir!

njóta mundu, ef þú neuíir, þér munu góð, ef þú getr:

veiztu, ef þú vin átt

þanns þú vel trúir, farðu at fínna opt[

þvíat hrísi vex

ok hávu grasi vegr er vætki treðr. 120.Eáðumk þér, Loddfáfhir!

en þú ráð nemir! njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr:

góðan mann

teygðu þér at gamanrúnum ok nem líknargaldr, meðan

þú lifir! 121.Eáðumk þér, Loddfáfhir!

en þú ráð nemir! njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr:

vin þínum

ver þú aldrigi fyrri at flaumslitum!

sórg etr hjarta,

ef þú segja ne náir einhverjum allan hug. 122.Ráðumk þér, Loddfáfnir!

en þú ráð nemir! njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr:

58

HAVAMAL*

orðnin sldpta þú skalt aldrigi við ósvinna apa«

123. f>YÍat af iUttm manni mundu aldrigi

góðs laun um geta; en góðr maðr mun þik görva mega

líknfastan at lofí.

124. Sifjum er þá blandat, hverr er segja ræðr

einum aUan hug;

allt er betra

en sé brigðum at vera, era sá vinr öðrum, er vilt eitt

segir.

125. Báðumk þér, Loddfáfhir ! en þú ráð nemir!

njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr:

þrimr orðum senna

skalattu * við þér verra mann ; opt inn betri bilar, þá er inn verri vegr.

126. Báðumk þér, Loddfáihir! en þú ráð nemir!

njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þá getr:

skósmiðr þú verir

né skeptismiðr, nema þú sjálfum þér sér!

skór er skapaðr illa,

eða skapt sé rangt, þá er þér böls beðit.

127. Eáðumk þér, Loddfáfiiir! en þú ráð nemir!

njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr: hvars þú bðl kant, kveð þú þat bölvi at

ok gefat þfnum Qandom M6!

128. Báðumk þér, Loddfá&ir! en þú ráð nemir!

njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr:

iUu feginn

verðu aldrigi, en lát þér at góðu getit!

129. Báðumk þér, Loddfáfmr! en þú ráð nenúr!

njóta mondu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr:

upp líta skalattu

1 orrostu

— gjalti glíkir

verða gumna synir — , síðr þik um heilli halir.

130. Báðumk þér, Loddfáfidr! en þú ráð nemir!

njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr:

ef þú vilt þér góða koÐO

kveðja at gamanrúnum ok fá fögnuð af,

f5gru skaltu heita

ok láta fast vera: leiðisk manngi gott, ef getr.

131. Báðumk þér, Loddfáfiúr! en þú ráð nemir!

njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr: varan bið ek þik vera ok eigi ofvaran,

ver þú við öl vara«tr

ok við annars konu ok við þat it þriðja, at M

þjófar ne ^eiki!

132. Báðumk þér, Loddfáfiiir! en þú ráð nemir!

njóta mundu, ef þú nemr.

HAVAMAL.

59

þér mimu góð, ef þú getr:

at Mði né hlátri

hafðu aldrigi gest né ganganda!

opt vitu ógörla

þeir er sitja inni fyrir, hvers þeir ‘ru kyns er koma. 133. (Löstu ok kosti

bfira Ijóða synir blandna hrjóstum i)

erat maðr svá góðr,

at galli ne fylgi, né svá illr, at einugi dugi. 134.Eáðumk þér, Loddfáfhir!

en þú ráð nemir! njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr:

at hárum þul

Mæðu aldrigi! opt er gott þat er gamlir kveða ;

opt 6r skörpum belg

skilin orð koma, þeim er hangir með hám ok skoUir með skrám ok vá& með vflmögum.

135. Káðumk þér, Loddfáfhir ! en þú ráð nemir!

njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr:

gest þú né geyja

né á grind hrökir, get þú váluðum vel!

136. Eamt er þat tré, er ríða skal

öUum at upploki:

baug þú gef !

eða þat biðja mun þér læs hvers á liðu.

137. Ráðumk þér, Loddfáftiir !

en þú ráð nemir! njóta mundu, ef þú nemr, þér munu góð, ef þú getr:

hvars þú öl drekkr,

kjós þú þér jarðar megin!

— þvíat jörð tekr við öldri,

en eldr við sóttum,

eik við abbindi,

ax við Qölkyngi,

höU við hýrógi,

heiptum skal mána kveðja,

beiti við bitsóttum,

en við bölvi rúnar, — fold skal við flóði taka.

138. Veit ek, at ek hékk vindga meiði á

nætr allar níu,

geiri undaðr

ok gefinn Óðni, sjálj&: sjálfum mér,

á þeim meiði,

er manngi veit, hvers hann af rótum renn.

139. tVið hleifi mik seldu né við homigi; nýstafc niðr,

nam ek upp rúnar,

œpandi nam,

féll ek aptr þaðan.

140. FimbuUjóð níu

nam ek af inum firægja syni Bölþorws Bestlu f5ður;

ok ek drykk of gat

ins dýra mjaðar ausinn Óðreri.

141. þá nam ek fi^ævask ok fróðr vera

ok vaxa ok vel hafiisk:

60

HAVAMAL.

orð mér af orði orðs leitaði, verk mér af verki tverks leitaði.

142. Eúnar munt þú fimia ok ráðna stafí,

mjðk stóra stafi, mjðk stinna stafi, er fáði fiínbulþulr, ok görðu ginnregin, ok reist Hroptr rögna, Oðinn með ásum, en fyr álfum Dáinn, Dvalinn ok dvergum fyrir, A&viðr jötnum fyrir, ek reist sjálfr sumar.

143. Veiztu, hve rísta skal? veiztu, hve ráða skal? veiztu, hve fá skal? veiztu, hve jfreista skal? veiztu, hve biðja skal? veiztu, hve blóta skal? veiztu, hve senda skal? veiztu, hve sóa skal?

144. Betra er óbeðit en sé ofblótit,

ey sér til gildis gjöf ; betra er ösent en sé ofsóit.

tSvá þundr um reist fyr þjóða rök; þar hann upp um reis, er hann aptr of kom.

145. Ljóð ek þau kann,

er kannat þjóðans kona ok mannskis mögr: hjálp heitir eitt, en þat þér hjálpa mun við sðkum ok sorgum

fok sútnm gðrvðllam.

146. f>at kann ek annat, er þurfti ýta synir

þeir er vilja læknar lifa.

147. f>at kann ek ií þriðja, ef mér verðr þörf mikil

hapts við mína heiptmögu:

eggjar ek deyfi

minna andskota, bítat þeim vápn né vélir.

148. f>at kann ek it fjórða, ef mér fyrðar bera

bðnd at boglimum:

svá ek gel,

at ek ganga má, sprettr mér af fótum iQötiirr, en af hðndum hapt.

149. f>at kann ek it fimta, ef ek sé af fári skotinn

fiein í fölki vaða: fiýgra hann svá stint, at ek stððvigak,

ef ek hann sjónum of sék.

150. þat kann ek it sétta, ef mik særir þegn

á rótum rás viðar:

ok þann hal

er mik heipta kveðr, þann eta mein heldr en mik.

151. f>at kann ek it sjaunda, ef ek sé hávan

loga sal um sessmðgmn: brennrat svá breitt, at ek hánum bjargigak,

þann kann ek galdr at gala.

152. f>at kann ek it átta, er öUum er

nytsamlikt at nema: hvars hatr vex

HAVAMAL.

61

með hildings sonuin, þat má ek bœta brátt.

153. þat kann ek it níunda, ef mik nauðr um stendr

at bjarga fari mínu á fioti:

vind ek kyrri

yági á, .ok svæfík allan sæ.

154. þat kann ek it tiunda, ef ek sé túnriður

leika lopti á:

ek svá vinnk,

at þOT viUar fara sinna heim hama, sinna heim huga.

155. (>at kann ek it ellipta, ef ek skal til oxrostu

leiða langvini: imdir randir ek gel, en þeir með ríki fara

heilir hildar til,

heilir hildi frá,

koma þeir heilir hvaðan.

156. þat kann ek it tólpta, ef ek sé á tré uppi

váfa virgilná:

svá ek ríst

ok í rúnum fák, at sá gengr gumi ok mælir við mik.

157. þat kann ek it þrettánda, ef ek skal þegn ungan

verpa vatni á: munat hann falla, þótt hann í fólk komi,

hnígra sá halr fyr hjðrum.

158. f>at kann ek it Qugrtánda, ef ek skal fyrða liði

telja tíva fyr: ása ok álfa

ek kann allra sMl, fár kann ósnotr svá.

159. f>at kann ek it fimtánda, er gól þjóðreyrir

dvergr fyr Dellings durum:

afi gól hann ásum,

en álfum frama, hyggju Hroptatý.

160. þat kann ek it sextánda, ef ek vil ins svinna mans

hafa geð allt ok gaman:

hugi ek hverfi

hvítarmri konu, ok sný ek hennar öUum sefa.

161. f)at kann ek it sjautjánda, at mik mun seint firrask

it manunga man;

Ijóða þessa

mun þú, Loddfáfnir! lengi vanr vera; þó sé þér góð, ef þú getr, nýt, ef þú nemr, þörf, ef þú þiggr !

162. j>at kann ek it átjánda, er ek æva kennik

mey né manns konu,

— allt er betra,

er einn um kann, þat fylgir Ijóða lokum, —

nema þeirri einni,

er mik armi verr, eða mfn systir sé.

163. Nú eru Háva mál kveðin Háva höUu í,

allþörf ýta sonum, óþörf jötna sonum.

HeiU sá er kvað!

heiU sá er kann! njóti sá er nam! heilir þeirs hlýddu!

62

RIGSþULA .

e-tfa

RÍGSMÁL.

&

Ivá segja menn í fornom sögom, at einnhverr af ásom, sá er Heim- dallr hét, fór ferðar sinnar ok fram með sjóvarströndu nökkurri, h kom at einum húsabœ ok nefndisk Kígr. Eptir þeirri sögu er kvæði þetta:

1. At kváðu ganga grœnar brautir öflgan ok aldinn ás kunnigan, ramman ok rðskvan Big stíganda,

f gekk hann meirr at þat miðrar brautar.

2. Kom hann at húsi, hurð var á gætti, inn nam at ganga, eldr var á gólfi : hjón sátu þar

hár a^ ami, Ái ok Erfda aldinfalda.

3. Bígr kunni þeini ráð at segja,

meirr settisk hann miðra fletja, en á hlið hvára hjön salkynna.

^á tók Edda ökkvinn leif þungan ok þykkan, þrunginn sáðum; bar hon meirr at þat miðra skutla, soð var í bolla, setti á bjóð, tvar kálfr soðinn

krása beztr. Bígr kunni þeim ráð at segja, reis hann upp þaðan, rézk at softia; meirr lagðisk hann miðrar rekkju, en á hlið hvára hjón salkynna. , f>ar var hann at þat þrjár nætr saman,

gekk hann meirr at þat miðrar brautar, liðu meirr at þat mánuðr níu. Jóð ól Edda, jósu vatni hösvan ok svartan, hétu f>ræl.*

RIGSþULA.

68

8. Yar þar á hðndom hrokkit skínn, kroppnir knúar, karinir negl,

iSngr digrir, fólligt andlit, lotr hryggr, langir hælar.

9. *Hann nam at vaxa ok yel dafiia,

nam hann meirr at þat magns mn kosta, bast at binda, byrðar görva, bar hann heim at þat hrís gerstan dag. 10. þar kom at garði gengilbeina,

örr var á iljnm, armr sólbmnninn, niðrbjúgt er nef, nefiidisk f>ír. n. Miðra fletja meirr settisk hon, sat hjá henni sonr húss; rœddu ok rýndu, rekkju görðu |>ræll ok f)ír þrungin dœgr.

12. Böm ólu þau, bjuggu ok undu, hygg ek at héti Hreimr ok Fjósnir, Klúrr ok Kleggi, Kefsir, Fúlnir, Drambr, Digraldi, Dröttr ok Hösvir,

13. Lútr ok Leggjaldi,

Iðgðu garða, akra tðddu, unnu at svínum, geita gættu, grófii torf ; ‘^þaðan em komnar þræla ættir. 14. Dœtr vára þær Drumba ok Kumba, Ökkvinkálfa ok ArrinneQa, Tsja ok Ambátt, Eikintsjasna, Tötraghypja ok Trönubeina.

15. Gekk Eígr at þat réttar brautir, kom hann at höUu, hurð var á skíði; inn nam at ganga, eldr var á gólfi, *Afi ok Amma áttu hús.

16. Hjón sátu þar, héldu á sýslu, maðr telgði þar meið til ri^ar: var skegg skapat, skör var fyr enni, skyrtu þröngva, skokkr var á gólfi.

17. Sat þar kona, sveigði rokk, breiddi faðm, bjó til váðar: sveigr var á höfði, smokkr var á bringu, dúkr var á hálsi, dvergar á öxlum.*

64

RIGSþULA.

18. Itígr knnni þeim ráð at segja,

♦ meirr aettisk hann

miðra fletja^

en á hlið hvdra

hjón saJkynna.

19. þá iók Amma

• ♦

20. Rigr kunni þeim ráð at aegja^ reis frá borði, xhzk at sofaa; meirr lagðisk hann miðrar rekkju,

en á hlið hvára hjón salkynna.

21. }>ar var hann at þat þrjár nætr saman,

gekk hann meirr ai þai

miðrar brautar,

liðu meirr at þat

mánuðr níu.

22. Jóð ól Amma, jósu vatni, köUuðu Karl,

kona sveip ripti

♦ ♦

rauðan ok rfóðan, riðuðu augu.

23. Hann nam at vaxa ok vel dafiaa,

oxn nam at temja, arðr at görva, hús at timbra ok hlðður smíða, karta at görva ok keyra plóg.

24. Heim óku þá

hanginlukln, geitakyrtlu, giptn Earli, Snðr heitir sú, settisk und ripti, tbjuggu hjón, bauga deildu, breiddu blæjur ok bú gðrðu.

25. Bðm ölu þau, bjoggu ok undu, hét Halr ok Drengr, Höldr, f>egn ok Smiðr, Breiðr, Bóndi, Bundinskeggi,

Búi ok Boddi, Brattskeggr ok Seggr.

26. Enn hétu svá ððrum nðfnum: Snðt, Brúðr, Svanni, Svarri, Sprakki, Pljóð, Sprund ok Víf, Feima, Eistíll; þaðan eru komnar karla ættir.

27. Gekk Eígr þaðan réttar brautir, kom hann at sal, suðr horfðu dyrr; var hurð hnigin, hringr var 1 gættí, gekk hann inn at þat, gólf var strái

28. Sátu hjón, sásk f augu, Paðir ok Móðir, fingrum at leika; sat húsgumi

ok sneri streng.

RÍ0St>tiLA.

66

álm of bendi, ðrvar skepti.

29. En Mskona hngði at ðrmnm, strank of ripti, sterti enuar, keisti fald,.

kinga yar á bríogn,. síðar sleeðnr, serk bláfán; brún bjartarí, brjóst Ijósara, . háls hvítarí hreinni mjöUu,

30. Eígr kunni þeim ráð at segja,

meirr settisk baun míðra fletja, en á hlið hyára hjón salkynna.

31. þá tók Móðir merktan dúk hvitan af hörvi, hnldi bjdð; hon tók at þat hleifa þunmi, hvíta af hveiti, ok huldi dúk.

32. Pram setti hon skutla fuUa, silfri varða,* fán* fleski

ok fiigla steikta; vín var í konnu,* varðir kalkar, dmkku ok dœmdu, dagr var i sinnum.

33. Kígr kunni þeim ráð at segja, reis hann at þat.

rekkju gerði; meirr lagðisk hami miðrar rekkju^ en á hlið hvára hjón salkynna,

34. f>ar var hann at þat þrjár nætr saman,

gekk hann méirr at þat miðrar brautiu:, liðu meirr at þat mánuðr níu.

35. Svein ól Móðir, silki vaffti, jósu vatni, Jarl létu beita; bleikt var hár, bjartir vangar, ötul váru augu sem yrmlingi.

36. Upp 6x þar Jarl á fietjum, lind nam at skelfa, leggja strengi, cílm at beygja, örvar skepta,

flein at fleygja, frökkur dýja, hestum ríða, hundum verpa, sverðum.bregða, sund at fremja.

37. Kom þar ór runni Sígr gangandi, Bígr gangandi, rúnar kendi; tsitt gaf heiti,

son kvazk eiga, þann bað hann eignask óðalvöUu,

5

6é

Rias(>tJtÁ.

óðalvöUu, aldnar bygðir.

38. Beið hann meirr þaðan myrkan við,

hélug QöU,

nnz at hðUti kom.

39. Skapt nam at dýja, skelfði lind,

hesti hleypti ok hjörvi brá; víg nam at vekja, vöU nam at rjóða, val nam at fella, vá til landa.

40. Eéð hann einn at þat átján búum,

auð nam sMpta, öUum veita: meiðmar ok mösma, mara svangriQa, hringum hreytti, hjó sundr baug.

41. Ókw ærir úrgai- brautir, kómu at hðUu, þar er Hersir bjó; mey átti hann mjóva í garði, hvíta ok horska, hétu Ernw.

42. Báðu hennar ok heim óku, giptu Jarli,

gekk hon und líni; saman bjuggu þau ok sér undu, ættir jóku ok aldrs nutu.

43. *Upp óxu þaf Jarli bomir,

Burr var hinn elzti, en Bam annat, Jóð ok Aðal, Arfi, Mögr,* ♦Kundr hét einn, Konr var hinn yngítí.*

44. ‘Niðr ok Niðjungr, námu leika,

Sonr ok Sveinn, sund ok tafl,* hesta tðmdu, hlifar bendu, skeyti skófu, skelfðu aska.

45. En Konr ungr kunni rúnar, æfinrúnar

ok aldrrúnar; meirr kunni hann mðnnum bjarga, eggjar deyfa, œgi lægja.

46. Klök nam fugla, kyrra elda,

sefa ok sveQa, sorgir lægja;

afl ok eljun átta manna.

47. Hann við Kíg Jari rúnar deildi, brögðuAi beitti

ok betr kunní; þá öðlaðisk ok þá eiga gat Bígr at heita, rúnar kunna.

RIGSþULA.

6?

48. Beið Konr ungr kjðrr ok skóga, kólfi fleygði, kyrði fagla.

þá kvað þat kráka,’ sat á kvisti ein: „Hyat skalto, Konr ungr! kyrra fugla?

49. Heldr mættií ér hestum ríða, hjörum hregða

ok her fella. 50. Á Danr ok Danpr dýrar hallir, œðra óðal, en er hafíð; þeir kunnu vel kjöl at ríða, egg at kenna, undir rjúfa."

o*

<»

HYNDLULJOB

meir

VÖLUSPA HINNI SKÖMMU.

.. .VaB. m». „ejja, yaki, mín vina, Hyndla, systir, er í helli býr! nú er rökkr rökkra, ríða yit skulum til Valhallar ok til yés heilags.

2. Biðjum Herjafððr í hugum sitja! hann geldr ok gefr guU verðuwgw; gaf hann Hermóði hjálm ok brynju, en Sigmundi sverð at þiggja.

3. Gefr hann sigr swmum, en sumum aura, mælsku mörgum

ok mannvit fírum; byri gefr hann brögnum, en brag skáldum, gefr hann mannsemi mörgum rekki.

4. })ór mun hon blóta, þess mun hon biðja, at hann æ við þik einart láti,

þó er hánum ótítt viö jðtnns brúðir.

5. Nú takta úlf þinn einn af stalli !

lát hann renna með runa mínum!" „Seinn er göltr þinn goðveg troða, vilA^a^ ek mar minn mætan hlœða.

6. Flá ertu, Preyja! er þú freistar mín, vísar þú augum

á 0S8 þannig, er þú hefir ver þinn i valsinni, Óttar unga, Innsteins bur."

7. „Dulin ertu, Hyndla! draums ætlik þér,

er þú kveðr ver minn

i valsinni,

þar er göltr glóar,

Qullinbursti,

Hildisvíni,

er mér hagir görðu

dvergax tveir,

Dáinn ok Nabbi.

HYNÐLJULJOB.

69

8. Sennum vit ór söölani! sitja Yit skalom ok om jðfra ættír dœma, gmmia þeirra er frá gððma kvámn.

9. þeir lui£i yeöjat yalamálmi Óttarr migi

ok Angantýr; skylt er at veitat svá at skati ikm angi fðöm-leifð hafi eptir frændr sina.

10. Hörg hann mér geröi hlaðinn steimmi

— nú er grjót þat at gleri orðit — , rauð hann í nýju nauta bláði, æ tráði Óitarr áásynjur. n. Nú láttu foma niðja talda . ok upp bomar ættir manna!

12. Hvat er Skgðldunga^ hvat er SMlfinga, hvat er ÖðJmga^ hvat er Tlfioga, hvat er hðldborit, hvat er hersborit, mest manna val und miðgarði?^

13. „þú ert, Óttarr! boríim Innsteini, en Innsteinn var Álfí innm gamla^ Áljfr var Úlfi, Úlfr Sæ&ra,

en Sæ&ri

Svan inum rauða.

14. Móður átti faðir þinn menjum gðfga, bygg ek, at hon héti Hlédís gyðja;

Fróði var faðir þeirrar, en Fríund móðir; ðU þtftti œtb sú með yfirmðnnum.

15. Áli var áðr ðflgastr manna, Hálf dan fyrri hæstr S^ðldunga; fræg váru fólkvíg þau er framr gerði, hvarfla þóttu hans verk með himins skautum.

16. Efldisk hann við Eymund, œztan manna,

en hann vá Sigtrygg með svðlum eggjum, eiga gekk Álmveig^ œzta kvenna, ólu þau ok áttu átján sonn.

17. tþaðan mí Skjðldungar,

þaðan eru Skilfingar, þaðan öðlingar, þaðan Ynglingar, þaðan hðldborit, þaðan hersborit, mest manna val und miðgarði; allt er þat ætt þín, Óttarr heimski!

18. Var Hildigmm hennar mððir Sváfu bam

ok Sækonungs;

70

HYKDLULJOÐ.

allt er þat ætt þín, Óttarr beimski! varðar at viti svá, villtu enn lengra?

19. Dagr átti f>óru drengja móður, ólust í ætt þar œztir kai^ar: Fraðmarr ok Gyrðr ok Prekar báðir, Ámr ok Jösormarr, Álfr inn gamli.*

20. KetiU bét vinr þeúra, Klyps arfþegi,

var hann mððnr£&ðir móður þinnar; þar var Fróði, fyrr enn Eárii

Álfr um getinn.

21. Aanna var næst þar Nökkva dóttir,

var mðgr bennar mágr þíns föður; fymd er sú mœgð, fram tel ek lengra,* allt er þat ætt þín, Óttarr beimsM!

22. *Haki var Hveðnu hóti beztr sona, en Hveðnu var Hjörvarör faðir; ísólfr ok Ásólfr ölmóðs synir

ok Skúrbildar Skekkils dóttur.

23. • Gunnarr bálkr, Grímr /larðskafl, járnskjöldr t>órir.

Úlfr gfnandi; skaltu til telja skatna margra, allt er þat ætt þín, Öttarr beimskil*

24. Henxxrár ok Hjárvarár^ Hrani ok Angantgr^ Búi ok Brami,

Barri ok Beifiiir, Tindr ok Tyrfii^ ok tvefr Haddingjar; allt er þob ætt þín, Óttarr beimaki!

25. þeir i Bóhn austr bomir váru Amgríms synir

ok Eyforu; brðkun berserlga bðls margskonajr um Iðnd ok um Iðg, sem logi foori.*

26. Allir bomir frá Jðrmunreki Sigurðar mági,

— hlýð þú sðgu minni! fólkumgrimms þess er F&fd vá; *allt er þat ætt þín, Óttarr heimski!

27. Sá var vísir frá Völsungi, ok Hjördís frá Hrauðungi, en Eylimi

frá öðlinguni; ’ allt er þat ætt þín, Óttarr heimski!

28. Gunnarr ok Hðgni Gjúka arfar.

HYNDLUUOÐ.

71

ok it sama Ga&rún systir þeirra; vara Guthoimr Gjúka ættar, þó var hann bróðir beggja þeirra.*

29. Haraldr bilditönn borinn Hrœreki slðngvanbaQga,

sonr* yar haiui Auðar,

Auðr djúptíðga

ívars dóttir,

en Báðbarðr

var Bandvés faðir.

30. *KunnaA; báða Brodd ok Hörfi, váru þeir í hirð Hrólfs infl gamla; þeir váxu gunmar goðum signaðir; allt er þat ætt þin, Óttarr heimsM!’’

31. Váru eUiftt æsir taldir, Baldr er hné við banaþáííi; þess lézk Vali verðr at hefha, shis bróður

slð haon handbana.*

32. Var Baldrs faðh- Burs aiTÍþegi,

Freyr átti Ckrði, . hon var QýmÍB iótíir^

jðtna ættar, ok Aurboðu.

33. p6 var þjassi þeirra frændi skautgjam jðtunn, hans var Skaði dóttir. Mart segjnm þér

ok munum fleira„ vðrumk at viti sv4r viUtu enn lengm?*

34. tErii vðlur aUar ;

frá Viðólfl, vitkar aUir frá Vilmeiði, seidherendx frá Svarthöfða, jðtnar aUir frá Ými kpmnir«

35. t*Heiðr ok Hrossþjófr

Hrímnis kindar. Mart segjum þér ok munum fleira, vðrumk at viti svá, vUltu en^ lengraP

36. Varð m» borinn í árdaga

rammaukinik mjðk rðgna kindar; níu báru þann nadc^ðfgan mann jðtna mejjar

við jarðar þröm.*

37. Hann Gjálp um bar, hann Greip um bar, bar hann Eistla

ok Eyrgjafa, hann bar Ulfrún. ok Angeyja,

72

HYNÐLULJO©.

Imdi’ ok Atla ok Jámsaxa.

38. Sá var aukinn jarðar megni, syalkðldxtm sæ ok sönardreyra. Mart segjum þér ok munum fleira, vörumk at viii avd^ villtu enn lengraf

39. Ól úlf Loki við Angrboðu, en Sleipni gat Tið Svaðilfara; eitt þótti skars allra feiknast,

þat var bróður frá Byleists komit.

40. Loki af lijarta lindi brendu^

fann hann hálfsviðinn hugstein konu; varð Loptr kviöugr af konu illri, þaðan er á foldu flagð hvert komit.

41. Haf gengr hríöum við himin sjálfan, líðr lönd yfir,

en lopt bilar; þaðan koma snjövar ok snarir vindar, þá er í ráði, at regn um þrjóti.

42. Varð einn borinn öUum meiri,

sá var auMnn jarðar megni; þann kveða stiUi

stóniðgastan, Sif siQaðan, sjðtnm g(yrvöllum. 43. pk kenur andaopr enn mátkarí, þó þori^a^ þann at nefiia; fáiir sjá nú fram um lengra, en Óðinn mam úlfi mœta.

44. „Ber þú minnis ðl mínum gelti!

svá hann OU muni orð at tína þessar rœðu •

á þriðja momi, þá er þeir Angantýr ættir rekja."

45. „Snúðu hraut héðan! sofa lystir mik,

fær þú fátt af mér fríðra kosta;* rannt at Oði ey þreyjandi, skutusk þ^ fleiri und fyrirskyrtu. " *

46. ^Ek slæ eldi of íviðju,

svá at þú (Bva kemsk aptr héðan: hleypr þú, eðlvina! úti á náttum, sem með hðfrum Heiörún fari."

HYNDLULJOÐ.

73

47. „Hyr sé ek brenna en hauðr loga, yerða flestir Qðrlau^n þola: ber þú Óttari björ at hendi eitri blandinn mjðk iUu heílli!^

48. „OrðheiU þín ’ skal engu ráða, þóttu, braðr jðtons! bðlvi heitir; hann skal drekka dýrar veigar, bið ek Óttari oU goð dttga/’

74

VÖLUNDARKVIÐA.

N,

íðuðr hét konungr í Svíþjóð; hann átti tvá sonn ok eina dóttur, hon hét Böðvildr. Brœðr váru þrír, synir Pinna-konungs; hét

5 einn Slagfiðr, annarr Egill, þriði Völundr; þeir skriðu ok veiddu dýr. þeir kvámu í íllfdali ok gerðu sér þar hús; þar er vatn, er heitir Úlfsjár. Snemma of

lomorgin fundu þeir á vazstrðndu konur þrjár, ok spunnu lín; þar váru hjá þeim álptarhamirþeirra; þat váru valkyrjur. þar váru tvær dœtr í/löðvés konungs, Hlað-

uguðr svanhvít ok Hervör álmvítr, in þriðja var Ölrún Kjárs dóttir afVallandi. þeir^höfðu þærheim til skála með sér. Fékk Egill ölrúnar, en Slagfiðr Svanhvítrar,

20 en Völundr Álmvítíar. j^au bjuggu sjauvetr; þá flugu þær at vitja víga ok kvámu eigi aptr. I>á skreið Egill at leita ölrúnar, en Slagfiðr leitaði Svanhvítrar, en

25Vðlundr sat í Úlfdölum. Hann var hagastr maðr, svá at menn viti í fomum sögum. Níðuðr konungr lét hann hðndum taka, svá sem her er um kveðit.

1. Meyjar flugu sunnan myrkvið í gögnum, álmvítr ungar*, örlög drýgja;

þær á sævarstrðnd settusk at hvílask drósir suðrœnar, dýrt lín spunnu. Ein nam þeirra Egil at verja, ffðgr mær fira,

faðmi Ijósum; ðnnur var svanhvít, svanQaðrar dró; en in þríðja þeirra systra varði hvítan háls F($Amdar. Sátu síðan sjau vetr at þat, en inn átta allan þráðu, fen inn níunda

nauðr um skildi: meyjar fýstusk á myrkvan við, álmvítr ungar, örlög drýgja, Eom þar af veiði veáreygr skyti, Völunch^t Uðandi um langan veg, Slagfiðr ok EgiU, sali fundu auða, gengu út ok inn ok um sásk. Austr skieið Egill

VOLUNÐARKTIÐA.

75

at ÖMnu, en suðr Slagfiðr at syanhirita; en einn Völmidr sat i Ulfdðlum, [beið þaðan bjartrar brúóar kvdmú],

6. Hann sló goll rautt við gim &stan, lukti hann alla lidbauga vel;

svá beið hann sinnar Ijóssar kvánar, ef hámmi koma gerði.

7. þat spyrr Níðuðr Njara dróttinn, at einn Völnndr sat í Úlfdölum.

8. Nóttum /óru seggir, negldar váru brynjur, skUdir bliku þeirra Yið inn skarða mána; stigu ór sððlum

at salar gafli, gengu inn þaðan endlangan sal.

9. Sá þeir á foast bauga dregna, sjau hundruð allra, er sá seggr átti ; ok þeir af tóku, ok þeir á létu, fyr einn utan, er þehr af léta.

10. Kom þar af veiðf veðreygr skyti, Vðlundr, Uðandi um langan veg; gekk brúnni

beru faold steikja, ár brann hrísi allþurr Aira, viðr inn vindþurri, fyr VölundL

11. Sat á berQalli, bauga taldi ál& Ijóði, eins saknaði; hugði hann, at hefði möðvés dóttir, álmvítr unga,

væri hon aptr komin.

12. Sat hann svá lengi, at hann sofhaði,

ok hann vaknaði

viljalauss:

vissi sér á hðndum

hð^gar nauðir,

en i fðtum

fjðtur um spenion.

13. „Hverir ‘ru jöfrajr þeir er á Iðgða besti byr sima ok mik bundu?" Eallaði nú Níðuðr Njara dróttinn:

14. ,,Hvar gaztu, Vðlundr, visi álfa!

váia aura

í Úlfdðlum?

guU vara þar

á Grana laiðu^

Qarri hugðaA; várt land

göllum Bínar.^

15. „Man ek, at vér meiri mæti áttum,

er Tér heil hjá beima várum;

76

YOLUNDABKyiÐA.

Hlaðguðr ok Hervðr, borin var Hlöðyé, knnn rar Ölrún Kjárs dóttár."

16. Uti siendr kunnig kván Nidaðar^

ok hon inn om gekk

endlangan sal,

stóð á gólfi,

stilti rðddn:

„Era sá nú hýrr,

er ór holti ferr."

Níðuðr konungr gaf dóttor sinni

Bððvildi guUhring þann er hann

tók af bastinu at Yðlundar; en

hann sjálfr bar syerðit, er Yðl-

5undr átti. En dróttoing kvað:

17. „Ánnm eru augu ormi þeim inum Mua, tenn hánum tejgjask, er hánum er tét srerð, fok hann Bððvildar

baug um þekkir; .

sníðið ér hann

sina magni,

ok setið hann síðan

í Sævarstöð!" Svá var gört, at skomar váru sinar i Imésfótum, ok settr í hólm einn, er þar var fyr landi, er hét Sævarsts^r. þar ssmíðaði hann konungi allskyns gðrsimar. Engi maðr þorði at fara til hans, nema koBungr einn. Völundr kvað:

18. „Skínn Níðaði sverð á linda, þat er ek hvesta, sem ek hagast kunna,

fok ek herðak,

sem mér hoBgst þóttí; sá er mér &&nn OEiækir æ Qarri borinn, séka^ ek þann Vðlundi til smiftju borinn.

19. Nú berr Bððvildr brúðar mimiar

— bíðkat ek þess bót — « bauga rauSa.^ Sathann, néluumsvaf^ ávalt, ok hann sló hamri, vél gðrði hann heldr hvatt KHiaðL

20. Drifu ungir tveir á dyrr sjá synir Nfða&ar

i Sævarstðð.

21. Eómu þeir til kistu, krðJðu lukla,

opin var iUáð,

en þeir í sá;

Qðid var þar menja,

er þeim mðgum sýndisk

at væri gull rautt

ok gðrsímar.

22. „Eomið einir tveir, komið annars dags! ykkr læt ek þat gull um gefit verða; segiða meyjum

né salþjóðum, manni ðngnm, at it mik fynmi^

23. Snemma kallaðt seggr annan, bróðir á bróður: ^Gðngum baag sjáP Eómu til Mstu,

VÖLmÍÐARSVtÐA.

í?

krðfSa lukla, opÍD var illúðT er þeir í litiL

24. Sneið af hðfhö húna þeiira

ok uBd fen l^ðtara fœtr om lagði; en þær skálar, er und skðrom váro, sveip hann ntan silfri, seldi Níðaði.

25. En ór augum . jarknasteina

sendi hann komiigri hxín Níðaðar; en ór tðnnum tyeggja þeixra sló hann bijóstkringlur, sendi Bððvildi. ^6. I>á nam Bððyildr baugi at hrdsa,

bar hann Völundi^ er brotit hafði: „þorigaA; at segja, nema þér einum.^’

27. „Ek bœtí svá brest á gulli, at feðr þínum fegri þykkir ok mceðr þinni miklu betri

ok sjálM þér at sama hófí.’'

28. Bar hann hana bjóri, þvíat hann betr kunni, svá at hon í sessi

um so&aði. „Nú hefi^ hefht harmaminna

allra, nema einna íviðgjamra."

29. ^Vel ek!" kvað Völundr, „verðaA; á filjum,

þeim er mik Níðaðar námu rekkar^’ < Hlæjandi Yðlundr höfsk: at lopti, grátandi Bððvildr gekk ór ejju, f tregði ftr friðils ok f5ður reiði.

30. Úti stendr kunnig kván Níðáðar,

ok hon inn um gekk endlangan sal

• en hann á salgarð settisk at hvílask — : „Vakir þú? Níðuðr Njara dróttinn!"

31. „Vakiifc ávalt vilja^uss, sofnaA: minst

síz mina sonu dauða; keU mik í hðfiið, köld eru mér ráð þín, vilnumk ek þess nú, at ek við Vðliuid dœma.

32. Seg þú mér þat, Vðlundr, vísi álfa!

af heilum hvat varð tónum mínum?"

33. „Eiða skaltu mér áðr alla vinna:

at sMps borði ok at skjaldar rðnd, at mars bœgi ok at mækis egg:

34. At þú kveliat kván Völundar,

?8

völundarkVi^A.

né brúði minni at bana verðir, þótt vér kván eigim þá er þér kunnið, eða jóð eigim innan hallar.

35. Gakk þú til sniiðju þeirrar er þú görðir! þar fíðr þá belgi blóði stokna:

sneið ek af hðAið húna þinna ok und fen íjötars fœtr mn lagðak.

36. En þær skálar,

er und skörum yáru, sveip ek utan sil&i, seídaA; Níðaði; en ór augum jarknasteina sendai kunnigri kván Níðaðar.

37. En 6r tönnum tveggja þeirra

sló ek bojóðtkringlur, senda^ Bððvildi; nú gengr Böðvildr bami aukio, einga dóttir ykkur beggja."

38. ,,Mæltira þú þat mál, er mik meirr tregi,

né ek þik viija Yðltmdr! verr um níta; erat svá maðr bár, at þik af hesti taki., fné svá ðflugr,

at þik neðan stgöti, þar er þú skoUir við ský uppi."

39. mæjandi Vöiimdr hófsk at lopti,

en ókátr Mðuðr sat þá eptir.

40. „Upp rístu, f>akJa:áðr, þræll minn inn bezti! bið þú Böðvildi, mey ’na brahvítu, ganga fagrvarið

við f&ður rœða!

41. Er þat satt, Bððvildr! er sögðu mér:

sátuð it Völundr saman í hólmi?"

42. „Satt er þat, Níðaðr! er sagði þér:

sátu vit Völundr saman í hólmi f eina ögurstund,

æva skyldi; ek vætr hánum vinna kunnak, ek vætr hinum vinna máttak.^

?d

HEL6AKVIÐA HJÖRVARÐSSONAR.

tt

Ljöitarðr Tiét konungr^. hann áttí^órar konur: ein hét Álfhildr, son þeirra hét Héðinn ; önnur hét Særeiðr, þeirrason hétHuxnlungr;

Bin þriðja hét Sinijóð, þeirra son hét Hymlingr. Hjðrvarðr konungr hafði þess heit strengt, at eiga þá konu, er hmn vissi vænsta. Hann spurði, at Sváftiir konungr

loátti dóttur allra fegrsta, sú hét

Sigrlinn. Iðmundr hét jarl hans ;

AtlÍYar hans son, er fdr at biðja

Sigrlinnar til handa konungi.*

Atli jarls SOD stóð einn dag við

islund nökkurn, eti fiigl sat í lim- onum uppi yfir hánum ok hafði heyrt til, at hans menn kðUuðu vænstar konur þær er BJðrvarðr konungr áttí. Fuglinn kvakadi,

30 en Atli hlýddi, hvat hann sagði ; híinn kvað:

1. „Sáttu Sigrlirin Sváfhis dóttur, mey ’na fegrstu í munarheimiP þó er hagligar Hjðrvarðs konur gumnum þykkja at Glasis lundi.'*

2. „Mundu við Atla Iðmundar son, fugl fróðhugaðr! fleira mæla?"

— „Mun ék, ef mik buðlun^

blóta vildi;

ok kýs ek þaz ek vil

ór konutigs gaiði."

3. „Ejósattu Hjörvarð né hans sonu,

né inar f5gru fylkis brúðir, eigi bráðir þær er buðlungr á! kaupum vel saman! þat er vina kynni."

4. „Hof mun ek kjósa, hðrga margal, gullhymdar kýr

frá grams búi,

ef liánum Sigrlinn

sefr á armi

ok ðnauðig

jðfri fylgir." j>etta var, áðr Atli fœri. — Hann dvaldisk vetrlangt með Sváfiii konungi. Fránmarr hét þar jarl, fóstri Sigrlittriar; dóttir hans hét Álöf. Jarlinn réð, at meyjar vars synjat, ok fór Atli heim. — En er hann kom heim, ok konungr spurði hann tíðinda, kvað hann:

5. „HöiFum er&ði ok ekki orihdi: mara þraut óra á megin^alli, urðum síðan

80

HELOAKVIÐA HJOBVAiU^SSOKAB.

Sæmom vaða^

þá var oss synjat

SYáfiiis dóttnr

hríngam gœðdrar,

er vér hafa vildmn." Eonungr bað, at þeir skyldn fara annat sinn; ok fór hann sjálfr. En er þeir kómn upp á i^all, ok sá á Sváfaland landsbruna ok jó- 6 reyki stóra. Beið konuBgr af fjallinu fram í landit ok tók náttböl við á eina. AtU hélt vörð ok fór yfir ána; hann fann eitt hús; fugl mikiU sat á lohúsinu ok gætti, ok var so&aðr. Atli skaut spjóti faglinn til bana ; en í húsinu fann hann Sigrlinn konungs döttur ok Álöfu jarls dóttur ok hafði þær báðar braut ismeð sér. Fránmarr jarl hafcM hamazk í amar líki ok varit þær fyrir heraum með Qölkyngi. Hróðmarr hét konungr, biðiU Sigr- linnar; hann drs^ Sváfa-konung 20 ok hafði rænt ok brent landit. Hjörvarðr konungr fékk Sigrlinnar, en Atli Álöfar.

Hjorvarðr ok Sigrlinn áttu son mikinn ok vænan ; hann var þðgull, 25ekki nafii festisk viðhann. Hann sat á haugi, hann sá ríða valkyrjur níu, ok var ein göfagligust; hon kvað : 6. „Síð mundu, Helgi!

hringum ráða,

ríkr rógapaldr!

né BoðulsvðUum,

— öm gól árla —

ef þú æ þegir, þóttu harðan hug, hilmir! gjaldir.''

7. ^vat lætr þú fylgja Helga nafiii,

brúðr bjartlituð! alls þú bjóða ræðr? hygg þó fSfT öUum atkvæðum vell þikhat ek þaít, nema þik hafa.^.''

8. ^Sverð veit ek liggja í Sigarshölmi

f]^rum færa «

en fimm togu; eitt er þeirra ðUum betra vígnesta bðl ok varit gulli.

9. Hringr er í hjaltí, hugr er í miðju, ógn er í oddi þeim er eiga getr; Uggr með eggju ormr dreyrfáðr^

en á valbðstu

verpr naðr hala.^ EyUmi hét konungr, dóttir bans var Sváfa, hon var valkyrj.a ok reið lopt ok Iðg; hoin gaf 9elga nafíi þetta ok hUfði hánum opt síðan í orrostum. Helgi kvað: s

10. „Ertattu, Hjörvaxðr!

heilráðr kopungr,

fólks oddviti!

þóttu frægr sér;

léztu eld eta

jöfra bygðir,

en þeir angr við þik

ekki gðrðu.

HELGAKVIBA HJOBVABÐSSOKAR.

81

11. En Hróömarr sk$l hringam ráð&, þeim er áttu

órir Biðjar;

sá sésk fyUir

fæst at lífi,

hyggsk aldanðra

arfi at r&ða.’’ Hjörvarðr svarar, at hann mundi fá lið Helga, ef hann yiU hefiia móðurföðnr sins. “þá sótti Helgi sverðit, er Syáfi). vísaði hánum til; sþá fór hann ok Atli ok feldu Hróðmar ok unnu mörg þrekvirki.

in.

Hann drap Hata jðtun^ er hann

sat á bergi nðkkum. Helgi ok

itli lágu skipum i Hatafirði ; Atli

löhélt vörð inn fjrrra hlut nætrinnar.

flnmgerðr Hata dóttir kvað:

12. „Hverir ‘ru höldar í Hatafirði?

sj^ðldum er tjaldat áskipum*; frœknliga látið, fitt hygg ek yðr sóásk, kennið mér nafii konungs!’’ Atli kvað:

13. „Helgi hann heitir, en þú hvergi mátt

vinna grand grsgoii:

jámborgir ‘ru

um ððlings flota, knegut oss fálur fara.”"

14. „Hve þw heitir*? halr inn ámátki!

hve þik kalla konir?

fylkir þér trúir,

er þik í f5grum lætr beits stafhi búa.’’

15. „Atli ek heiti,

atall skal ek þk vera, mjðk em ek gífinum gramastr; úrgan stafii ek hefí opt búit ok kvaldar kveldriður.

16. Hve þú heitir? hála nágráðug!

nefiidu þinn, fála, f5ður!

niu röstum

er þú skyldir neðarr vera, ok vaxi þér á baðmi barr."

17. „Hrímgerðr ek heiti, Hati hét minn faðir,

þann vissaA; ámátkastan jðtun:

margar brúðir

hann lét fiá búi teknar, unz hann Hei^i hjó."

18. „J>á vart, hála!

fyr hildings skipum ok látt í Qarðar mynni fyrii':

ræsis rekka

er þú vildir Bán gefa, ef þér kœmit í þverst þvari.** 19i „Duliðr ertu nú, Atli!

draums kveð ek þér vera, síga lætr þú brýnn fyr brár:

móðir mín lá.

fyr mildings sMpum, ek drekta Hlððvarðs sonum 1

hafi.

20. Gneggja myndir þú, Atli! ef þú geldr ne værir,

brettir sinn Hrímgerðr hala;

aptarla lýarta

hygg ek at þitt, Atli! sé, þótt þú hafir reina rödd."

21. „Bemi mun þér ek þykkia, ef þú reyna knátt,

ok stígaÆ* land af legi:

6

82

HBLGAKYIÐA HJÖRVARÐ880NAR.

ðU muntu lemjask, ef mér er aUmgat, ok sveigja þimi, *Hrímgerðr!

hala."

22. „AtU! gakk þú á land, ef afli treystisk,

ok hittmnk í yík Yarins!

ri^a rétti

er þú mmit, rekkr! fá, ef þú mér í krummm: kemr.^

23. „Munka^ ek ganga, áðr gomnar vakna

ok halda of vísa vðrð:

era mér ðrv^nt,

nær óni komir skass! upp undir skipi.^ Hrimgerár kvað:

24. „Vaki þú, Helgi!

ok bœt við Hrímgerði, er þú lézt hðggvinn Hata!

eina nótt

kná hon hjá jðfri so&, þá hefir hon bölva bœtr." Helgi hoaði

25. „Loðinn heitir, er þik skal

eiga, leið ertu mannkyni, sá býr 1 j)ollejju þurs: hundvíss jðtunn, hraunbúa verstr, sá er þér makligr maðr." Hrímgerdr kvaði

26. „Hina viUdu heldr, Helgi! er réð hafhir skoða

fyrri nótt með flrum:

mar^gullin mær

mér þótti afli bera, hér sté hon land af legi ok festi svá yðvam flota.

27. Hon ein því veldr,

er ek míkak bttðlungs mðDnnm baiia.’’ Helffi kvað:

28. „Heyrðu nú, Hrímgerðr! ef ek bœti harma þér,

segðu gðrr grami: var sú ein vættr, • er barg ððlings skipum, eða fðru þær fleiri samanP’’ Hrímgerðr kvað:

29. n{»rennar níuÐdir meyja, þó reið ein fyrir

hvit und hjálmi mær; marir hristusk, stóð af mðnum þeirra dðgg í djúpa daU, hagl í háva viðu; þaðan kemr með ðldmn ár, allt var mér þat leitt, er

leitk.* AtU koað:

30. „Austr lítttt nú, Hrímgerðr! ef þik lostna hefir

Helgi helstðfnm; á landi ok á legi borgit er hfðungs flota ok siklings mðnnum it sama. Helgi kvað:

31. „Dagr er nú, Hrímgerör! en þik dvalda hefir

Atli til aldrlaga;

hafiiarmark þykkir

hlœgUgt vera, þars þú í steins Uki stendr.

IV.

Helgi konungr var aUmikill hermaðr; hann kom tíl Eylima konungs ok bað Sváfii, dótturhans.

HBLQAKVIÐA HJÖBVABÐSSONAB.

83

{)au Helgí ok Syáfa yeittask várar

5 ok onnusk flirðn mikíi Svá& var

heima með feðr síniiin , en Helgi

í heraaði; var Syáfa valkyija enn

sem fyrr.

Héðinn var heima með fðður

10 sÍDum, Hjörvarði konnngi, i Noregi. Héðinn fór einn saman heim ór skögi jólaaptan ok fann troUkonn ; sú reið vargi ok hafði orma at taumum, ok bauð fylgð sina Héðni.

uNei, sagði hann. Hon sagði: „þess skaltu gjalda at l»ragarftiUi. "" Um kveldit váru heitstrengingar ; var framleiddr sónargöltr, lögðu menn þar á hendr sínar, ok

2ostrengðu menn þá heit at brag- arftilli. Héðinn strengði heit til Sv&iuEylimadóttur, unnnstuHelga bróSur síns, ok iðraðisk svá mjðk, ðt hann gekk á braut vilUstigu

25 suðr á lönd, ok fann Helga bróður sinn. Helgi kvað:

32. ,,Eomdu heiU, Héðinn! hvat kantu segja

nýra spjaUa ór xíor ðrvegí? hví er þér, stiUir! stðkt ór landi,

ok ert einn kominn

oss at finna?''

33. „Mik hefir myklu glœpr meiri söttan:

ek hefi kema ina konungbomu brúði þína at bragarfaUi."

34. „Sakaska þú! sðnn munu verða ðlmál, Héðinn!

okkur beggja,

35. Mér hefir stiUix ste/nt til eyrar, þriggja nátta skylak þar koma; if er mér á þvl, at ek aptr koma, þá má at góðu görask* sUkt, ef skal.''

36. „Sagðir þú, Helgi! at Héðinn væri góðs verðr firá þér ok gjafa stórra; þér er sœmra sverð at rjóða,

en fi-ið gefa ^andum þínum." •þá kvað Helgi:

37. „Eeið á vargi, er xökkYÍt var, fijóð eitt, er Eiðin fylgju beiddi:

hon vissi þat,

at veginn mundi

SigrUnnar sonr

á SigarsvöUum." þat kvað Helgi, þvíat hann grunaði um feigð sína, ok þat at fylgjur hans höfðu vitjat Héðins, þá er hann sá konuna ríða varginum.

AUr hét konungr, son Hróðmars, 5 er Helga hafði vöU haslaðan á SigarsveUi á þriggja nátta fresti.* J>ar var orrosta mikil, ok fékk þar Helgi banasár.

38. Sendi Helgi

Sigai* at ríða

eptir EyUma

einga dóttur:

biðr bráðUga

6*

84

HELGAKVIÐA HJÖRVARÐS80NAR.

búna verða, ef hon Yill finna fylki kvikyan. Sigarr kvaá:

39. „Mik hefir Helgi hingat sendan, Yið þik, Sváfa ! sjálfa at mæla: þik kvazk hilmir’ hitta vilja,

áðr ítrborinn öndn týndi.** Sodfa kvað:

40. Bvat varð Helga Hjörvarðs syni? mér er harðliga harma leitat;

ef hann sax um lék, eða sverð nm beit, þeim skal ek gumna grand um vinna,’’ Sigarr kvað:

41. „Péll hér í morgun at Frekasteini buðlungr sá er var baztr und sólu; Álfr mun sigri öUum ráða,

þótt þetta sinn þörfgi væri." Helgi kvað:

42. „Heil verðu, Sváfa! hug skaltn deila, sjá mun í heimi

hinsstr Amdr vera: ijá buðlungi bloðða undir, mér hefir hjðrr komit hjarta it næsta.

43. Bið ek þik, Sváía!

— brúðr, gráttattu! — ef þú vill minu máli hlýða: at þú Héðni hvflu gðrvír ok jðfur ungan ástum leiðir.’’ Sváfa kvaði

44. ^Mælt hafðaA; þat í munarheimi,

þá er mér Helgi hrii^ valdi: myndigai; lostig at liðinn fylki jðfhr ókunnan armi veija."

Hhðinn kvað:

45. ^Eystu mik, Sváfa! kem^a^ ek áðr Bogheims á vit

né BððulsQalla, áðr ek hefiit hefik Hjðrvarðs sonar, þess er buölungr var beztr und sólu.^ Helgi ok Sváfa er sagt at væri endrborin.

HELGAKVIÐA HUNDINGSBANA

HIN PYRBI.

85

T

1. Ar var alda

þat er arar guUu, hnigu heilög vötn af HiminQðUum: þá hafði Helga inn hugumstóra Borghildr borit í Brálundi.

2. Nótt varð i bœ, Qomir kvámu,, þær er ððlingi aldr uni skópu: þann báðu fylM frægstan verða ok buðlunga beztan þykkja.

3. Sneru þær af aíli örlögþáttu,

þá er borgir braut í Brálundi: þær um greiddu gullin símu ok und mánasal miðjan festu.

4. j>ær austr ok vestr enda £ílu,

þar átti lofðungr land á miUi; brá nipt Nera á norðrvega

einni festi,

ey bað hon halda.

5. Eitt var at angri Tlfinga nið,

er þeirri mejju m^núð fœddi: hrafn kvað at hraM — sat á hám meiði andvanr átu — : „Ek veit nðkkut.

6. Stendr í brynju burr Sigmundar dœgrs eins gamall, nú er dagr kominn ; hvessir augu

sem hildingar, sá er varga vinr, vit skulum teitir.'*

7. Drótt þótti 3á döglingr vera, kváðu með gumnum god’ix kominn; sjálir gekk vísi

6r vígþrimu, ungum fœra ftrlauk grami.

8. Gaf hann Helga nafn ok Hringstaði, SólfjöU, SnæfjöU

ok SigarsvöUu,

86

&ELGAKyiÐA HUNDmaSBA^A í.

Hringstöð, Hátún ok Himinyanga, blóðorm búinn brœðr SinQðtla. 9. t>á nam at vaxa fyr vina brjósti álmr itrborinn yndis Ijöma; hann galt ok gaf guU verðungu, sparðií hilmir hodd blóðrekinn.

10. Skamt lét vísi vígs at biða,

þá er fylkir var fimtán vetra: ok hann harðan lét Hunding veginn, þann er lengi réð löndum ok þegnum.

11. Kvöddu síöan Sigmundar bur auðs ok hringa Hundings synir; þvíat þehr áttu jöM at gjalda Qámám mikit ok f5ður dauða.

12. Létat buðlungr bótir uppi,

né niðja in heldr

nefgjöld fá:

ván kvað hann mundu

veðrs ins mikla

grára geiral

ok gremi Úðins.

13. .Fara hildingar J

hjörstefnu til, þeirrar er lögðu

at Logal^ðllum: sleit Próða frið fjanda á milli, fara Viðris grey valgjðm um ey.

14. Settisk vísi,

þá er vegit hafði Álf ok Eyjólf, und arasteini, Hjörvarð ok Hervarð, Hundings sonu, farit hafði hann allri ætt geirmímis.

15. þá brá Ijóma af LogaJgðUum,

en af þeim Ijómum leiptrir kvámu.

16. Sd þar mildingr meyjar rida

Imdx und hjálmum á Himinvanga: brynjur váru þeirra blóði stoknar, en af geirum geislar stóðu.

17. Frá árliga ór úlfiði döglingr at því dísir suðrœnar: ef þær vildi heim með hildingum þá nótt fara; þrymi’ var álma,

18. En af hesti Hðgna ddttir

— líddi randa rym —- ræsi sagðií

„Hygg ek, at vér eigim aðrar sýslur,

fifitÓABiVlÐA ÍÍÚNI>níQSBA!^A í.

8Í

en með l^augbrota björ at drel^a.

19. Hefir ndiin faðir

■

meyju sinni’ grímmtUQ * heitit Granmars syni; en ek hefi, Helgi! Hððbrodd kveðinn konnng óneisan sem kattar son.

20. p6 kemr fylkir fára nátta

[ok hefir keim með ehr

Högna dátiur]:

nema þú hánum vísir

valstefnu til,

eða mey nemir

fri mildingi.’’ Bdgi kvað: 21 „Uggia þú

ísungs bana!

fyrr mun dólga dynr, .

nema ek dauðr sják.^'

22. Sendi áru allyaLdr þaðan

of land ok um Iðg, leiðar at biðja: iðgnógan ógnar Ijóma brögnum bjóða ok burum þeirra.

23. „Biðið skjótliga til skipa ganga ok at Brandeyju búna verða!" t>aðan beið þengill, Unz þing kvámu halír hundmargir 6y Héðinseyju.

24. Ok þar af strðndum ór Stafhsnesi

beit heTmörg skriðu ok búin guUi; spurði Helgi Hjörleif at því : „Hefir þú kannaða koni óneisa?'*

25. En ungr konungr öðrum sagði, seint kvað at telja af Trönueyri langhðfðuð skip und Ifððndum, þau er í örvasund utan fóru. .

26. „Tólf huíidruð tryggra manna; þö er í Hátúnum hálfii fleira víglið konuíigs, ván erumi! rómu."

27. Svá brá stýrir . staMjðldum af, at mildinga mengi vakti,

f ok döglingar dagsbrún sjá, ok siklingar sneru upp við tré vefnistingum á Varinsfirði.

28. Varð ára ymr ok jáma glymr, brast rönd við rönd, reru víkingar: eisandi gekk

und öðlingum lofðungs floti

m

HBLÓARVÍÐA JaUKDÍNGSÖAKA t.

IðndQin Qarrí.

29. Svar/ var at heyra, er saman kvámu Kólgu syðidr

ok kilir langir,

« sem bjðrg eða brim

brotna mundi.

30. Ðraga bað Helgi há segl ofarr, varðat hrönnum hðih þingloga, þá er ógurlig Œgis dóttir stagstfóm-mðrum steypa vildi.

31. En þeim sjálfum Sigrún ofan fólkdjðrf um barg ok fari þeirra: snðrisk ramliga Bán ór hendi gjálfrdýr konungs at Gnípalundi.

32. Samt þar um aptan í Unavágum flaust fagrbúin fljóta knáttu;

en þeir sjálfir írá Svarinshaugi með hermdar hug her kðnnuðu.

33. Prá góðborinn Guðmundr at því: „Hverr er landreki sá er liði stýrir, ok hann feiknalið fœrir at landi?"

34. Singðtli kvað,

slðng upp við rá rauðum skildi, rðnd var 6r gulli — þar var ‘sundvðrðr sá er svara kumii ok við ððlinga orðum skipta — :

35. „Segðu þat f aptan, er svínum gefr

ok tíkr yðrar teygir at solli: at sé Tlfingar austan komnir gunnargjarnir fyr Gnfpaluttdi!

36. f>ar mun Hððbroddr Helga finna, flugtrauðan gram,

í flota miðjum: sá er opt hefir ðmu sadda, meðan þú á kvemum kystir þýjar." Guðmundr kvað:

37. „Fátt mantu, fylkir! fomra spjalla,

er þú ððlingum ósönnu bregðr.

38. f>ú hefír etnar úlfa krásir

ok brœðr þínum at bana orftit, opt sár sogin með svðlum munni, hefir í hreysi hvarleiör skriðit." Smfjötli koað:

39. „^ú vart vðlva í Varinseyju,

r

&ELaAKVIÐA HUKDIN68BAKA t

89

skollyís kona, barta skrök saman: kvazta engi mann eiga vUja, segg brynjaðan, nema SinQðtla.

40. f>ú vart, ii skœða skass! yallEyija ðtol, ámátlig

at Alfððnr: mundu einherjar allir berjask, syevfs kona! um sakar þínar.

41. Níu áttu vit á nesi Ságu lilfa alna,

ek yar einn faðir þeirra/’ Guómutidr kvað:

42. „Faðir yarattu fenrísúlfa ðUum ellri,

syá at ek muna: síz þik geldu fyr Gnípalundi þursameyjar á f><5rsnesi.

43. Stjúpr yartu Siggeirs, látt und stððum heima, yargljóðum vanr

á yiðum útí: fkómo þér ógögn

oU at hendi, þá er brœðr þínum brjöst raufaðir, gðrðir þik frægjan . af firínverkmn." Smfjötli kvað:

44. „þú yart brúðr örana

á BráveUi, gullbitluð vart, gðr til rásar: hafða^ þér móðri mart skeið riðit syangri und sððli, simul! forbergis," Guðrnundr kvað:

45. „Sveinn þóttir þú siðlauss vera,

þá er þú GuUnis geitr mólkaðir, en i annat sinn imdar dóttir tötrughypja; viU þú tölu lengri?" Sinfjötli kvað:

46. „Fyrr yildai at Prekasteini hrafiia seðja

á hræum þínum, en tíkr yðrar teygja at soUi eða gefa göltum; deiU gröm við þik!" tíelgi kvað:

47. „Væri ykkr, SiagðtU! sœmra myklu

gunni at heyja ok glaða ömu, en sé ónýtum orðum at bregðask, þótt hringbrotar heiptir deUi.

48. þykkjat mér góðir Granmars synir,

þó dugir siMingum satt at mæla: þeir hafa markat

90

ÖÉLGARVÍÐA HtJNDINÓSBÁNA t.

á Móinsheimiun, at hug hafa hjömm at bregða."

49. þeir af ríki renna léta Svipuð ok Sveggjuð Sólheima til

dala dðggótta, dökkvar hlíðir; skalf Mistar marr, hvar« megir fóru.

50. •Úti stóð Höðbroddr hjálmi faldinn, hugði hann jóreið ættar sinnar:

„Hví er hermdar litr á Hniflingum?"

51. Mœttu þeir tiggja í túnhliði,

sogðu stríðliga

stiUi kvámu:*

.^Snúask hér at sandi

snæfgir kjólar,

rakka hirtir

ok rár langar, 52» Skildir margir,

skaMr árar,

gðfakt lið gylfa,

glaðir Ylfingar;

gatiga fimtán

fólk upp á land,

þó er í sogn út

sjau þústmdir. 53* Liggja hér í grindum

fyr Gnípalundi

brimdýr blásvört

ok búin guUí;

þar er miklu mest

meftgi þeirra,

muna nú Hdgi hjðrþing dvala." Hödbroddr kvað:

54. „Senni rðkn bitluð til reginþinga:* Mélnir ok Mýlnir til Myrkviðar, *en Sporvitnir

at Sparinsheiði !

55. Látið engi mann eptir sitja

þeirra er benlogum bregða kunni!

56. Bjóðicí ér Högna ok Hrings sonum, Atla ok Yngva, ^lf inum gamla! þeir ‘ru gjamir gunni at heyja; látum Vðlsunga viðmám fá!"

57. Svipr einn var þat, er saman kvámu fðlvir oddar

at Frekasteini:

ey var Helgi

Hundings bani

fyrstr í fólki,

þar er fírar bðrðusk,

fœstr á ímu, alltrauðr flugar; sá hafði hilmir hart móðakartí.

58. Kómu þar 6r himni hjálmvitr ofan

— óx geira gnýr — , þær er grami hlífðn; þá kvað þat Sigrún, sárvítr fluga

toÉLÓAKVÍÐÁ HUf^DÍKGSÖANA f.

§1

~ át hdlu skær af hugins barri — : 59. „Heill skaltu, yísi! virða njóta, áttstafr yngva! ok una Ufi: er þú felt hefir inn flngartrauða jðfiir þann er oUi œgis dauða.

60. tOk þér, buðlungr! samir bæði yel rauðir baugar ok in ríkja mær; heill skaltu, buðlungr! bæði njðta Hðgna dóttur ok Hringstaða, sigrs ok landa; þá er sökn lokif

92

HELGAKVIÐA HUNDINGSBANA

ONNUR

eifa

VOLSUNGAKVIÐA HIN FORNA.

&

ligmundr konungr Völsimgs son átti BorgMldi af Brálundi; þau hétu son sinn Helga, ok eptir Helga Hjörvarðs syni; Helgafóstr- 5 aði Hagall. Hundingr hét ríkr konungr, við hann er Hundland kent. Hann var hermaðr mikiU ok átti marga sonu þá er í hemaði váru. Ófriðr ok dylgjur váru á 10 milli þeirra Hundings konungs ok Sigmundar konungs, drápu hvárir annarra frændr. Sigmundr kon- ungr ok hans ættmenn hétu Völs- ungar ok Ylfingar. 15 Helgi fór ok njósnaði til hirðar Hundings konungs á laun; Hemingr son Hundings konungs var heima. En er Helgi fór 1 braut, þá hitti hann hjarðarsvezn 20 ok kvað:

1. „Segðu Hemingi,

at Helgi man,

hvem í brynju

bragnar feldu:

ér úlf grán

inni höfðuð,

þar er Hamal hugði

Hundingr konungr." Hamall hét son Hagals. Hundingr

konungr sendi menn til Hagals at leita Helga; en Helgi mátti eigi forðask annan veg, en tók klæði ambóttar ok gekk at maks þeir leituðu ok ftmdu eigi Helga.

2. þá kvað f>at Blindr inn bölvísi: „Hvöss eru augu

í Hagals þýju: era þat karls ætt, er á kvemum stendr, steinar riftia, stökkr lúðr fyrir.

3. Nú hefir hörð dœmi hildingr þegit,

er vísi skal valbygg mala; heldr er sœmri hendi þeirri meðalkafli en möndultré". Hagall svaraði ok kvað: "

4. „þat er lítil vá, þótt lúðr þrumi, er mær konungs mðndul hrœrir:* systir er hon þeirra Sigars ok Hðgna, því hefir ötul augu

HELGAKVIÐA HUNDINGSÐANA II.

93

Yliinga man. 5. *Hon skævaði

skýjum eM

ok vega þorði

sem víkingar,

áðr hana Helgi

höptu görði.’’ Undan komsk Helgi ok för á herskip; hann feldi Hunding kon- ung ok var síðan kallaðr Helgi Hundingsbani.

ifl

5 Hann lá með her sinn i Brun- avágum ok hafði þar strandhðgg, ok átu þar rátt. Hðgni hét koDungr; hans dóttir hét Sigrún, lion var valkyrja ok reiö lopt ok lög; hon var Svá/a endrborin. Sigrfn reið at skipum Helga ok kvað:

6. „Hverir láta fljóta fley við bakka? hvar, hermegir! heima eiguð? hvers bíðið ér

í Brunavágum? hvert lystir yðr leið at kanna?’’

7. „Hamall lætr fljóta fley við bakka, eigum heima

í Hléseyju, bíðum byrjar i Brunavágum, austr lyatír oss leið at kanna.^'

8. „Hvar hefii: þú, hilmir! hildi vakta

eða gðgl alin

Gunnar systra?

hvl er brynja þín

blóði stokkin?

hvl skal und hjálmum

hrátt kjöt eta?« 9. twþat vann næst nýs niðr Ylfinga fyr vestan ver, ef þik vita lystir:

er ek bjömu tók

1 Bragalundi

ok ætt ara

oddum saddak;

nú er sagt^ mær!

hvaðan s^ktr gorðusk,

þvl var á legi mér

Utt steikt etit."

10. „Víg lýsir þú: varð fyr Helga Hundingr konungr hm’ga at velli; bar sókn saman, er sefa hefhduð, ok busti blóð

á brímis eggjar.''

11. „Hvat vissir þú, at v^ séwi, snót svinnhuguð! er sefe hefhdum? margir ‘ru hvassir hildings synir

, ok ámunir ossum niðjum."

12. „Varkai ek fjarri, fólks oddvíti! ger / morgun grams aldrlokum; þó tel ek sloagjan Sigmundar bur, er í valrÚQum

d4

HELGAKVIÐA HUKDIN08BANA H.

vígspjðll segir. 13. Leit ek þik mn sinn fyrr á langsUpiim, þá er þúbygðir blóðga stafoa, fok úrsvalar unnir léku; nú vill dyljask dðglingr fjT mér, en Hðgna mær Helga kennir".

Granmarr hét ríkr konnngr, er bjó at Svarinshangi ; hann átti marga sonu: het einn Hððbroddr, annarr Gnðmnndr, þriði Starkaðr.

^Hððbroddr var í konnngastefou, hann fastnaði sér Sigrúnu Hðgna dóttur. En er hon spyrr þat, þá reið hon með valkyrjur um lopt ok um 1(^ at leita Helga.

loHelgi var þá at LogaQðUum ok hafði barizk yið Hundings sonu; þar feldi hann þá Álf ok Eyjólf, Hjðrvarð ok Hervarð, ok yar hann allYÍgmóðr ok sat undir Arasteini ;

i5þar hitti Sigrún hann ok rann á háls hánum ok kysti hann ok sagði hánum erendi sitt, svá sem segir 1 Völsunga kviðu inni fomu:

14. Sótti Sigrún sikling giaðan, heim nam hon Helga hðnd at sœkja, kysti ok kvaddi konung und hjálmi; þá varð hilmi

hugr á vífi.

15. *Nama Hðgna mær

of hug mæla, hab kvazk hon Helga hylli skyldu: fyrr lézk hon unna af ðllum hug syni Sigmundar, en hon sét hafðL

16. ^Var ek Hððbroddi í her fSstnuð,

en jðfor amian eiga vildak; þó sjámk, fylkir! frænda reiði: hefii míns fðður muniáð brotit"*

17. BkbaUu Höóbrodd ne Hðgna reiði

né iUan hug

ættar þinnar!

þú skalt, mær ung!

at mér lifa;

ætíáttu, in góða,

er ek sjámk!’’ Helgi samnaði þá miklum sUpar her ok fór til Frekasteins, ok fenga í hafi ofdðri maimhætt; þá Mm leiptr yfir þá, ok stóðu geislar i skipin. I>eir sá í loptinu, at val-5 kyrjur níu riðu, ok kendu þeii Si^nu; þá lægði storminn, ok kvámu þeir heilir til lands.

Granmars synir sátu á bjargi nðkkuru, er skipin sigldu at landi. lo Guðmundr hljóp á hest ok reið á njósn á bergit við hðfoina; Þ^ hlóðu Vðlsungar seglum. ^í kvað Guðmundr, svá sem fyrr er ritat í Helga kviðu: ^^

„Hverr er fylkir

sá er flota stýrir

HELGAKVIDA HUNÐINGSBANA IL

95

ok feiknalið fœrir at landi?" 20 SinQðtli Sigmandar son syaraöi, ok er þat enn ritat. *

þetta kvað Giiðmundi* Gran- mars son:

18. „Hverr er skjöldnngr sá er skipmn stýrir, lætr gunnfana gollinn fyrir stafhi? þykkia mér friðr

í &rar broddi, verpr vígroða um víkinga.’’ Sin^ötli kvað:

19. „Hér má Höðbroddr Helga kenna

flótia trauðan i flota miðjum; hann hefir eöli ættar þinnar, arf Fjörsunga, und sik þrungit." (judmundr Jcvað:

20. „því fyrr skulum at Frekasteini sáttir saman

um sakar dœma; mál kved ek Höðbroddi heihd at vinna, ef vér lægra hlut lengi bárum." Sinfjötli híarJ:

21. „Fyrr mundu, Guðmundr! geitr um halda

ok bergskorar brattar klífa, hafa þér í hendi heslikylfu;

þat er þér blíðara en brimis dómar.^’ Helgi koað:

22. „í)ér er, Sinigötli! sœmra myklu gmmi at Lw’a ok glaða ðmu,

en ónýtum orðum at bregða^ þótt hildingar heiptir deili.

23. fiyk^at mér góðir Granmars synir,

þó dugir siklingum

satt at mæla:

þeir merkt hafa

á Móiasheimum^

at hug ha&

hjorum at bregða,

feru hildingar helzti snjallir." ♦Guðmundr reið heim með her- sðgu; þá sðmnuðu Granmars synir her. Eómu þar margh: konungar: þar var Hðgni faðir Sigrúnar ok synir hans Öragi oks Ðagr. f>ar var orrosta mikQ, ok féllu allir Granmars synir ok allir þeirra hðfðingjar, nema Dagr Högna son, fékk grið ok vann eíða Völsungum. Sigrúnio gekk i valinn ok hitti Hððbrodd at kominn dauða. Hon kvað:

24. „Muna þér Sigrún frá SefaQðUum, Höðbroddr konungr! hníga at armi; liðin er ævi

— opt náir hrcm

96

HEL6AKVIÐA HUNÐINOSBANA U.

gránstóð gríðar —

Granmars sona.^’ þá hitti hon Helga ok yarð all- fegin. Hann kyað:

25. „Erat þér at öUu, álmvítr! gefit,

þó kveð ek nökkvi nomir valda: félla i morgun at Frekasteini Bragi ok Hðgni, • varð ek bani þeirra.

26. *En at Hlébjörgum Hrollaugs synir,

en at Styrkleifom Starkaðr konungr:* þann sá ek gyl& grimmúðgastan, er barðisk bolr, var á braut hðfuð.

27. Liggja at jörðu allra flestir niðjar þinir

at nám orðnir: vanntattu vígi, var þk þat skapat, at þú at rógi ríkmenni vart.’’ J>á grét Sigrún. Hann kvað:

28. „Huggastu, Sigrún! Hildr hefir þú oss verit,

vinnat skjöldungar skðpum;

li&a mundaA: nú kjósa,

er liðnir eru,

ok knættaA; þér þð í faðmi felask’’.

Helgi fékk Sigrúnar, ok áttu þau

sonu; var Helgi eigi gamall.

Dagr Högna son blótaði Óðin til

föðurhefiida; Óðinn léði Dag grírs

síns. Dagr fann Helga mág sinns þar sem heitir at Fjöturlundi; hann lagði i gðgnujn He^ með geimum; þar ftU Helgi, en Dagr reið til slfa^QXÍA ok sagði Sig- rúnu tiðindi: ^^

29. „Trao&r em ek, systir! trega þér at s^a, þvlat ek hefi nauðigr nipti grœtta:

f ðU i morgun und Fjðturlundi buðlungr s& er var beztr 1 heimi fok hildingum á hálsi stóð.''

30. „þik skyU aUir eiðar bíta, þeir er Helga hafðir unna:

at inu Ijósa Leiptrar vatni ok at úrsvðlum Unnar steini.

31. Skríðiat þat skip, er und þér skiiði, þótt óskabyrr eptir leggisk! Bennia sá marr, er und þðr renni, þóttu Qandr þína forðask eigir!

32. [Hlifia þer éá slgöldr, er þú hafisk jyr^ þóii . .

!]

Bítia þér þat sverð, er þú bregðir, nema sjálfum þér

H)£LGAKVIðA HUKÐmOSBANA IL

97

syngvi xjm hðfði!

33. f>á yærí þér he&t Helga dauða,

ef þú værir vargr

á Yiðiun úti,

aaðs aadvani

ok alls gamaDs^

hefðira mat,

nema á hræum spryngir.''

34. „(Er ertu, systir! ok ðrvita,

er þú brœðr þínum biðr forskapa; einn veldx Óðinn öUu bölvi,

þvíat með sii^ungam sakrúnar bar.

35. þér býðr bróðir bauga rauða, öll Vandilsvé ok Vígdali; hafðu hálfan heim harms at gjðldum, bráðr baugvarið ! ok burir þínir."

36. „Sitka^ ek svá sæl at SefaQðUum

ár né um nætr, at ek una lífí: fnema at liði lofðungs Ijóma bregði, renni nnd vísa Vígblær þinnig gullbitli vanr, knegaA; grami fagna.

37. Svá hafði Helgi hrædda gðrva ^andr sína alla ok frændr þeirra, sem fyr úlfi

óðarrynni geitr af Qalli geiskafullar.

38. Svá bar Helgi af hildingum, sem ítrskapaðr askr af þymi, eða sá dýrkálfr dðggu slnnginn, er öfri ferr öllum dýrum, ok hom glóa

við himin sjálfan." Haugr var görr eptir Helga. En er hann kom til Valhallar, þá bauð Óðinn hánum ðUu at ráða með sér. Helgi kvað:

39. „þú skalt, Hundingr! hverjmn manni fótlaug geta

ok funa kynda,

hunda binda,

hesta gæta,

gefa svinum soð,

áðr sofa gangir.^ Ambótt Sigrúnar gekk um aptan hjá haugi Helga, ok sá, at Helgi reið til haugsins með marga menn. Ambótt kvað:

40. ^Hvárt eru þat svik ein, er ek sjá þykkjumk, eða ragna rðk,

er ríða menn dauðir: er jóa yðra oddum keyrið? eða er hildingum heimfðr gefin?"

41. „Era þat svik ein,

er þú sjá þykkisk,

né aldar rof,

7

98

BELGAKVIÐA HUHDINGSBANA ÍL

þótta oss lítir:

þótt vör jói 6ra

oddnm keyrim;

nema er hildingum

heimf&r gefin.^ Heim gekk ambótt ok sagði Sigrúnn:

42. „Út gakk þú, Sigrúh frá SefagöUnm!

fef þik fólks jaðar finna lystir,

npp er hangr lokinn,

kominn er Helgi:

dólgspor dreyra,

döglingr bað þik,

at þú sárdropa

sve^a skyldir." Sigrún gekk í hauginn til Helga ok kvað:

43. „Nú em ek svá fegín íhndi okkmm,

sem át&ekír Óðins hankar, er val vitu, varmar bráðir, eða dðgglitir dagsbrún sjá.

44. Fyrr vil ek kyssa konung ólifðan, en þú blóðugri brynju kastir;

hár er þitt, Helgi! héln þrungit, allr er vísi valdðgg sleginn, thendr úrsvalar

Hðgna mági;

hve skal ek þér, buðlungr!

þess bót of vinna?"

45. „Ein veldr þú, Sigrún

frá Se&QðUom! er Helgi er harmdðgg sleginn: grætr þú, guUvarið! grimmnm támm, fsðlljjðrt, snðrœn!

áðr þú S0& gangir, hvert felb* blóðngt á brjöst grami, túrsvalt, (iQálgt,

ekka þmngit.

46. Yel skulnm drekka dýrar veigar,

þótt mist hafini

mnnar ok landa:

tskal engi maðr angrljóð kveða, þótt mér á brjósti benjar líti;

nú em brúðir

byrgðar í hangi,

lofða dísir,

hjá oss Uðnnm.’’ Sigrún bjó sæing í hanginum:

47. „Hér hefiA þör, Helgi! hvfln gðrva angrlausa mjðk, Ylfinga niðr!

vil ek þér í &ðmi, fyUdr! soöia, sem ek lofðungi lifimm myndak.''

48. „Nú kveð ek enskis ðrvænt vera

síð né snimma at Se&f]ðUum: er þú á armi óUfðum sefr, hvít, í haugi, Hðgna dóttir!

fiELÖAKYIDA HtÍNDÍNGSBAltA tl.

dð

fok erta kvik, ín konungboma!

49. Mál er mér at ríða roðnar brautir,

láta fðlvan jó

flugstíg troða:

skal ek fyr vestan

víndhjálms brúar,

áðr SalgoMr

sigrþjóð veki." t^eir Helgi riðu leið sína, en þær fóm heim til bœjar. Annan aptan lét Sigrún ambótt halda vörð á kuginum. En at dagsetri^ er sSigrún kom til haugsins, *kvað hon:

50. „Kominn væri nú, ef koma hygði, Sigmundar burr frá sölum Óðins: kveð ek grams þinnig grænask vánir,

er á asklimum

emir sitja,

tok drífr drótt öU draumþinga til. 51. Verðu œva svá œr,

at ein farir,

dís skjðldunga,

draughúsa til!

verða öflgan'

allir á nóttum

dauðir dólgar, mær!

en um daga Ijósa.’’ Sigrún varð skanmilíf af harmi ok trega. þat var trúa í fom- eskju, at menn væri endrbomir, en þat er nú kðlluð kerlinga villa. Helgi ok Sigrún er kallats at væri endrborin; hét hann þá Helgi Haddingjaskad, en hon Eára Hálfdanar dóttir, svá sem kveðit er 1 Káxuljóðum, ok var hon valkyrja. lo

7*

100

FRÁ DAUÐA SINFJÖTLA

eiía

SINFJOTLALOK.

&

Kgmundr Vðlsimgs son var kon- ongr á Frakklandi. SinQðtli var elztr hans sona, annarr Helgí, þri^i Hámundr. Borghildr, kona Sig-

5 mnndar, átti bróðnr, er hét Borgarr. En SinQðtli st^úpson hennar ok Borgarr báðn einnar konu báðir, ok fyr þá sðk drap SinQðtli hann. En er hann kom heim, þá bað Borg-

lohildr hann fara á braut; en Sig- mnndr bauð henni febœtr, ok þat varð hon at þiggja.

En at erfinn bar Borghildr ol; hon tók eitr mikit hom fullt

15 ok bar Sin^ðtla; en er hann sá í homit, sMldi hann, at eitr var í, ok mælti til Sigmundar: „Gjðróttr er drykkrinn, ái!"" Sigmundr tók homit ok drakk af. Svá er sagt

20 at Sigmundr var harðgðrr, at hvárki mátti hánum eitr granda utan né innan; en allir synir hans stóðusk eitr á hðrund utan. Borghildr bar annat hom SinQðtla

25 ok bað drekka, ok fór allt sem íyrr. Ok enn it þriðja sinn bar hon hánum homit ok þó ámæl-^ isorð með, ef hann drykki eigi af. Hann mælti enn sem fyrr við

soSigmúnd. Hann sagði: ^Láttu

grðn sía þá, sonr!’* SinQðtli drakk, ok varð þegar dauðr.

Sigmundr bar hann langar leiðir í fongi sér, ok kom at firði einum mjövum ok Iðngum, ok varss þar skip eitt lítit ok maðr eiim á; hann bauð Sigmundi &r of Qðrðinn. En er Sigmundr bar líkit út á skipit, þá var bátriim hlaðinn ; karl mælti, at Sigmimdr«) skyldi fera fyr innan görðinn. Karl hrattút skipinu okhvarf þegar.

Sigmundr konungr dvaldiíi lengi í Ðanmðrk í ríki Borghildsr, síðan er hann fékk hennar. Fói^ Sigmundr þá suðr í Frakkland til þess ríkis, er hann átti þar. t>á fékk hann Hjðrdísar, dóttoi Eylima konungs; þeirra son var Sigurðr. Sigmundr konungr felli« í orrostu fyr Hundings sonum; en Hjðrdís giptisk þá ÁM, syni Hjálp- reks konungs. Óx Sigurðr þar upp í bamœsku. Signaundr ok aUir synir hans vám langt vioStm^ alla menn aðra um afl ok vðxt ok hug ok alla atgervi. Signrðrvar þ($ allra framastr, ok hann kallaallir menn í fomfrœðum um alla meim fram ok gðfgastan herkonunga. ^

101

SIGURÐARKVIBA FAFNISBANA

HIN FTBSTA

eiía GBIFISSPÁ.

a

[ripir hét son Eylima, bróðir Hjðrdísar; hann réð löndum ok var allra manna vitrastr ok &am- VÍ8S. Sigorðr reið einn saman ^ ok kom til liallar Gripis. Sigorðr var aaðkendr; hann hitti mann at iDiIi úti fyr hðllinni, sá nefhdisk (jeitir; þá kvaddi Sigurðr hann máls ok spyrr:

„Hverr byggir hér

borgir þessar?

hvat þann þjóðkonnng

þegnar nefhaP^'

— „Gripir heitir

gumna stjóri,

sá er fastri ræðr

foldu ok þegnnm.^

nEr horskr kommgr

heima í landi?

mun sá gramr við mik

ganga at mæla?

máls er þarfi

maðr ökunnigr,

Yil ek fljótliga

fiiijBa GripL''

„þess mun glaðr konungr

Geiti spyija,

hverr sá maðr sé,

er máls kveðr Gripi"

— „Sigurðr ek heiti,

borinn Sigmundi,

en Hjðrdís er

hilmis móðir."

tȇ gekk Geitir

Gripi at segja:

„Hér er maðr úti

ókuðr kominn,

hann er ítarligr

at áliti,

sá vill, fjrlkir!

fímd þinn hafa.''

Gengr ór skála

skatna dróttinn

ok heilsar vel ’ hilmi komnum:

„f>iggðu hér, Sigurðr!

væri sœmra fyrr,

en þú, Geitir! tak

við Grana sjálfum!''

Mæla námu

ok mart hjala,

þá er ráðspakir

rekkar fundusk:

^Segðu mér, ef þú veiit,

móðurbróðir !

hve mun Sigurði

snúna ævi?" „f>ú munt maðr vera

102

SIGUBÐARKYIÐA FÁFNISBANA I.

mæztr und sóln ok hæstr borinn hverjum jöM, gjöMl af gulli, en glöggr flugar, ítr áUti ok í orðum spakr."

8. „Segðu, gegn konungr! gerr en ek spyija, snotr, Sigurði,

ef þú sjá þykkisk: hvat mun fyrst görask til famaðar, þá er ór garði emk genginn þínumP"

9, „Fyrst muntu, fjrlkir! f5ður um hefha

ok Eylima alls harms reka: þú munt harða Hundings sonu snjalla fella, mundu sigr hafa/'

10. „Segðu, ítr konungr, ættingi! mér

heldr horskliga, er vit hugat mælum: sér þú Sigurðar snör brögð fyrir, þau er hæst fara und himiuð skautum?^

11. „Mundu einn vega orm inn frána,

þann er gráðugr liggr á Gnítaheiði: þú munt báðum at bana verða Eegin ok Fáfhi, rétt segir Gripir."

12. „Auðr mun’œrinn,

ef ek eflik svá víg með virðum, sem þú víst segir; leið at huga ok lengm seg: hvat mun enn vera ævi minnar?"

13. ^{>á munt finna Fáfois bœli

ok upp taka auð inn fagra, gulli hlœða á Grana bðgu, ríðr þú til Gjúka gramr vígrisinn."

14. „Enn skaltu hilmi í hugaðsrœðu, framlyndr jöfurr! fleira segja:

gestr em ek Gjáka, ok ek geng þaðan, hvat mun enn vera ævi minnarP"

15. „Sefr á fjalli fylkis dóttir björt í brynju und bana selju: þú munt höggva hvössu sverði, brynju rísta

með bana Fáfhis."

16. „Brotin er brynja, brúðr mæla tekr, er vaknaði

víf ór svefhi: hvat mun snót at heldr við Sigurð máela, þat er at famaði fylki verðiP"

17. „Hon mun rí^um þér

SIGUB^ABKVIÐA FÁFNISBAKA I.

108

rúnar kenna, allar þær er alcUr eignask yilda, ok á manns tnngu mæla hyerja, l^ með lækning; lifðn heill, konnngr!^

18. ^m er því lofclt, nmnin em frœði, ok em brant þaðan búinn at ríða;

leið at hnga ok lengra seg: hvat mnn meirr vera minnar ævi?*'

19. „fiú munt hitta Heimis bygðir ok glaðr vera gestr þjóðkonnngs; farit er, Signrðr! þaz ek fyr rásak, skala fremr en svá fregna öripi.*'

20. „Nú fær mér ekka orð þaztu mæltir, þvíat þú fram nm sér, fylkir! lengra: veiztu ofrnikit

angr Signrði,

því þú, Qripir! þat

gerra segja.''

21. „Lá mér nm oðskn ævi þinnar Ijósast fyrir

líta eptir; rétt em ek ráðspakr taliðr né in heldr framvíss, farit þaz ek vissak.^

22. ^Mann veit ek engi

fyr mold o&n, þann er fleira sé fram en þú, öripir! skalatta leyna, þótt Ijótt sé, eða mein gðrisk á mínnm hag.''

23. ^Era með Iðstnm Iðgð ævi þér, láttn, inn ítri, þat, ððlingr, nemask! þvíat uppi mnn, meðan ðld lifir, naddéls boði! nafh þitt vera.''

24. „Verst hyggjum því, verðr at skiljask Sigurðr við fylki

at sogðru;

leið vísa þú

— lagt er allt fyrir -

mærr, mér, ef þú vilt,

móðurbróðir!"

25. „Nú skal Signrði segja gerva,

alls þengiU mik til þess neyðir; mundu víst vita, at vætki lýgr: dœgr eitt er þér dauði ætlaðr.""

26. „Yilkat ek reiði ríks þjóðkonungs, gðð Tió at heldr Gripis þiggja: nú vill víst vita, þótt vil^’ sé, hvat á sýnt Sigurðr sér fyr höndum."

27. ^Fljóð er at Heimis

104

SIGURÐARKVIÐA fAFNISBANA I.

fagrt álitam, hana Brynhildi bragnar nefha: dóttir Buðla, en dýrr konungr harðAugðikt man Heimir foBðir.''

28. ^Hvat er mik at þyí, þótt mær sð

f5gr áUti

fœdd at HeimisP

þat skaltu, Gripir!

gðrva segja,

þvíat þú ðll um sér

ðrlðg íyrir.''

29. „Hon jBbrrir þik flestu ganmi, fögr áliti fóstra Heimis: svefh þú né sefr

né um sakar dœmir, gára þú manna, nema þú mey sér.^

30. ,,Hvat mun til líkna lagt Sigurði? segðu, Gripir, þat, ef þú sjá þykkisk! mun ek mey ná mundi kaapa,

þá ina f&gru fylkis dóttur?"

31. „It munuð alla eiða vimm fdll&stliga,

fá munuð halda: verit hefir þú Gjúka gestr eina nótt, mantattu horska Heimis fóstru.''

32. „Hvárt er þáP Gripir!

gettu þess fyr mér!

sér þú geðleyei

i grams skapi:

er ek skal viö mey þá

málum slíta,

er ek alls hi^ar

unna þðttiimk?'^

33. ^f>ú verðr, siUingr! fyr svikum annars, mundu Grimhildar gjalda ráða:

mun hon bjóða þðr bjarthaddat man, dðttur sína, drogr hon vél at gram.''

34. „Mun ek við þá Gunnar gðrva hleyti

ok Guðrúnu ganga at eiga: fullkvæni þá fyUrir vœri, ef meintregar mér angraðit.'^

35. „þik mun Grimhildr gðrva véla:

mun hoÐ Brynhildar biðja fýsa, Gunnari til handa, Gk>tna dróttni; heitr þú fljötiiga fðr fyUds móður."

36. „Mein eru fyr hðodum, má ek líta þat,

ratar gðrUga ráð Signrðar: ef ek skal mærrar meyjar biðja, ððrum til handa, þeirrar ek unna vel.^

37. „Ér munuS allir

SIOURÐARKVIÐA fAFNISBANA I.

106

eiða vinna, Giinnarr ok Hðgni, en þú, gr&mr! þriði; þeí it litom vixl^’^, er á leið emð, Gnnnarr ok þú; Gripir ne lýgraí."

38. „Hví gegnir þat? hví sknlmn sMpta litnm ok látnm, er á leið emm? þar mun fláræði fylgja annat atalt með ðUn; enn segðu, Gripir!"

39. „Lit hefir þú Gunnars ok læti hans, mælskn þína

ok meginhyggjur: mnndu &stea þér framlundaða fóstru Heimis, sér vætr fjr þvf."

40. „Verst hyggjum því, vándr munk heitinn Sigurðr með seggjum at sogðru; YÍldi^a^ oBva

vélum beita

jðfra brúðt,

er ek œzta veitk.^

41. „þú munt hvíla, hers oddviti mærr! hjá mejrju, sem þín móðir sé; því mun uppi, meðan öld lifír, þjóðar þengiU! þitt nafri vera."*

42. ^Mun góða kván

Qunnarr eiga mærr með mðnnum, — mér segðu, Gripir! - þóat hafi þijár nætr þegns brúðr hjá mér snarlynd sofit? slíks erut dœmi.''

43. *»Saman munu bruUaup bæði drokkin Sigurðar ok Gunnars

i sðlum Gjúka; þá homum vixlið, er it heim komið, hefir hverr fyr því hyggju sína."

44. „Hve mun at pdi eptir verða

mægð með mðnnum?

mér segðu, Gripir!

mun Gunnari

til gamans ráðit

síðan verða

eða sjálfum mér?"

45. „Minnir þik eiða, muntM þegja þó, anntu Guðrúnu góðra ráða;

en Brynhildr þykkisk brúðr vargefin,. snót fiðr vélar sér at höndum."

46. „Hvat mun at bótum brúðr sú taka,

er vélar vér vífi gerðum? hefir snót af mér svama eiða, enga efiida, en unað lítit."

47. „Mun hon Gunnari

106

SiaURÐARKVlÐA FÁFNISBAHA I.

gðrva segja, at þú ne o/vel eiðum þynndir, þá er ítr konmigr af ðlliim hng, Qjúka arfi, á gram trúðL^

48. ^Hvárt er þá? öripir! gettu þess fyr mk\ mun ek saðr vera

at sðgu þeirri? eða lýgr á mik lofsæl kona ok á sjál& sikP segðu, Gripir, þat!"

49. „Mun fyr reiði rík brúðr við þik né af oftrega allvel skipa: viðr þú góðri grand aldrigi,

þó ér víf konungs vélum beittuð."

50. „Mun horskr Gunnarr at hvðtum hennar^ Guthormr ok Högni, ganga síðan?

munu synir Qjúka

á siigungum* eggjar rjóða?. enn segðu, Gripir!**

51. „^& er Guðrúau grimt um hjarta, er brœðr hennar þér til bana ráða, ok at ðngu verðr yndi síðan,

vitru vífí,

veldr því Grimhildr."*

52. „Skiljumk heilir! munat skðpum vinna, nú hefir þú, Gripir! vel gðrt, sem ek beiddak; fljótt myndir þú

Mðri segja

mína ævi,

ef þú mættir þaf

53. *„því skal hugga þik, hers oddviti!

sú mun gipt lagið

á grams ævi:

munat mætri maðr

á mold koma

und sólar sjðt,

en þú, Sigurðr! þykkir."

ló?

SIGURÐARKVIÐA FAFNISBANA

ONNUR

e^a

REGINSMAL.

ijigurðr gekk til stóðg Hjálpreks ok kaus sér af hest einn, er Grani var kallaðr síðan. þá var kominn Beginn til Hjálpreks, sonr

^Hreiðmars; hann var hverjum manni hagari ok dvergr of vöxt; hann var vitr, grimmr ok ^öl- kunnigr. f Reginn veitti Sigurði fóstr ok kenslu ok elskaði hann

lomjðk. Hann sagði Sigurði frá forellri sínu ok þeim atburðum, at Oðinn ok Hœnir ok Loki höfðu

komit til fcyrB nökhirs* — Otr

hét bróðir várr, kvað Eeginn, er

isopt för í forsinn í otrs líki; hann hafði tekit einn lax ok sat á árbakkanum ok át blundandi. LoM laust hann með steini til bana; þóttusk æsir mjðk hepnir

20 verit hafa ok flógu belg af otrinum. þat sama kveld söttu þeir gisting til Hreiðmars ok sýndu veiði sína. þá töku vér þá hðnduni ok lögðum þeim Qörlausn : at fylla otrbelginn

‘25með guUi ok hylja utan ok með rauðu guili. þá sendu þeir Loka at afla gullsins; hann kom til Bánar ok fékk net hennar, ok fór þá til Andvarafors; *í þeim

aoforsi var ^öldi flska. Einn dvergr hét Andvarí, hann var Iðngum í

forsinum í geddu líki ok fékk sér þar matar. — Tjíú kastaði netinu fyr gedduna, en hon hljóp í netit. t^á mælti LoM:

1. .,Hvat er þat flska, er renn flóði 1,

kannat sér við víti varaskP

hofuð þitt leystu

helju 6r! flnn mér linrfar loga!"*

2. „Andvari ek beiti, (Jinn hét minn faðir,

margan hefl^* fors um farit: aumlig nom skópum^ í árdaga,

at ek skyldai í vatni vaða."

3. „Segðu þat, Andvari!* ef þú eiga vill

líf í lýða sölum:

hver gjöld fá

gumna synir, ef þeir höggvask orðum á?’*

4. „Ofrgjöld fá gumna synir,

þeir er Vaðgelmi vaða: ösaðra orða, hverr er á annan lýgr, oflengi leiða limar." Loki sá allt gull þat er Andvaií átti; en er hann hafði framreitt gullit, þá haf5i hann eptir einn

:ir>

108

SI6URÐARKVIÐA FÁFNISBAKA II.

hring, ok tók Loki þann af hán- 5 um. Dvergrinn gekk inn í steininn ok mælti:

5. „}>at skal gull, er Gustr átti, brœðrum tveim at bana verða ok öðlingum átta at rógi, mun míns §ár manngi njóta".

Æsir reiddu Hreiðmari féit, ok tráðu upp otrbelginn ok reistu á fœtr: þá skyldu æsirnir hlaða upp guUinu ok hylja. En er þat svar gört, gekk Hreiðmarr fram ok sá eitt granahár ok bað hylja. pi dró Oðinn fram hringinn And- varanaut ok huldi hárit. / d kvað Loki:

6. „GuU er þér nú reitt* en þú gjöld hefir

mikil míns höfuðs;

syni þínum verðra

sæla skðpuð, þat verðr ykkarr beggja bani." Hreiðmarr sagði:

7. „Gjafar þú gaft, gafkattu ástgjafar,

gaftattu af heilum hug;

^örvi yðru skylduð ér

firðir vera, ef ek vissa þat fár fyrir." Loki kvað:

8. „Enn er verra,

þae vita þykkjumk, niðja stríð um nept;

jöfra óboma

hygg ek þá enn vera, er þat er til hatrs hugat.''

Ureíómarr kvafJ:

9. „Rauðu guUi*

hygg ek mik ráða munu, svá lengi sem ek lifi; hót þín

hræðumk ekki lyf, ok haldið heim héðan!" Fáfnir ok Reginn kröfðu Hreið- mar niðgjalda eptir Otr bróður sinn; hann kvað nei við; en Fá&ir lagði sverði Hreiðmar föður sinn sofanda. Hreiðmarr kallaði á^ dœtr sinar:

10. „Lyngheiðr ok Lofhheiðr! vitið mínu lífi farit!

mart er þat er þörf þjár."" Lyngheiðr sagði:

.,Fá mun systir, þótt foður missi, hefna hlýra harms." Hreiúmarr kvaði

11. „Al þú þó dóttur,* dís úlfhuguð!

ef þú getrat son,

við siklingi!

fá þú mey mann

í meginþarfar!

þá mun þeirrar sonr

þíns harms reka.’’ þá dó Hreiðmarr, en Fáfhii* tók gullit allt. þá beiddisk Beginn at hafa foðúrarf sinn; en Fáihir galt þar nei við. þá leitaði Reginn ráða við LyngheiÖi systurs sina, hveiTiig hann skyldi heimta f5ðurarf sinn. Hon kvað:

12. „Bróðwr kveðja skaltu blíðliga

arfs ok œðra hugar; era þat hæft,

SÍGÐBÐAftKVlÐA FÁFH18BAKA U.

109

at þú hji^rvi skylir kveöja Fáfiii ^&r^ f>essa hlnti sagði Begiim Sigurði. Einn dag, er haiin kom tíl húsa Begins, var hánum vel fagnat; Beginn kvað:

13. „Eominn er hingat konr Sigmondar, seggr inn snarráði, til sala várra: móð hefir meira

en maðr gamall, ok er mér fangs ván at frekom úlfí.

14. Ek mmi fœða fólkdjar&n gnan^ nú er yngva konr með 0S8 kominn: sjá mun ræsir rikstr und sólu, þrymr um öU lönd örlögsímu."

Sigorðr var þá ja&an með Begin, ok sagði hann Sigurði, at Fáfoir lá á Gnítaheiði ok var i orms líki; hann átti œgishjálm, er öll

skvikvendi hrœddusk við. Beginn gerði Sigurði sverð, er Gramr hét; þat var svá hvast, at hann brá því ofan í Bín ok lét reka ullar- lagð fyr straumd, ok tók i sundr

lolagðinn sem vatnit. því sverði klauf Sigurðr 1 sundr steðja Beg- ins. Eptir þat eggjaði Beginn Sigorð at vega Fáfhi; hann sagði:

15. „Hátt munu hlæja Hundings synir, þeir er Eylima aldrs synjuðu:

ef mertiggja

munar at sœkja

hringa rauða

en hefhd f5ður.’’ Hjálprekr konungr fékk Sigurði sMpalið til fððurheihda. f>eir fengu storm miMnn ok beittu fyr bergsnðs nakkvara. Maðr einn stóð á berginu ok kvað: s

16. „Hverir ríða þar Bæfils hestum hávar unnir, haf glymjanda? seglvigg eru sveita stokkin, munat vágmarar vind um standask.""

Beginn svaraði:

17. „Hér ‘ru vér Sigurðr á sætrjám,

er oss byrr gefinn við bana sjál&n: fellr brattr breki brðndum hæri, Uunnvigg hrapa; hverr spyir at því?’* Heklumaðr kvaé:

18. ^Hnikar bétu mik, þá er hugin gladd^, Yðlsungr ungi!

ok vegit hafða^;

nú máttu kalla

karl af bergi

Feng eða Fjölni,

far vil ek þiggja." f>eir viku at landi, ok gekk karl á skip, ok lægði þá veðrit. Siff- urdr kvad:

19. „Segðu mér þat, Hnikarr! alls þú hvártveggja veizt

goða heiU ok guma:

110

SlÓDtoÁRKVlÐA FÍFNISBANA EL

hver bözt eru, ef berjask skal, heai at sverða svipun?’'

Hnikarr kvað:

20. „Mörg eru góð, ef gumar vissi,

heill at sverða svipun:

dyggva fylgju

hygg ek ins dökkva vera at hrottameiði hrafiis.

21. |)at er annat,

ef þú ert út um kominn ok ert á braut búinn:

tvá þú lítr

á tái standa hróðrflísa hali.

22. þat er it þriðja, ef þú þjóta heyrir

úlf und asklimum:

heilla auðit

verðr þér af hjálmstöfum, ef þú sér þá fyrri fara.

23. tEngr skal gumna

í gögn vega síð skínandi systur Mána: þóir sigr hafa er sjá kunnu

hjðrleíks hvatir eða hamalt fylkja. I>at er fár miUt, ef þú fœti drepr, þars þú at vígi veðr: tálar dísir standa þér á tvær hliðar ok vilja þik sáran sjá. Kemdr ok þveginn skal kœnna hverr ok at momi mettr; þvíat ósýnt er, hvar at aptni kejnr; iUt er fyr heiU at hrapa." Sigurðr átti orrostu mikla við Lyngva Hundings son ok brœðr hans; þar féll Lyngvi okþeirþrír brœðr. Eptir oiTostu kvað Beginn: 26. „Nú er blóðugr öm bitrum hjörvi bana Siginundar á baki ristinn; fár var fremri, sá er fold tyði, hilmis arfi, ok hugin gladdi." Heim fór Sigurðr til HjáJpreks; þá e^gjaði Beginn Sigurð tíl at vega Páfhi.

111

FAFNISMAL.

&

lígorðr ok Begínn föm upp á Giiítaheiöi ok hittu þar slóð Fáfiiis, þá er hann skreið til vatns. f>ar gðrði Sigurðr gröf mikla á veg- ^inmn, ok gekk Signrðr þar í. En er Fáfhir skreið aí gallinu, blés iiann eitri, ok hraut þat fyr ofan iöfuð Sigurði. En er Páfhir skreið yfir grðfha, þá lagði S^orðr hann lomeð sverði til hjarta. Fá&ir brísti sik ok barði hðfði ok sporði Sigorðr hljóp ór gröflnni, ok sá ^i hvárr annan. Fáfhir kvað : i. „Sveinn ok sveinn!

hverjum ertu, sveinn! um

borinn ? hverra ertu manna mðgr? er þú á FáM rautt þinn inn frána mæki: stðndumk til hjarta hjðrr.’’ Sigurðr duldi naftis síns fyr því, at þat var trúa þeirra í fomeskju, at orð feigs manns mætti mikit, efhann bölvaði övin sínum með stia&ii. Hann kvað:

2. „Göfugt dýr ek heiti, en ek gengít hefk

inn möðurlausi mögr:

fðður ek áka

sem fira syniT) of geng ek einn saman.^

3. ^Veizttt, ef fðður ne áttat sem fira synir,

af hverju vartu undri alinn ?

bellir [)ú lygi^ á banadœgri minu^ er þú hylr of heiti fntt,^

„Ættemi mitt

kveð ek þér ókunnikt vera ok mik sjálfan it sama:

Sigurðr ek heiti,

Sigmundr hét minn faðir, er hefk þik vápnum vegit."

„Hverr þik hvatti?

hví hvetjask lézt mínu Qðrvi at fara?

inn fráneygi sveinn!

þú áttir fðður bitran, er bðmum skjóít á skeið.''

„Hugr mik hvatti,

hendr mér fulltýðu ok minn inn hvassi hjðrr;

ftr er hvatr,

er hrðrask tekr, ef í bamœsku er blauðr.''

„Veit ek, ef þú vaxa næðir

fyr þinna vina bijósti, sæt maðr þik vreiðan vega;

nú ertu haptr

ok hemuminni æ kveða bandingja bi&sk.''

,^I>ví bregðr þú nú mér,

Fáfnir!

at til Qarri s|ák mínum feðr-munum;

^e^gi em ek haptr,

þött ek væra hemumi: þú fannt, at ek lauss lifí.''

Ití

^AFNISMAL.

9. „Heiptyrði ein

telr þú þér í hvíyetna, en ek þér satt eitt segik: it gjalla guU ok it glóðrauöa fe þér yerða þeir baugar at bana. "

10. „Fé ráða víll fyrða hyerr

æ til ins eina dags;

þyíat einu sinni

skal alda hyerr fara til heljar héðan.""

11. „Noma döm

þú munt fyr nesjum hafa ok örlög ósyinns apa:

í yatni þú droknar,

ef í yindi rœr, allt er feigs forað.''

12. ,,Segðu mér þat, Fáfhir! alls þik fróðan kyeða

ok yel mart yita: hyerjar ‘ru þær nomir, er ncfgðnglar ‘ru

ok kjósa mœðr frá mögum?’’

13. ^Sundrbomar mjðk i^Jge 6k at nomir sé,

eigut þær ætt saman: sumar ’m áskungar, Bumar ‘ru álíkungar,

sumar ‘ru dœtr Dyalins.^

14. „Segðu mér þat, Fáfiiir!" alls þik fróðan kyeða

ok yel mart yita: hye sá hóLnr heitir, er blanda hjörlegi Surtr ok æsir samaijL?’’ Ið. „Óskópnir hann heitir, en þar öU skulu geirum leika goð: Bilröst brotnar.

er þeir á brú &ra, ok syima í móðu marir.

16. Œgishjálm bar ek um alda sonum,

meðan ek um menjum lág: einn rammari hugðtimk öllum yera,

fannkaí ek wá marga mðgiL’

17. „Œgishjálmr bergr einnngi,

hyar^ skulu vreiðir yega: þá þat finnr, er með fleírum kemr, . at engi er einna hyatastr.’'

18. „Eitri ek fnœsta, er ek á arfi lá

miklum míns föður: vara maðr avá módigr^ at mér mœta þyrdi^

hrœddumka vápn ni vilar."'

19. „Inn^^ráni ormr!

þú görðir fræs mikla ok gaízt harðan hug:

heipt at meiri yerðr

hölda sonum, at þann hjálm hafi."

20. „Bæð ek þéi; nú, Sigurör! en þú ráð nemir,

ok ríð heim héðan! it gjalla gull ok it glóðrauða fé

þ^ yerða þeir baugar at bana.''

21. „Báð er þér ráðit, en ek ríða mim

til þess guUs, er í ly^gyi liggr ;

en þú, Fáfiiir! ligg

í Qörbrotum, þar er þik Hel hafil''

22. ^Beginn mik réð, hann þik ráða mun,

FAFNI8MAL.

113

bann mun tíúac verða báðmn

at bana; Qðr sitt láta bygg ek at Fáftrir myni, þitt varð nú meira megin.’’ Beginn var á braut borfínn, meðan Signrðr yá Fáini, ok kom þá aptr, er Sigorðr strauk blóð af syerðinu. Beginn kvað:

23. „HeiU þú nú, Sigurðr! nú hefir þú sigr vegit

ok Fáfiii um farit;

manna þeirra

er mold troða þikkyeð ek óblauðastanalinn.''

24. „J>at er óvíst at vita,

þá er komum allir saman tsigtfva synir, hverr óblauðastr er alinn:

margr er sá hvatr,

er hjör ne xýár annars brjóstum í.''

25. „Glaðr ertu nú, Sigurðr! ok gagni feginn,

er þú þerrir Gram á grasi;

bróður minn

hefir þú beiýaðan, ok veld ek þó sjálfr sumu."

26. ^i)ú því rétt,

er ek ríða skyldak hélug igoll hinnig: fe ok igörvi réði sá inn &áni ormr, nema þú frýðir mér hvats

hugar."

{>á gekk Beginn at Fáfni ok

skar hjarta ór hánum með sverði,

er BiðiU heitir) ok þá drakk

hann blóð 6t undinni eptir.

ffann kvað:

27. ,Sittu nú, Sigurðr!

en ek mun soía ganga, ok halt FáMs hjarta við funa!

eisköld ek vil

etinn láta eptir þenna dreyra drykk.''

28. „Fjarri þú gekt, meðan ek á FáM rauðk

minn inn hvassa hjðr;

afli mínu attaA:

við orms megin, meðan þú í lyngvi látt"

29. „Lengi liggja

létir þú þann lyngvi í

inn aldna jðtun: ef þú sverðs ne nytir, þess er ek sjálfr görða,

ok þíns ins hvassa hjörs."

30. „Hugr er betri

en sé hjörs megin, hvars *skulu vreiðir vega; þvíat hvatan mann ek sá hardliga vega með slævu sverði sigr.

31. Hvötum er betra en sé óhvötum

í hildileik hafask; glöðum er betra en sé glúpnanda, hvat sem at hendi kemr.** Sigurðr tók Fáfiiis hjarta ok steikti á teini. Er hann hugði, at fullsteikt væri, ok ft-eyddi sveitínn ór hjartanu, þá tók hann á fingri sínum ok skynjaði, hvárts fuUsteikt væri. Hann brann ok brá fingrinum í munn sér. En er hjartblóð Fáfhis kom á tungu

8

114

PAFNISMaL.

hánum, ok skildí hann fdgls rðdd ; iohann heyrði, at igður klðkaðu á hrísinw. Igða kvað:

32. „|)ar sitr Sigurðr sveita stokkinn, FáMs hjarta

við funa steikir; spakr þœtti mér spiUir bauga, ef hann fjðrsega íránan æti." Onnur kvað:

33. „I>ar liggr Reginn, ræðr um við sik, vill tæla mög

þann er trúir hánum, berr af reiði rðng orð saman, vill bölvasmiðr bróður hefha."

pd kvaó in þridja:

34. „Hðfði skemra láti hann inn hára þul

fara til heljar héðan!

öUu gulli

þá kná hann einn ráða, íjöld því er und Fáfhi lá.- Enn kvad igða:

35. „Horskr þœt;ti mér, ef hafa kynni ástráð mikit yMar systra: hygði hann um sik ok hugin gleddi; þar er mér úlfs ván, er ek eyru sék."

Enn koað önnur:

36. „Erat svá horskr hildin^eiðr, sem ek hers jaðai*

hyggja mundak: ef hann bróður lætr á braut komask, en hann ððrum hefir aldrs of spjat.-* Enn kvaó in þriðja:

37. „Mjök er ósviðr, ef hann enn sparir

i^anda inn fólkská: þar er Reginn liggr, er hann ráðinn hefír;

kannat hann við srikum at sji

38. Höfði skemra láti hann þann inn hrímkalda jötun

ok af baugum búa! þá mun hann Qár, þess er Fáfhir réð, einvaldi vera.- Sigurðr kvad:

39. „Verðaí svá rík skðp, at Beginn skyli

mitt banorð bera: þvíat þeir báðir brœðr skulu bráðliga fara til heljar héðan.’* Sigurðr hjó höfuð af Reginn, ok þá át hann Fáfhis hjarta ok drakk blóð þeirra beggja Regins ok Fáfiiis. J>á heyröi Sigurðr, hvar igður mæltu: '

40. „Bitt þú, Sigurðr, bauga rauða!

era konunglikt kvíða mðrgu; mey veit ek eina myklu fegrsta, gulli gœdda, ef þú geta mættír.

41. Liggja til Gjúka gi-œnax brautir,

fÁfniömal.

115

fram vísa sköp

fólklíðöndum:

þar hefir dýrr konungr

döttnr alna,

þá munda, Sigurðr!

mundi kaupa.

42. Salr er á há HindarQalIi,

allr er hann utan eldi sveipinn: þann hafa horskir halir um görvan ór ódökkum ógnar Ijóma.

43. Veit ek á galli fólkvítí sofa,

ok leikr yfir lindar váði: Yggr stakk þomi, er aðra feldi hörgefn hali,

en hafa vildi. 44. Knáttu, mögr! sjá

mey und hjálmi,

þá er frá vígi

Vingskorní reið;

máat Sigrðrífa

svefhi bregða,

skjöldunga niðr!

fyr sköpum noma.’’ Sigurðr reið eptir slóð Fáíhis til bœlis hans ok fann þat opit ok hurðir af járni ok gætti; af jámi vám ok allir timbrstokkar í húsinu, en grafit í jörð niðr. |)ar fanns Sigurðí stórmíkit guU, ok fyldi þar tvær kistur : þar tók hann œgishj álm ok gullbrynju ok sverðit Hrotta ok marga dýrgripi, ok klyQaði þarmeÖ Grana ; en hestrinn vildi eigi fi-am lo ganga fyrr, en Sigurðr steig d bak hánum.

d*

116

SIGRDRIFUMAL.

8ii

igarðr reið upp á HindarQall ok stefheíi suðr til Frakklands; á Qallinn sá liann Ijós mikit, svá sem eldr brynni, ok Ijómaði af

5til himins. En er hann kom at, þá stóð þar skjaldborg, ok upp ór merki. Sigurðr gekk í skjald- borgina ok sá, at þar lá maðr ok syaf með ðUum hervápnnm ; hann

10 tók fyi’st hjáJminn af hðfði hánum, þá sá hann, at þat var kona. Brynjan var fðst, sem hon væri holdgróin; þá reist hann með Gram M hðfuðsmátt brynjuna í

lágðgnum niðr ok svá ut í gðgnum báðar ermar. I>á tök hann brynju af henni, en hon vaknaði, ok settisk hon upp ok sá Sigurð ok mælti :

1. „Hvat beit brynju? hví brá ek svefhi? hverr feldi af mér fölvar nauðir?" „Sigmundar burr,

— sleit fyr skðmmu hrafn brælundir — hjörr Sigurðar."

2. „Lengi ek svaf, lengi ek softiuð var,

Iðng eru lýða læ;

Óðinn því veldr,

er ek máttt^a^ bregða blundstöfdm." Sigurðr settisk niðr ok spurði

hana nafhs. — *Hon nefhdisk Sigrdrífo ok var valkyrja. Hon sagði, at tveir konungar bðrðust: hét annarr Hjábngunnarr, haniiTari þá gamall ok inn mesti hermaSr, ok hafði Óðinn hánum sigri heitit.

3. y^Hii Hjdlmgunnarr hárr vísir^

hafái hánum Herföðr heiiit sigri; annarr hét Agnarr Auðu brððir, er vættr engi vildi þiggja.

4. [Lét hami vára hugfullr konungr átta systra undir eik borit; var ek vetra tólf, ef þik vita lystir, er ek ungum gram eiða seldak.

5. þá lét ek gamlan á Goðþjóðu Hjálmgunnar næst heljar ganga:

gaf ek ungum sigr Auðu bróður, þar varð mér Óðiim ofreiðr um þat.

6. Lauk hann mik skjðldum i Skatalundi

rauðum ok hvítum,

SIGRDRIFUMAL.

117

randir sniirta: þann bað hann slíta syefiii mfnmn, er hvergi lands hræðask kynni.

7. Lét hcmn Tim sal minn smmanyerðan

háyan brenna

her alls yiðar:

þar bað hann einn þegn

yfir at ríða,

þanns mér fœrði guU,

þaz und Páftii lá]."

fSigrdrífa feldi Hjálmgunnar í

10 orrostnnni ; en Oðinn stakk hana

sveíhþomi í hefiid þess, ok kyað

hana aldri skyldu síðan sigr yega

í orrostu, ok kvað hana giptask

skyldu. „En ek sagðak hánum,

i5at ek strengdak heit þar í mót:

at giptask ðngum þeim manni,

er hræðask kynni." — Hann syarar

ok biðr hana kenna sér speki,

ef hon yissi tíðendi ór öUum

2oheimum. Sigrdrífa kvað:

8. „HeiU dagr! heilir dags synir!

heil nótt ok nipt!

óreiðum augum

lítið okkr þinnig ok gefið siljföndum sigr!

9. Heilir æsirl

heilar ásynjur! heil sjá in golnýta fold! mál ok mannvit gefið okkr mærum tyeim oklæknishendr, meðan lifum !" *Hon tók þá horn fidlt mjaðar ok gaf hánum minnisyeig:

10. „Bjór Ítmk þér.

brynþings apaldr! magni blandinn ok megintíri; fuUr er hann Ijóða ok líknstafa, gððra galdra ok gamanrúna.

11. Sigrúnar skaltu kunna, ef þú yilt sigr hafa,

ok rísta á hjalti hjðrs: sumar á yetrimum, sumar á valbðstum,

ok neftia tysyar Tý.

12. ölrúnar skaltu kunna, ef þú yill, annars kyæn

yélit þik í trygð, ef þú trúir : á homi skal þær rísta ok á’handar baki,

ok merkja á nagli Nauð.

13. FuII skal signa ok yið fári sjá

ok yerpa lauki í lög;

[þá ek þat yeit,

at þér yerðr aldri meinblandinn mjöðr.]

14. Bjargrúnar skaltu kunna, ef þú bjarga yilt

ok leysa kind fi*á konum: á lófum þér skal rísta ok of liðu spenna,

ok biðja þá dísir duga.

15. Brimcr&nar skaltu hmna, ef þú yilt borgit hafa

á sundi seglmðrum:

á stafiii skal þær rísta

ok á sigömarblaði, ok leggja eld í ár ;

era syá brattr breki

né syá blár unnir, þó kemstu heill af hafi.

118

SIGRDBIFUMAL.

16. Limrúnar skalta kunna, ef þú vilt læknir vera

ok kunna sár at sjá: á berki skal þær rísta ok á baðmi viðar,

[)e8s er lúta austr limar.

17. Máli-únar skaltu kunna,

ef þu vilt, at manngi þér heiptum gjaldi harm:

þær um vindr,

þser um vefr, þær um setr allar saman,

á því þingi,

er þjóðir skulu í fulla dóma fara.

18. Hugrúnar skaltu kunna, ef þú vilt hverjum vera

geðsvinnari guma:

þær of réð,

þær of reist, þær um hugði Hroptr,

af þeim legi,

er lekit hafði ór hausi Heiðdraupnis ok 6r homi Hoddrofiiis.

19. Á bjargi stóð með Brímis eggjar,

hafði sér á höfði hjálm: þá mælti Míms böíuð fróðlikt it fyrsta orð ok sagði sanna stafi.

20. Á skildi kvað ristnar,

þeim er stendr fyr skínanda

goði, á eyra Árvakrs ok á Alsvinns hófi, á því hveli, er snýsk undir reið í/rdgnis, á Sleipnis tönnum ok á sleða Qötrum,

21. Á bjamar hrammi ok á Braga tungu^ á úlfs klóm

ok á amar nefi, á blóðgum vængjum ok á brúar sporði, á lausnar lófa ok á líknar spori,

22. Á gleri ok á guUi ok á gumna heillum, í víni ok i virtri

ok á vilisessi, á Gungnis oddi ok á. Grana brjósti, á nomar nagli ok á nefi uglu.

23. Allar vára af skafnar, þær er vára á ristnar,

ok hverfðar við inn helga mjöð ok sendar á víða vega: þær ‘ra með ásum, þær ‘ra með álfiim, sumar með vísum vðnum, sumar hafa menskir menn.

24. f>at eru bókrúnar, þat era bjargrúnar

ok allar ðlrúnar.

ok mætar meginrnuar,

hveim er þær kná óviltar

ok óspiltar sér at heiUum ha£a. Njóttu, ef þú namt, unz rjúfask regín!

25. Nú skaltu kjósa,

alls þer er kostr um boðinn,

hvassa vápna hlynr! sögn eða þðgn hafðu þér sjálfr í hug!

öU era mein of metin."

26. ,,Munka^ ek flo»ja,

SIGRDiiUFUMAL.

119

l^ótt mik faigaQ yitir, emkaí ek með bleyði borinn;

ástrið þÍÐ

ek yil öll haía, svá lengi sem ek lifi." 27. „þat ræð ek þér it fyrsta,

at þú yið frændr þína yammalaust yerir:

síðr þú hefiiir,

þótt þeir sakar göri, þat kyeða dauðum duga.

f>at ræð ek þér annat,

at þú eið ne syerir, nema þann er saðr sé:

grimmar /imar^

ganga at trygðrofi, armr er yára yargr.

þat ræð ek þér ii þriðja,

.at þú þingi á deilit yið heimska hali;

þyíat ósyiðr maðr

lætr opt kyeðin yerri orð en yiti.

30. AUt er yant:

ef þú yið þegir, þáþykkir þú meðbleyðiborinn eða sðnnu sagðr; hættr er heimiskyiðr, nema sér góðan geti;

annars dags

láttu hans öndu farit, ok launa syá lýðum lygi!

31. þat ræð ek þér it i^örða, ef býr fordæða

yanmiafull á yegi:

ganga er betra

en gista sé, þótt þik nótt um nemi.

32. Fomjósnay augu þurfa fíra synir.

hyars skulu í^reiðir y^ga: opt bölyísar konur siija brautu nær,

þær er deyfa syerð ok sefa.

33. þat ræð ek þér ít fimta, þóttu fagrar sér

brúðir bekkjum á: sil^ar sil&ð látattu þínum syefni ráða,

teygiattuþér at kossi konur!

34. j>at ræð ek þér it sétta, þótt með seggjum fari

[öldrmál til öfiig:

drukna deila

skalattu yið dólgyiðu; margan stelr yiti yín.

35. Sennur ok öl hefir seggjum yerit

mörgum at móðtrega: sumum at bana, sumum at bölstöfum;

Qöld er þat er fíra tregr.

36. J>at ræð ek þér it sjaunda, ef þú sakar deilir

yið hugfuUa hali:

berjask er betra

en brenna sé inni auðstðfum.

37. ^at ræð ek þér it átta, at þú skalt yið iUu sjá

ok firrask flærðarstafi:

mey þú teygiat,

né manns konu eggja ofgamans!

38. f>at ræð ek þér it níunda, at þú nám bjargir,

hyars þú á foldu finnr: hyárz eru sóttdauðir eða eru sædauðir

eða eru vápndauðir yerar.

120

SI6RDBIFUMAL.

39. Laug skal gðra þéím er liðnir ‘ru,

hei^cbf’lþVá’ok höfuö,

r

kemha ok þerra,

áðr í kistu fari,

ok biðja sœtan sofa.

40. f>at ræð ek þér it tiunda, at þú trúir aldrigi

várum vargdropa, hverstu ert bróðurbaní, eða hafir þú feldan fSður: úlfr er í ungum syni, þó sé hann guUi gladdr.

41. Sakar ok heiptir hyggiat svefiigar vera

né harm in heldr! vits ok vápna vant er jöfri at fá

þeim erskalfremstr með firum.

42. f>at ræð ek þör it ellipta, at pú við illu srjáár

hvem veg at vinum;

langt líf þykkjumkak

lofðungs vita, , römm eru rðg of risin."]

121

I r

BROT

af

SIGURÐARKVIÐU.

Högni kvað:

1. „Hvat héfvr Sigurdr

til saka nniiit, er þú frœloian yiU ^örvi næmaP" Gmmrr kvað:

2. „Mér hefir Sigurðr

selda eiða,

eiða selda^

alla logna:

þá véltí bainn ndk,

er hann véra skyldi

aUra eiða’

einn fulltrúi.'^

3. „þik hefir Brynhildr böl at gerva

heiptar hvattan, harm at vinna: fyr-man hon öuftránu góðra ráöa, en síðan þéi^ sín at njéta."

4. Sumir úlf *sniðu,

sumir orm sviðu, smnir Gothormi af geraddldu: áðr þeir mætti meins um lystir aí horskum hal* hendr um leggja.

5. *Soltinn varð Sigurðr sunnan Rínar,

hrafh a/ meiði hátt kallaði: „Tkkr mun Atli eggjar rjóða, munu vígská of viða eiöar."

6. Úti stóð Guðrún Gjúka dóttir,

ok hon þat orða alls fyrst uiíi kvað : „Hvar er nú Sigurðr, seggja dróttinn, er frændr mínir fyrri ríða?"

7. Emu því Högni andsvör veitti:

„Sundr höfian Sigurð sverði högginn, gnapir æ grár jór yfir gram dauðum."*

8. *Hló þá Brynhildr — bœr allr dundi — einu sinni

af ðllum hug: „L^^t skuluð njóta landa ok þegna, er þér &úðknan gram falla Iðkuð."

122

BROT AF SIGURÐARKVIÐU.

9. *f>á kvað þat Gnðrán Gjúka dóttir: „Mjðk mælir þú miklar fimar; gramir hafi Gnnnar, götvað Sigurðar! heiptgjarns hagar hefiit skal verða."

10. þá kvað þat Brynhildr Buðla ddttir:

,.Vel skulnð njáta vápna ok landa; einn mundi Sigurðr ðllu ráða,

ef hann lengi’ litlu lífi héldi.

11. Væria þat sœmt, at hann svá réði Gjúka arfi

ok Gota mengi: er hann fimm sonu at fólkro^ði gunnarfúsa getna hafðL’’

12. Pi-am var kvelda, íjöld vai’ dmkkit, var* þá hvívetna vilmál talit; sofnuðu allir,

er í sæing kvámu, einn vakti GunnaiT öUum tengr.

13. Föt nam át hrœra, Qðld nam at spjalla, hitt herglötnðr hyggja téði:

hvat þeir í böðvi báðir sögðu hra& ey ok ðm, er þeir heim riðu.

14. Vaknaði Brynhildr Buðla dðttir^

dís skjðldnnga,

iyr dag litlu:

„Hvetið mik eða letið mik

— harmr er unninn —

sorg at segja

eða svá láta!''

15. þðgðu allir við því orði, fár kunni

þeim fljöða*látum: er hon grátandi görðisk at segja þat er hlæjandi hðlda beiddi. Brynhildr kvað:

16. .,Hugðafc mér, Gunnarr! grimt í sveftii:

svalt allt í sal, ættaA; sæing kalda; en þú^ gramr! ríðir glaums andvani, Qðtrí fatlaðr, í Qanda lið.

17. Svá mun öU yðm’ ætt Niflunga

afli gengin, emð 6Íðro&.

18. Mantattu Gunnarr! til gðrva þat,

er þit blóði í spor

báðir renduð:

nú hefir þú hánum þat allt

iUu launat,

er hann fremstan þii

finna vildi.

19. fá reyndl þat, er ríðit hafði móðigr á vit

BROT AF SIGURÐARKVIÐU.

123

mín at biðja: hve herglötuðr hafði fyrri eiðmn haldit við inn unga gram. 20. Benvönd of lét . brugðinn gulli margdýrr konungr á meðal okkar: eldi váru eggjar utan görvax, en eitrdropum innan fáðar.’’ Hér er sagt i þessu

firá dauða Sigurðar, ok víkr hér svá til, sem þeir dræpi hann úti ; en sumir segja svá, at þeir dræpi hann inni í rekkju sinni sofanda.5 En þýðverskir menn segja svá, a;t þeir dræpi hann úti í skógi, ok svá segir í Guðránar kviðu inni fomu, at Sigurðr ok Gjúka synir hefðí til þings riðií, þá er hannio var drepinn; en þat segja allir einnig, at þeir sviku hann í trygð ok vágu at hánum liggjaada ok öbúnum.

kviðu

124

GUÐRUNARKVIÐA.

Hm FYRSTA.

G,

luðrún sat yfirSigurði dauðum; hon grét eigi sem aðrar konur, en hon var búin til at sprmga af harmi. Til gengu bæði konur ok

.skarlar at hugga hana, en þat vai* eigi auðvelt. j^at er sðgn manna^ at Guðrún hefði etit af Fáfnis hjarta, ok hon skildi því fugls rðdd. þetta er enn kveðit um

10 Guðrúnu.

1. Ár var þaz Guðrún görðisk at dejja, er hon sat sorgfuU yfir Sigurði: gerðit hon hjúfra né hðndum slá

né kveina um, sem konur aðrar.

2. Gengu jarlar alsnötrir &am, þeir er harðs hugar hana Iðttu;

þeygi Guðrún gráta mátti, svá var hon móðug, mundi hon springa.

3. Sátu ítrar jarla brúðir gulli búnar fyr Guðrúnu:

hver sagði þeirra sinn of trega, þann er bitrastan um beðit haíBi. I>á kvað l)at Gjaflaug, Gjúka systir: ^Mik veitt; á moldu munarlausasta: hefi^ fimm vera ^‘örspell beðit, ttveggja dœtra, þriggja systra, átta brœðra, þó ek mn lififc." þeygi Guðrún gráta mátti,

svá var hon móðug at mðg dauðan ok harðhuguð um hrer fylkis. j[>á kvað þat Herborg, Húnalands dróttning: „HefiA; harðara harm at segja: minir sjau synir sunnanlands, verr inn átti, í val féllu. Faðir ok móðir.

QtJi>RUNARKVlÐA I.

126

§órir brcððr,

þan é yági vindr of lék, barði b&ra Yið borðþilL

8. Sjálf skyldai göfga, sjálf skyldafe gðtva, sjálf skyldafe hðiidla hrör þeirra;

þat ek allt um beið em misseri, svá at mar ma^ngi mmiar leitaði.

9. þá varð ek hapta ok henmma sams misseris siðan yerða: skyldaA; skreyta ok skúa binda hersis kván hverjan morgin.

10. Hon <Bgði mér af afbrýði

ok hðrðmn mik hðggnm keyrði: &nn ek húsgama hvergi in betra, en ht^ejju hvergi verri.’*

11. þeygi Gnðrún gráta mátti,

svá var hon móðug at mog dauðan ok harðhugoð um hrer f ylkis.

12. f>á kvað jþat öullrðnd Gjúka dóttír:

,,Pá kanntu, fóstra!

þótt þú fróð sér, ungu vífi andspjöll bera." fVaraði hon at hylja um hrðr fylkis.

13. Svipti hon blæju af Sigurði

ok vatt yengi fyr vífs knjám:. ^Líttu á Ijúfan! legðu munn við grðn, sem þú hálsaðir heilan stilli!''

14. ,,Á leit Guðrún einu sinni,

sá hon dðgUngs skor dreyra runna, fránar sjónir fylkis liðnar, hugborg jöftirs hjörvi skoma.

15. þá hné Guðrún

höll við bólstri,

haddr losnaði, hlýr roðnaði, en regns dropi rann niðr um kné.

16. jþá grét Guðrún Gjúka dóttir, svá at tár flugu tresk i gðgnujEn, ok gulltt við gæss í túni, mærir foglar,

er mær átti.

17. t H kvað þat GuUrðnd Gjúka dóttir: „Tkkrar vissaí:

ástir mestar

m

anÐRDKARKyíDA I.

manna allra fyr mold ofan:’ undir þú hvárki . úti né inni, systir mín! nema hjá Signrði.-'

18. „Svá var minn Sigurðr hjá sonom Ojúka,

sem væri geirlauki*

ór grasi vaxinn,

eða væri bjartr steinn

á band dreginn,

jarknasteinn,

yfir öðlirigum.

19. Ek þótta ok þjóðans rekkum hverri hæri Herjans dísi;

nú em ek svá lítil, sem lauf sé opt jölstrum, at jðfur dauðan.

20. SaknaA; í sessi .ok i sæingu míns málvinar, valda megir Gjúka: valda megir Qjúka mínu bðlví

ok systwr sin/iar sárum gráti.

21. Svá ér um lýða landi eyðið,

sem ér um unnuð eiða svarða; mawa þú, Gunnarr! guUs um njöta, þeir munu þér baUgar at bana verða, fer þú Sigurði svarðir eiða^

22. Opt var í túni ’ teiti meiri,

þá er minn Sigurðr

sððlaði Grana,

ok þeir Brynhildar

biðja fóru, ! anurar rættar, I iUu heilli."

23. |iá kvað þat Brynhildr Buðla dóttir:

„Vön sé sú vættr vers ok barna, er þik, Guðrún! gráts um b^iddi ok þér i morgun málrúnar gaf!''

24. þá kvað þat Gnllrönd Gjúka dóttir:

„þegi þú, þjóðleið, þeirra orða! urðr öðlinga hefir þú æ verit, rekr þik alda hverr illrar skepnu, sorg sára sjau konúnga ok vinspell vífa mest/*

25. fá kvað þat Biynhildr Buðla dóttir: „Veldr einn Atli

öllu bölvi,

of borínn Buðla,

bróðir minn.

26. I>á er vit í hðU húnskrar þjððai^ eld á jöfri ormbeðs lifumt þess hefiA; gangs goldit síðant

ÖUÐRUNARKVIDA 1.

12Í

þeirrar sýnar, sámk ey." 27. Stóð hon und stoð, strengði hon e/i, brann Brynhildi Bnðla dóttor eldr ór augnm, eitri fhœsti, er hon sár um leit á Siguröi.

Gndrúri gekk þaðan á braut til skógar á eyðimerkr ok fór allt til Ðanmarkar ok var þar með f>óru Hákonar döttur sjau misseri. Brynhildr vildi eigi lifa eptirs Sigurð; hon lét drepa þræla sína átta ok fimm amböttir; þá lagði hon sik srerði til bana, svá sem segir í Sigurðar kviðw inni skðmmu.

10

128

SIGUR»ARKVI»A FAFNISBANA

HIN þRlÐJA

elía

SIGURÐARKVIÐA HIN SKAMMA.

A

r var þaz Sigurðr sótti Gjúka, Völsungr ungi, er vegit hafði: tók við trygðmn tvegfga brœðra, seldusk eiða eljunfrœknir. Mey buðu Mnum ok meiðma igöld, Guðrúnu ungu Gjúka dóttur: drukku ok dœmdu dœgr mart saman Sigurðr ungi ok synir Gjúka. tJnz þeir Brynhildar biðja fóru, svá at þeim Sigurðr reið í sinni, Völsungr ungí, ok vega kunni: hann um ætti, ef hann eiga knætti. Seggr inn suðrœni lagði sverð nökkvit, mæki málfátl, á meðal þeirrat né hann konu

kyssa gerði, fné húnskr konungr heQa sér at armi, mey frumunga fal hann megi Gjúka.

5. Hon sér at lífi Iðst ne vissi ok at aldrlagi ekki grand, vanun þat er væri eða vera hygði; gengu þess á miUi grimmar urðir.

6. Ein sat hon úti aptan dags,

nam hon svá mcai um at mælask: ,,Hafa skal ek Sigurð, eða þó svelta, mög frumungan, mér á armi.

7. Orð mæltak nú, iðrumk eptir þess: kván er hans.Guðrún, en ek Gunnars;

Ijótar nomir skópumA langa þrá."

8. Opt gengr hon innan

siauRÐÁB&viÐA. pAFNxraAfir A iíí.

i2d

ills Qin fyld,

ísa ok jðkla,

aptan hyem,

er þau Guðrán

ganga i M,

ok bana Sígnrfe

syeipr i ripti. 9. [^Nú mtm Gjúka dóUur

á gamanfmgi]

konungr inn húnski

kyán fijá aina:

yön geng ek yilja

yers ok beggja,

yerð ek mik gc^

af grinuDQum. Itíigr 10. Nam af þeim heiptum

hyetjask at yígi:

.,f>ú skalt, Ghinnarr!

gerst um láta

mínu landi

ok mér sjálfid;

mun^ak una aLdn

með öðli&gi. n. Mun ek apti" fan^

þars ek áðan yark,

með nábonHun

niðjum minnm:

tþar mun ek sitja ok sofa lífí;

nema þú SigurA

syelta látir

ok jöfurr ððnun

ceðri yerðir. 12. Látum son fara

feðr í sinni!

skalat tUf ala

ungan lengi:

hyeim yerðr hðlda

hefhd léttati

síðan til sátta,

at sonr lifi^.''

13. Hryggr varð Gunttan: ok hnipnaði,

syeip sínum hug, sat um allan dag.

14. Hann yissi þat yilgi görla, hyat hánum yæri yinna sœmst:* alls sik Völsung yissi «varðan

ok ðér at Sigurd sðknuð mikinn.

15. Ýmist hann hugði jafnlanga stund, *hvat hánum yaBri yinna bezt:

þat yar eigi a/ar títt,

at frá konungdóm kyánir gengi.*

16. „Ein er mér Brynhildr öllum betri,

um borin Buöla,*

hon er bragr ktenna:

fyrr sklil ek minu

Qöryi láta,

en þeirrar mejjar

meiðmum týna."

, 17. *Nam hann sér Hðgna

heita at rúnum,

þar áttihann

alls fulltrúa:

„ViUdu okkr fylki

til Qár yéla?

gott er at ráöa

Bínar málmi

fok unandi

auði stvra

ok sitjandi

9

m

StaVBBABKYÍÐA PÁFHISBANA tn.

sælu njóta.^

18. Einn þyí Hðgni andsvðr veitti: ^Samira^ okkr slíkt at vinna: sverði rofiia svama eiða, eiða svamas unnar trygöir.

19. Vitmna Tit á moldu menn in sælli,

^né in mœtri mægð á /oldu : meðan Qórir vér fólki ráðum, ok sú ínn húnski herbaldr lifir.*

20. Ef yér fimm sonu fœðum lengi,

átt um góða œxla knættim; ek yeit gðrla, hvaðan vegir standa: oru Brynhildar brek ofinikil.''

21. ,,yit skolnm Guthorm görva at vígi,

yngra brðður óíróðara:

hann vai* fyi* ntan oiða svama, eiða svama, unnar trygðir.*^

22. Dælt vaj* at eggja óbilgjaman :

st(5ð til hjarta hjðrr Sigurði; reð til hefhda her^am í sal ok eptir varp

óbilgjðmnm.

23. Flð tíl Onthorms Grams ramliga kynbirt járo

ór konungs hendi, fhné hans im dólgr ! til hlnta tve^a:

hendr ok hðfnð hné á annan veg, en fótaUnk föU aptr 1 stað.

24. Sofiiuð var Guðrún í sæingu sorgalaos

hjá Sigurðí; en hon vaknaði vilja firð,

er hon Freys vinar flaut í dreyra.

25. Svá sló hon sváran sinnt hendí,

a^ rammhuga&r reis upp við beð: ,,Grátattu, Guðrnn! svá grímliga, brúðr fiTmnnnga! þér brœðr lifa.

26. Á ek tii ungan erfinytja,

kannat hann firrask ör Qandgarði; þeir sér hafii svárt ok dátt en nær numit nýlig ráð.

27. Bíðra þeim síðan, þótt sjan alir, systnrsonr

slíkr at þingi; ek veit gðrla.

StOURÐAltKVIfeli^ tÁimlBBAKA llt.

131

hví gegnir iiú: ein veldr Brynfaildr öUubölvi.

28. Mér unni mær fyr nnain Irrem, en við Gmuiar grand ekki vannk: þyrmdai sif|nni, svðmmn eiftmn, siðr veCTak héitbiii hans kvánar vinr.''

29. Eona varp ðndu, en konungr ^örvi^ svá sló hon sváirati sinni beti£,

at kváðu við kalkar í vri, ok gullu viö • gæss í tání.

30. fflö þá BrynUldr. Buðla döttir

einu sinni af ðllmn hag: er hon til hvílu heyra kiiátti gjallan grát öjúka dóttur.

31. tHitt kvað þá Grataair,

gramr haukstaMa: ^fflæra þú af því, heipl^om koiial glöð á góm, at þér géðs viti ; hví hafiiar þú inum hvita litP feikna fœðir! hygg ek, at feig sér.

32. j>ú værir þess verðnðt kvemia, at fyr augmoi þér

Atla hyggim: sæir brœðr þínum blóðúkt sár, undir dreytgar . knættir yfir binda.''

33. „Prýra maðr þér*, öunnan! hefir þú fullvegit;

lítt sésk Atli

ófu þína:

hann mun ykkarr láta

ðnd síðari

ok æ 6era

afl it meira.

34. Segja mun ek þér^> Búnnarrl — sjálfr veiztn gjörla, — hve ér yðr snemma

til saka réðuð: varð ek til ung né ofþmngin fuUgœdd fg á fleti bróður,

35. Né ek vilda þat, at mik verr ^etti, áðr ér Qjúbmgar riðuð at garði, þrír á hestum þjóðkonungar;

en þeirra** tarar , þðrfgi væri.*

36. Ok mér Atli þat einni sagði,

[pf borinn BvMa^

bróðir minni]

at hvárki lézk

af hðfiium deila

guU né jarðir,

nema ek gefask létak,

fok engi hlut .

auðins Qár,

þa< er mér jóðungrí

9^

m

SIOnRÐAfiST»A vAmmAHA III.

eigna seldí

ok mér jóðungri

atira taldi.

37. f>á var á hvðifan hugr Biiiiii um ^bíí, hrárt ek skylda vega eða ?al fella

fböU f brynjw um bróðnr sök: þat mimdi þá þjóðkmit yera, mörgmn manni at mnnar sttíði.

38. Létdm siga samah sáttmál okkorf

lék mér meirr í mnn meiðmar þiggja: bauga ranða bnrar Sigmmidar; né ek annars manns aura vildak.

39. *}>eim Mtnmk þá þjódhonungi,

er með gnlli sat á Grana bdgum: varat hann í augn yðr um líkr, f né á engi hlot

at álitnm, þó þykkiisk ér- þjóðkonungar.

40. UnnaA; eitram, né ýmissum, bjóat um hverfan hug menskðgul; allt mun þat Atli < eptír finna,

er hann mfna spyrr mörðfðr görva.

41. /^eygi skal

þnnngeð kona annartar ver aldri leiða;

þaí mnn at hefiidttm

harma minna.’^ 42. Upp reift Chmiairf

gramr verSnogar,

ok um hák konu

hendr nm lagði;

gengn allir^

ok þó ýmsír>

af heilum hiig

hana at lelýa. ! 43. Hratt hon af liálsi

hveim þar sér,

léta mann sik letja

langrar gðngn.

Nam hann sðr Högna

h«tta at r6É«m^

þar átti hann aUs fulUrua:

^- rSeggi vil ek alla í sal ganga þína með mímim — nú er þörf mikil — : vita, ef meim morðfðr kdnu, unz af méli enn mein komi/'*

45. Einu því Hðgiá andsvör veitti: *,,f»á látom þrvi þarfar ráða! letia maðr hana langrar gðngu^ þars hon af trborin aldri verðil

46. Hon krðng cf komsk fyr kné móðor,

SIGÐttDJillKVIttA FÁrmSBANA IIL

ia8

[aumUg væiér iUu krifUz\ ’ / var hon æ boriil ÖYÍlja til, mðrgnm maiini at móðtrega.''

47. Hvarf sér óhróöugr andspiUi frá,

þar er mðik menja meiðmumdeildi: ieit hon om alia eiga sína, soltnar þýjar ok salkonnr.

48. Gnllbrynjn sm<i, vara gott í hng, áðr sik miðlaði mækÍ8 eggjnm: hné við bólstri hon á annan veg ok hjömndnð hngði at ráðnm:

49. „Nú skaln ganga þflRÍr er gnll vilja minna þýja

at mér þiggja: < • ek gef hverri um hrottt s^gli, ’ bók ok blæju, bjartar váðir.^

50. þögðu allir

við því orði^

ok allir semi andsvðr veittu’: „(Emar soltnar, munum enn li&l verða salkDmur sœmd at vinna/'

51. Unz af hyggjaiidi hðrskrýdd kona

ung at aldri

orð viðr um kvað:

„Vilkat ek maiB ÍHrauðan

né torbcenan

um óra sðk

aldri týna.

52. f>ó mun & beiaiQm brenna yðrœn færi eyrir,

þá er ér fraj(ft koteiÖ — né munuð hr meirr um verða menjum gœd(2ar — mín at vitjá.

53. Se^ niðr, Giúmarr! mnn ek segja þér 1Í& ðrvæna

Ijósa brúði; muna yðvart far allt í snndi, þðtt ek iia& ðndu látit.

54. Sátt munuð it Gnðrún snemr en þú hygigir, [mun Juma GrimUidt ’ gœla gangai\

^efr kunn kona við \váTL ungH’ daprar minjar < at dauðan V6r»

55. iMunuð i höU Udlfs hana Jinna^^

þar er mær borin, móðir fœðir: sú mun hvítari ’ en inn heiði dagi- Svanhildr vera sðlar-*geisK

56. Qefa. mundu Gnðrúnu góðra nðkkumm

134

SIGUftÐABKViDA JfAMUWBéJiA III.

skf otiti gœddti^ skatna mengi: monat at vilja yersæl gefin, hana mon Atli eiga ganga, fof borinn Btiðla, bróðir misn.

57. Margs á ek miiinask, hve viö mik fórutí, þá er mik sára SYÍkna hðfðað:

vaðin at vilja

vark, meðan ek lifðak.

58. Munta Oddrúnn eiga vilja,

en þik Atli mnn

csva láta:*

hon mun þér nnna,

sem ek skyldak,

ef okkr góð um skðp

gerði verða.

59. *It mnnnð l^ta á lattnsaman, [þeygi Ungi þvi leyna meguði] þik mun Atli iUu beita, mundu í ðngan ormgarð lagiðr.

60. ^at mun ok verða þvígit lengra,

at Atli mun öndu týna, f sælu sinni

ok sona lífi: þvíat hánum öuðrún grymir á beð snðrpum eggjum

af sárum hi^.

61. Semri væri Guðrúii systir ykkiir frumver sínum

<xt fylgja dauðum, ef henni gæfi góðra jáð, eða ætti hon hug oss um líkan.

62. Öðrt vasslfík nú, en hon œva nmn of óra sðk aldri týna: hana munu heQa hávar bámr

til Jónakrs óðaltorfa.

63. Ala mun hm 9ér jóð, erjivörðu^ er/LvðrðUj

Jónakrs soii«; mun hon Svanhildi senda af landi, sína meý ok Sigurðar.

64. Hana munu bíta Bikka ráð, þvíat Jðnmmrékr óþarfk lifir;

þá er ðll fairin < ætt Sigurðar, eru Guðrúnar 1 grœti at fleiri.

65. Biðja mun ek þik bœnar einiiar, sú mutí í heími hinzt bœn vern: láttu svá bireiða borg á vbUí,. at undir os& ðllum

8IGURÐARKVIÐA FAFNISBANA IIL

135

jafiirámt sé, f þeim er sultu með Sigorði!

66. Tjaldi þar um þá borg tjðldmn ok skjðldum! sé þar valaript vel fáð ok Vala mei^! [brenni þar BrynhUd Budla dóWwr!] bremii mér im húnska á hlið aðra!

67. Brenni inum húnska á hlið aðra

mína þjóna menjum gð^al tveir at hðfðum, tveir ai fátum^ tveir hunda^ ok tveir haukar! tfá er öUu skipt til jafiiaðar.

68. Liggi okkar enn i milli málmr hringvariðr! egghvast jton,

svá endr lagits þá er vit bœði beð einiiiStíigum,

ok hétum þá hjóna nafoi.

69. Hrynja hánum þá á hæl þeygi hlunnblik hallar hringi litkuð:

ef hánnm fylgir ferð mín héðan, • þeygi mun óx flJr aumUg vera.

70. |>víat hánum fylgja fimm ambóttir, átta þjónar eðlum góðir, fóstrman mitt

ok faðemi,

þat er Buðli gaf

bami sínu.

71. Mart sagðaA;, mundafc fleira,

er mér meirr mjötuðr málrúm gæfi: ómun þverr, undir svella, satt eitt sagðaki svá mun ek láta.^'

136

HELREIB BRYNHILDAR.

E,

Iptir dauða Brynhildar yáni gör bál tvau : annat 8igurði, ok brann þat fyrr, en Brynhildr vsr á Mra brend, ok var hon í reiö þeirri, 5er gaðyeQnm var Ijjðldnð. Svá er sagt, at Brynhildr ók með reiðinni á helveg ok fdr um tún, þar er gýgr nökkur bjó. Gýgrin kvað:

1. „Skalad;u í gðgnum gang^ eiga

grjóti studda garða mína: betr semdi þér borða at rekja æ, heldr en vitja vers annarrar.

2. Hvat skaltu vitja af Yallandi, hvarfóst hðfað! húsa minna?

þú hefir, vár guUs! ef þik vita lystir, mjld, af höndum manns blóð þvegit.''

3. ,Jiregbattu mér, brúðr ór steini! þótt ek værak

í víkingu! ek mun okkur œðri þykkja, hvars menn eðli okkart kunna.^

4. „þú vart, Brynhildr

Buðla dóttír! heilli verstu í heim borin: þú hefir Ojúka um glatat bðmum ok bAi þeirra brogðit góðu."^

5. „Ek mun segja þér svinn ór itíðu vitlaussi mjök,

ef þik vita lystir: hve görðu mik Gjúka ar£ftr ástalauaa ok eiðrofa.

6. *Hétu mik allir í myitidöltm Hildi md hjálmi, hverr er kioiiíi. *

7. fLét hami v&ríir

hugfulk k^imi^ átta systra undir eik borit; var ek vetra tólí ef þik vita lystir, er ek ungum gram eiða seldak.*

8. tf>á lét ek gamlan

á Goðþjóðu Hjálmgunnar næst heljar ganga: gaf ek ungom sigr Auðu bróður, þar varð mér ÓMim

HELREIÐ BRYNtlILDAR.

UT

ofreiðr um þat. 9. fLank hann mik skjðldmn í Skatalmidi raaðmn ok hvítnm, randir snurtn: þann bað hann slíta syefin mínnin, er hTWgi lands hræðask kyimi.

10. fLit haftn mn 9al minn

sannaiiyeiðan

háfsn brenna

her aUs yiðar:

þar foað haim einn þegn'

yfir at dfo,

þann» m&c ferði gull^

þaz und Fá&i lá.

11. B0íð gtfðr Gtm^ gdbniðUundi,

þtfs fóatrí iminn ’ ðetjuia st^Tði;. einn þótti hann þar öllmn betri, vikmgr Dana, i yerðungtt.

12. Syáfu yit ok undum í sæing einni,

sem ^ann minn brððir uin bonnn yæri: hvártki knátti hðnd yfir annat átta nilttum okkart leggja.

13. f>yí btá mér QndtÁa Gjúfca dóttir^

at ek Siguiði syæfak á armi: þar yarð ek þess yísi, er ek vildigak, at þau yéltu mik í yer&ngL

14. Munu yið ofstríð alki ti;l lengi komur ok karlar kyikyir, todask: yit skuliuii okhnmi aldri slíta Sigurðr saman. Sökstu, gýgjarkyn!"

m

DRAP NIFLUNGA.

G,

unnaiT ok Högni tóku þá gullit allt, Fáíhis arf. Ófriðr var þá í miUi Ojúkunga ok Atla; kendi hann Gjúkungum vðld mn andlát

5 Brynhildar. f^at var til sætta, at þeir skyldti gipta hánum Guð- rúnu, ok gáfa henni öminnisveig at drekka, áðr hon játti at giptask Atla. Synir Atla váru þeir Erpr

10 ok EitiU; en Svanhildr var Sig- urðar dóttir ok Guðrúnaa'.

Atli konungr bauð heim Gunn- ari ok Högna ok sendi Yinga eða Knefröí. Guðrún vissi vélar

15 ok sendi með rúnum orð, at þeir

skyldu eigi koma, ok tíl jartegna sendi hon H<^na luínginn And- varanaut ok knýtti i vargshár. Gunnarr hafði’ beðit Oddrúnar, systur Atla, ok gat eigi; þá fekk^o hann Glaumvarar, en Hðgni átti Kostberu; þeirra synir váru þeir Sólarr ok Snævarr ok GjúM. En er Gjúkungar kómu til Atla, þ^ bað Guðrún sonu sína, at þeirsó bæði Gjúbu^um lífs; en þeir vildu eigi. Hjarta var skorít ór Högna, en Gunnarr seíttr í ormgarð. Hann sló hðrpti ok svsefði ormana, en naðra stakk hann til lifrar. x

m

GUÐRUNARKVIÐA

ÖNNUB GUÐBfJNAREVIÐA HIK FOBNA.

tft

^*‘jóðrekr konungr var með Atla 4. ol hafði þar látít fleötá alla menn sína. þjóðrekr ók Guörún kærðu hanna sín á naiUi * hon sagði ^\íánum ok kvað:

1. Mær var ek mejrja,

móðir Bflik föeddi,

björt í búri,

nnnaíb vel brœðmm: 5.

iinz niik Gjtttó

gulli reifði, •

guUi reifði,

gaf Sigurði.

Svá var Sigurtír’'

of soimm Gjúka,

sem væri gtmn laiikt

6t grasi vaxinn, 6.

eða hjörtr hábeihn

mn hvössum dýrum,

eða guU gléðráutt

of grá siMn.

Unz mér fyr-wíundu

mínir brœðr,

at ek ætta ver

öllum fremra: 7.

sofa þeir né niáttut

né of sakar diema,

áðr þeir Sigurð

svelta létut.

Grani rann at>þingi, gnýr var at heyra, en þá Sigurðr sjálfr ne komúsí: ðU vám söðuldýr sveita stokkin ok of vanið vási und vegöndiun. Gekk ek ‘grátandi við Qrana rœöa, úrughlýra jó frá ek spjallá: hnipnaði Grani þá, drap í gras höföi, .- jór þa< vissi, eigendr ne liffoi ’ Lengi hviiíUkik, lengi hugir ðeildtisk, áðr ek of frægak fólkvörð at gram t hnipnaði Gunnarr, sagði mér Hðgni frá Sigurðar sárum dauða: „Liggr of höggvinn fyr handan vér Gothorms bani of gefinn úlfiim: líttii þar Sigurð

140

GUÐRUNARKVIDA II.

á suörvega!* vargar þjóta um veri þínum."

8. „Hví þú mér, Högni!. harma slíka viljalaussi

vill um segja? þitt skyli hjarta hrafnar slita víð lönd yfir, en þú vitír manna!"

9. Svaraði Hðgni sinni einu, trauðr góðs hugar, af trega stérum: ,,|>ess áttU) Gttðrúnl grœti at fleiii^

at hjarta mitt hrafioar slíti.^

10. Hvarf ek ein þaðan andspilli fSrá,

á við lesa

varga leifar:

*þar TiefjTðah

hra&a gjaUa,

ömu gjalla

æzli fegna;.’

t Gerðiga^ ek hjúíra né faðndam slá né kveSna um^ sem konur aðrar, þá er sat^ soltín um SigiurðL

11. Nótt þótbumk < niðmyrkr veía, er ek eárla aatk yfir Sigurði: tUfar þöttufnib ðUu betri,

ef þeir létí mik

lífi týna, é

feða brendi mik sem birkinn við.

12. Fór ekaf flalli flmm dœgr talið, unz ek hðll Hálfs háva þektak:

sat ek með þóru sjau nisseri dœtr Hákonar í Danmðrku.

13. Hon mér atr gaami gullbókaði

sali saðrœna ok svani daoska: *byrðu vit á borða þat er þeir bðrðufifk Sigarr ok. S^geirr suðr á FjónL

14. Hðfðu vit i fikriptiun þat er skatar lékn ok á hannyrðum hilmis þegna: randir rauðar,

rekka Htoa, hjördrótt, bjibp^Jriitt, hilma fylgju.

15. Skip Sigmundar, skriðu frá landi, gyltar grfmur, ^rafhir stafiiar.

— f>á frá Giimhildr, gotuiesk kona,

hvar ek var

vió væra hyggji^.

16. Hon brá borða ok burí h/eimtí, þrágjanfjigít þess at ngyija: hverr vildí möff

QtlÐBUNABKVIDAi II

Ul

móáur bOQta eto Y0r Teginti vj/i gjalda.

17. Gerr \kk Ornitiarr gull at bjö6a sakar afc bœU,

ok it samá HAgni;

hon firMti at þ¥Í,

hyerr fiura vildi

Yigg at sððla^

vagn at beita^

fhesti rí8a, haoki fleygjat ðnun at abjóta a/ ýboga.

18. Yaldanr Ððnum . með Jarizleifi, Eymóðr þriði með Jarizskári.

19. Imi genga þá jöfrum ]Mr Langbarðd liðar, hðfBu loða laiiða, 8M»r biynjiu-, steypta hjálina, sfaUmom gjn^r, hðfðn skarar jarpar.

20. Hyerr vildi mðr hnossir velja, hnossir yelja ok hugat mæla: ef þeir msetti mér margra súta trygðir vinna, nk ek trúa garðak.

il Fœrði mðr ðritnUlðr Ml at drekka svalt ok sárlikt, né ek aakar iMndak t þat varnin’ atkii

;arðar magni, svaftðldnm 8æ ok sðnardreynt.

22. Váru 1 homi . hvers kyns stafír ristnir ok roðlór, ráða ek ne máttak: lyngfískr langr, lands Haddingja

ax öskorit, innleið dýra.

23. Yára þein l^óri bðl mðrg aaimi^4 urt alls viðar

ok akam órunmn, umdðgg arins, iðrar blotnar, svína Ufir soðin, þvíat hoíft sakar deyfði.

24. £n þá gleymdoí^ er getit hafðaA;, .< öU jöfdrs

ó’rfóg í ðal: kvámn konungar fyr kné þrennir^ áðr hon sjál/ mik sótti at máli:

25. „Gef ek þér, Guðrénl guU at þiggja,

fjðld aUs Qár

at þinn föður dauðan:

hringa rauða^

Hlððvés sali,

arsal allan

at jðftir fallinn,

26. Húnskar meyjar^

þær er hlaða spjðNíum ok göra gull fagrt^ . svá at þkt gaman þykki: ein skaltn ráða

Ui

ðt7ÐRÐNABXVIt)A IL

auði Buðla, gQlli gðfgað ok gefin Atla.'*

27. „Vilka^ ek með veTÍ ganga né BrynMldar bróðor eigar samira mér Yið son Baðla ætt at auka

né una lífi." •

28. „Hirðattu bðldum heiptir gjsdda! þyíat yér hðftim valdit ffm;

svá skaltu láta, , sem þeir lifi báðir Sigurðr ok Sigmmndr, ef þú ðona fœðir.^

29. *„Hirðattu hjóða bðlvaMlar þr^amliga

þær Mndir mi^!

*máka£ ek, Orímhildr!

glaumi bella

né yígiíðins

vánir telja;

tsfe Sigurðar sárla drukku hrægífr ok huginn hjðrtblóð saman.''

30. „j>ann hefi allra ^ ættgðfgastan

fylki fundit ok framast nðkkvi: hann skaltii eiga, unz þik aldr viðr, verlaus vera, nema þú vilir þ^na.* 3h Lðnd gef ek enn þér,

lýða sinni, Vinbjörg, Valbjðrg« ef þú vill þiggia; Injóttu vel brœðroj vers ok 6arfia!] eigðu um álidr þat ok uni, d^tkir!''

32. *,,Þann mun ek k|ósa /xí af konungam

ok þó af ni{(pmi nauðig ha&: verðra mér verr at yndi, né bðl br<Bðia at bura skjðli.

33. Hann mun Gumiar grandi beita.

ok ór Hðgna hjarta slíta: munkat ek lét(a life, *áðr hvatan eggleiks .hi¥(iituð . aldri næmiL''

34. Grátandi Grimhildr greip við orði,

er burum sínum bölva vœtti fok mðgum sÍDiim meina stórra.*.

35. Senn var á hesti hverr drengr litinn, - en víf valnesk

hafið í vagna; vér sjau daga svalt Igfid riðum, en aðra sjau unnir kníðtiDa, fen ioa þriðju sjau. þurt lond stigum.

aUÐRnNABRVlÐA 11.

143

36. þar hliftverðir

bomir á bekki,

hárar borgar

beðit mik at tyggva^.

grind app laku,

41. Hugðaí; mér af hendi

áðr f garð riðiira.

hauka . f/júga

bráðalausa

bölranna til:

hjörtu hugðafc þeirra

37. Vakti mik Atli,

við hunang tuggin.

en ek yera þóttnmk

Borgmðfts sefa,

ftill ills hugar

soUin blóðí.

at firændr ðauða.

42. Httgðafc mér af hendí

43. ^Svá mik nýliga

hvelpa losna,

nomir vekja:"

glaums andvatia :

— vílsiimis &f á

gylli báðir:

vildi at ek réða —

hold hugðaA; þ^rra

.,hngðafc þik, Guðrón

at hrmiim orðit,

Gjúka dáttir!

nauðigr ná

læbltadnum hjðr

nýta ek skyldak.''

leggja mik í gðgnum/'

43. „þar munu seggir

44. ,þat er lyr eldi,

um sæ/bng dœma

er jám drejHia,

ok hvítinga

’ fyr dul ok vil

hðfði’iiæma:

drósar reiði:

þeir munu féigir '

mun ek þik við bölvi

fára nátta

brenna ganga,

fyi- dag litlu

líkna ok lækna,

dróttum beiga."

þótt mér leiðr sér."

44. Jjág^k síðan.

45. ..HugðaA; hér í túni

né ek sofa vildak,

teina fallna, ,

þrágjöra, í kör.

þá er ek vildigak

þat man ek görva.

vaina láta:

• 4«

ri&iir með rótum.

• . ♦ ■

roðnir í blóði,

V.

Ii4

GUfiRUNARKVlÐA

HIN þRlÐJA.

E

.erkja hét ambótt AtiOf hoa haföi

yerit frilla hans; bon sagöi Atla,

at hon heffii sét þjíiOrek ok Qub-

rúnu bæði saman; Atli Tar þá

sallókátr. f>á kFað QuÖráa:

1. „Hvat er þér? Atli! — æ, Baðla sonr! er f>ér hijgt í hiig, — hví ♦hlær þú æva? hitt mundi- œðra jörlum þykkja, at við jsmn mæltii’ ok mik sæir/'

2. .,Tregr mik þat, Guðrún Gjúka dóttir! : er mér í höUu Herkja sagði: at it (jóðrekr undir þaki svæfið ok léttUga líni verðiö.",

3. ,,f>ér mun ek alls .þess

eíða vinna

at inum hvíta

helga steini:

at ek við son þjóðmar^

þatki áttak,

er vörd né verr

vinna knátti. 4. Nema ek hálsaða

herja stíUi,

jðftir óneisan,

emu fiumi: aðrar váru oikrar spemw, er vit hðmug tvau hnigum at rtoom.

5. Hér kom fijóðrekr með þrjá tegu, lifa þeir ne einir þríggja tega manna; bioktu ihik at brttðmiÐ ok at brynjuðum, hnd’ktu mik at ðllum Aðfuðniðjum'.

6. *Kemra nú Gunnarr, kalligaA; Hðgna, sékaf ek síðan svása brœðr: sverði munUi Högni sh’ks harms reka,

nú verð ek sjálf fyr mik synja lýta.

7. Sentu at Saxa sunnmanna gram! hann kann helga hver vellanda.''

— Sjau hundruð manna í sal gengu, áðr kvæn konungs í ketil tœki.*

8. Brá hon til botns bjðrtum lófa.

OtlÐRUNARKVIÐA IIl.

X46l

ok hon upp um tók jarknasteina : ,,Sé nú, seggir! sýkn em ek oröin heilagliga,

hve sjá hverr velli." Hló þá Atla hogr í brjósti, er hann heilar sá hendr Guðrúnar: „Nú skal Herkja

til hvers ganga, sú er Guðrúnu grandi vænti.’’ 10. Sáat niaðr annlikt, hverr er þat sáat, hve þar á Herkju hendr sviðnuðu; leiddu þá mey í mýri fúla. Svá þá auðrún sinna harma.

10

146

ODDRUNARGRATR.

E

.eiðr^kr hét konungr, dóttir 4. hans hét Borgný. Y^lmundr hét sá, er var friðiU hennar, Hon ; mátti eigi fœða böm, áðr til kom sOddrún, Atla systir; hon hafði verit unnusta Gunnars Gjúka sonar. Um þessa sögu er hér kveðit :

1. „HeyrðaA segja

1 sögum fomum, hve mær um kom til Momalands; engi mátti fyr jörð ofan Heiðreks dóttur hjálpir vinna.

2. f>at frá Oddrún, Atla systir,

at sú mær hafði miklar sóttir: brá hon af stalli stjómbitluðum ok á svartan söðul of lagði.

3. Lét hon mar fara moldveg sléttan, unz at hári kom hðU standandi:

tok hon inn um gekk endlangan sal, svipti hon söðli af svöngum jó, ok hon þat orða alls fyrst um kvað:

„Hvat er frægst her á foldu? eða hvat er hloz^ Húnalands?"

— „Hér ijiggr Borgný of borin verkjum, vina þín, Oddrún! vittu, ef þú hjálpir!" „HveiT hefir ví/ vamms um leitat? hví em Borgnýjw bráðar sóttir?"

— „Vilmundr heitir vinr haukstalda, hann varði mey vannri blæju ffimm vetr alla,

svá< hon sinn föður leyndi." j)ær hykk mæltu þvígit fleira, gekk naild fyr kné meyju at sitja: ríkt gól Oddrún, ramt gól Oddrún bitra galdra at Borgnýju. Knátti mær ok mögr moldveg spoma, böm þau in blíðu við bana Hðgna. ^at nam at mæla mær Qörsjúka, svá at hon ekki kvað orð it fyrra:

OÐÍDRUKABGBATR.

147

8. „Svá hjálpi þér hollar vættir, Frigg ok Freyja ok fleiri goð :

sem þú fAíat ðiér ’ fk af hðndum, t

[ok þú hneii^

til hjálpar mer^l^

9. .^Hnékat ek al því til hjálpar þér,

at þú værir þegs verð aldrigi: . • .. hét ek ok e&dak, er ek hiiuiig msoltaA;, at ek hvívetna hjálpa skyldaL*'

10. *„(Er ertu, Oddrún! ok örvitai

er þú mér af fári flest orð of kvað; en ek fylgöak þér ; . á görgynju,

sem vit brœðrum tveim. of borwar værim.'*

11. *„Man ek *emi

hvat þú mæUit.um apta*n, þá er ek Gnimari . < gerðak drekku/t. . slíks dœmi ki^aðai;tu . síðan mundu meyju veri5a> nema mér einni.^^ .

12. [^Mœr iók, o^ tniniia^k . móðuga. daffSj^

þá er ððliiiga arfi skiptu; þá nam at.aetgásk. sorgmóð koq^ at telja bðl , af trega stórum:

13. „Var ek upp alin í jöfra sal

— flestr iagnaðí —

at fíra ráði:

undaA; aldri

ok eign fðsðm'

fímm vetr eina,

svá at minn faðir lifði.

14. ^at nam at mæla mál it efsta

sjá möðr kommgr, áðr haiin sylti: mik bað haan gœða guUi rauðu ok suðr gefa syni Grimhildar.

15. *En hann Brynhildi bað hjálm geta,

hana kvað hann iiskmey

verða skýldu:

kvaða hann ina oeðri

alna myndu

mey í heimi»

nema mjötuðir spilti,* .

16. Brynhildr í búri borða rakti, hafði hon. lýði ok lond um sik; jörð dúsaði

ok upphiminn, þá er l^m^ Fáfnisi borg um þátti.

17. I>á var víg vegit völsku sverði, ok borg brotin,

sú er Brynhildr átti; vara langt af því, heldr válítit, unz ho7i þær vélar vissi allar.

10*

148

oddrúnarorAtr.

18. }>ess lét hon harðar heftidir verða,

svá at vér öll höfiim œmar raunir: þat mnn á hðlda hvert land fera, er hon lét sveltask at Siguröi.

19. En ek önnnari gatk at nnna, bauga deili,

sem Brynhildr skyldi.* Buðu þeir Ada bauga rauða ok brœðr mínum bœtr ösmár.

20. Bauð hann enn viö mér bú fimtán,

hliðfarm Grana ef hann hafa vildi ; en Atli kvazk eiga vilja mund aldrigi at megí Ojúka.

21. J>eygi vit máttum við munum vinna, nema ek hélt hðfði við hringbrota; mæltu margir mínir niðjarí kváðusk okb’ hafa orðit bæði.

22. En mik Atli kvað ceva myndu

lýti ráða né Iðst gðra; en slíks skyli synja aldri maðr íyr annan, þar er munuð deilir.

23. Sendi Atli áru sína

um myrkvan við, mín at freista; ok þeir kvámu þar, er þeir koBiane skyldut: þá er breiddu vit blæju eiua.

24. Buðu vit þegnum bauga rauða,

at þeir étíá. til Atla segði; en þeir *hvatliga heim skunduðu ok óðliga Atla sðgðu.

25. En þeir Guðránu görla leyndu því, at hon heldr vita hélfa skyldi. Hlymx var at heyra höfguUinna,

þá er f garð riðu Gjúka arfar.

26. })eir ór Högna hjarta skáru. en í ormgarð annan lögðtt;*

nam horskr konungr hörpu sveigja^ þvíat hann htigði mik til hjálpar ‘sér f kynríkr konungr of konia mundu.

27. •Var ek enn ferfn einu sinni

til geii*«ta7*ðar görva drykkju: nam ek at heýra ór Hléseyju,

OÐDRUNARGRATR.

149

hve þar af stríðum strengir gnlla.

28. Bað ek ambáttir búnar verða, yilásJc fylkis Qðrvi bjarga: létom fiyóta

far ami yfir, unz ek alla sák Atla garða.

29. f>á kom in arma út skævandi m^ðir Atla,

— honskjrli moma! — ok GhEinnari gróf til hjarta, svá at ek máttigak

mærmn bjarga.

30. Opt undromk þat, hyí ek eptir mák, linnvengis bil! lífi halda: er ek ógnhvötum unna þóttumk sverða deili, sem sjálfri mér.

3Í. Sáttu ok hlýddir, meðan ek sagðak þér mðrg ill um skðp mín ok þeirra; júsAt hverr liSxat at mwium sinuiB.’’ M er um genginn gritr Oddrúnar.

150

ATLAKVIÐA.

G,

uðrún Gjúka dóttír hefhdi brœðra sinna, svá sem firægt er orðit. Hon drap ffrst sonu Atla, en eptir drap faon Atla ok sbrendi hðUina ok hirðma alla. Um þetta er sjá kviða ort:

1. Atli sendi

ár til Gunnars kunnan segg at rfða, Enefruðr var sá heitinn; at gðrðum kom hann Gjúka ok at Gunnars hðUu, bekkjum aringreypum ok at bjóri svásum.

2. Drukku þar dróttmegir — en dyljendr þögðu — vín í valhðUu,

vreiði sásk þeir Húna; kallaði þá Knefrððr kaldri rðddu, seggr inn suðrœni, sat hann á bekk hám:

3. ,,Atli mik hingat sendi ríða ðrindi

mar inum mélgreypa myrkvið inn ókunna: at biðja yðr, Gunnarr! at it á bekk komið

með hjálmum anngreypum

at SQðkja baim Atla.

Skjðldu kneguð þac viðlja

ok skafoa aska,

hjálroa guUroðna

ok Húna mengi,

silfrgylt sððulklæði,

serki valrœna,

dafar Darraðar,

drðsla mélgreypa.

Gull lézk ykkr ok mundu geb

víðrar Gnítaheiðar,

af geiri gjallanda

ok af gyltum stðfhum,

stórar meíðmar

ok staði Ðanpar,

hrís þat it mæra,

er meðr Myrkvið kalla."

Hðfði vatt þá GunnaiT

ok Hðgna til sagði:

„Hvat ræðr þú okkr, seggr

inn œri! alls vit slíkt heyrumP gull vissa^ ekki á Gnítaheiði, þat er vit ættima annat slíkt. Sjau eigu vit salhús

▲TIiAKVlBA.

m

sverða fuU,

hverju erH’ þeirra

hjölt 6r gnUi;

minn veit ek mar beztan,

en mæki hTassaatan^

fboga bekkaœina,

an brynjnr ái gnlli^ hjálm ok s^öld hvítastan, komiim ór höU Ejárs, feinn er mimi bebi

en sé aUra Húoa.’'

8. „Hyat hyggr þú brMi bendo^ þá er hon. okkr baug sendi yarinn yáöUBii helðdngja? ^JSS ^^ ^ ^ ydmiið byði; hár &nn ek h6ÍAíiig)a

riðit í hring ranönm: ylfete er vegr okkarr at ríða ðrindi.

9. *Úlfar niui^tirMa aifi Niflitfiga, gamlár, gránvarðirv ef Qunnaira mifiBÍjr: bhrnir bl^UbfjaUir bíta þreftðnnum gumna gfiðfAa!^

ef GunnQtCt W keD^bsiai’’ 10. Niðjar hyðtíii . QttHnar

né nfmgf^ aanarr>

rýnendr né riðeiidr

nð þeir er ríkií yáru;

kvaddi Þá Qoimrr,

sem kpnaDigr ;skyldí,

Bdainr í mjð<í^nm,

af móði stónun : ^l- „Rístu nú, Fjömir!

Uttu á.flet vaða

gi’^pa.igiiUskðiir

með gumop’ hðndiim i

vél skulum vín dretíoo^ þáH i heimi ai

12. Leiddu l^drpgbi lýðar óneisjð: grátendr gaimhvatan ór garði h^man;

þá kvað þat iiin :<Bri erfívðrjk: Hðgna: „Heilir farið nú,’^ htorskir! hvars ykkr hugr teygir."

13. Fetum létu. frc^knir um 50U at þyrja. mari ’na mélgrey|Ku myrkvið ion átntnna; hristisk öU Hánmðrk, þar er harðmóðgir fóru, ^iáku þeir vandatyggva vðUu algrcaiia*

14. Land sá þeir Atla ok Uðsigálfar dyúpn,

— Buðh greppar atanda á boíTg inöi hi, ~ sal um auAvþJöðttm sleginn sðaðnteiðttm, bundnum rðoidtuni bleikum 3lg<^ldiun.*

15. En þar drakk Atli, ógnvaldr B’ái^a^ vín í valhOUuH Vierðir sátu úiti:

at varða þeim Gunnarí, ef þeir \iwA& viija. kv«9mi með geirí gjaUaada’ at vekja gram hiMi.

16. Systir &nn þeirra snemst, at þeir í sal kvámu brœðr hennar bá&tr,

Í&2

ATLAKVIÐÁ.

bjórí var hon litt drakkiii: ^Báöinn erta nú, Giinnarr! hvat munto, ríkr, Tinna við Húna harmbrðgðiimP hðU gakk þú ðr snemma!

17. Betr hefðir þú, bróðir! at þú í brynju fœrir,

sem hjálmmn aringreypum at sevÁja heim Atiia: sætir þú í sððlom sólheiða daga, {víg at vdga^ vöU cU fjóða.]

18. Nár nanð fölva létir nomir gráta, Húna slgaldmeTJar hervi kanna;

en Atla sjálfan létir þú í ormgarð koma: nú er sá ormgarðr ykkr mn fólginn.''

19. *I>á kvað þat Gunnarr, gmnna dróttinn: ^Seinat er nú, systir! at samna Niflmigmn: langt er at leita

lýða sinnis til, of rosmuQðU Bínar rekka óneissa/'*

20. Sjan hjó Hðgni sverði hvðssn,

en inmn átta hratt hann í eld heitan; svá skal frœkn Qandmn Teijask, sem Hðgni varði hendr Gmrnars.

21. •Pengu þeir Gminar ok í Qðtmr settu,

vifi Borgmida,

ok bnndn fastla:

frágu frœknan^*

ef flðr vildi

Goina þjððann ! golli kaiapa. I 22. ^Mssrr kvað þat Gnnnarr, ! geimiflmigr:

nHjarta skal mér Hðgna

i hendi liggja

blóðngt, 6r foijðsti

skorit baldriða

sæd sUðrbeito,

syni þjóðans.''

23. [Vilduþeir viea vébÁm bmta^

er þrœl (Bpanda fjrifié ávarani] skáni þeir hjarta Hjalla ór Injósti, blóðnkt ok á bjóð Iðgða ok bám þat íyr Gannar.*

24. „Hér hefiA; hjarta Hjalla ins blaaða, ólíkt hjarta Hðgna ins frœkna: er mjðk bi&sk,

er á bjóði liggr, bifðisk hálfti meiir, er i bijó&ti lá.''

25. Hló þá Hðgni,

er tU hjarta skára kvikvan komblasmið, klðkkva hann sízt hogði: [hart hagáka/m hilmis tóku^]

bltfðugt þat á bjóð Iðgðu ok bám fyr Gmmar.*

26. „Hér heU hjarta

ATLAKVIÐA.

158

Hogna ins frœkna, ólíkt hjarta Hjalla ins blauða: er lítt bi&sk, er á bjóði liggr, bifðisk svági mjðk, þá er í bijóstí lá.

27. Svá skalta, Atli! ðfiga §arri,

sem mmit menjmn verða: [aud inum mikla^ þóttu 088 myrdÍT^ munattu^ veaaUl valda aldrígú]

28. Er mid einuin mér ðU mn fölgin

hodd Niflunga,

lifira nú Hðgni ;

ey yar mér týja,

meðan vit tveir lifðum,

nú er mér engi,

er ek einn lifik. ‘29. Bín skal ráða

rögmálmi skatna,

syínn, áskanna

íufi Niflunga:

i veltanda vatni

lýsask valbaugar,

heldr en á hðndum guU

skíni Húna bðmum." 30. [KaUaði nú Aití,

hnungr Búna(\

^Ykvið ér hvelvðgnum! haptr er nú 1 böndum." *0k meirr þaðan menvörð bituls dólgrögni dró til dauðð skókr.

31. Atti inn ríki reið Grlaumi rðncíum sleginn ok rógþomum ; siQuugr þeiiia GuðrduD sigtíva vamaði við táxum, vaðin í þyshðUu.

32. .,Svá gangi þér, Atli! sem þú við Guiinar áttir eiða opt um svarða

ok ár of nefnda: at sól inni suðrhðllu ok at Sigtýs bergi, hölkvi hvílbeðjar ok at hringi Ullar!’’*

33. Lifanda gram lagði í garð þann skatna mengi, er skriðinn var innan ormum eitrs of fullum^

. [þeims gedluörðum til hjarta grófu.']

34. Heiptmóðr hörpu hendi kníði

*enn einn Gunnarr, glumdu strengir; svá skal gulli / garði fjanda frœkn hringdrifi við fíra halda.

35. Atli lét

lands síns á vit jó eyrskán aptr frá morði: dynr var í garði, drðslum of þrungit, vápnsðngr virða,

154

ATLAKVIÐA.

Yárn af heiði komnir.

36. Út gekk þá Gnörán Atla í gOgn

með gyltmn’ kalkl at reifa gt^ndrögnf: «ÞíggJa knáttu, þengiU! í þinni hðllu glaðr at Ghiðrúnu, gnadða^ niflfgumtV/'

37. TJmdu ðlskálir Atla vínhðfgai-,

þá er í höU saman

Húnar tðldusk:

gumar gransíðir

gengu inn hvarir,

*er trá morði þein-a Gunnars

komnir váru ðr myrkheimi.

38. Skævaði þá in skírleita drÓ8 skjöldunga

vœr i valhöllu, veigar þeim at bera; afkár dís jöfrum ok ölkrásir valdi nauðug neffölum, en níð sagði Atla:

39. „Sona hefir þijana, sverða deiUr! hjörtu hrædreyrug við hunang of tuggin : melta knáttu, móðugr! manna valbr^^ðir,

eta at ðlkrásum

ok í ðndugi, at senda.

40. Eallara þú siðan til knjá þinna Erp né Eitil, ölreifa tvá: séra þú slðan

í sæti miðja gulls miölendr geira skepta, fmanar meita né mara keyra.''

41. Ymr varð á bekkjttm, afkárr söngr virða, gnýr md guðvegimií grétu bðm Húua: nenoa ein Guðrún,

er hon æva grét brœðr sina berfaarða ok buri avása, funga, ófr<iða, þá er hm við Atla gat.

42. Gulli seri. . in gaglbjarta, hringum rauðum reifði hoQ hú^karla: skðp lét bon vdxa, en skíran mUm. vaða, æva fljóð ekki

gáði i^arghásau

43. Ölr var Atli, .

óðan hafði* sik dmkkit, vápn hafði hami eVái vamaðit *vxð Gttörónu: opt var sá leikr betri, þá er þaa lint skyldu

á9tim SaAnm^i fyrr OðlMigum.

44. Hon beð broddi gaf blóð at drekka hendi hetfúa^i, okhvelpa ley«iti: hratt fyrháillar dyrr — ok húakarla vakti — brandi brúðr heitum, þau lét hon gjöld brœðra.

ATLAKVIÐA.

156

45. Eldi gaf hon þá alla, er inni váru,*

fom timbr fðllu,

Qarghús mlni:

bœr Bttðlunga

— brunntt ok skjaldmeyjar

inni aldrstamar —

hné í eld heitan.

46. Fullrœtt er um þetta,

ferr engi svá síðan bráðr f brynju, brœðra at hefiia: hon hefir þriggja þjóðkonunga banorð borit björt, áðr sylti. Enn segír glðggra í Atlamálum inum grœnlenzkum.

< • '

“.. •.

166

ATLAMAL

UIN ORŒNLBNZKU.

F

rétt hefír ðld ófa, þá er endr um gðrðu seggir samkanda^ sú var nýtt festum: œitu einmæli, yggt yai’ þeim síöan ok it sama sonmn Gjúka, er váru sannráðnir. Skðp œxtu skjðldunga,

— skylduat feigir, — iUa rézk Atla,

átti hann þö hyggju: feldi stoð stóra, stríddi sér harðla, af bragði boð sendi, at kvæmi brátt mágar. Horsk var húsfreyja, hugði at mannviti, lag heyrði hon orða, hvat þeir á laun mæltu; þá var vant vitri, vildi hon þeim hjálpa, skyldu um sæ sigla, en sjálf ne komskat. Búnar nam at rísta, rengði þær Vingi,

— fárs var hann flýtandi, áðr hann fram seldi; fóru þá síðan sendimenn Atla

um Qðrð Lima,

þar er frœknir bjnggu.

5. ölværiruröu ok elda kyndu, ngðu vætr véla,

er þeir váru komnir: tóku þeir fómir, er þeim friðr sendi, hengðu á súlu, hugðut þat varða.

6. ^Buðu þeir heim Hðgu, ef hann þá heldr fœri, — sýn var svipvísi,

ef þeir sín gæði; — hét þá Gunnarr, ef Hðgni vUdi, Hðgni þvf jíftti, er hinn um réði.

7. Eom þá Eostbera, kvæn var hon Hðgna, kona kapps gálig,

ok kvaddi þá báða; glöð var ok Glaumvör, er Gunnarr^ átti, f^llskat saðr sviðri, sýsti um þðrf gesta.*

8. Bám mjðð mærar, margs var alls beini, fór þar Qðld homa,

atlamAl.

15Í

unz þótti fttlldi’ttkkit; [rim at ftai rekkar^ réfhisk Jteir at sofna^\ hjú gðrðu hvíla, sem þeim hœggt þötti.

9. Eend var Eostbera, kunni hon skil rúna, innti orðstafi

at eldi Ijósum: gæta varö hon tungu í góma báöa, yáni syá viltar, at var yant at tiða.

10. Sæing fi5ru síðan sína þau Hðgni, %eiint’um ^ofnadi svinn hÚ8freyja\ dreymdi dróttláta, ðiildi þess yætki, sagði horsk hilmi, l)6gars hoQ réð vakna.

li. ^Heiman gðrisk þú, Hðgni!

hyggðu at ráðum!

— fár er fuUrÝninn, —

&rðu í siiin annatl

réð ek þær ránar,

er reist þín systii*:

bjðrt hefir þér eigi

boðit í sinn þetta. 12. Eitt ek mest undrumk:

mákat ek enn hyggja,

hvat þá varð vitrí,

er skyldi viUt rísta;

tþvíat svá var ivisat, sem undir værí

bani ykkarr beggja,

ef it bráðla kvæmið;

vant.er stafs vífi^

eða valda aörir.” Í3. „Allar ‘ru iUúðgar,*

áka^ ek þess kynni, vilka^ ek ^es leita, nema launa eigim; okkr mun gramr guUi rei& glóðrauðu, óumk ek aldrígi, þótt vér ógn fregnim.’'

14. [^Gádi f}e$8 lítt ffðfuffr^ ffördi^k at aofna,

þó var vif módugtf vildit mál fella :] ^Stopalt munuð ganga, ef it stundið þangat; ykkr mun ástkynni . eigi í sinn þetta.

15. Ðreymdi mik, Hðgni! dyljumk þat eigi, ganga mun ykkr andæris, eða eUa hræðumk: blæju hugða^ þína brenna í eldi,

hryti hár logi

hús mín í gðgnum.''

16. „Liggja hér Unklæði, þau er Utt rœkið,

þau munu brátt brenna, þar er þú blæju huffáir,’’ [Gáéi l^ess líU fföfugr^ ffördiak at eofna^ þeyffi víf móðufft vHdi mál fellai]

17. ^Bjðm httgða^ hér inn kom-

inn, bryti upp stokka, hristi svá hranmm^ at vér hreedd yrðim: munn oss mðirg hefði, svá at vér mættim ekki, þar var ok þrðnamutí þeygi svá UtiL^'

158

atlamAl.

18. ,,Veðr mun þar vaxa, yerða ótt snemma, hyítabj5rn hugðir,

þar mun hregg at^tan/'

[^Gáði þ€8B lítt gðfuffr^ görðisk at sofm, /)ó v^ vif móðugt^ leta tnál falta:]

19. „Örn hugða^ hér inri fljóga at endlðngu húsi [svörtum vœngjum^ svefta’pótr hannmjðk stokkinn :j þat mun (>sð drjúgt deilask, dreifði hann oss ðU blóði; hugða^ af heitun^

at væri tíamr Atla.''

20. „Slátrum sýsliga, sjám þá róðru,

opt er þat fyr öxnum, er örnu dreymii’; heiU er hugr Atla, hvatki er þik dreymir.’* Lokit því létu, líðr hver raða,

21. Vöknuðu velborin, var þar sáms dœmi, gœttisk þees Glattmvör, at væri grand svefiia: {Ijós reð mjök letjay Uta þó hinn segjask,] treystisk við QunnáTr at ft’ tvær leiðir.

22. ,,Görvan hugðaA; þér gálga, gengir þú at hanga, \yœrir fm i ðngan ormgairð lagiðri] '

æti þík ormar, jtiíA þik kvikvan, gorðisk Tök ragna; ráð þú, hvat þat væri!''

^Gnœ/ir gunnfaniy þar er þú gáhga hugðir, auðr mun œrvm^ þar er orma dreymir,^ Lqós r^ð ngék leija^ léta þó hinn segjask^ treystisk við Gunnarr at fá tvœr leiðir.’} „Blóðgan hugða^ mæki borinn ör serk þínum, — iUt er sveffti slíkan at segja namðmanm: -^ geir hugðafc standa f gðgnum þik miðjan, emjuðu úlfar • • á endum báðum." * „Bakkar.þar renna, ráðask mjðk geyja, opt verðr glaumr hunda fyr geira flauguw.*- [Týóe reé mjök letja, létti þó hi/nn segjadc^ tregstisk (cið Gumvosrr at fá ivœr leiðir,]^ .,Á hugðaA; hér inn renna at encQðnga húsi, þyti af þjósti, ■ þeystisk of b$kki: bryti fœtr ykkra brœðra hér tveggja, gerðit vatnvægja; vera mún þaA fyr uökkvf j^Akrar’ munu renna^ þar er þú á hugðir^ opt nema fœtr agnir^ er vér akr ^öngum.^’ [IjjÓ9 rið mjðk leýa^ Ika þó Mmi segjask^ U^eystisk við Gunnarr at fá twxr leiðirJ^

A’NjÁUÍU

m

28. ,,Eonar hugðak dauðar koma í Ðótt hingat^ yærít vart búnar, yildi þik. kjósa:

byði þer bráðliga til bekJ^a sísnaý ek kveð aflima orðnar þér dísir."

29. „Seinat er at segja, svá er nú ráðít, forðmnka för þma, alls þó er &ra ætlat; [dugira meifr dylja^ dapri mun’Jyrir bera^^ mart er mjðk gBUigtt» at munim abunmæir/^

30. Litín er lýati, létosk þeir fúsir, allir upp ríÉ(a, omiTir þau löttn; fðrn finmi saman — fleiri til váru hálfu húskarlar, hugat var því illa ^:

31. Gunnarr ok Högni, Gjúka arfar báðir^

Snætanr ok Sólarr, syni£ vés^ þeir Bðgna; Orkning þann hétu, er þeim eim fylgðít blíðr var bðrr sJ^aidar bróðir hans kvánar.

32. [ Váru Jpem i smni sendimmn Atla^ leiddt^ þá ór garði lofða éísir^bdiðtir’^ fóru fagrbúnar^

unz þau i|drðr skUdi, Iðttu á;valt Ij/Ssar^

létuí at heldr segjask.

33. &laumvðr kvað at orði, er (xunnarr átti, • . mælti hon við Viiígav sem hemii vert þötíá: „Vetkat ek, hvárt verðlaunið at vilja ossum,

glœpr er gests kváma, ef í görisk nakkvat."

34. Sór þá Vingi,

sér réð hann lítt eira, . \opin vm ftó Máf)^ er Iiann oró mœtíi\ ,,Eigi hann jðtnar, ef hann at yðr lygi, gálgi gðrvaUan, ef hann á grið hygði!^

35. Bera kvað at orði blið í hug sinum, \yndjum nábúrnum nam hon goU gala :} ..Siglið ér sælir

ok ðigr ámið!

farí, sem ek fyr mælik !.

fæst eigi því^níta!''

36. Hftgni svamði, hugði gott nátium: - „Huggiak it, horskar! ^ hvegi er þat gðrviisk; . mæla þat margir, « mi^ir þó stórum, mðirgum ræðr litlu,

hve verðr leiddr heiman;"

37. Sásk til síðan, áðr í sundr hyrfi,

þá hygg ek skop skiptUt, skildusk vegir þeitei; / J[Glaumváif graiahdi gekk iiL ht^ilheéj^ar^

160

ATLAMÁL.

Bera brosandi borða nam rélgaJl

38. Bóa námu ríki, rifh kjöl hálfiw, beysta bakf&llxiin, bragftaðk heldr reiðir: hömlur sUtnnðu,

háir brotnuðtt, gerðut £Bjr festa, áðr þeir frá hyrfi.

39. Litlu ok lengra

— lok mun ek þess segja — bœ sá þeir standa,

er Buðli átti; hátt *grindr hriktu, er Hðgni kníði; orð kvað þá Vingi, Jþaz án væri:

40. „Farið firr húsi!

— flátt er til sœkja, brátt hefi^ ykkr brenda, bragðs sktiluð hðggnir, fagrt baft ek ykkr kvámu, flátt var þó undir^ — ella héðan þíbib^

meðan ek hðgg yðr gálga!^^

41. Orð kvað hitt Högni, hugði lítt vægja, varr at vettugi,

er varð at reyna: „Hirða þú oss hræða! hafðu þat firam sjaldan! ef þú eykr orði, illt mundu þér lengja.''

42. Hrundu þeir Vinga ok í hel drápu, exar at Iðgðu,

’ meðan í ðnd hitti«

iKalladi þd Högni

lidrri rðddu: ytGutír *ru i fföi’dum^ þörf er góðs 6«iia.**]

43. Flyktusk þeir Atli ok fóru 1 brynjur, gengu svá gðrvir, at var garðr miUi; urpusk á orðum allir senn reiðir: „Fyrr várum fullráða at firra yðr lífi."

44. [HU þd Högni, 8ie of hrör Vinga{] ^Á sér þat illa,

ef hðfðuð áðr ráðit: enn emð <}búnir, ok hðfum einn feldan, lamdan til heljar, liðs var sá yðars.""

45. (íðir þá urðtt,

er þat orð heyrðu^ [greppar granaiðir^ hátt um grehjudu:] forðuðu fingrum ok fengu í snceri, skutu skarpliga ok skjðldum Uífðusk.

46. Inn kom þá andspilli, hvat úti drýgðu, hátt fyr hðUu heyrðu þræl segja: [,,/W nú öm undom^ akulum erfr drekha^ fara nú Nijbmgar

at vUja niflheima.’^^

47. ötul var þá Guðrúnf er hon ekka heyrfti, [stðkk hon ór gtóli strið í hug sintan]:

atlamAl.

161

hkðin hálsmeiýum,

hreytti hon þeim gervðUam,

slðngði 8Vá silM,

at í sundr hrutu baugar.

48. Út gekk hon síðan, yptit lítt hurðum, fóra fælt þeygi,

ok fagnaði komnum: hyarf til Niflunga, sú var hinzt kyeðja, fylgði saðr slíku, sagði hon mun fleira:

49. „Leitaða^ í líkna

at letja ykkr heiman, skðpum viðr manngi, ok skuluð þó hér komnir.’’ Mælti af mannviti, ef mundu sættask; ekki at réðusk, allir ní kváðu. ^. Sá þá sælborin, at þeir sárt léku, hogði á har&:æði ok hrauzk ór skikkju: nðktan tók hon mæki ok niðja ^ör varði, hœg varat hjaldri, hvars hon hendr festi.

51. Dóttir lét Gjúka drengi tvá hníga, bróður hjó hon Atla, bera varð þann síðan, fskapti hon svá skœru,

skeldi fót undan; annan réð hon hðggva, svá at sá upp reisat, í helju hon þann hafði, þeygí henni hendr skulfu.

52. þjörku þar görðu,

þeirri var við brugðit, þat brá um allt annat, er unnu böm Gjúka: fsvá kváðu Niflunga, meðan sjálfír lifðu, skapa sókn sverðum, slítask af brynjur, höggva svá hjálma, sem þeim hugr dygði.

53. Morgin mest vágu, unz miðjan dag ^ddi, fóttu alla

ok ondurðan ds^g; fyrr var fuUvegit, flóði völlr blóði: átján áðr f^Uu, en efiri þeir urðu Beru tveim sveinwm ok bróður hennar.

54. Bðskr tók at rœða, þótt hann reiðr væri: „IUt er um lítask, yðr er þat kenna; várum þrír tigir, þegnar vígligir, eptir lifa ellifu,

ör er þar brunnit.

55. Brœðr *fimm várum, er Buðla mistum, hefir nú Hel hálfa,

en höggnir tveir liggja; *firðan hafið mik frændum, fe opt svikinn, senduð systwr helju, slíks ek mest kennumk.

56. Mægð gat ek mikla, mákak því leyna, konw v^^liga, knákaA; þess njöta:

1

11

162

atlamAl.

hljótt áttum sjaldan, síz kom í hendr ossar,* *hroldi hotvetna, þat er til hags skyldi."

57. „Getr þú þess, Atli! gerðir svá fyrri, [muniu Utt minnask minna viðfarai] móðnr tökt mína

ok myrðir til hnossa, svinna.systrangu sveltir þú í helli.

58. {^Stríð vár aterklig stcera þú enn vUdir^ brœðrum mínum báðum hjóða til helfara;] hlœglikt mér þat þykkir, er þú þinn harm tínir, goðum ek þat þakka,

er þér gengsk illa."

59. „EggjaA yðr, jarlar! auka harm stóran vlfs ins vííliga, vilja^ þat líta; kostið svá keppa, at klökkvi Guðrán! sjá ek þat mættak, at hon ser ne yndit.

60. Takið ér Högna

ok hyldið með knífi, skerið ór hjarta! skuluð þess görvir; Gunnar grimmúðgan á gálga festið! bellið því bragði, bjóðið til ormum!" Högni kvað:

61. „Gör, sem til lystir! glaðr munk þess bíða,

rðskr munk þér reynask, reynt hefiA fyrr brattara; höfðuð ér hnekking, meðan heilir vámm, nú erum svá sárir, at þú mátt sjálfi- valda."

62. Beiti þat mælti, bryti var hann Atla: „Tðku vér Hjalla, en Högna forðum! högum vér hálfk yrkjum! hann er skapdauði, lifira svá lengi,

Iðskr mun hann æ heitínn/

63. Hræddr var hvergætir, héltaí in lengr rúmi, kunni klðkkr verða, kleif í rá hveqa: vesall lézk, vígs þeirra er skyldi vás gjaJda, ok sinn dag dapran

at deyja M svínum, f allri örkostu, er hann áðr hafði.

64. Tóku þeir bras Buðla ok brugðu til knífi, œptí iUþræfó,

áðr odds kendi: t<5m lézk at eiga teðja vel garða, vinna it vergasta, ef hann við rétti; tfeginn lézk þó Hjalli, at hann Qðr þægi.

65. Gættisk þess Hðgni — gerva svá færi — at áma ánauðgum, at undan gengi:

„Fyrir kveð ek mér minna

atlamAl.

163

at fremja leik þenna; hyí myÐÍm hér yilja heyra á þá skræktnnP''

66. þrifii þeir þjóðgöðan,

þá var kostr engi

rei^Qm rakklátnm

ráð enn lengr dvelja:

hló þá Hðgni,

heyrðu dagm^fir,

keppa hann svá kunni,

kvðl hann vel þoldi.

67. Hörpu tók Gunnarr, hrœrði ilkvistum, slá hann svá kunni, at snótir grétu, Uokku þeir karlar,

er kunnu görst heyra, — ríkri ráð sagði — raptar sundr brustu.

68. Dó þá dýrir,

dags var heldr snemma,

léta þeir á lezti

lifa íþrótta;

[fdÍT munu frœknaTÍ

d fotd koma

nh menn mœtri

fyrir mold ofan.]

69. Stórr þóttisk Atli, ste hann um þá báða, horskri harm sagði

ok réð heldr at bregða: „Morginn er nú, Quðrún! mist hefir þú þér hollra; sums ertu sjál&kapa, at hafi svá gengit."

70. „Feginn ertu, Atli! ferr þú víg lýsa;

á munu þér iðrar,

ef þú aUt reynir: sú mun erfð eptir, ek kann þér segja, iUs gengsk þer aldri, nema ek ok deyja.''

71. „Eann ek slíks synja, sé ek til ráð annat hálfii hógligra

— höfhum opt góðu — : mani mun ek þik hugga, mætum ágætum, silfri snæhyítu, sem þú sjálf vilir."

72. „Ón er þess engi, ek vil því níta, sleit ek þá sáttir,

er váru sakar minni: afkár ek áðr þótta, á mun nú gœða, hræfðaA; um ho^etna, meðan Högni lifði.

73. Alin vit upp várum í einu húsi, lékum leik margan ok í lundi óxum, tgœddi okkr Grimhildr

guUi ok hálsmenjum; bana mundu mér brœðra bœta aldrigi, né vinna þess ekki, at mér vel þykki.

74. Kostum drepr kvenna karla oMki,

í kne gengr hnefi, ef kvistir þverra: tré tekr at hníga, ef höggr tág undan ; nú máttu einn, Atli! öUu hér ráða."

11

164

ATLAMÁL.

75. Gnótt var gnumýðgi, er gramr því trúði, sýn var sveipvísi,

ef hann sín gæði: kröpp var þá Guðrún, kunni mn hug mæla, létt hon sér gerði, lék hon tveim skjðldnnL

76. (Exti hon öldrykkjur at erfa broeðr slna, samr lézk ok Atli at sína görva;

lokit því létu, lagat var drykkju, sú var samkunda við svðrfnn ofinikla.

77. Ströng var stórhuguð, stríddi hon ætt Buðla, tvildi hon ver sínum

vinna ofrhe&dir, lokkaði hon litla, ok Uku við stokki: glúpnuðu grimmir ok grétu þeygi, fóru í faðm móður, fréttu, hvat þá skyldi.

78. „Spyrið lítt eptir! spiUa ætlaA: báðum, lyst várumk þess lengi at lyQa ykkr elli."

— „BWtt, sem vilt, bömum! bannar þat manngi, skðmm mun ró reiði, ef þá reynir gerva."

79. Brá þá bamœsku brœðra in kappsvinna, skipti^ skapliga,

skar hon á háls báða. Enn frétti Atli,

hvert &mir væri sveinar hans leika, er hann sá þá hvergi.

80. „Tfir r&ðumk ganga, Atla til segja, dylja munk þik eigi dóttir Orimhildar:

glaða mun þik minst, Atli! ef þú gerva reynir; vaktír vá miUa, er þú vátt brœðr mína.

81. Svaf ek mjðk sjaldan, síðans þeir föllu,

hét ek þér hðrðu, hefíA; þik nú mintan: morgin mér sagðir, man ek enn þann gerva, nú er ok aptann, áttu slíkt at frétta.

82. Maga hefir þú þinna mist, sem þú sízt skyldir, fhausa veiztu þeirra

hafða at ðlskálum, drýgðaA: þér svá drykkjn, dreyra blétt ek þeirra: tók ek þeirra hjðrtu ok á teini steiktak, seldaA; þér síðan, sagðak, at kálfs væri.

88. Einn þú því ollir, ekki réttu leifa., tðggtu tíðliga, trúðir vel jöxlum: bama veiztu þinna, biðr sér fir verra, hlut veld ek mínum, hœlumk þó ekki."

89. „Grimm vartu, Guðrún! er þú gera svá máttir,

ATLAMÁL.

165

barna þíiina blóði at blanda mér drykkjn; snýtt hefibr þú Bii^imgiun, sem þú sízt skyldir, mér lætr þú ok sjálfhm millum ills lítit.''

85. „[ffeimakr vartu^ Atlil er þú horskri vel trúðir^ œtt þinni aUri

hefik œ hatat*^ vili mér enn væri at vega þik sjálfan, fátt er Mlilla farit Yið gram slíkan.

86. Drýgt þú fyrr hafðir

þat er menn dœmi vissnt'^

heimska harðræðis

i heimi þessmn:

nú hefír þú enn ankit

þat er* áðan írágum,

greipt glœp stóran,

gert hefir þú þitt erfi.*'

87. „Brend mnndn á báli ok barið* áðr gqóti, þá hefir þú áxnat þaztu æ beiðisk."

— wSeg þér slíkar sorgir ár morgin! fríðra Yil ek danða fara í Ijós annat.^'

88. Sátu samtýnis, sendusk fárhugi, hendusk heiptyrði, hváxtki sér undi. Heipt 6x Hniflungi, hugði á stórræði, gat fyr Guðrúnu,

at hann yæri grimmr Atla.

89. Kómu í hug henni

Hðgna viðfarar, taldi happ hánum, ef hann hefht ynni. * Veginn var þá Atli, var þess skamt bíða, sonr vá Hðgna ok sjálf Guðrún.

90. Bðskr tök at rœða, raktisk ór svefiii, kendi brátt benja,

bands kvað hann þðrf ðnga: „Segið it sannasta! hverr vá son BuðlaP emkaí ek lítt leikinn, lífs tel ek ván önga."

91. „Dylja munfc þik eigi dóttir Grimhildar, látumk því valda,

er líðr þína ævi, en sumu sonr Högna, er þik sár mœða, \hefndi liann svá föður ok frœnda sinna allra,^

92. Rœsir rammhugaðr reis upp við hóhtri, keppa hann vel kunnif hrepti mund at undu\ „Vaðit hefir þú at vígi, þótt værit skaplikt,

illt er vin véla þanns þér vel trúir.

93. Beiddr fór ek heiman at biðja þín, Guðrún! leyfð vartu ekkja, létu stórráða:

varða ván lygi, er vér um reyndum, fórtu heim hingat, fylgði oss herr manna.

166

atlamAl.

94. AUt var ítarlikt um órar ferðir, margs var alls sómi manna tiginna: naut yáru œrin, nutum af stórum, þar var fjöld £^r, fengu til margir.

95. Mund galt ek mærri, meiðma fjðld þiggja, þræla þrjá tigu, þýjar sjau góðar, [mara mhlgreypay mavga hvehagna^

— scemd var at slíku — silfr var þó meira.

96. Lézt þér allt þykkja, sem ekki væri, meðan Iðnd þau lágu, er mér leifði Buðli, tgróftu svá undir,

gerðit hlut þiggja; sværu léztu þína sitja opt grátna, fann ek i hug heilum hjöna vætr síðan."

97. „Lýgr þú nú, Atli! þótt ek þat litt rœkja, heldr var ek hoeg sjaldan, hás þú þó stœrázV: börðuzk ér brœðr ungir, báxuzk róg milli,

hálft gekk til heljar ór húsi þínu.*

98. þrjú várum systkin, þóttum óvægin, fórum af landi, fylgðum Sigurði: skæva vér létum,

skipi hvert várt stýrðir örkuðum at auðnu, unz vér austr kvámum. 99. Eonung drápum fyrstan, kunuB land þaðra, hersar oss á hðnd gengu, hræzlu þat vissi: vágum ór skögi þanns vildmn sýknan, settum þann sælan, er sér ne áttit.

100. Dauðr varð inn húnski, drap þá brátt kosti, strangt var angr ungri ekkju na/n hljóta; kvöl þótti kvikri

at koma i hús Atla, átti áðr kappi, illr var sá missir.

101. Eomtattu af þvi þingi, er vér þat frægim,

at þú sðk sœttir né sldktir aðra:

•

vildir ávalt vægja, en vætki halda, kyrt um þvi láta,

er konungr akyldit,^

102. „Lýgr þú nú, öuðrún! litt mun við bœtask hluti hvárigra, höfiim ðU skarðan; gðr þú nú, Guðrún! af gœzku þinni

okkr til ágætis, er mik út hefla!"

103. „[í/nnaifc lUt Ufnum^ liðnum skal þó somd vinm(} knðr mun ek kaupa

ok kistu steinda,

ATLAMÁL.

167

rexa vet blæju at yerja þitt líM,

^JSS^ á þörf hverja, sem vit holl værim." 104. Nár varð þá AtU, mðjum stríð œxti, e&di ítrborin allt þaz réð heita. Próð vildi Guðrún fara sér at spilla,

urðu dvöl dœgra, dó hou 1 sinn annat. 105. Sæll er hverr síðan, er slíkt getr fœða jóð at a&eki, sems ól Qjúki; life mun þat eptir á landi hvetju þeirra þtámæli, hvargi er þjóð heyrir.

168

GUÐRUNARHVÓT.

G,

faðrún gekk þá til sævar, er hon hafði drepit Atla; gekk sióan út á sæinn ok yildi &ra sér; hon mátti eigi sðkkva. Bak hana yfir

^Qðrðinn á land Jónakrs konungs; hann fékk hennar; þeirra synir váru þeir Sðrli ok Erpr ok Ham- dir. þar fœddisk upp Svanhildr Sigurðar dóttir; hon var gipt

10 Jðrmunrek inum ríkja. Með hán- um var Bikki; hann réð þat, at Bandvér konungs son skyldi taka hana. petta ráð Ukaði þeim vel inum ungum mönnum, f>at sagði

isBikki konungi. Konungr lét hengja Bandvé, en troða Svanhildi undir hrossa fótum. En er þat spurði Guðrún, þá kvaddi hon sonu sína.

1. þá frá ek sennu sliðrfengligsta, trauð mál talið af trega störum: er harðhuguð hvatti at vlgi grimmum orðum Guðrún sonu:

2. „Hví sitið, hví sofið lífi, hví tregrat ykkr teiti at mæla? er Jörmunrekr yðra systur unga at aldri

jóm of traddi.*

3. Urðuae it glíldr þeim Gunnarí,

né in heldr hugðir, sem var Hðgni: hennar munduð it hefiia leita, ef it móð ættið minna brœðra feða harðan hug Húnkonunga.''

4. |)á kvað þat Hamdir inn hugumstóri: „Lítt mundir þú leyfa dáð Hðgna,

þá er Sigurð vöktu svefiii ór, aaziu á beð, en banar hlógu,

5. Bœkr váru þínar inar bláhvítu roðnar 1 vers dreyra, fólgnar í valblóði; svalt þá Siffurðr, saztu yfrr dauðum^ glýja þú ne gdðir^ Gunnarr þhr svá vUdi

6. Urðu þér battra brœðra hefhdir slíðrar ok sárar,

er þú sonu myrðir: knættim aUir Jðrmunreki samhyggjendr

GUÐRUNARHVOT.

169

systur hefiia.

7. [Enn skal fr&Uta^ þóU fœri shn^ þótt mynim Mjóta hliU inn minna(} berið hnossir fram Húnkononga!

hefir þú okkr hvatta at hjörþingi."

8. Hlæjandi Guörún hvarf til skemmu, kumbl konunga

6r kerum valdi, síðar brynjur, ok sonum fœrði; hlóðusk móðgir á mara bógu. ^. tj>á kvað þat Hamdir inn hugumstóri: «Svá iemsk meirr aptr, móður at vitja, gehnjðrðr hniginn á öoðþjððu : at þú erfi at ðU oss drakkir, at Svanhildi ok sonu þína."

10. Guðrún grátandi Gjúka döttir gekk hon tr^liga á tái sitja

ok at telja tárughlýra móðug spjðll á margan veg:

11. „f>rjá vissai elda, þijá YÍssBk ama, var ek þrimr verum vegin at húsi:

einn var mér Sigurðr

ðUum betri, er brœðr mínir at bana urðu.

12. Sváram, sárara sákat ek né. Ismmk mann nh mey

á moldu svikinn; meirr þóttusk mér um stríða, er mik öðlingar Atla gáfa.

13. Húna hvassa

hét ek mér at rúnum,

unga, ófróða^

])d er ek við Atla gai :

máttigak bðlva

bœtr um vinna, 1 áðr ek hnóf höfuð ! af £/niflungum.

1 14. Gekk ek til strandar, gröm vark nomum, vilda^ hrinda Aríðgri?nd þeirra; hófn mik, ne drektu, hávar bárur, því ek land um sték, at lifa skyldak.

15. öekk ek á beð — hugðak mér fyr betra þriðja sinni þjóðkonungi: ól ek mér jóð, erfivörðu, erfivördu^ Jónakrs sonu.

16. En um Svanhildi sátu þýjar, er ek minna bama bazt fallhugðak:

170

GUÐBUNABHVOT.

svá var Svanhildr í sal mínum, sem yærí sœmleitr sólar geisli.

17. Gœddafc hana gulli ok guðveQum,

áðr ek gæ&k Goðþjóðar til \yif it unga^ er cBva shyldak^ grimmgeðjuðum gömlum ver.^

18. Sá er mér harðastr harma minna

[ — kndkat ek þess bói hiða aldrigi — ]: er þann inn hylta hadd Svanhildar aurí tröddu und jóá fótum.

19. En sá sárastr,

er þeir Sigurð minn sigrí ræntan í sæing vágu; en sá grimmastr, er þeir Gunnarí fránir ormar til ^örs skríðu.

20. En sá hvassastr, er til hjarta* konung óblauðan kyikvan skáxu. Fjöld man ek bðlva, fjöld man ek harma^

[hví ek fleira böh of biða d(yldak\

21. Beittu, Sigorðr, inn blakka mar! hest inn hraðfœra láttu Unnig renna! sitra^ nú hér snðr né dóttir,

sú er Guðrúnu gefi hnossir.

22. Minstu, Sigurðr! hvat Yit mæltum, þá er vit á beð bæði sátum:

at þú myndir mín, móðugr! Yitja halr ór helju, en ek þín ór heimi!

23. BQaðið ér, jarlar, eiMkðs^!

látið þann und hibni hæstan yerða! megi brenna brjóst bölyafullt eldr, þrungit um hjarta! þiðni sorgir!"

24. Jðrlum ðllum óðal batni, snótum ðUum sorg at minni: at þetta tr^öf um talit yærí [ffumna mengi^ Guðrúnar hvöí\

171

HAMDISMAL

HIN FORNU.

1. tSpruttu á tái

tregnar iðir, grœti álfa in glýstömu; ár um morgin manna bðlva sútir hverjar sorg um kreykYa.

2. Yara þat nú né í gær,

þat hefir langt liðit síðan, ter fátt fomara, fremr var þat hálfu: erhvatti Guðrún Gjúka borin sonu sína unga at hefha Svanhildar:

3. *„Einstœð eni ek orðin, sem ösp í holti,

fallm at frændum, sem fura at kvistí, yaðin at vilja, sem víðír at laufi, þá er in kvistskœða kemr um dag varman. ^- Systir var ykkur Svanhildr um heitin, sú er Jörmunrekr jóm um traddi: hvítum ok svðrtum á hervegi, grám, gangtðmum Glotna hrossum.

5. [ Sá ahk fyUeir fœst at lijí^ hyggrat henni hefnendr Ufa;^

eptir er ykkr þrungit

þjóðkonunga,

lifið einir ér

þátta ættar minnar.’*'

6. Urðuat it glikir þeim (runnarif

ni in heldr hugóir^ sem var Högni: hennar mundud it hefna leita^ ef it móð cetíid minna brœðra.^

7. Hitt kvað þá Hamdir inn hugumstóri:

„Lítt myndir þú þá, Quðrún!

leyfa dáð Hðgna,

er þeir Sigurð* vöktu

svefhi 6r,

saztu á beð,

en banar hlógu.

8. Bœkr váru þínar inar bláhvítu ro^ar valt«ndum, flutu í vers dreyra; svalt þá Sigurðr, saztu yfir dauðum, glýja þú ne gáðir, Gunnarr þér svá vildi.

9. Atla þóttisk þú stríða at Erps morði

172

HAMDI8MÁL.

ok at Eitils aldrlagi, *þér var þat enn verra; svá skyldi hveir ððram verja til aldrlaga sverði sárbeito, at sér ne stríddit."

10. ffitt kvað þá SörU, SYÍnna hafði hann hyggju: „Vilkat ek við móður málmn skipta,

orðs þykMr enn vant ykkru hváru;

hvers biðr þú nú, Guðrun! er þú at gráti ne færatP

11. Brœðr grát þú þína ok buri svása, niðja náboma leidcía nær rógi!

okkr skaltu ok, Gruðrún! gráta báða,

er hér sitjum feigir á mörum, flarri munum deyja."

12. *ffitt kvað þá hróðrglöð, stóð of hleðum, fmæfingr mælti

við mög þenna: „því at þat heiti^ ef hlýðigir myni, mega tveir menn einir tíu hundru() Gotna binda eða berja í borg inni há."

13. Gengu ór garði görvir at eiskra* &örl% ok Hamdir synir Guðrúnar^ fundu á stræti stórbrögðóttan: „Hve mun jarpskðr okkr fuUtingja?"

14. Svaraði inn sundrmœðri, svá kvazk veita mandu fuUting frændum,

sem fótr ððrum.

— „Hvat megi fótr fœti veita

né holdgróin hðnd annarri?"

15. *t>á kvað þat Erpr einu sinni,

mærr um lék á mars baki: „nit er blauðum hal brautir kenna; kóðu harðan mjðk homung vera."

16. Drógu þeir 6r skíði skíðijám,

mætis eggjar, at mun flagði: þverðu þeir þrótt sinn at þriðjungi, létu mðg ungan til moldar hníga.

17. Skóku loðá, skálmir festu,

ok góðbomir smugu

í guðvefi;

♦Uðu þá yfir uiigir

úrig §ðU

mðrum húnlenzknm,

morðs at he&a.

18. Land sá þeir Gotm ok UðsJgálfœr djúpc^

— BHcka greppar stanáa á borg inni Aá, —

sal um suðrþjóðum sleginn sessmeiðum^ bundnum röndtm^ bleikum shföldum^

hamdismAl.

I7á

19. Fram lága brautir, fiuidit Tástiga

ok systorson sáran á meiði, yargtré vindkðld yestaD bœjar, trýtti æ ia-önu hvöt, títt varat bíða.

20. Glamnr var 1 höUu, halir ðlreifír,

ok til gota ekki gerðut heyra: áðr halr hugfullr í hom um þaut, [þá er tírar gjamir i tún riðu.^

21. Segja fóru jarlar Jönnunreki,

at sénir váru

seggir \md hjálmum:

»Bœðið ér um ráð!

rfkir ‘ru komnir,

fyr mátkum haíið ér mönnum

mey um tradöa."

22. Hló þá Jörmunrekr, hendi di*ap á kampa, . beiwdisk at brðngu, böZvaðisk at víni:

skók hann skðr jarpa, sá á skjðld hvítan, lét hann sér í hendi hvarfa ker guUit:

23. „Sæll ek þá þœttumk, ef ek sjá knætta Hamdi ok Sðrla

í höUu minni: byri mundaí; þá binda með boga strengjum, göð bðm Gjúka festa á gálga."*

24. Styrr varð 1 ranni, stukku ðlskálir

í blóði hímdm logu, komit ór brjósti Gotna. Hitt kvað þá Hamdir inn hugumstóri

[orðum ónÝium, er ceva skyldi{]

25. „Œstir, Jörmunrekr! okkarar kvámu brœðra sanoimœðra innan borgar þinnar: fótum sér þé þínMm, hðndum sér þú þínum, Jörmunrekr! orpit

í eld heitan."

26. pi hraut við inn reginkunngi baldr í. brynju, sem bjöm hryti: „Grýtið ér á gumna! alls geirar ne bíta, eggjar né jám, Jónakrs sonu."*

27. [^Brœðr bráðliga harðir váru grjóti^ steinum mjök atuddir^ atóðuskat óðum;

liitt kvað þá Sörli i sal miðjum^ svinnum blóð busti ór breiðum undumi]

28. „Bðl vanntu, bróðir!

er þú þann belg leystir,

opt ór þeim belg

böU ráð koma:

hug hefðir þú, Hamdirl

ef þú hefðír hyggjandi;

mikils er á mann hvem vant,

er mannvits er."

174

HAMDISM ÍL.

2ÍI, ^Af Taeri nú hðfoð, ef Erpr lifðí,

bróðir okkarr iim bððfrœkni, er rit á braat Tágnm^ VOT inn TÍðfrsBýi,

— hvöttumk at dísir — guml inn gnnnhelgi^

— görðnmk at vigL — 80. Ekki hygg ek okkr vera

úlfa dœmi,

at vit mynim sjálfir um sakask : sem grey noma, þau or gráðug eru

i auðn um alin. 31. Vel höftim vegit,

stðndum á val Gotna

ofiui qggmóðom,

sem emir á kvisii:

gððs hðfbm tírar fengii

þóttskylimnúeða í gær deyja;

kveld lifir maðr ekkí

eptir kvið noma.« 32. þar feU SörU

at salar gafli,

en Hamdir hné

at húsbaki.

^Frák mjök sjcUdan

foldrjóðendr

æðra bíða auðar

Jónakrs sonum.Ji I>etta eru kðUuð Hamdismál in fomu.

175

GROTTASÖNGR.

8lg(

jöldr hét sonr Oðins, er Skjðld- ongar era frá komnir; hann hafði atsetu ok réð Iðndum, þar sem n6 er kðUnð Danmðrk, en þá var ^kallat Gotland. Skjöldr átti þann son, er Friðleifr hét, er löndum réð eptir hann. Sonr Friðleifs hét Fróði, hann tðk konungdóm eptir fðður sinn, í þann tíð er

loAugustus keisari lagði Mð of

heim allan; þá var Eristr borinn.

En fyrir því at Fróði var allra

konunga ríkastr á Norðrlðndum,

þá var hánum kendr íriðrinn um

i3 alla danska tungu, ok kalla Norð- menn þat Fróða frið. Engi maðr grandaði ððrum, þött hann hitti fyrir sér fððurbana eða bróður- bana lausan eða bundinn; þá var

20 ok engi þjófr eða ránsmaðr, svá at guUhringr einn lá þrjá vetr við þjóðveg á Jálangrsheiði.

Fróði konungr sótti heimboð í Svíþjóð til þess konungs, er

25Fjölnir er neftidr; þákeypti hann ambáttir tvær, er hétu Fenja ok Menja ; þær váru miklar ok sterkav. í þann tíma fannsk í Danmðrk kvemsteinar tveir svá miklir, at

aoengi var svá sterkr, at dregit gæti; en sú náttúra fylgði kvern- inni, at þat mólsk á, er sá mælti fyrir, er mól. Sú kvem hét Grotti ;

Hengikjðptr er sá nefhdr, er Fróða konungi gaf kvemina. 35

Fróðikonungr lét leiða ambáttir- nar til kvemarinnar ok bað þær mala gull ok Mð ok sælu Fróða. þá gaf hann þeim eigi lengri hvíld eða sveih, en gaukrinn þagði,40 eða hljóð mátti kv.eða. f>á er sagt., at þær kvæði Ijóð þau er kallat er Grottasðngr; ok áðr létti kvæð- inu, mólu þær her at Fröða, svá at á þeirri nótt kom þar sá sæ-45 konungr, er Mýsingr hét, ok drap Fróða, tók þar herfang mikit. þá lagðisk Fróðafriðr. Mýsingr hafði með sér Grotta ok svá Fenju ok Menju ok bað þær mala so salt ; ok at miðri nótt spurðu þær, ef eigi leiddisk Mýsingi salt ; hann bað þær mala lengr. f>ær mólu litla hríð, áðr niðr sukkii skipin á Petlandsfirdi^ ok var þar eptirss svelgr í hafinu, er særinn fellr í kvemaraugat; Jd gnýr ^ór^ er hon gnjr^ ok þá varð sær saltr.

1. Nu eru komnar

til konungs húsa

framvísar tvær

Fenja ok Menja:

þær ’m at Fróða

Friðleifs sonar

mátkar meyjar

at mani hafðar.

176

QROTTASONGR.

2. f>ær at lúðri leiddar vára ok grjóts grjá gangs of beiddar: hét hann hyárigri hvfld né yndi, áðr hann heyrði hljóm ambátta.

3. l^ær þyt þulu þögnhorfinnar hefjask léíu

ok hdtt gjalla:

„Leggjum lúðra, léttum steinum!’’ Bað hann enn meyjar, at þær mal^skyldu.

4. Sungn ok slungu snúðga steini, svá at Fróða man flest sofhaði;

þá kvað þat Menja, var til meldrar komin, {harðhugðigt man^ liárri röddw^

5. „Auð mölum Fróða, mölum alsælan, göld gár

á feginslúðrí! siti hann á auði, sofi han á dúni, vaki hann at yilja! þá er vel malit.

6. Hér skyli engi ððrum granda, til böls búa

né til bana orka^ né hðggva því hvössu sverði, þó at bana bróður

bundinn finnL’'

7. iHendr Iku hvilask hall um standa;] en hann kvað ekki orð it fyrra: „Sofiða þit

né of sal gaukar, eða lengr en svá Ijöð eitt kveðak!*'

8. „Varattu, Próði!- fullspakr of þik, málvinr manna!

er þú man keyptir: kaustu at afii ok at álitum, en at ættémi ekM spurðir.

9. Harðr var Hrungnir ok hans fáðir,

þó var þjazi þeim öflgari, Iði ok ömir okkrir niðjar, brœðr bei^sa, þeim erum bomar.

10. Kœmia Qrotti 6r grjá Qalli, né sá inn harði hallr 6r jörðu, né mœli svá mær bergrisa, ef vissi vií vætr til hennar.

11. Vér vetr nfu várum leikur, ðflgar alnar fyrir jörð neöan: stóðum mejfjar at meginverkum,

GROTTASÖNaa

177

fœrðnm sjálfar setberg ór stað.

12. Veltum gijóti of garð risa,

svá at fold fyrir fðr skjálfandi: svá slðngðum vit snúðga steini, hðfga halli, at halir tóku.

13. En vit síðan á Svíþjóði framvísar tvær í fólk stigum: íneiddum hrynjur^ en brutma skjöldu, gengum í gegnum gráserkjat lið.

H. *Fram héldum því þan misseri, atvit at köppum tendar váxum: þarskorðu vit skörpum geirum blóð ór benjum ok brand ruðum.

Í5. Steyptum stilli stnddum annan, veittum góðum Gothormi lið, — vara kyrrseta, áðr Knúi felU, -

[urðum þá haptar ok hemumnar,’]* 16. Nú erum komnar til konungs húsa miskunnlausar ok at mani hafðar: aurr etr iljar, en ofan kuldi,

drðgum dólgs srjðtul, daprt er at Próða.

17. Hendr skulu hvílask, hallr standa mun, malit hefifc fyrir mik mitt of leiti."

— „Nú muna höndum hvíld vel gefa, áðr fullmalit Próða þykki.

18. Hendr skulu halda harðar trjónur, vápn valdreyrug, vaki þú, Fróði! vaki þú, Fróði!

ef þú hlýða viU sðngum okkrum ok sðgum fomum.

19. Eld sé ek brenna fyrir austan borg, vígspjöll vaka,

þat mun viti kallaðr: mun herr koma hinnig af bragði ok brenna bce fyrir buðlungi.

20. Munattu halda Hleiðrar stóli, rauðum hringum né regingrjóti. Tokum á mðndli, mær, skarpara! eruma varmar

í valdreyra."

21. „Mól míns fðður mær ramliga, þvíat hon feigð fíra Qðlmargra sá: stukku stórar steðr frá lúðri

12

178

GROTTASONGR.

jarííar fjam, mðlmn enn framarri

22. Mðlmn enn framarr! mun Trsn sonr

YÍ^ Hálfdanar hefha Fróða: sá mun hennar heitinn verða burr ok bróðir, vitum báðar þaí."

23. Mólu mejjar, megins kostuða, váru ungar

f jðtunmóði: skulfii skaptré, skauzk lúðr ofan, hraut inn hðfgi hallr sundr í tvau. 24. [Fór in foma fold ðll éaman^l en bergrisa brúðr orð um kvað: „Maiit hðfimi, Fróði! sem munr um hvattt, hafa fuUstaðit fljóð at meldri."

1?9

GROGALDR

e’ða

SVIPDAGSMÁLA BROT HIT FYRRA.

„ Vaki þú, Gróa!

vakí þú, góð kona! vek ek þik daaðra dnra:

ef þú þat mant,

at þú þinn mög heidáii til kombldysjar koma."

„Hvat er nú ant

mínmn einga-syni, hverju ertu nú bölvi borinn:

er þú þá móður kallar,

er til moldar er komin ok 6t Ijóðheimum liðin?"

„Ljótu leikborði

skau^ fyr mik in lævísa kona, sú er faðmaði minn föður:

þar bað hon mik koma,

er kvæmtki veit, móti Menglððw."

„Löng er fðr,

langir ‘ru farvegar, langir ‘ru manna munir;

ew þat verðr,

at þú þinn vilja bíðr, ok skeikar þá Skuldar at

sköpum."

nGaldra þú mér gal,

þá er góðir ‘ru! bjarg þú, móðir, megi!

á vegmn alh:

hygg ek at ek verða muna, þykkjumk ek til ungr afi."

„þann gel ek þér fyrstan,

þanm kveda Qðlnýtan, þann^ gól Bindt Bani:

at þú df ðxl s^ötir

því er þér atalt þykMr; sjálír leið þú sjálfan þik!

þann gel ek þér annan,

ef þú áma skalt viljalauss á vegum:

Urðar lokur,

haldi þér ðUum megum! œ heill þú á sinnum sér!

þann gel ek þér inn þriðja,

ef þér þjóðár falla at QðrloÆum:

Hrönn ok ÍTðr

snúisk til heljar Aéðan, en þveni æ fyr þér!

f>ann gel ek þér inn Qórða,

ef þik fjandr standa görvir á gálgvegi:

hugr þeim hverfi

til handa þér, ok snúisk þeim til sátta sefi!

{>ann gel ek þér inn fimta,

ef þér Qöturr verðr borinn at boglimum:

leysigaldr læt ek þér

fyr legg of kveðinn,

ok stökkr þá láss af limum,

en af fótum Qðturr.

12*

180

OBOGALDIL

11. f>ann gel ek þér inn sétta, ef þú á sjö kemr

meíra en menn yiti:

lopt ok lögr

gangi þér í lúðr saman ok Ijái þér æ friðdrjúgrar farar !

12. þann gel ek þér inn sjannda, ef þik sœkja kenu*

frost á Qalli há:

hræva kuldi

megit þinn holdi fara! ok haldið^ œ lík at liðnm!

13. þann gel ek þér inn átta, ef þik úti nemr

nött á niflvegi:

*þTÍ at firr megí þér

til meins gðra kristin dauð kona.

14. {>ann gel ek þér inn nimida, ef þú við inn naddgöíga

orðnm sMptir jðtnn : máls ok mannvits sé þér á munn ok í hjarta

gnóga of gefit!

15. Far þú nú æva,

er þér forað þykkir!

ok standit þér mein fyr niimim! á jarðfðstom steini stóð ek innan dnra,

meðan ek þér galdia gól.

16. Móður orð

ber þú, mðgr, héðan ok lát þér í brjösti búa! iðffnógB, heill skaltu of aldr ha£s^ meðan þú mín orð of

181

FJÖLSVINNSMAL

eiSa.

SVIPDAGSMALA BBOT HIT SIÐARA.

1- Utan garða sá hann upp um koma

þnrsa |/jóðar sjðt:* „Hyat er þat flagða, er stendr fyr forgðrðum

ok hvarflar um hættan loga?

2- Hvers þú leitar, eða hvers þú á leitum ert,

eða.hvat viltu, vinlauss! vita? *úrgar brautir áma þú aptr héðan!

áttattu hér, vemdanranr! veru. ^*

„Hvat er þat flagða, er stendr fyr forgarði

ok býðrat líððndum löð? sœmdarorða lauss hefir þú, seggr ! of lifat,

ok haltu heim héðan!’’

i „Fjölsviðr ek heiti, en ek á firóðan sefa,

þe jgi em ek míns mildr matar : innan garða þú kemr hér aldrigi,

ok dríf þú nú, vargr, at vidi!"

^. »Augna gamans fýsir aptr fán, hvars hann getr svást at sjá:

garðar glóa þykkjumA;

of gullna sali, hér mundak eðli una/’

„Segðu mér it sannasta:

hverjum ertu, sveinn! of

borinn? eða hverra ertu manna mögr?"

„Vindkaldr ek heiti,

Várkaldr hét minn faðir, þess var Fjðlkaldr faðir.

Segðu mér þat, Pjölsviðr!

er ek þik fregna mun ok ek vilja vita:

hverr hér ræðr

ok ríM hefir eign ok auðsölum?"

„Menglöð of heitir,

en hana móðír of gat við Svafrþorins syni:

hon hér ræðr

ok ríki hefir eign ok auðsölum.*'

„Segðu mér þat, Fjðlsviðr

er ek þik fregna mun ok ek vilja vita:

hvat sú grind heitir,

er með goðum sáat menn it meira forað?"

182

FJ0LSVINN8MAL.

10. „þrymgjöll hon heitir, en hana þrír gerðu

Sólblinda synir:

Qöturr fastr verðr

við faranda hvem, er hana hefr frá hliði."

11. „Segðu mér þat, Fjölsviðr!

er ek þik fregna mun

ok ek vilja vita: hvat sá garðr heitir, er með goðum sáat

menn it meira forað?"

12. „Gatótropnir heitir,

en ek hann görvan hefk ór Leirbrímis limum: svá hefík studdan, at hann standa mun æ meðan öld lifir."

13. „Segðu mér þat, Fjölsviðr! er ek þik fregna mun

ok ek vilja vita:

hvat þeir garmar heita,

er gífmn hefk önga fyrr i Iðndum litó?"

14. „Gífr heitir annajrr, en Geri annarr,

ef þú vilt þat vita:

varðir elli/v/«

er þeir varða, unz rjúfask regin."

15. „Segðumér þat, Pjölsviðr! er ek þik fregna mun

ok ek vilja vita: hvárt sé manna nðkkut, þat er megi inn koma,

meðan sókndjarfir sofa?"

16. „Missve&i miMt

var þeim mjök of lagit.

sfo þeim var varzla vituð: annarr of nætr sefr, en annarr of daga,

okkemskþv{vætr,efþarkemr."

17. nSegðu mér þat, Fjölsviðr! er ek þik fregna mun

ok ek vilja vita: hvárt sé matar nðkkut, þat er þeim menn ge&^

ok hlaupiinn, meðanþeir eta?'

18. „Vængbráðir tvær liggja 1 Viðofiiis liðum,

ef þú vílt þat vita: þat eitt er svá matar, at þeim menn of gefi,

ok hlaupi inn, meðan þeir eta.''

19. wSegðu mér þat, Fjölsviðr! er ek þik fregna mun

ok ek vilja vita: hvat þat barr heitir, er breiðask um

lönd öU limar?"

20. „Mímameiðr hann hátii, en þat manngi veit^

hvers hann af rótum renn;

við þat hann fellr,

er fæstan varir, íellirdX hann eldr né jám.''

21. „Segðumér þat, Fjölsviiír! er ek þik fregna mim

ok ek vilja vita: hvat af móði verðr þess ins mæra viðar,

er hann feZZirat eldr né jám?"

22. ^Út af hans aldni skal á eld bera

fyr kelisjúkar konur: utar hverfe ^az þær innar skylif

FJÖLSVINNSMÁL.

183

sá er hann með mönnum

mjötuðr."

23. „Segðu mér þat, Pjölsviðr! er ek þik fregna mun

ok ek Yilja yita: hvat sá hani heitir, er sitr í inum háva viði,

allr hann við gull glóir?''

24. „Yiðofiiir hann heitir, en hann stendr veðrglasi

á meiðs kvistum Míma:

einum ekka

þij^gr hann örófsaman Surt ok Sinmöru.**

25. „ Segðu mér þat, Fjölsviðr j er ek þik fregna mun

ok ek vilja vita:

hvárt sé vápna nökkut,

þat er knegi Viðofair fyrir hníga á Heljar sjöt?" 26. „Zævateinn *hann heitir,

en hann gerði Loptr rdntim fyr nágrindr neðan:

í setgjáms keri

liggr hann hjá Sinmðru, ok halda njarðlásar níu.''

27. „Segðu mér þat, Pjöls\iðr! er ek þik fregna mun

ok ek vilja vita:

hvárt aptr kemr

sá er eptir ferr ok viU þann tein taka?^

28. »Aptr mun koma sá er eptir ferr

ok vill þann tein taka:

ef þat fœrir,

er fáir eigu, eirí aurglasis.''

29. „Segðu mér þat, Pjðlsviðr!

er ek þik firegna mun ok ek vilja vita:

hvárt sé mæta nðkkut,

þat er menn hafí, ok verðí því in fölva gýgr

fegin?"

30. ^Ljósan Ijá skaltu í lúðr bera,

þann er liggr í Viðofais völum! Sinmðru at selja, áðr hon sðm telisk

vápn til vígs at Ijá."

31. „Segðu mér þat, Fjölsviðr: er ek þik fregna mun

ok ek vilja vita: hvat sá salr heitir, er slunginn er

vísum vafrloga?"

32. „iýr hann heitir, en hann lengi mun

á brodds oddi bifask: auðranns þess munu um aldr hafa

frétt eina fírar."

33. „Segðu mér þat, Pjölsviðr! er ek þik fregna mun

ok ek vilja vita: hverir þat gólf görðt*, er ek fyr garð sák

innan ásmaga?""

34. „Uni ok íri, Bari ok t/ari,

Varr ok Vegdrasill,

Dori ok Ori, .

Dellingr at var þar liðskjálfar loM."

35. „Segðu mér þat, Pjölsviðrl er ek þik fregna mun

ok ek vilja vita:

184

FJÖLSVINNSMÁL.

hvat þat bjarg heitir, er ek sé brúði á þjóðmæra þrama?^

36. „JLyQaberg þat heitir, en þat hefír lengi verit

sjukwm ok B&rum gaman: heil verðr hver, þótt hafí helJBis6t%

ef þat klífr, kona."

37. „Segðu mér þat, Fjölsviðr! er ek þik fregna mmi

ok ek vilja vita:

hvat þær meyjar heita,

er fyr Menglaðar knjám sitja sáttar saman?"

38. „Hlíf heitir ein^ ðnnur Hlífþrasa,

þriðja þjóðvaia,

Björt ok BleÆ, . BUð ok Príð, Eir ok Aurboða."

39. „Segðu mér þat, Pjðlsviðr! er ek þik fregna mun

ok ek vilja vita: hvárt þær bjarga þeim er blóta þær,

ef gðrask þarfar þess?"

40. „Bjarga svinnar^

hvar er menn blóta þær á stallhelgum stað:

er svá hátt forað

kemrat með hðlda sonum, hvem þær ór nauðum nema."

41. „Segðu mér þat, Pjðlsviðr! er ek þik fregna mun

ok ek vilja vita: hvárt sé manna nðkkut, þat er knegi á Menglaðar

svásum armi sofa?''

42. „Yætr er þat manna, er knegi á Menglaðar

svásum armi sofa: nema Svipdagr einn, hánum var sú in sólbjarta

brúðr at kván of kveðin.''

43. „Hrittu á hurðir, láttu hlið rúm!

hér máttu Svipdag sjá;

en þó vita fer,

ef vilja muni Menglðð mitt gaman!''

44. „Heyrðu, Menglöð! hér er maðr kominn,

gakk þú á gest sjá! hundar fagna, hús hefir upp lokizk,

hygg ek, at Svipdagr sé.''

45. „Horskir hrafhar skulu þér á hám gálga

slíta sjónir ór: ef þú þat lýgr, at hér sé langt komiiin

mðgr til minna sala.

46. Hvaðan þú fórt, hvaðan þú för gðrðir,

hve þik hétu hjú? at ætt ok nafhi skal ek jartegn vita,

ef ek var þér at kván of

kveðin."

47. „Svipdagr ek heiti, Sölbjartr hét minn faðir,

þaðan rákunik vincíkaldayc^;

Urðar orði

kvíði engi maðr! þótt þat sé við Iðst lagii''

48. „Yel þú nú kominn!

FJOLSVINNSMAL.

185

hefik minn vilja beðit, fylgja skal kyeðja koss;

forknnnar sýn

mun flestan glaða, hvers hefir yið annan ási

Lengi ek sat

Ly^abergi á, beið ek þín dœgr ok daga:

nú þat varð,

er ek vætt hefiA, at þú ert * kominn, mögr ! til

minna sala. 50. f>rár hafðar

er ek hefi til þíns gamans, en þú til míns munar: nú er þat satt, er yit slíta skolum ævi ok aldr saman."

ANMÆRKNINGER.

Vspá. Den her gennemforte ordning af yersene, hvorved navnlig v. 1—3 fremtrœde som kvadets episke ind- gang, skyldes Bugge og er motiy- eret af ham i hans adg. s. 33— 42 ; jfr. Arb. f. nord. oldkynd. 1869, 8. 243-47.

— l^. Efter Heiði have bœgge mem- braner hana, sagtens &r8t ind- kommet, efter at versefolgen var láorstyrret. Ved ndeladelsen deraf fSu verset en form, som gör det mnligt, at vi i det have kvadets begyndelse. B (s. 393).

1*—«. Sál. lœser jeg nn efter der dog har den let forklarlige skrivfejl hon 1 eiki nn f. hug- leikinn. G. — (B folger H’s læsem&de, der gOr seið til nd- sagnsord: *8eid hon hvars hnn knnni seid hon hngleikin\ kun at han [s. 3891 vil lœse hngleikinn med onderforstáelse af seið som navneord i gf.)

♦ —

3^ fyr 6, fe R. At lœse fé- spjöll spaklig (med sp som rimstav) er allerede meget be- tænkeligt; og den derved frem- komne tydning: at Odin eav volven tilfige med ringe og smykker og8& de vise taler og den trylle- sp&dom (spá ganda), som han jo netop sogte hos hende, er sá meningsies, at jeg m&tte göre en œndring, som dog gav den rette forst&else. — B har siden (s. 389) foresláet at lœse

Valdi henni Herföðr

hringa ok men,

f^ ok ffild meiðmaf

at hon frœói segði,

spjöll spaklig

ok spá ganda;

sá hon vítt ok am vítt

of veröld hverja. Ðette giver jo den rette forstaelse, giver verset sine 8 linjer og lader ‘fe’ blive st&ende; men imod dette forslag taler, at 2det hálvvers derved íaldeT i to stykker, af hvilke det farste slntter sig nöje til Iste halwers, hvilket ikke er oldtidsmœssigt. Jee anta^er, at de to i verset manglende linjer fattes foran 1. 5-6 eller dog i hvert Md i 2det halvvers. G.

*Vspá 4’ helgarll, fattes i WL

*- 4« fyr R, fram M,

— 5íviði (o: storskove?), sal. B (iviþi); inidinr (íviðjnr; trold- kvinder) H.

— 5^ mjötvið (R: miot uið, H: mÍQtvið), gl af et mjötviðr, der forklares ved skabningstrset og op&ttes som TffgdrasilC fore- kommer alene pa dette sted. Skulde her m&ské egl. vœre at lœse mjötuð: volven mindes den tid, da selve skœbnen ikke var tr&dt i virksomhed? G. (J&. anm. t. v. 50.) (Jfr. Guðbr. Vigfásson i Cleasby’s Dictionary [1871], s. 433-34: „mjötvið can only be an error of the tran- scriber, for mjötuð; for both passages, verses [5 and 50], re- present the same word.**)

*— 6’ S har: þat er ekki var.

— 7. Ejeformen salar i forbindeU- en salar steinn her og i 17’, l^esom hf. ent. sal i 23’, ere

ANMÆBENINGEB.

187

máské ikke former af salr: en sal, men af et andet hankönsord ♦salr (svarende til gr. &lg) = salt i betydning: hav, se. I 23’ liar R 8§ for H’s sal. Skönt Snorres Edda (I, 72) og sagtens og8& H (der har *a þolli’ f. R^s nnd þoUi) forst&r det som „en sal^ (þar stendr salr einn &gr undir askinum við bnmninn), 8& er denne bygning i sig selv dog meget nrimelig, og ndtrjrkket i Yspá, hyor 23 slntter sig nroiddelbart til 22, taler ogsá for seen og imod salen, i det þaðan i 23’ Yiser tilbage til Urðar brnnni i 22^ — M&8ké Yi ogsá tör an- tage, at salar steinar pá et andet sted i Snorres Edda er bleyet forstáet som hayets sten, n&r det nemlig hedder (I, 46) om koen Auðhnmla, at den — i Éaos, for der var grœs eller nrter — nærede sig ved, at den sleikti hrímsteinana, er saltir váru. Har den poetiske kilde mon ikke dér haft salar steina? G.

Ygpá 8* himinjöðnr (= jaðar) B (jfr. Arb. f. nord. oldkynd. 1869, 8. 247), himtn iodyr R, iodur K

8«— 10 stá p& denne plads i S, medens R II have dem mellem

1. 6 og 7; jeg antager dem med N. M. Petersen for senere til- komne. G.

9*. Jeg ansér det ikke for af- gjort, at nidjum (^niþiom, niðium’) her er = niðum i Yafþr. 24 (d. e. hf. af nidar: m&nens faser, hvilken betydning i Yafþr. göres utvivlsom ved det i y* 25 folgende ný ok nið); med henblik itál nótt ok nipt i Sigdr. 8 betragter jeg det endnu som et &bent spörgsm&l, om dog ikke niðjum (af niði: slægtning) er det oprindelige. Ðet er jo ikke m&nens eller morkets faser, men alle dögnets tider, som f& navne; og det var da vel tænkeligt, at disse kunde have været betragtede som afkom af den moderlige Nat. At Snorres Edda kun kender Jord som Nats datter, kan ikke afgöre dette spörgsm&l. G.

9^""®. De overtallige linjer m& vel snarest være disse; nndorn og

«

♦

aptan da gí., i nöfn. G.

aposiljon til

• Vspá 10*~*. Disse ganske vist yngre

linjer st& i H i steden for 1. 3 —4, som kun haves i R.

— 11 vettergis R, uettugis H; den til grund liggende form har vœret vættargi, R*s form er alt8& œldst af de to. G.

*- 12’. S&l. R; H: hverer skylldn duergar.

— 12« drótt o/ S, drotin R, drotttr H.

♦~12^ Brímis blóði R, brimi bloðgv HS.

*- 12« Bláins leggjum H (og S), blam le^^iom R.

— 13 MóðsognirH, Motsogn- ÍT Wt (bægge læsem&der i S); B formoder : egentlig Máttsognir (kraftsuger).

*— 13’ dvergar or iorðo R, duerga i ÍQrðu H.

• — 14—19 hore, som af N. M. Peter-

sen og andre bemærket, næppe oprindelig hjemme i dette kvad. — Med Hensyn til kritiken af dværg- enavnene henvises til Bugges ud- gave.

*- 15« hefiik B, hefi ec(ek) RH.

• 17’’ þeir R, þeim H.

• — 17*~~* forst&r jeg: fra havstenene (sofjældene) over grusvangenes (el. dyndvangenes) opholdssteder til kampsletteme’. G. — Om salar steinn se anm. til 7; i steden for dette udtryk har Snorres Edda Svarins haugr, n&r det hedder (I, 66): ^þessir kómu frá Svarins haugi til Anrvanga á JöruvöUu’; de to sidste stedsbetegnelser op- fattes dér som stedsnavne og stilles i et forhold, som ikke stemmer med Vspá’s tekst. B opfatter Aurvanga som ejef. ent. af et dvœrgenavn = Aurvangr i 16’.

• — 20*-*. S&l. R, der dog har skriv-

fejlen þriár; H’s læsem&de ér helt falsk: Undz þriar komu þussa brudtV (jfr. 11*-«).

^20 at húsi have b&de R og H, og B forsvarer denne læsem&de. B havde dog nok ret i, at her m& have st&et et ord, som betegnede soen eller strandbredden, svarende til Snorra Edda (I, ö2): *þeir

188

ANMÆBKNINGER.

Bors sTnir gengn með sæTar ströndn’, om end hans fra pa- pirshdskrr. l&nte ord súsi savner hjemmel. Mon: at ósi? G.

Vspá 23. Om sal se anm. t. 7*.

• • 23*-*, Jeg er med N. M. Peter- sen tilböjelig til at antage disse linjer for senere tilkomne. G.

*_ 23^’ seggja, sáL R, at segia

♦ __

»

— 24*-* Veit …. fólgit B.

24^ og 25^ m& ved yeð Valfððrs ikke (som nu er almindeligt) for- st&s Odins pantsatte öje, men Gjallarhornet, som Odin lige- ledes m& have sat i pant hos Mimer. Snorres Edda siger ogs& (I, 68), atMímir drekkr órbmnn’ inum af Gjallarhomi\ og det má jo være dette, som forstíls nnder Heimdallar hljóð, deri25— * siges skjalt under asken Tggdras- iU (B vilde i 25’ lœse horn f. hljód; det er i hvert fald men- ingen). G.

25*. B har sikkert (som ndyiklet i Arb. f. nord. oldkynd. 1869, s. 249) ret i at forstá ‘á’ her ikke som en á, men som forholdsord: sér hon ansask á helgan baðm anrgnm forsi af veði Valfoðrs. Heraf felger da, at Gjallarhomet má tjæne ikke blot Hemdal til blæsehorn, men báde Mimer til drikkehom og nomeme til osekar, s& sandt det, som Sn. Edda siger, er dem, der yande asken, som omtalt her i y. 22. — anrigr knytter sig da (som B p& det anf. sted fremhœver) Bá.leaes til aurr i 22^, at der ikke tör tœnkes p&, som han tidligere (udg. s. 389) vilde, at forst& det som örð- igr (jfr. anm. t. Lokas 48*). Denne fbrst&else drager igén efter sig en mytologisk yigtig forbindelse mellem Mimer og nomeme, som mellem Mimers og Urds brond. G. 2g6~6 i^i^ Q^ linjepar i detto vers er senere tilkommet, m& det yel snarest være dette og ikke noget af de felgende. G.

2V goð G, goðin R, guðin H. (Jfr. Anm. t. Hárb.)

2V’^ öll gildi = ‘fald erstat- ning\ B, s. 393. — öll lœses da m&ské rettest til L 8. G.

Vspá 28* borOvegr R, borðveggr H.

— 28^ vigs^á E, nigspá R, vig spa H.

♦— 29* hverr M, hverir R.

*- 30’ vá ni, vor R.

-30 fórn R, voru H.

♦- 31*~" ligne et senere tilhœng, forkastede af N. M. Petersen og M.

— 32’ bUðgum B, blodgom B (bláðugr = herlig, salig; se B’t udg. s. 389; jfr. anm. til Hund. I, 9, Sigrdr. 21).

— 32’ völlum udgg., vollo R.

— 33’ m>;r B, mer R (dette kan ogs& forklares som mœr, en side- form til mjór, se B i Tidsskr. f. filologi, VI, 96; men B foretræk- ker dog her at opfatte det som stedordet mér).

— 35 Vala, ejef. of Vali (navn p& Lokes sOn), stYrei af þörmum, E. (Jfr. efterskrift til Lokasenna. Navnene p& Lokes to sönner ere da forbyttede i Sn. Edda I, 184: þá vám teknir synir Loka, Yali ok Narí eða Narn; bmgdu ædr Vala í vargs líki, ok reif haDn í Bundr Narm bróður sinn ; þá tóh æsir þarma hans, ok bandu í^ með.)

*- 36« und E, undiV R. - ItísU som stedsnavB Hveralandi; an-

f&ende bet^dningen af hverr^ ette sted jfr. holtriða hyeri Hým. 26.

— 36. S&l. med E (lœ^jarn op- fattet som gf. = lægjarnan, tú- lœgsord til hapt); lœgjarnlíki M; B mener (s. 6), at her m&ské burde lieses 1 æ g j ar n s , at forbinde med Loka*

— 37«, 42S 47», 53*, 58*, 64* römm (R: rarm, H: r^mm), mon ikke (med papirshdskrr. og B) raun: provelse, trængsel, el et andet navneord af lignende be- mærkelse (og da komma efter forrige linje)? ti sigtíva ragna rök er en slem pleonasme, og ragna rök trænger ikke til og fíndes ellers aldrig med noget fremhævende tillægsord. G.

• — 38 mener B (s. 389) med N. M. Fetersen og £. Maurer har op-

ANMÆRKNINGER,

189

rindelig Tnret falgt umiddelbart af Y. 41, 8& de deri omtalte Hnnge strömme’ bliye Slids.

•Vspá 39«. Brímir er sikkert jœttens navn, ikke salens; stedet alts&mis- forstáet i Sn. Edda (I, 198). G.

• — 41*~*. De to linjer, som verset har for mange, m& yel vœre disse. (Jfr. Háv. 115.) G.

— 42*-8, 53»-«, 58’-», 63»-« ere ber medtagne, fordi det netop er det Bidste halvvers, der tjæner til at afslntte bvert afsnit af Eagnaroks- besyngelsen og at vise fremad til det nœste; og det bar sagtens og«á vœret skrivernes mening, at verset skulde indferes belt pá, alle dÍBse steder. (Overalt, bvor membraneme have det e^r den ferste eang, er det knn antydet. R 46 har: Geyr nv g., R 55: Geyr n., H 36 ender med f. for freki, H 42 og 47 med m. for mnn; kun H 51 n&r lige til r. for renna.) G.

— 44*^ svórt verða S, svart Yar þa R.

-45* Eggþér R, Egöir H (se B 8. 390).

— 45». S&l. R, gagl viþi R(se B B. 390).

— 47*-8 er R’s form af dette balv- vers; det tilsvarende i H baves i 37^*-^ R bar i lin. 5 hon, men i 1. 6 ec.

— 49»- kun i H, de fattes i R.

— 49* ‘ru G, fattes i R.

— 50* mjötnðr forst&s alm. om træet Yggdrasill (= mjötviðr i V. 5, dersom ellers ikke ogs& dér börlæsesmjötnð), og kynd- isk forklares (af at kynda) som ‘antændtes, kom i brand’; og p& denne forst&else af denne ene linje grunde da atter nutidens myto- loger det oldnordiske dogme: at Yggdrasill skulde brænde i Ragn- arok, — enskönt vi ber straks efter i v. 51 bave det st&ende, skælvende og knagende, og end- skönt det m& være det samme 8om Mímameiðr, Hoddmímis holt, i bvis lev stammeparret til den nye menneskeslægt, Líf og Lífl)rasir, overlever forstyrrelsen, — og det sagtens ogs& er det, og ikke, som Sn. £dda mener, Mid-

gftrdsormen, der skal forst&s ved máttigr moldþinurr i v. 66.

Mon ikke snarere mjötuðr ber i Bin alm. bemærkelse som guden (oldeng. og oldsaks. meotod, metod), egl. skaberen, skæbne-bestemmer- en, ber brugt om Hemdal, som kyndisk (rettere vel nutid: kynnisk) at borni = kynnisk born (el. bomi), kynnisk við horn o: kendes ved, genfínder sit Gjal- larhom, der i felge v. 25 bar været skjult under det hellige træ (se ber anm. t. 24 og 25), og som Míms synir (hvem de nu kan være) m&ské have faet fingre i, men som Hemdal da genfinder, lefter höjt og blæser i til stævne. G. 1868. - B kan kun delvis bi- falde denne tydning ; han vil (udg. s. 390) oversætte: ‘den skæbne- svangre kamp (Bagnarok) forkynd- es ved det klingende Gjallar- born\ — Guðbr. Vigfásson vil (Cleasby’s Dictionary, 1871, s. 434) derimod vel forstá. mjötuðr ber som Hemdal, men kyndisk som tændes, og det med benvis- ning tilBergmanns meget up&lid- elige og vilk&rlige naturopfattelse af Hemdal som morgenstjæmen : *le dieu de Fétoile du matin, de Taube, et du printemps’ (Lé Messáge de Skirnir, 1871, s. 269; jfr. La Pascination de Gnlfi, 1861, s. 275).

•Vspá 51 ~. R bar disse to linjepar i omvendt orden: 1. 3-4 foran 1. 1—2; II og S som ber.

*~ 51 ‘~® baves alene i H, s&ledes: hrædaz allir aa belvegurn aaðr surtar (?) þann (V) sevi of gleypír. Jeg tror med Berg- mann, at ber for allir skal læses balir, og jeg antager fremdeles, at dette udtryk ber, ligesom de to andre steder, det st&r i Vspá, har den særlige betydning af Hels beboere, ‘Heljar sinnar’ (jfr. E: Halr 2 /5). N&r det i 56 hedder, at halir troða belveg, forst&r jeg det da om belboernes tilbagevenden til verden, for at tage virksom del i edelæggelsen, bvilket jeg finder udtalt i 62: munu balir allir beimstöð ryðja. Den alm.- forst&else td de to sidste steder: at mennesk- ene fra verden ferst i 56

190

ANMÆBKNINGER.

• _

fare til hel (o: de) og derpá end- na en gang i 62 rydde verden p& den m&de, at de sely forlade den ved deden, — finder jeg derimod i alle m&der urimelig. Jeg for- moder end yidere, at vi i bV ikke have ordet hrœðask (o: rœddes, frygte), men et ellers ikke be- kendt hrœdask = oldeng. hrédan o: jnble, trinmfere (jfr. oldn. hróðr, hróðigr, oldht hruot, oldeng. hréd, hrédig).

De to sidste liiger blive dog lige dnnkle: hvad eller hvem er den þann? mon fejl f. þá? og hvad skal man forstá ved Surtar sefi? Flammen? Selve lœsem&den i H (surtar þann) er jo ogs& nnderkastet tvivL G.

Vspá 54’ neffölr R, niðfölr H.

5ð*~* Mon: Kjóll ferr nord an,

koma Nijiheljar? (Jfr. B i udg. 8. 9.) Niflhel er Nordboens Tartaros, Orcns, og dets beboere ikke de afdode mennesker i almindelighed, men bærmen af dem i forbindelse med alle nhyr- eme, Fenrir og ^fíflmegir^ som Loke her fœrger over. G.

56*~*. Disse linjer ere vistnok misforst&ede allerede i Sn. Edda (I, 188). N&r det dér hedder: Snrtr ríðr fyrst, ok fyrir hánum ok eptir bæði eldr brennandi; sverð nans er gott mjök, af því skínn bjartara en af sólu (jfr. smstds s. 40: huin hefír loganda Bverð), — s& er verset konstrueret: sól skínn af valtíva sverð, og valtíva er opfattet som ejef. ent. og som betegnelse for Surt. Men han kan nœppe kaldes ‘val- tívi’, han er slet ikke nogen gud; og valtívar bruges pa de to steder, det ellers fíndes (Vspá 68, Hým. 1), kun i flertal om aseme. • Vi bör derfor vistnok her forbinde sól valtíva: gudemes sol (o: den naturlige sol, som lyser og varmer for menneskens böm), der her siges at ‘skína af sverði’. Men denne sidste hensynsform herer m&ské slet ikke til sverð, men til svörðr; og at skína af e-u m&tte vel kunne betyde: at tage sit skin, sit lys bort fra noget, ligesom at vera af e-u: at være af med noget, at búa af baugum (Fáfu. 38): at forlade ringene, at

GTJá af e-u: at tage ðjnene bort fra, at hyggja (hngsa) af e-u: at sl& noget af tankeme (jfr. ogsá en del sammensœtn. med af-, sá- som afrœlga, afsaka og flere, samt oldeng. afí)yncan, afunnan o. s. ?.). Jeg forst&r da nu verset s&ledes: Surt farer senden fra med sin flamme, himlens sol taber derved sine str&ler, dens skin forsyinder fra jordens overflade (svörðr), fordi den fordunkles af og fiedmer for Surts stœrkere lys. G.

Vspá 59 mund um (mvnd vm B, m u n d f S), Vigfusson Yil (Cleas- by’s Dict.) læse mundum.

— 60* orm udgg., ulf R.

*— 61’ s&l. lœst af B, medens Gnðbr. Vigfússon (Möbius’ Edda, s. 271) har lœst: bani viðar.

— 61~* meðan eitri gus&r ok m spýr glódum er et dristigt forseg p& ved gætning at udfylde dette allerede i 17de &rh. ulæselige sted i H, hvor B tror at skim^:

eða g ..ar orms [kon

8 sikkert; jfr. o«s& s. 392] … edum, medens Vígf. heraí alene læs vO • ••…….g •….•. 8 ••>

edvm. — Jfr. Sn. Edda (1, 188j. Miðgarðsormr blæss svá eitiÍDii, at hann dreifir lopt oU ollSg, ok er hann allógurligr. M spýr glóðum sn^gn gUi^^ spíwan i Beówulf* G^

— 61 ‘^ mun B, ulæseligt i VL

— 61^-« Áttungi bröðir GB.

62^ hann, som R har, bðr vist beholdes og forst&s om ormen som sætningens hovedord, veQi (u§or R) da gf. (Jfr. B, s. 391) G.

62’-* st& p& denne plads i R og have hafb samme plads i H, hvor af hele verset nu kun kan Isses:

munu halir al ydia;

S har dem p& en anden plads; til V. 59—62 svare dér disse to vers (I, 196):

Gengr Oðins son

við úlf vega,

Viðarr of veg

at valdýri:

lœtr hann megi hveðmngs

mund of standia

hjör til hjarta,

þá er hefat foður.

• _

ANMÆBKNINGEB.

191

Geogr hinn mœri mðgr Hlóðynjar [nepr at [neppr af] naðri níðs ókvíðnnm; mnnn halir allir heimstöð ryðja, er af móði drepr Miðgarðs véorr.

•Vspá 63«^SáL H og S, viþ aldr nara

-66* Hittask H, Finnaz

. 66’^ máské: ok xind moldþinnr mátktim dœma (jfr. Grímn. 29 — 30, anm. t. Vspá 50 og Halfreds adtryk:*nnd jarðar hasln’ = nnder verdenstrœet, Árb. f. nord. old- kynd. 1868, s. 362-63). Jeg tror i hvert fald med Finn Magnnsen (E, HI, 288), at talen her er om T gg draBÍÍl og ikke, som stedet er forst&et i Sn. Edda (I, 202), om Midg&rdsormen. G.

• 66’-’ knn i H, fattes i R.

• • ^V-^ fólkvaldr . . . kind, tildigtet i papirshdskii’.

-68’ ok Baldr (som báde R og H haye) máské med B at ndslette som overflodigt. G.

*-69. Det i yerset manglende linje- par har sagtens haffc plads mellem i. 2 og 3. G.

-69« hlut við BMB (hlntvi-^ = spástok, K. M. Petersen, hlantvid = offertén, E), hlart viþ hlvtvið

-69. Mon Tveggja som cjeform af Odíns navn Tveggi? Disse Odins bToderborn mátte da være œtlinee af Vili og Vé eller máské af Hœnir og Lóðnrr (som kan have været nævnt i det manglende linjepar); ellers má det forstás som œtlinge af de to bredre Baldr off Höðr, o^ stedet st&r i bægge tilfælde lige isoleret. — Det forekommer mig i hvert tilfælde klart, at den gamle hed- enske ansknelse har været, at efter fornyelsen fremtrœder en ny gndekreds (ligesom en ny mennesk- eslægt), i hvilken alene gen- findes de af tiden nbererte og nbesmittede ældre gnder; derfor nævner Vspá knn Baldr, Höðr og Hœnir, og Vafþr. ndtrykker samme tanke i nyere stil ved at nævne Viðarr og vali, Móði og Magni. G.

Vspá 71 *~"® semr . . . skulu papirshdskrr.

*— 72. „I dette vers fomdsiger ikke volven, hvad der vil ske, efter at den nnævnte mægtige er kommen, men hnn afbryder her sin spádom og henpeger p& et ildevarslende syn, scun viser sig for hende, medens hnn kvæder: se, der kom- mer den morke drage flyvende! Nidhogg, Bom flyver med misdæd- ernes lig, er et vidne om ond- skaben og fordærvelsen i verden, et varsel om den kommende nnd- ergang, om Bagnarok, som skal fremkaldes ved fordærvelsen.^ B (s. 392).

*Vegt. 1. „Digtet beg^nder sá abrnpt, at der synes at være grnnd til at antage, at den oprindelige be- eyndelse er falden bort Jfr. m. • dette V. þryms. 14." B. — Kvadet har formodentlig, lieesom mange folkeviser fra middelalderen, be- gyndt med selve de ildevarslende ‘stærke drömme’ (ballir dranmar). G.

— 2 aldtnn B, allda A, men i 13* har skriveren i A selv rettet allda til alldin, og ogs& i Sn. Edda (II, 296):‘kallahann(Óðin) aldinn gant.’

2» hel/i B, hæliv A.

— 3* gó um B, golv A,

— 7’~*. „Man vænter, at volven skal segja ór heljn og ikke tale om æsemes æns^stelige forvænt- ning. Mnlig sknlde det derfor hedde: ásar (el. áss) megir; genitiv ásar styret af ofvæni: her vænte mændene ásen (Balder) med længsel? EUer: en ásmag- ar er ofvæni?? — Jeg antager, at of i ofvæni betegner en over- vœttes höj (ikke netop alt for höj ) grad, jfir. ofléttr, oíiótr." B (s. 136. 402).

Jeg tror ikke, at B har ret i disse formodninger. De to linjer vække nn ansted, fordi de stð. lesrevne; men jeg fínder det sandsynligt, at fomd for dem er ndfaldet et linje- par, der har nævnet den glade for- væntning hos Hel; og i modsæt- ning hertil vil volven vel knnne hentyde til asemes tryghed (ti sáleaes kan ofvæni meget vel forstás). Verset fílr da 10 linjer; men det má mærkes, at 1. 7—8 (Nanðng •..) stá i v. 11 áben-

♦

192

ANMÆBKNINGER.

bart som omkYflðd nden for verBet, og det samme m& have yœret til- fœldet i Y. 9, hvor et linjepar má fattes i ferste halvTers, eftersom

1. 3—6 dér danne en ægte hel- hed. 6.

Vegt. 9* hróðrbarm er nok ikke misteltenen, men =? Baldr; jfr. höfndbadmr (-barmr), ættbadmr (-barmr) , adalþoUr , hróðrsonr, hródrbam, hróðmögr; þinnig = hinnig o: iil heljar. G. (Tiltr&dt af B, s. 402.)

— 10 heiptar B (i Irb. f. nord. oldkynd. 1869, s. 263), hæipt A.

11’ Vala B, fattes i A.

♦12^~® m&ské at omsœtte: ok á hálsa yerpa himins skaat- nm. Skönt, som Lúning siger: ndas ráthsel ist eben noch nicht errathen’’, s& vi ikke vide, hvad det er for meer, der grœde enten *for gammen’ (jfr. Sn. Edda, I, 556: grét at Óði guUi Freyja) eller *af lyst, efterderes lyst’ (jfr. Skírn. 20, 26, 35, Oddr. 31), s& fö vi dog i himins skant et bekendt ndtryk for et ubekendt (jfr. HyndL 15, Sig. I, 10 0. 8. V.). G.

*— 13’ ek kan p& dette sted nok bære rimvægten, og min tidligere ændring af hugða til vceUa er derfor overfledig (jfr. B, s. 402 og i Arb. f. nord. oldkynd. 1869, s. 255-56). G.

*— 14’ komir [2. pecson ental ansk- ende m&de] B (jfr. Arb. t nord. oldkynd. 1869, s. 263-64), kom- it A.

— 14’ í ragna rök B (jfr. Vafþr. 39). Jeg opgiver da min tidligere tanke :

ok ragna

rjúfendr koma (jfr. unz rjúfask regin, Grímn. 4, Lokas. 41, Sigrdr. 24, Fjölsm. 14), ikke forcQ jeg kan erkende, at linjen, som B mener (s. 402), „bliver rytmisk ufuldstændig" (jfr. ÝnglÍDgatal p& mange steder), men fordi B’s ændríng er simp- lere. G.

♦þryms. V Freiðr G, Reiðr R.

•—2’^ engi R, e^ o: eigi R.

— 3 ^nna G, tyna R. Sammen- holder man læsemaden her : G e n g u þeir fagra Freyju túna med i 12: Gangm þeÍTfagxaFreyjn |

at hitta, 8& Tiier det sig som i höj grad sandsynligt, at dei mí være fejl p& ét u stederne. I dette antikke kvad med bíd hom- . eriske anvendelse af fiBste episke udtryk passe ikke to 8& afvigende udtrvk for samme handling, hror da b&de fagra og Freyjn p& det ene sted skulde vœre ejef., pl det andet gf., og det p& s&mme plads st&ende fagra her at for- binde med túna, hist med Frej- ju. End videre er forbindelseD at ffanga túna f. til túna jorf godt som enest&ende (kun at m- menstille med heljar gangai Helr. 8), og fagra, som i 12 ei tillægsord til F r e y j u , har sikkert her samme bestemmelse. Jeg for* moder derfor, at R’s tvna er en læsefejl f. fiNa (den dobbelte rímstav i 2den linje er ingen ind- vendinff ; jfr. mit skríft Er Nor- dens gl litteratur norsk, 1869,8. 72). G.

þryms. 4. ^M&ské mangler fersteTers- halvdel af omtrent folgende ind- hold:

Mun ek þ^ fagrs

ijaðrhams Ijá,

eí þú þinn hamar

hitta mættir.** B.

4^ mundaA; G, mvnda ecR

5-6. Enten m& der i Maf de to yers være udfiJdet etliiq^ par efler 1. 2, eller ogsá er iet ved udvidelse, de have £&et ieieB seksliigede form, sa det opiÍQde- lige er:

Fló þá Loki,

Qaðrhamr dundi,

unz fyr innan kom

jotna heima;

^rymr sat á haugi,

þursa dróttinn,

grevjum sínum

gullbond snörí. (Jfir. anm. t. v. 9.) G.

7* indsat af udgg., fattes i H*

9. Enten m& her (og i ▼• 5) fattes to linjer efter 1. 2, og L 7 —10 fattes sit koknplement, ellei
10. 3-6 ere udvidede af:

unz fyr innan kom

ása garða. G.

9* unz E, oc ynz R.

9’ hann þat K, þaí honn R-

11’ Hefiik G, Hefi ^eWÍ.

• —

Ai;rMÆEENmGE&

m

*^TpíiB. 13. Bnten 1. 3-4 eller 1. 5 -6 ere yistnok ndvidelse. 6.

• 13’ verða (Vðrþa H), máské varða, ejef. fl. af vörð, kvinde (jfr. Lokas. 17). G. (B forsvarer verða s. 401.)

• • 17 má have tabt to linjer efter

1. 2. G.

• • 19 má have tabt sit ferste halv-

yers. B (s. 401).

• — 21 má have tabt to linjer efter

1. 2. G.

• 21’ þat E, fattee i R.

-21*tv«r (bedre end tv«r) B, tvar R (jfr. 12’).

• 23^ fœra B (jfir. 8. 11), fori þ R.

*- 25. Lœngden af dette vers skyldes nœppe ndvidelse, men er snarere at forklare sáledes, at disse ti linjer ere rester af to hele vers med beskrivelse af Tors máltid. G.

*-26^ sákar G, saca R.

~ 28« eldr o/ B, fattes i R.

• • 30* oj G (jfr. 1:3*), fattes i R.

• 30»~»o skyldes ndvidelse. G.

*-33» örmu G, a^ldno R. (B Yil hellere i 30 læse aldna og her

öldnu.).

*Hýni. p i;era B, hvcra R, hvcria A. („Deu almindelige oversœt- telse: de fandt hos0ger mangel pá kedler, er ikke rigtig ; ö r k s t r má nemlig efter Svend Grundt- vigs bemærkning her som ellers betyde r i g t f r r á d ; betydni ngen mangel har ordet aldrig . . . Gud- erne má have rystet tene, for at tomme efter, hvor de kunne fá noget at drikke. Og nár de, efter at fretten er endt, vende sig til %er og forlange drikke af ham, sá m§L det vœre, fordi de have fát vide, at han har rigt forrád af det, som behoves til at lave el af. Jeg formoder derfor Örkost vera. Eller örkost hverjan?" B.)

• 2* miskorblinda (miscor R, Hiiskor A) er et ubekendt ord. AUerede E, siden R og Finn Magnnsen formodede m i s 1 r - blinda = mistrblinda, af isl. mistr: táge, disighed i luften (oldeng. og eng. mist, hvoraf nd- trykket: his eáffan mistredon: ^er gik bláner for hans öjne). ved den tágeblinde sknlde da

forst&s katten ell. jætten (Eöttr 8om jœttenavn, jfr. ogsá ^kattar sonr’ i Hund. I, 19). G.

*Hým. 3^ heitaik G, heita R, hæiti A.

• • 7* Egils R, Ægis A. „Her

menes rimelig den jotun (hraunbúi 38) eller bonde, som er fader tilTialve og Roskva, og hos hvem Tor íader sine bnkke blive tilbage*". B.

• ~ 9* frí R, fað/r A, fejl f. frið-

ill? B (s. 399).

*10^ váskapaðr er vistnok ikke med E, Fritzner og Jónsson at over- sætte ^deformis, vanskabt’, men med E, Finn Magnusen og Gjes- sing (1866): *varius animo, den farligsindede, den vredladne’, alt8& -skapaðr her = sindet, som i bráðskapaðr: ilsindet, og ordet selv da = vályndr (-lundaðr). G.

— 10 jöklar 0: istapper (i jættens skæg). G.

• — 11. De to overskydende linjer

má vel være 1. 5—6. G.

»

12^ a/r G, áðr udgg. (aþr aðr A). Detkan ikke vœre rigt- igt, at áss (0: ásen, tværbjælken), 8om bares oppe af sulen, brast, för end sulen sprang itn for jæt- tens ojekast (1 hvilket Liining meget sindrig ser „die zer- §prengende gewalt des frostcs^). Asen, hvorpá kedlerne ere opstil- lede, brister jo netop som en felge af, at den understettende sule, bag hvilken de to gnder have gemt sig, springer itu. Jeg seger da i membranernes aþr (aðr) snarestet tillægsord til áss, og fínder et sádant nærmest i afr (got. abrs: stærk). Dette til- lægsord forekommer vel ellers ikke ligefrem i Oldn., men netop i dette sarame kvad have vi vistnok, som af B formodet, en sammensætning dermed i afrendi: styrke (28*), der hænger sammen med tillægs- ordet afrendr: stærk, hvilket næppe, som af E og andre an- taget, er = af-reyndr, ej heller, som Gíslason (Dropl. s. 37) mener, stár for af-renndr, af at renna, eller, som Vigfússon vil (Cleas- bVs Dict. s. 8), er at udlede af afr- = afar og afledsendelsen -endi el. -indi, men derimod, som af

13

194

AKMÆBKNINOEÉ.

B antaget, med henvisDÍng til formen „aárhendr" i Morkinsk. s. 213, er sammensat af et nordisk tillœffsord afr = got. ahrs og -hendr af hönd. — Altsá: *og den stærke &8 hrast’ (da ferst snlen var hrnsten). G.

*Hým. 18’ yœntiib (yœntumit?) G, y^nti ec R, ysnttr mik A.

‘— 18’ myni med R (mýni), sœt- ningen altaá ironisk; B foretræk- ker det negatiye ndtryk mynit, som A har (mynit).

• • 19—20. „Mellem disse to yers

má yistnok, som og Finn Mag- nnsen mener, noget mangle (jfr. Sn. Edda, I, 168)". B.

♦— 21* meirr A (mæirr) el. mærr (m^rr) R.

♦— 22’ agni A, öngli (yngli) R.

—24 hrutu (hrvty) A, hlnmdn (hlymþo) R.

• — 25. „Sknlde der kanské mangle 2

el. 4 linjer foran Óteitr?" B. - V. 24 fattes jo to linjer, dog snar- est foran 1. 5—6; de i y. 25 manglende linjer haye yel ogsá snarest hert til 2det halyvers. G.

*~ 25’ syáí (= syá at), sya RA; at ár = yed áren. B (s. 399).

• __ 26—27. En omordning naynlig i

det ferste af disse yers har, som jeg tror, hragt den oprindelige orden til yeje, medens man efter som der lœses i RA f&r et yers pá 6 og et andet pá 10 linjer og

i y. 26 det stedende at þ ú

haf og sá festir hag efter. Jeg har i y. 26 ombyttet ordene efter at þú (flotbrúsa . . . okkarn) med dem efter e ð a (heim . . . bœjar) ; de to handlinger næynes da ogsá i den orden, der syarer til den pá- felgende ndferelse. Jeg har des- nden flyttet 26^~® fra deres plads i RA, nemlig efter 27^ De to linjer passe efter indholdet lige godt pa bægge steder, ost det for- ndg&ende bœjar knnde let foran- le£ge forbytning. Nn danne de œgte halyyers, medens de hist for- styrrede yerset. G.

• • 28’ afrendi = afrhendi, se anm.

t. 12^ — 32^ þyí er ek ádr of hét B, þy ert a^lþr of h§t R, þy ær ^ldr of hæitf A«

Hým. 35’ Fórn/ Gnnnarr Pálssoii, Foro RA.

— 37’ skcer B, scirr R, skirr A.

— 37* beini E, banni RA (jfr B i Árb. f. nord. oldkynd. 1869,

s. 259).

— 39® eitrorm - meidí B, eit/ ha^rmeitiþ R, eitt h^r- m e i t id A. n Jog forbinder h y e r j an eitrorm-meiði = hyexjan vetr (hyer yinter, hyert &r) . . . Vinter- en kaldes her eitrorm-m eiðir ligesom ellers orms fel}ii, orma bani og lign.* B (i Arb. f. nord. oldkynd. 1869, s. 260).

Lokas. „Den prosaiske indled- ning til digtet er yistnok, som ordendþáer hann hafði feng- it ketil inn mikla, sem nú er sagt’ yise, forfattet af samler- en (eller ordneren) af de forskel- lige kyad. Bergmann (PoSm. Isl. 310 f.) og flere haye med rette bemærket, at den i flere henseend- er aldeles ikke passer til digtet: med dette lader det sig nmolig forene, at Loke for samtolen med Elder har yæret sammen med æseme i Qgers hal, har dræbt Fimafeng og sá er bleyen jaget bort af œserne. Sn. Edda (I, 338) sætter drabet pá Fimafeng dter trætten med gudeme.*’ B.

- 3 jöll (eL joll?) ok áfn fioll oc áfo R) ere jo ellers nbekeBdte ord, hyis mening má yære, som yi nn yilde sige: „gift og galde*’ (blend ek þeim syá meini mjöd). I oyerfert betydn. syare de til hróp ok róg i næste y., men de haye sikkert en ligefrem fysisk betydning. For sá yidt er Gnð- brandr Vigfdsson da yistnok pá ret spor, om han end fiurer yild, nár han (Cleasby’s Dict. s. 40) sör jöll = skotak yill (en side- form til eng. ale s= oldn. öl, d. el) og for áfn yil læse áfr o: kœmemælk. G.

♦—3* fœriJfc G, f^ri ec R.

♦-6* gefi el. gæfi? B (Arb. f. nord. oldkynd. 1869, s. 261).

— 7 ér G, þer R.

»—9* œva G, eigi R.

— 12 gremaí^u G, gremþy eigiWL

— W /yi udgg., þyr R.

• —14* (^ 33« ordinn B, kominn

ÁNMÆBKNING£É.

195

WL. Efter min œldre bemœrk- ning: at R’s *kominn’ synes pá bœgge disse steder at yære trádt i steden for et andet ord af samme beskaffenhed og betydning, meD begyndende med en selvlyd, der knnde danne staYrím med (Egis her og inn hist, — for- moder B (s. 400) orðinn og statter denne lœsemáde ved et oldengelsk eksempel i Arb. f nord. oldkynd. 1869, s. 261. 6.

*Lokas. 14^ bærai: Q, bera ec R.

•-l^* Utak G, lití ec R. Der

har forhen yæret gjort mange

forsog pá at fá menmg i denne

linje. Élæser: lítt ek þér þat

fyr lygi, opfatter lítt = lítit

og lygi som ndso. og oyersætter:

*param ego istnc tibi mentirer’. ~

B œndrer ^litV til lyki (rettere da

lyka), 1. pers. ent. forestill. for-

tid af at lúka: *jeg yilde betale

dig det for din lögn\ og han

nævner ogsá som formodning det

denned enstydige lykti (lykta)

af at lykja. — M’ (samt Möbins

og Liining) lœser lít, nutid af

at líta, se, der her skolde be-

tyde: *det tiltænker jeg dig\ en

ellers ganske nkendt brng af

dette ord. — B yilde ferst (s. 115)

læse: lítt [kyeð] ek þér þat

f yr lygi: *det yar endda kun en

ringe straf; men han har senere

(s. 400) fundet, at dette gay et alt

for oyerdreyent udtryk og foreslár

da at læse: lítt [sperða] ek

þér þat: ‘ikke skulde ieg for-

skáne dig for det til straf for din

lögn\

Jeg fínder nu min nye ænaring simplere: létak þér þat: det yilde jeg giye dig, lade dig haye (fá) for din lögn. G.

15* vreiðr G, reiþr R«

IS^’ rreiðir G, reiðir R.

19*~". Disse meget omtyist- ede linjer skriyes i R: lopzci pai yeit at hann leikinn er or. hann fiorgya/I friá (el. fría). B og alle efter ham haye forstáet lopzci som nf. af egennaynet Loptr med negatiyt snffiks -gi og deríbr ændret til Loptki. Det yilde da yære det eneste páyis- lige tilfælde af et e^ennayn med dette suffiks, og selye roulig-

heden af en sádan form fore- kommer mig tyiylsom. SnfQkset -gi (syarende til got. -hun, lat. -cunqye) har jo egl. positíy, al- mindeliggðrende betydning (som endnn i hyatki Am. 21, hyargi Am. 105) og er ferst efter bort- faldet af det stadig ledsagende og derfor efterh&nden som oyerflodigt betragtede nægtelsesord ne bleyet opfattet, som om det i sig sely hayde nœgtende betydning. Det kan da efter sin natur kun knyttes tíl udtryk for forestíllinger (pro- nominale, adyerbielle, adjektiyiske, substantíyiske), der ikke have en indiyiduelt afslnttet karaktér, men knnne modtage en udyidelse i ret- ning af mængde, yarighed o. s. y. ; derfor (ne) aldri-gi, æya-gi, ei-gi: ikke til noffen som helst tid, (ne) yætt-ki, en-gi, mann-gi: ikke nogen som helst ting eller person, (ne) þörf-gi: ikke gaynlig i no^en henseende, ne horni-gi (Hay. 139), ikke med noget som helst horn (o: ikke med nogen læskedrik af hyilken som helst art); i felge heraf má *úlf-gi hefir ok yel’ (Lokas. 39) ikke omskriyes: úlfr- inn (=:Fenrir) hefír ok eigi yel, men udsagnet er, skönt sigtende tíl den enkelte uly, i sin form mere almindeligt: en uly, som skal stá i lænker til Bagnarok, har det ikke godt. Men en s&dan forklaring er umulig lige oyer for naynet p& en bestemt person, og jeg ansér derfor den endda yed en œndring tilyejebragte form L|o p t k i for urigtig og uantagelig. — For at forklare det forefnndne lopzci má jeg tage min tilflugt til en formodning: jeg tænker mig, at skriyeren har ferst Akreyet lopz som ejeform (sLopts) af nay- net Loptr, men har i det samme enten set i sin forskrift eller be- sindet sig pá, at personen ikke pá dette sted skulde haye naynet Loptr, men derimod skulde hedde Loki; — ti det er næppe tílfæl- digt, at kun han sely i sine ind- smigrende ord i y. 6 kalder sig Loptr (i y. 52 kalder han sig driUende *Laufeyjar sonr’ og i y. 54 ligesom yrængende ‘sá inn læyisi Loki’), medens alle de andre guder (Odin i y. 10, 21,

13’

Ið^

AKMÆRKliINQEfi,

Idnn i Y. 16, 18, Froja i y. 29, Hemdal i v. 47, Skade i v. 49, Sif i y. 53) kalde ham Loki, som i R skríves loci. Jeg tænker miff altsá, at skríveren straks har opdaget denne sin fejltagelBe i v. 19’ og derfor efter det skrevne lopz har tilfðjet ci, foratœndre navnet til loci; men han har da glemt dels at nnderprikke pz, som sknlde udgá, og dels i Lokenavnet at bevare den til ‘Lopz’ svarende ejeform, nemligLoca. Jeg lœser da Loka, og jeg fínder al ensk- elig mening i stedet ved at op- £fttte ordene veit og leikinn pá en anden m&de end forgœng- eme, men dog i overensstem- melse med den garale sprogbmg.

Man plejer at oversette: Loke véd ikke, at han er holdt for nar. Ðen betydning kan *leik- inn’ vistnok have, skönt noget ganske tilsvarende parallelsted ikke er mig bekendt; men leik- inn har ogsá en anden, vel af- hjemlet, aktiv betydning af lyst- i^f spegefnld. S&ledes:

Olaír konnngr var allra manna glaðastr, ok leikinn mjok, blíðr ok litillátr ( Fms. II, 169. Heimskr. Ól. 8. Tr. kap. 92. Flat. I, 368); Haraldr gilli var … léttlátr, kátr ok leikinn, lítillátr ok orr (Fms. YII, 175); Hákon konnngr var kátr ok lítiliátr 1 máli. leik- i n n , ok hafði nngmennis œdi (Fms. Yll, 291); Magnús konnngr var léttlátr ok leikinn, gledi- maðr mikiU (Fms. VII, 321); smidr hafði hjá sér son sinn nng- an, -lítt vazinn, en mjök beraskan ok leikinn (Maríns. s. 280). Og sáledes forstár jeg ordet pá dette sted.

Nn ordet veit. Udsagnsordet vita har som bekendt i det gl. sprog fomden den alm. betydn. af at vide ogsá en anden af at vende hen imod, pege ensteds hen, i overfert betydn. at tyde pá noget, være af en vis be- skaffenhed o. s. v., og i denne sidste bemœrkelse konstrneres det dels med til, dels nmiddelbart med ejeform. I evrígt henvisende til Egilsson og Fritzner skal jeg her kun minde om de steder i eddakvad, hvor ordet forekommer

i en sádan bemsrkelse, aemlig Am. 99: hræzlu þat vissi: det tydedé p& frygt; Sig. lU, 31: at þér góðs viti: at det skolde tvde p& noget godt for dig. Overensstemmende hermed forst&r jeg GeQons ord p& dette sted: Loka þat veit, athanoleik- inn er = det viser hen til (det tyder pa, detpasseisig for, det herer til) Loke, at han er lystig (skæmtefuld) = det er jo en gang haDs natur.

Nn sidste linje med det for* skrevne fiorgva/L — Til tyd- ning af dette ord: „vox inoerti numerí, generís, et notionis*’, giver K ( I, 488) en halv snes liee Qrím- elige eller umnlige forklaringer, blandt hvilke dog Gunnarr Páls- son’s fjor-gallar blev moder til Rasks fjör-göll (et sQpponeret int.fl. = galli, hank.: lydo, men. skade), hvilket ord sknlde, ligesom flörspell, fjörlag o. fl., belýdeded. Men R oversá vanskeligheden ved at fá udsaS^sordet ( Vs friá el. fria) til at passe hermed. M enten man opfattede det som ÍTJi (elske) eller gjorde det = frjj’ (e-m e-s: bebrejde en mangel^ noget), sá passede det ikk^ ^l ‘fiörgöir = ded, og maa ^ lige nœr, om man end (soa^ siden vilde) læste fjá (bt^^V Egilsson fik da den idé at ]m fiorgva/1 som fiorg avU o? forklare dette som fjorgöU, i det han tillagde fjörg (int ^) betydning af guder. Stette for denne sin l^dning finder han (for* uden i Pjörgyn, navn pá gudinden Jörð = Prigff, Fjörgynn, hendes fáder, got. fairgnni: bjœig, eng. firgen i firgenstreám, got. fiurhvns: verden, on. flör: liv og fjörngr: levende, om hvilke ord siden) sœriig i fjargliúa (Akv. 42, 45), som han oversætter *gudehu8, temp- er, og i fjargvefr = guðvefr, som han finder i ejef. fiargvefjar i Bj. 8 Hitd. 8. 69. Men betydn. af det ferste af disse ord er ganske nsikker, og den sidste stette m falde, dersom Guðbr. Vigfosson (Cleasby’s Dict, s. 156) har ret i, at det er et udsagnsoid: fjarg-

ANMÆBENINGEB.