Snorra-Edda, ásamt Skáldu og þarmeð fylgjandi ritgjörðum

Source and rights: Internet Archive historical scan, published 1818. The source text below is imported without translation or rewriting.

!

1 j

(

ö

Qass.

?T73^

Book_

t^ ^ot^

g>^©3a3^a»(!EB?Ba

AS AMT

S K Á L D U 3 / X.

OG

■Jf

1>ARMEÐ FYLGJANDI RITGJÖRÐUM.

SPTIR GÖMLUM SKlNNBOXUat

UTGEFIN AF

R. Kr. RASK.

PrÓfessÓr og ö^rum Bókavur^ Kaupmannahafnar HÍskÓla,

STOGKHÓLMI 1818,

PREJNTU^ í HINNI ElmÉNSKU PRENTSMI^/U«

Hávelbornum

Hra Greifa JAKOB De-la-GARDIE,

GeNERAL-MaJÓR , KaPTEIN-LÖJTNANTI VID KÓNGIiTGRAK

Hátígnar Líf-Drabanta-Fylríng, Kóngligu orS- VNNAR Skattmeistara , Kommandör af Nor&k-

STJÖRNUOR^UNNI , RlDDARA AF KaRLS I^^BA OG SvERSsORðUNNI.

JL ??ar nafnfrægu forfe??r haFa tvisvar skeínkt Svía- ríki þá gömlu bókfellseddu at Uppsölam, sem hér meSal annarra er lögð til grundvallar, og Y^ar Hávelborinheit sjálf í Þri^ja staS hafi^ auíJs’ýnt mér ótecktum og útlendum svo mikla og ájv'

Miðeta velvild, a^ í^essi útgáfa mnnái ánnars aldrei litkomtó. þér munuS parfyrir vjssuliga mefS vel- ÞÓknun sjá Eddu nú á prent litgeingna, og fyr- irgefa i>ó eg dirfíst a^ prý^a hana me^ jtSar háa nafni, svo sem til at mæla fram me(S minni veiku viðleitni.

Stockhólmi Þann 13. Febr, 18^8-

Auc^mjúkligast R. Rask,

TIL LESENDANNA.

Ovo er mart og miki^ um Eddu rita?5’, o^ eckí sízt um ^essa svo kölJii^u Snorra-Eddu, aS mér er harla líti^ eptírskili^ Þarum a^ tala, i»ví ÓÞarfi lízt mér a^ rekja hér ailar ransóknir feirra Schlöt- zers og íhra, Adelmigs ogN^eriíps s. íl. urn tetta jþrætuepli lær^ra manna, eigna ég mér og einúng- is ^axS a§ hafa or^i^ fyrstr til a^ lei^^a sjálfan textann i l\ós óskertan og óbrejttan eptir gömkim káifskinnsbókum* Samt get ég ecki Bvo fleygt Eddu minni út i heiminn, at ég segi ecki táein or?^ um hennar á.sigkomulag, um mína forgaungu- menn og um mitt egið áíomi og starf viÍJ þessa útgáfu.

patS er Þá fyrst at Snorra-edda er augsjáan- liga samantekin af mörgum rithöfundum. Haíi Snorri raunar átt nockurn Þatt i henni tá Þykir mér lík- ast, a^ liann hafi eptir sig láti^ nockurskonar uppkast af Gylfaginníngu ^ enn ecki endzt til at gefa Þa^ út sjalfr. þetta uppkast hefir 'k fíækzt í ærtinni, og hefir hvörr bætt vicJ af sínum forSa e^r af gömium brotuni án tess í>ó a^ nefna sig^, svo aS nú er nærri ómöguligt aS greina ámilli t>eirra, og eigna sérhvörjum l>a^ er hann í raun og veru á. Höfundr Gylfaginníngár pykir mér hafa ætlað’ a^ útiista guSafræ^i fornmanna a^ svo mik« lu ieiti sem si^semi leyf^i. Sá sem ritaM Braga* ras(Sur heíir ætla^ sáS bæta Þvi vic5 , sem honnm hefir ÞÓtt vanta, og eigi bundizt a^ inna klám Þat alh , sem hinn fyrsti höfundr sneiddi hjá. þetta er Snorra-edda eginliga svo köllu^r,

Enn af Því hér var eínnig sagt frá uppruna ékáldskaparins , og hin forna guSafræííi yfirhöfuSj,

— 6 —

eptir Þa?? kristnin var lögtekin, einún^is vegna , SK-áldskaparins var álirin Þolandi og verS a^ þeck- ja; þá hefir komic5’ írir^ja eigaada í hug, «§ þessi gu^afræ’^ibók (Edda) væri ágætr stofn undir skáld- skaparíræ^i, og leitazt vi^ ar^ búa tii þvílíka, og auki?5’ þar vi?^’ enn fleiri go^asögum og. kappn , peirra er skáldin hafa helzt umqve^it, f>etta er Skálda sannköllu^, segir ^ar fyrst {vk or^iökurn, sí^an frá bragarháttuni vskáldanna, og nieina ég Snorri sé ac^ öilu leiti hlutlaus í henni, sumpart vegna Þess Bragaræ^ur, sem hann varla hefir get- a^ skriía^, eru ámilli, og hinsvegar at pví inni- haldid er mikils til of klámfeiugic5’ og illa úrlístar^, sundrgreiníngin og spurníngarnar einnig miklusmá- smugligri og hégómligri, og or^færi^ niiklu uií’t vanda^, enn von væri af enum við’fræga höfundi Heimskrínglu. Enn seinni partinn, sem geingr i gegnum hans egin qvæ’^i, hefir hann ómöguliga geta^ skrifaS siálfr, a^ mér virc^ist.

Fjór^i maðr, Olafr þórcS’arson hvítaskáld, Þykir hafa verit hræddr mjög a^ Þessi hei^ni, er i Skáldu og sérílagi Eddu er ianifalin, kynni aS trubla nockurn í trúnni, og far fyrir bætt viS formála og eptirmaliim^ hann t>ykir einnig hafa smeygt inn ^ví um Tróju^ og má-vera hann egi lika töiuv ert af milslistar-ritunum; þó munu fleiri efalaust eiga Þatt i Þeim ; því á einum sta^ er vísaS til ritgjörSar Olafs^ sem hann mundi eigi sjálfr hafa gjört me^ Þeim or^um.

f>annig Þykir Snorra edda undirkomin, og sannast hér orð’sqvicSrina , því fleiri steikarar Þess verri matr; því víst er hvorki guÖ’afræ^in né skáld- skaparfræcSin vel af hendi leyst, enn málslistin ÞÓ einna verst. Samt er Þat tii málsbótar Eddu vorri, acS Þessi er sii allra fyrsta tilraun á norrænu í Öllum Þremr vísindum; ewn flest frumsmí^ stendr til umbóta. t>aS mælir einnig fram me^ henni, a^ han er ÞaS einasta nærri Þvi, sem viS höfum

— 7 —

frá fornöldínní iim Öll t>essi efní: án hennar mund- um vér {>eckja lító til trúarbrag^a forfe’oranna, og án heniiar miindi Þeirra qve^skapr a^ mikla leid eilífiiga hulinn fyrir oss. Sæmundar edda er víst ágæt, og ecki ætla ég a^ jafna Þessari viS hana, enn hún er safn af sundrlausum qvæ^um uni stÖku atbur^i, og höndla varla i5 eginliga um goí?in, enda hefir aungu skáldinu til hugar komið" aS úiiista Þau in heic^nu trúarbrög^in öil; án Snorra- eddu mundura vér Þarfyrir varla Þeckja nöfnin á öilum goð’um og gy^jum. Enn um skáldskapinn er eckert annað alls af fornmÖnnum uppteikna^, og mundi án Skáldu uppruni og eginlig merkíng ótal kenninga og heita fyrir laungu töpu?5’, eins og nafn og lögun margra bragarhátta; enn án pessarar Þeckíngar aptr mundi e*Mi og byggíng t>ess eingilsaxneska og fornþýzka skáldskapar aS likindum aldrei fundizt hafa. Jón Olafsson lær^i frá Svefneyjum 1^‘sti honum fyrst í ver^launaritinu 1786 um forna skáldskapinn á Norðrlöndum; og var hann VÓ ÓÞecktr i Einglandi og þ-ýzkalandi 30 árum seinna, pó skömm sé. Ritgerð’irnar um málslistarefnin eru merkiligar vegna innar náqvæm- ligu a^greiningar hljó^anna og vegna höfundarins vi^ieitni arS snua öllum málslistarorðum , ÞÓ hon- um hafi opt mistekizt, af Þvi hann hefir fylgt látinunni blint, og ecki Þeckt vel e^i sinnar egin tiingu, t. d. Þar sem hann kallar ^erbum or§, enn Docabulum sögn, sem ætjti heldr aS vera Þvert ámóti.

Svo ófullkomin sem Þessi Edda Þannig vissu- liga er, svo er hún aungu at siðr d^rmæt og ómissandi , og ÞÓtti vel vert al^ hun yrc^i öll útgeP in á prent. petta hefi ég leitazt við að gera eptir megni; Þær Eddubækr og hjálparmeðöl, sem ég tartil hefi Þeckt og nota$J, eru helzt Þessi eptirfyl- gjandi.

i) Kóngs-edda (Jí. Codex Regius), sem fannst

~ 8 —

á Dana konúngs bókahirzlu, enn sagt er aS nú Sé töpu^. Til allrar lucku var ÞÓ náverandi Ju- stizrá^ og Assessór IsÍeifr Einarsson á^r búinn aS taka mjög náqvæma uppskrift af henni , sem Skúli heitinn Thoriacíus Jústizráð átti, og lé^i mér til uppskriííar, Þegar eg gat fyrir honum, að ég æíla^i a^ gefa hana út. Eptir t>essari uppskrift Kiinoi er t>essi útgáfa prentu^; Þvi Kóngsedda var aUra Eddubóka ágætust, Þeirra sem Þecktar eru, fyrir réttritunar, nið’rröðunar og raargra annarra bluta sakir. Enn i>ar vanta^i ritgjör^irnar um máislistina og stycki framari af formáianum.

2. Orms-edda (O. Codex Vormianus) á bók» felli, finnst enn i handritasafni Arna-Magnússon- ar nefndarinnar í KaupmannahöFn , af henni eig- nadist ég ágæta uppskrift á Islandi, sem Sra. Gunnar Pálsson hefir átt og skrifa^ í sínar athug* asemdir (Gunn, P.) híngaS og Þángað", enn Sra, Eggert á Baliará gaf mér hana. Ur henni hefi ég tekit máislistarritin , og pa^ sem vanta^i í formái- ann; enn Rigsmál , sem einnig fannst hér, enn ecki ÞÓtti eiga vi^ Þessa Eddii, hefi ég innfært í Sæmundareddu áme^al go^aqvæcSanna i fyrri parti.

3. Uppsala-edda (U, sá De-la-Gardieski Có- dex), á bókfeili finnst í bókasafni háskoians aS Uppsölum. þar sko^uSum ricS Prófessór N>erúp hana náqvæmliga 18 12 á fer^um ockar; enn um jóialeitið 18 lö skrifa^i ég upp Gylfaginníng úr henni; af hinu hefi ég brúka^ 3 uppskriftir: eina af Sótberg, tiiheyrandi Uppsala bóka safni, falliga skriFa^a enn hvörgi nærri náqvæmliga, aðra ept- ir Sótbergs af /. ^. Stechdu, og ena Þriðju af íslenzkum manni eptir sjálfri skinnbókinni, bá^ar Þessar tiiheyrandi bókaiiirzlu Svíakonúngs 1 Stockhólmi. Sumir lær^ir menn hafa áliti^ Uppsala-eddu fyrir höfundarins egit frumrit; enn mer virSisl; tvertáxnóti auSséð að hún er alira

triggja

— 9 —

í>rígg]a ýngst, og nockurskonar ágríp aF hínum. RæS eg Þac5 a) af í>ví hún hefir margar yfirskrift- ir, sem hinar sleppa, enn hef^u Þær veriS í upp- runaritinu, hef^i vissuHga einginn slept peim sí$J- an, allrasízt sá sem annars leingdi mál og sÖgu allví^a; t. d. bls. i3 ath. 6, bls. 19 ath. 5 og ví^a annarssta^ar. b) Er ^a^ aliví^a er skrifarinn hefir ecki skiliS höfundarins meiníng , sérílagi hefir hann hörmuliga afbakaS vísurnar, t. d, bls. i5 fyrir tvær seinustu hendingarnar:

VerÞF öll va ly

V. einn ok h.? og bls. 24 efst: Örlög manna

Frigg hygg ek at tau viti

Þviat henni siálfgi segir «em er mesta vitleysa, og víst mun sá hafa betr skihS, er fyrst kom með tær til sönnunar síns máls. c) Hefir hann stytt sjálfan textann ofmikit sumstaSar, svo at meiníngin ver^r eingin elligar raung; t. d. bls. 20 1. 15. “^^pat vatn er svd heil” agt at allir er ^ar koma ero svd hvitinx o. s. fr. og bls. 5^^ !• 24. w^^^ hvdrt “vakir ^ú pór? Hann lézt Dera n-^vakná^r. Nú œtíar pórr at slá hann 3 sinn , rei’cSir upp hamarinn af aullo afli ok listr á punnvángann<.c o. s. fr. d) Ati margs annars sem er augljósliga misskili^ og rángt, og sem sá fyrsti höfundr ómöguliga gat skrífa^. Annars er réttritunin dáindis góc5, og bókin vissu- ligu gömul og merkilig.

4. Sparvenfeldts-edda (S, Sp.), sem Kgligr Se- kretéri Hammarsköld hefir l\st i Þvi svenska árs- riti fóun. Hun er á bókfelli, me^ setletri og meS- allagi bundin, enn mjög ný og lítt merkiHg, Þykir hún helzt löguÍJ eptir Kóngseddu , ÞÓ hun hafi töluver^an orS’amun hinga^ og ÞángaS, og sérílagi visurnar hörmuliga misskildar og rángsnúnar, Bétt- ritunin er og hér eia sú lakastai öem eg hefil fund-

a

— . lO —

íír 1 nockurri ísl. bók; titillinn t. d. er hér á blaðsíSu fyrir sig, og liljó^ar Þannig. >íHier byrj- ar t>á bök, er edda Heiter, sem er GrundvöUur Og Understada allra ^eirra kennijngar-Nafnna Sierhuors hlutar, er Tijdkast i Norænum Skaalld- skap.cc Hún hefir alian Háttalykil, enn eckert af málslistarritunum, eins og Kóngse. Fyrir aptan etendr: Explicit MCDLXI. M. H. B. S. S. S. cnn sú ártala er opinberhga raung. Bókin öU Þykir með einni hendi skrifu$5^.

5. Ný umsteypt Edda og Skálda í IjÖgrablaíJa- fomii á pappír, án efa tilbúin af íslenzkum manní i Svíariki, á kápunni stendr wGudmund 01ai<c (því hefi ég kallaS hana G.) Hún er sérílagi tekin lir Uppsala-e. l>ó er opt bætt vi^ einu og Öðru, einkanliga yfirskriftum. I BragaræSur eru innfærííar allar dæmisÖgur úr Skáldu, eins og á útgáfu Re- sens, enn í Skáldu er kenníngum og ókendum heitum samansteypt, svo at fyrst teljast öU heiti Oðins, sem skrifarinn hefir geta^ upptínt, Þarnæst koma vísurnar litaf fyrir sig til dæmis Þar uppá o. s. fr. AmeSal Þelrra er einnig innsmeygt flest- um vísum úr rit^jörðinni um fígúrur í ræííunni. þarnæst kemr ágripið af málslistarritunum eptir 27., og Þaráeptir Háttalykill, sem lyktar me^ 56 erindi* Mframkló boð’nar ro^nacc eins og í/, MeS G. fylgir og Sæmundaredda í ö^ru bandi.

6. Stockhólms-edda (St,) á pappírí arkarformi inniheldr hætSi Snorra- og Sæmundar-eddu, sú fyrrnefnda stendr fremst, og Þykir vera hrein- skrifu^ eptir Guðmundar-e. Þó er me^ seínni hendi viðíbætt Þvi sem vanta^i í Háttalykil eptir Spar- venfeldts-e. Vi^ Sæmundar-eddu er sumstaðar lá- tinsk, sumstaðar svensk útleggíng, og mun í>etta 6Ú bók, sem köllu^ er God. Svecus í Hafnar- “Utgáfunni af Sæmundar-eddu.

7. N;r 38 Islandica i arkarformi, nj uppskrift

ger^ af íslenzkum manni, inniheldr fyrst brot af Bjarnarsögu Hitdælakappa m. m. þarnæst Eddu iiie^ eptirfylgiandi fyrirsÖgn: wHér byrjar sjálfa Snorra-eddu, svá sem ec heíi hana styzta sét, l?ó af peim gömlu skrifa^a, svá sem hennar íorm, inn-^ tak e^a afdráttr af Þeirri sem stærri og fyiiri ercc byrjar me^ »Almáttigr gu^ skapa^icc o. s. fr.

S) N:r lo Islandica í fjögrablf. gamalt og iila skrifa^ qver, sem inniheldr a) Björns-Jónssonar á Skar^sá samtak um Runir b) Snorra-eddu, sem hér byrjar j>annig »Hvad er Edda? Edda er ein ÍÞrótt af forndictudum fródra manna dæmesög- umcc o. s. fr.

9. N:r 5, 2. í áttablf. þykir koma mjög sam- an viS Hesens litgdfu, og byrjar tannig: 3>Edda er ítrótt ein af forndiktudum o. s. fr. Framan fyrirstendr: þetra kverkorn á eg Gudmundr Bjarn- arson, hvörtt ad eg hefe mier tilbued ad Skál- hollte Anno i654. i4 Dec. Aptan viS íinnst Völu- spá og seinast stendr: Slep/ianus Jacohi Spods- bjergiO’Langla7i-danus, Allar tessar {4 — 9) til- heyra Bókahirzlu Svíakonúngs, og hefi ég mjög lítt notað Þær 3 sí^ust nefndu af því Þær eru svQ n<ar, enn minn tilgángr var aS gefa Eddu ein« og höfundirnir hafa vilja^, e^r svo nálœgt Því sera möguligt.

10. Enn verðr a^ geta Þess a?J á bókasafni Arna Magnússonar nefndarinnar íinnst Eddubrot á bókfelli (Nr. 748 í 4:ra-blf.), sem eg hefi ecki brukað við pessa útgáfu.

1 1) Hefir Jón Olafsson frá Grunnayík gjört merkiliga uppskrift af Orms-e. og bætt t>ar vi^ öllum orð’amun úr K, þara^auki heíír hann tilbúií? lat. útleggíng og útskíring yfir Siiorra-eddu (eptir O, og A’.) i 5 bindum í arkarformi , finnst tetta allt á turni i Kaupmannahöfn. Víst mun hér geta feing- izt hjálp í einum og öSrum vandræíJum, enn mér

— 12 —

hefir i?SL^ verk ÞÓtt ógnarligra enn svo a2J eg gæti nockurntíina rá^izt i a^ lesa Þa^.

A fer^^um mínum í Islandi fann eg pilt í Hrú- tafiré’i, sem sag^ist eiga Eddu (eSr Skáldu) mjög ödruvísi enn annars, og lofaði fyrir aftala^a silf- urpenínga a^ senda mér til Hafnar uppskrift af í>ví helzta , sem í henni var séreiginligt, af t>ví hann haf^i hana ecki t>á vi^ höndina: einnigprest fyrir vestan (i Hvammi ef rétt man), er sagíJist vita mann Þar nálægt, sem ætti mjög svo gamla Eddubók, enn sem hann mætti ecki nefna, af Þvi eigandinn vildi einganveginn missa hana; samt sem áÖ’r lofa^i harm a^ gefa mér uppskrift Þaraf, enn eg skyldi senda honum Þarfyrir tá i Höfn prentuSu Sæmundareddu alla, svo og mína egin Snorraeddu pá búin yr^i. Af Þessu hvorutveggja hefir eckert síð’an mér til handa komi^; eg get i>vi ecki heldr um tacJ dæmt, enn hefi pó viljað nefna l>að hér, ef einhvörjum Öðrum mentavin kynni betr aS takast.

AcS 1 sa enum gömlu handaritum og Snorra- eddu ásigkomulagi náqvæmligar væri hér óí>arfi, fyrst þa^ er á^r af læröum mönnum svo vel af hendi leyst : tel eg til Þess I/zres Bref til Lager- bring röronde den Islándska Eddan^ sem er út» lagt á Þ^zku og innfært i Schlötzers Isldndiscke Litteratur und Qeschichte , Ihres Bref om Edda^ sem er svar uppá Schlötzers mótmæli; innfært í Troils Bref rörande en Resa til Island 177ÍÍ og sériiagi N^eriips ritger^ um Eddu i Skandinaviska félagsins ritum , samt P. E. MiXUers og F, Magn- ússonar smárit um Eddu og iua fornu gu^afræ^i og skáidskap, eins og fleiri önnur helzt stríS’srit um Eddu, sem hér yr§i oflángt og tilgángslaust a^ telja.

Eptir er enn tá ac5 nefna Þa, sem fyrr enn eg hafa feingizt ví5J aS útgefa Snorra-eddu, er Þar fyrstr /. Reseriy sem leiddi i Ijós sina útgafu me^ útleggingu

— i5 —

á lát. og dönsku i fjögrablf. 1665 í Katipmannahdfn. Um hana segir Schlötzer a^ hún sé ágætt munstur, hvörnin maðr egi ecki a^ gefa út bók, i>ar er laung tileinkun og formáli um hina grizku heim- speki o. Þessh. enn textinn framm-úr öllu lagi iUa prenta^r med á, 0, fyrir á, ó, o. s. fr. Skáldu er hér öldúngis umsteypt, sögurnar samanfluttar, enn kenníngar og ókend heiti í stafrofsrö^ og flest- öUum vísum slept svo og öllu Því um bragarhátt- una, og málslistina. Svo aum sem Þessi útgáfa er, svo er i>ó Jóhans Göranssonar Edduútgáfa (Uppsökim 1754 í 4:rablf.) hálfu verri; Hér er fyrst hringlandi vitlaus formáli á svensku, sem t, d. sannar waS Edda sé samansett og skrifuð tegar Móyses gamli var á dögumcc (bls. 32.). Af texta- num finnst hér einúngis Gylfaginníng, tekin úr U. enn af því útgefarinn gat ecki lesiS böndin i skinnbókinni, er varla sú lína, sem ecki sé ein- hvör málleysa á, t. d. á fyrstu línu: Bok tessi hei- ter Edda h’^.nna hever ^Æwsetta o. s. fr. Hvorki get eg heldr hrósa^ hans lát. né svensku útleggíngu^ af Því hann hefir svo optliga misskiU^? textann.

Miklu betr hefir i>a?5 tekizt Mallet með a^>to!f ens nafnkenda Jóns Eiríkssonar a§ Þ>^a Eddu (eptir Resens útgáfu) á frönsku í hans IntrO’^ duction á Vhistoire de Dannemarc 1756. Dável hefir einnig Percy snúit i>essari litleggíngu á en* sku i hans Northern Antiqvities 1770. og baett tar framan viS ágætu ritkorni um mismun i»eirra gotnesku og keltisku ÞJóð’a. Á Þ^zku útlag^Ji hana /. Schimmelmann me?5 mesta trúarvingU 1777. Einnig polnesk (polsk) útleggíng af Eddu qva* vera útkomin 1807.

A dönsku útlög^um y\S Njerúp hana á ný, 1808. Eptir Þessari útkom fyrst svensk Þy^íng af /. Adlerheth 181 1 (á ný upplagt 1816) si^an Þ\zk af Riíhs meS vi^rauka af fieirum sögum úr Skáldu og kátligum inngángi, sem olli laungu penna*

— i4 ~

stríSi og snörpu ámeSal teirra Rúhs og Grimma í Kassel samt Þeirra Hammarskölds í Stockhólmi. Ætlaði Próf. Riihs Þar afS sýna i) aS sá hin forna gtóafræ$5i, sem Eddur vorar innihalda , hafi aldrei veriS alÞ7$5ligr átrúna^yr á NorSrlöndum, heldr tryðu EoTÍetSr vorir einúngis á jólasveina, drauga, nikur o. þessh. enn hitt sé uppdikta^ af iöjulaus- um múkum og ská^dum á Islandi. 2) Og enn í annan sta^ a^ sá inn forni norræni skáldskapr hafi aldrei verið ti^kaðr fyrír utan Island, enn Islendíngar hafi lært hann hjá EingilsÖxum og bætt l»arvi^ ^misligri smeckleysu og rugli af egin for^Ja. Mína meiningu hérum hefi eg í formálanum vi$5 Þá Eingilsaxnesku málslist á dönsku (Stockhólmi 1817) í Ijósi láti^.

Hvaí5 pessari úrgáfu vi^kemr Þa hefir minn á- setníngr Þarme^ veri^ a^ komast sem næst höfund- anna eigin ritum, hefi eg Þartil variíJ æ$?i miklu ömaki og tíma, og sérílagi náqvæmliga geingit í- gegnum þau 3 elztu handarít; tó hefi eg einnig af t«eim slept t>ví sem mér ÞÓtti allsendis vitlaust t)g Því sem einúngis viííkemr réttrítun. Réttritan Orms-eddu sést nægiliga af málslistarritunum , er Þar eru me^ sÖmu stafasetníngu sem Edda og Skálda sjálfar, enn ecki eptir reglum höfundarins ; réttrit- an Uppsala-eddu sést af Þeim töluveríía orða- mun, sem híngaS og ÞangaS er innfærdr úr henni. 3 textanum hefi eg fylgt Kóngs-eddu, og ecki umbreytt hennar réttritun í neinu nema Þvi a^ eg hefi sett uppyfir Þar sem vanta^i; eg hefi og all- Sta^ar notad av íyrir a, enn au fyrir Þartilheyrandi tvíhljóíí. Einnig hefi ég náqvæmliga aígreint ú og Vy svo og í og / eptir bls. 128. Um Þetta siS- asta var eg tvíráðr í upphafi, enn ÞaS er mjög 6V0 nau^synligt til a^ s^na framburíí nafnanna, aS fiönnu hefei eg átt a.^ hafa sömu reglu allt Irá byrjun, enn ^ess var Þá ecki kostr, og Þótti mér ÞÓ betra seint enn aldrei. Til tess bókin jrtsi

— i5 -

svo frí frá prentviUum sem möguligt hefi eg optast nser lesi^ 4 eÍSa 5 stundum 6 prófarkir; af Því sem prentað var^ ámeðian eg dvaldist í Stockhólmi, Þa^ er allt afS bls. 320. Han mér samt yíirsézt meira, enn eg hefi sííi’an orðit var við, tá bi2? eg að gó^fus lesari viríJi viljann og færi phfS til hœgra vegar. Mundi Þa^ mikilliga hvetja mig til at út- gefa útskíríng mína yfir alla Snorra-eddu sérílagi vísurnar, ásamt meí5 nockurnegin fullkominni or- ÍJabók yfir norræna skáldskapar máliS, sem eg hefi leingi haft i hyggju.

iOK<

INNTAK.

Snorra-edda si^o - köllud*

Formáli Gylfa-ginning Bragarædur Eptirmáli

Kenningar Okend heiti (Fornöfn Bragarhættir

Shálda.

Mdlslistarrit.

Latinu stafrofi^J Málslistarrinnar grundvöUr Figúrur í ræðunni . Vtörauki útgefarans.

BIs. I. I (17).

79- 88.

199)’ 225.

^97- 308. 353.

EDD A SNORRA STURLUSONAR,

FORMALL ‘)

í. iVlmáttlgr guð skapaoi í típiphafi himín ok iiirO ok’ aÍla þá luti er |>eim fylgia, ok sícarst menn tvá, er settir éru frá komiiar Acíam ok Evo , [ok fiölgaoix þeirra kynslóc, ok dreyfcijs um hæim alíau ^). Enii ér fiam íwú stiindir þá úiafnaoiz mannFólkið , voril sumir góöir ok rétt-trúaolr , enn miklu fleiri sneruz |)á eptír girndum íieimsins, ok úræktu giiös bocorS [ok fyrir |)í drekti guO heiminum í sióvargángi , ok öííurh kykvendurri heimsins nema þelm er í örkinni voru með Nóa ^J. Eptir Nóafióo UfOu 8 menn, þeir

1

^) !y Róngseddu vanta nö%kur hloÍ framan áf formálanum : te\r hún fyrst iil í miiri ættartölu Odim ^ med: er rér líöllimi SicíÖld, hannz surt Biaf” o. í. fr. pángat til hefi eg fylgt örmse^dtt seiA kemr hinni mikid nærfí i pví er éptir er ; hún hefir auní^van. titií nc fýrirsögn alísy heldr hyriar rned: Almáttigr gud o. », ^r, Uppsalaedda hefir ^essa fyrirsögn : “Bót pessl heitir Erlda, hana herír samansetta Snorri Sturíuson eptlr þeim hættl sem her er skipat , en fyrst frá Asnm ok Ymi , Jjar næst slcáltlskap- armá! ok heiti. ^1^1*^^^ hluta, si’claz háttatal er Snorrl hevir ort um Hákon konúng ok Skúla hertuga.” Er pettit eim o^ a’ Ur hinar fyrirsagnir í Upps, opinhcrliga med somu hcndi skrifad og iókin tiálf, en mei raudtt hleki.

) og dreifdust æfcter peirra. og kynslód. umni heim allann. S. ok dreifþuz aettirnar um heimiun síþan U.

O í^y^í’^ Þí^* ^’^’^ drekt heiminnm nema ■þeim er med Nóa voru í avrkinni U. og er þat v ída er hún ‘pannií’ feUir út stoku ord og klausur eda kemr p eim ‘6druríi fyriry scm ofiángt yrdi hcr ad ^reiitay pegar ekki pykir máli skiptá

5 rORMALL

er helmlnn bygCu, olc komu frá |)eím ^fflr: olc varo enn seni fyrr,atþá er fiöimenndz oc bygc iz verölld- jn, Bá var þat allr fiöUH mannfólksins , er elskaci áalrrji fiár 06 metnacar, en afræktuz gucshíýcnt: ck svá inikit giorc iz at því at þeir villdu æigi nefna guC’; [on hverr mundi þá fráse£\ia sonum þeirra frá guCs stórmerlciuiri ^)? Svá l:om át þeir týndu gucs nafni, ok vícaz urn verölídina fanz æigi sá sifiacfr , er dæili kunni á skapara sínum, en æigi at si-Cr veitti gui) þeim iarriegar í-iptir, fé ok sælu, er þc-ir skyldii vic^ ¥era í heimiiium, miclaci h-ann ok spekiina svá aí Jeir skiidu aíla iarCÍOga luti, ok allar greinir J>ær er siá mátti lopízins- ok iarcarinnar. [þat hugsuru: Jjeir ok undruCuz, hví {>at mundi gegna ^), er iörð- in ok dyrin ok fuglarner höíCu saman eCii í sumum íuíum, ok þó úlík at hættí. þat var æiít ec íi at ^) iorcin var grafen í hátn fialltindura ok spraít {>ar vatn npp, ok þurfti far æigi íengra at grava til vaz en i diúpum dölum; svá er ok dýr ok fuglar at ianT- lángt er íil blócs í höfci ok fóíum. Önnur náttúra cr sú iar?ar at á hveriu ári vex [á iörc^unní gras ok blóm ^), ok á sama ári fellr þat allt ok fölnar; svá ok cTýr ok fuglar at (þeim) vex hár ok fiaCrar ok fellr sf á hveriu áxi. J>at er hin j)riOia náttúra iarCar^

Jj fciiir S. út.

s} í .1 útindrudast jþelr hyÖriu ^jad Munnde Gegna. 5»

3. l^egar 5.

-4) á henni feldm o§ alldín. S,

FORMAJLL 5

I>á er hon er opnuo ok gravín, f>á grær gras a beírr- i molldii er efzt er á iörðunni. Biörg ok steLna {>ýddu þeir móti tönnum ok beinum kvlkenda. Af Jessu skíldu þeir svá at luríln væri kvlk, ok hefði lif med nokkurmn hæíti, [ok vissu þeir at hon var furouligha gömul aO alídartali ok mátíug í eöli ^). Hon fæddi öll kykvendi ok hon æigoaöíz allt J>at ec cló, fyrir þi sök gáfu þeir henni nafn , ok töldu ætt sína til hennar. þat sama spurOu Jjeir af gömlutn frændum sínum, at, síðan er taliri voru mörg hund- rut vetra, var gángr himintúngla úiafn, áítu sum lengra gáng en sum. Af |)ílíkum lutum grunaði þá, at jiokkur mundi vera stiórnari himintLinglanna , sá er stilla mundl gáng þeirra at vilia sínum siálfs, ok mundl sá vera ríkr ok máttugr, ok Jiess væntu þeir , ef hann réo fyrir höfuískepnunum , at hann miindi ok fyrri verit hafa enn himintúnglin, ok bat^ sá beir ef bann ræör gáng himintúngla, at hann mua raí^a skini sólar ok dögg himins ok ávexti iarðarennar, [ec |>ar fylgir; ok sUkt sama ^) vindum lopzens ok bic meO stormi slóvarens. þat vissu ^eir æigi [hvar ríki hans var , enn því trúóu þeir at hann réo öliafn lutum á iörCu ok í lonti, hitnins ok himintúnglanna , sióvar ok veoranna ^). Enn til þess at helldr

J) petsu slepplr í/, en iyrlar aptr: er Iian fde IJí o. s fr,

§) pessu sleppir S.

3. hvat fyrir \ón’^ hann var, Eun \x\v\\ jþj haiin Mimflí ríst Ein- hvör vera og til þsss o. s. fr. S. hv^rr íiaiiii var eia pví trá]?» ]peir at hann rae^r öllum o. j. fr. U-

4 FORMALI.

íTsæííi frá segla ef r í minnl festa , þá gáfu J>eir nÖfa mec siálfum sér, ok hefir þessl átrúnacr á niarga lúnd brseyzt svá sem J>iócirn^r skiptuz ok túngurnar

greindú^.

9. I elli sinnl skiptir Npe heiminum mec sonura sínum : æilaci hann Cham vestrhálfuj en Japhteth norCr- hálfu, en Sem sucrhálfu med þeirri parteran, sem sic- arr grelnjr í þriCiúngaskipti heimsins. I þann íírna [sem syi.ir pessara manna voru í veröUdinni ^) þá öflgaclz í>egar ágirni ti! íiár ok mannpieírtacar ; af Jjví at þá kenduz þær margar listir , sein áCr hpff u ekki fundnar verit , ök hóf sik hyerr eptir sinni íþrótt; ok svá lángt færCu þeir frarnm sinn metnat , at {►eir Afí’ricani , komnir af Cham, heriucu í í>ann luta ver- allfJar , sem bygc i afspríngr Sems frændr þeirra. Ok ^pm “felr höfCuþá yfirunnit, þótti ÍJeim sér æigi næg- T’ z heimrenn , ok smícuCu æinn stöpul meO tigl ok ^riot ^), þsnn er þeir ællucu at vinna skylldi tll himíns, á |>eim velli er kallaz Senniár -^ ). Ok þá er fétía smiCÍ var svá mikit vorc^it, at þat tók upp or veCrum, ok [æigi höffu þeir ^^ minni fysi til afc hallda framm smicinni, ek sem guc ser, hversu peirra ofsi gæisar hátt ; þá sier hann at hann verCr meO æinhveriu nicr at slá. Ok sá sami guð sem allz er

i) pessu lepp’.r S. 2) med Tígulgriöt. S 3^ Synear S.

FOR MALL b

voHdugr &k allt peirr^ yerk mattl á æinu augabvagci nicr gjáj pri þá siálfa láía verCa ao dupti , þá viUdi h^nn þó lielldr med þí eyða ^eirra fyrirætian, at þeir mætti viclíennaz sinn lifiileik , meO |?í at æingi ■?) þeirra skil|di hvat anrjarr íalaci , ok þí viss- i æingj f?eirra hvat hverr bauö pörurríj ok braut J>aC anneirr nlor sem aiííiarp villdi uppreisa 5 þar tii er J>eir stndduz á siálfir, ok mec þí æiddi^ oli þeirra fyr, iræíian i uppíekinni stöpuisraiC, Qk sá er fremztr var héí Zqroastres, hanrí hió fyrr eri grét er hann kom i verQÍidina , eiin forsrnicir yoru 2 qlc 70, ok svá margar túngur liafa sídan dreifz umm verölídina [epíir þí sera risarnir skiptuz si^an lil laqda ok þióð” irnar fiölguouz. X þessum sarría gtað yar gior æin liin ágiætazta bor^ , ok dregit af n^fni stöpuisins ok köIluS Babilpn ^)^ ok sem túngn^skiptio yar orS- it, þá fíölgucuz svá nofniri n»annanna ok annarra luí- a, ok siá sarni Zoroastres hafci mörg nufu ; ok þó at liann undirsíap^i at tian« qfsi yæri lægðr af sagðri smiO^ þá færci hanq sjk þó framm íil yeralidiigs metnacar, ok lét tííka siic til konúnns yfir mörgum þióöum Assiriorum ; af honum hófz skurðgoCa villa. ok sem irann var l^lólaCr , var hann kallaór Baal , þann köllum vér Eel. Kann haíci ok mörg önnur nöfn, enn sem nofnin fiólguouz , þá fyndiz rneö því sannieikrinn, ok af fyrstu viilu þá blotaéi hverr u^aijr

1; t»á havfdu þeir eigí Mínne fysA .Smidinu ^•amm at halldd. þá

iægde Gud þeírra Ofsu i pa.nn Máta ad Eiugiau o. s. fr. 5. í} ^essii siappir S,

epíiikomaodi .,sirm formeistara , d-ýr eda fugla, Iopt» ini ^) ok himiníúnglin ok ímisliga dauclega luti , J)ar íil er þessi villa gékk um allan heim, ok svá Tandlegha í^nclii þeir sannieiknum, at æingi vissi skap- sra sinn ufan fíæir æiner menn, sern töIuCu ebreska íúngu, [þá sem gékk fyrir stopulsmíona, ok þo íýndn |>eir æigs Hkamligum giptum er þeim voru veittar , pk þí skildu |)eir alla lufi (mec) iaroligri skilníngu aí |>eira var æigi gefen andleg spekfen, svá skildu |>eÍ5 at aile}: lciír væri smicacir af nokkuru ei’ni ^).

5. Verolldin var greind í þriár hálfur: frá sucri vesír ok inn aS MiciarSarsiá, sá lutr var kallacr AííVika , enn Iiinn sycri lufr þeirrar deylldar er hæitr ok brunninn af sólu. Annar luír frá vestri ok ú\ nor^rs ok inn til hafsins, er sá kaílafr Evrópa eCa Eneai hinn neyrcri lutr er þar kalldr, svá at æigi vex gras ok æigi H’á byggia. Fvá norc ri ok um austr hálfur vMt íil suC rs , |>3t er kallaí Asía. I l^eim luta veraíld-* ar er öll fegrC ok prý?i ok æign iarcar-avaxtar, gull ok £7/rnsíeinar , fsar er ok micverölldin; ok svá sem þar er íóicin fegrl ok betri kosíum eu í öc rum stótum, svá var ok Tnannfólklð” f>ar mest íignat af VjIIum gipíum? speklinni ok afiinu , fegicinni ok allri kunnosíu,

.1 ) lopttsinns S^

2"^ pefin sleppir S. en JJ, heízr af allr’t ^rcintnnj ei’r-!^nr^ís nídur^ lag^la, e-r - ar hlicdar ~P .snnig: en aií! skjlpo ]>eir Í2r];l)ga, |^víat: «ipi lioí’ u ]-’eir ?!nf]lj;ci p:i]if, ok Inipo at alJt væri af nockuro efití! skfijiíit eda smijþíií, Ipridui pcinln he^r her J>a fyrirs’ogn Hverso í2reind er -vejöilciiní tviá .stadi.

FORMALL 7

4* [Nær íniírL verolldinni var giöft f>á! hús ok her- bergi er ágiætaz hefir giört veric er köiioð var Trój-

á ^), [par sem vér köllarn Tyrkland. pessí staór vai*

… -^ • , i- .

tniklu raeiri giörr enn acnr^ ok meC meira hagieik á

inarga lijind ineð kostnac i ok fonguin er |>ar voru *}i

þar voru 12 konúngdoinar ok æinn yfirkönúngr , ok

lágu mörg þiociond til hvers könúngdómsf þar voni

í bofginnl 12 höfuííúngur ‘"}. ^esslr ^) höfííngiar haf.l

Verið umfram alla menn ^á ef verið hafa í verölldu

úm alla manndómlega luíi , [íeikr J>at síz á tvimæli

hverr fræcimacr sem frá þelm heíir sagí , ok af því at

aller formenn norcrliálfunnar íeiia l^ángat sínar æít-

ir ^), ók seiia þá í guCaíöIu alía sem foimenn voni

StaCarens, elnkannliga svá sem siálfan Prkmum setia

J>eir fyrir VóOen ^)’ raá þata^igi andarligt kaih, ^ví-

af Príamus var komínn af Saíúruó þelm sem, nor^r*

háifan trúOi lángan tímá síálfan giiS Verit hafa.

S’ þessi Saíúrnuí; vóx upp í æy þeirri í Grikklandz-* haíi er Kríí heitir, hann var meiri ok sterkari ok fr cari enn aCrir menn, svá bar vitrleikr hans af ólluní mönnum sem aórar náttúruglafír: hann fann ok marg- ar listir J>ær , sem ádr hofcu æigi fundnar verit: hann var ok svá mikiíl á þá íþrótt er píiítons and- aiist lieitir, at hana vissi fyrir úorína luti : hanii.

1. par var sett P^ómaborg er vér kavllain Trólu Z7,

2. pessu sleppa S. og U. *) Heldr vilii cg\ nöfdniglar.

3. Z7, sleppir p^ssu ‘ólluy tem eptir er af 4:du. greiniani spo og 5, 6, 7. og S*,du gr, giörsamLiga.

4); og tll þeirra telia allir formeim NordrháífurMiar Si’nar ■^íúc\S,

5. tda Odktn Ixtlr S, inni.

8 FOnMÁLI.

vfann otc raucá |>ahíi í iörCu, ér hann blés áf gull, ok af fíessháitar lúíum var? hann skiótt rikr. Hanu sagCi ok fyrir árferð ok rnarga acra læyhda lliti, ok af sliku ok mörgú öc rii tóku ^\x hahfi (il höfcíhgia yíir æýna; ok sem hanh hafc i liíla hriC íléhni St\rt, J>á vnr þar skióít nóg allrahanda árgiæzka. þar gekk ok æingi penníngr néraa gíillpenhingf , svá var |>at nógt. Ök f>6 át haHæ.ri væri í öcrUm löndum,^ í>á kom {>ar alldri íjáran ; mátti af J»í þángat saékia aila Jjá lutí sem \e\i ÍJurfti at hafa; okafþessu ok ihörg- u öcru ósynilégu ‘) krspíaláni ér hahn hafci , trúv- u þeir hanri guO %’era (ok áf f’essu hófz önnúr viila Thillum Kríiarmanna ok Macedoniorum, svá sem hiri fyrri mecal Assir^orura ok Cíialldeis af Zoroastre ^) ©k er Saíúrnus finnr hversu mikinn stýrk fólkií þykk- jz af honurn hafa, þá kalíaz hann guð vera ök áegiz stiórnari himihs ok áíira luía*

6. Eihn íima fof hann sícípi tíl Grlkklahííz; fjvíat Jjar var konúngsdóítir sú er hann haföi hugh á. Hann fékk meö f>ví náo henni, at æinn dagh sem hon var úti rae?í |>ióhosíUkohum slhum, f>á brá hann á sik líki graS^úngs æiná, ok íá fyrir henni í skóginum, ok svá fagr at gallzlitr var á hveriu hári: oc sem kon- úngsdóttir sier (hahn), þá klappaði hon um granarnar; hanii sprettr upp ok brá af sér gracúngslíki, ok tók

hana

j) óseigiannligu S. jj) vantar í S.

FORMALI, 9

hana í fáng sler, ok bar hana til skíps, ok fiyír helfn

i Krít. At þessu finnr Júnó kona hans; hann hvk

henni í kvígu líki, ok sendi hana austr í Elfarkvísl-

er, ok lét hennar gagyma jiæl þann er Argulus hét,

J)ar var hon 12 mánaöi áðr hann skipaði aptr. Marga

lati giÖrOi hann þessilm líka éör undarligri. Hanrx

áíti {)riá synl: hét æinn Júpíterj ánnar Neptúnus, þriði

Plútus. þeir vorii allir atgiörfis menn hinir mestu,

ok vár Júpítef íángt fyrir þeim: hann var stríos-

ma^r ok vann mörg konúngariki , hann var ok listugc

*em faSir hans, ok brá á sik ‘ýmissa dýra líki, ok meo

því koíti haon mörgti framm, því sem manndörainum

er úmöguilgt at giöra; ok af slíku ok öðru hrædduz

hanrí allar þiócer, |>ví er Júpíier settr fyiir þór, svi

sem allar úvættir hrædduz hann.

7. Satúrnus lét uppgiörá i Krítívær borglr ok 70,’ ok sem hann þikkiz fullkomlnn í ríki sínu, þá skipt- ir hann þ’i meo sonuiri sínum, sem hann seíti sik *) fyrír guS, ok skipaöi hann Júpíter himlnríki en Neptúno iarCríki 2) en Piútó helvíti, ok þótú honum sá lutr ökiörligazír; ok í>í gaf hanil honum hund sinn, Þann 6r hann kallaoi Serberum, tii þess at gæyma helvítis’ f>énna Serberum ségiá Grikkir Erkuíum hafa dregit 01: helviti ok á iarýríki. Ok þó at Satúrnus hefí^i skipc júpíter himin-ríki, þá girntiz hann æigi at sí§r at

2

i) ok 5". en hetr ‘pattl mir pai ord i burtu* 5) siárarríki Resen,

10 FORMALI.

eignaz iarCríkl, o\ herlar nu uppa ríki föc ur sins, 6k s’vá scgiz, at hon léti íaka hann ok gellda, ok fyrlr sl ik síórvirki seglr hann slk guð i^era; ok }: at segía !I\Iacetlonii at hann léíi taka sköpln^ ok kasta út á sióeno, [ok því írúöu peir lánga æfi, at ^) Jaraf hefci •voriit kona, jpá kulluca þeir Venereiii, ok se(tu hana 1 guCatÖiu ; ok því er Venus alla ælí sican kölluO á^íargy(5ia"j at feir irúCu, at hon mætti þ"íCa allra hloríu til ásiar karJa ok kvenna. Seni Saíúrnus var i^elldr af Júpiier syni sinum, þá fj.ý"ði liann ausían or Krit ok híngat í líalia; þar bygðu Já þessháttar Jio’öir, sern ekki erficac u, ok liróu vio akarn ok viS gr©s ok lágu i heHuííi eör iarciiolum: ok sem Satúrii- iis koni þar , þá gkipíi hann nöfnum ok kallaöi sik NiörC, sakir |>ess at hann hugcl at Júpiter son hans munili |>á siör freíía hana upp. Hann kendi þac fyxstr inanna at plægia ok planta vingarCa: þar var góA iörC ok hrá, ok giörciz þar skióít ár mlkit, tóku l’tir hann íil höfðíngia, ok svá æignaciz hann ÖU J>ess- liáuar liki, [ok lét gioia |íar mar^ar borgir ^).

g. Júpííer son hans átti marga synl J>á sem ættir era frá [kornnar: hans ^on var Dardanus, hans son Herikon, hans son Tros, hans son Tlus, hans son Xamedon, faðir Pri’amí höfutkonúngs ^). Príamus átti marga syHÍj einn af Jelm Tar Ekíor, er ágiæíaztr hefir vcr-

1. sUppir So

2. vantar i S^

3. frá honum var lilnn S’iettl madr liöfutkóiigr Troiu borgaf. 5.

FORMALI. . 11

■ “* nanna í veröllfiu at aíll oí< vexfl ok afgldrfi.

manndómleghuiTi listnm riduarligrat slektar,

Jnnz skrifat, þá er Grikklr ok: allr styrkr norðr-

• í austrhálfii börcuz vio Tróíomenn, þá hcfci

Idri sigracir voí?ií, nema^Grikkir hefci heiri5

.n, [ok génga svá fréííir, at ekki manniigt eðlí

]^á sigra, nema þeh jxCi svíknir af siálfs sms

nim, sem sífan giörciz ‘). Ok af þeirra frægð

eptirkomandi menn sér þeirra virðingarnöfn ,

æinkannlega svá sem Kómveriar er ágiætazíii:

nn hafa verií at mörgum hluEum eptlr þeirra daga,

svá segiz at J>á er Eorna var algiör, at Rómver-

ir venducu ^) sinum siðum ok lágmáll, sem næ^t

Jiáttu þeir komast , eptlr þí sem Tróiumenn höfff ii

haft forfecr þeirra. Ok svá miklil kraptr fylgði þess-

:iim mönnum, at mörgum ölldruBn siC^arr, þá erPojnp-

eius æinn höf^íngi Rómveria heria^i í au3trhá]run.i;

íl’^ði uían Ocinn or Asia ok hingat í NorOrhálían.i,

ok þá gaf hann sér ok sínum inön.nuin þeirra nöfn,

ok kallaci Príamum hafa heitiö Ooin, en droírnmg

hans Frigg : ok af þí tók nkio sí?an nafn, ok kallaðlz

Frigia þar sem borgin stoð. ^) Ok hvárt er Ooina

sagci þat tll metnaCar við sik , eCa þat hali svá verit

meO skipti túngnanna; þá hafa þó margir fræðimcnn

liaft þat fyrir sannenda sögn, ok þat var Íengi æíi

*]) ok í>eir liefdi sviknir verlt af siálfs síns mönnum S.

St”) Rómvei-iar er ágiætaístir menii hafa veritEpttir Ipeirra dííga veri; dutu S.

3)5. sleppir Jpyí cr tptir er af j^essgri erein og allri ^:du gr.

12 FORMALL

eptlr, at ,hverr sem mikiii höfcingi var tók sér þar dæmi epíir.

9. Einn konixngr i Tróiq héí Munon eOa Menn- on j hann álti íiotíyr hí>fuc.kpn|íngs Priainí, sú he’; Tróan ^}j þau áttu son , $á het Tror , {>ann köllr um (vér) þór* [Hann yar at uppfæzlu í Trapia in^5 “þeím hertoga, er nefndr er LoricuSo Enn er hana var 10 veíra, tá tók hann vig vápnura föcur sins; svá va^ hann fagr áliium, er hann kpm meo öorum niönnom , sem þá er Filsbæin er graíit i elkj hár hans er íegra en guli ?). þá er hann var 12 vetra hafoi hanp, fullt afl, |>á lypH h^rm af iorOu biarnstö^tirn plliiii^ senn ‘^), ok þá drap hann XvO.ricus herCpg:| fósfra pinn ok konu hans XfOra eoa GlQra^ ok ?eignaoi séi^. rikit Tracia, {^at köllum vér þrúoheimo þá fór hanr^ viCa um !önd ok kannaci hæimshálfur], ok slgraci seinn- samann alia berserki ok alla risa ok æinn hinii mesta dreka ok mörg dýr. I norcrhálfu heims fann hann spákonu tá er Sibil hét, er vér köiíum Sif, ok fékk hennar, Elngi kann segia ætt Sifiar, [hon var alira kvenna fegrsf 5 hár hennar var serri guU ^), {>eirra f.on var Loride^ er likr var fecr sínum, hans son vai Henrede ^), hans son Víngeþór, hans son Ving- €ner , hans Móda, hans so,n Magí, hans son Cesph-

i) dóttur Príaraus kdngs- Tiföiam V. Ö) pessu sleppir U,

3} £/ réítara: lo biarnstökum s»mi. Húft fdlh og út “þad er eptir h^mr aLltad merkinu,

4. vantar i U.

h) U. ftllir út Henredtv

FORMALL i3

fth ‘), hans son Bedvig, hans lori Aíra €r yér köllurri Annan, hans son Itrmann , hans son Heremód ^), hans son Skialldunn ) er yér kollum SkiöJd, hannz sun Biaf ^) er vér köllum Biar ^) , liannz sun Jat , hannz sun GuOóIfr ^), hannz sun Fiaríeif ^) er vér jtollum FriJ^Ieif, hann átti þanr^ sori er nefndr er yóþinn, í>ann kavllum vér OPirin. [Hann yar ágætr maCr af speki oc allri atgervi Kona harin héi|^ Fíig- iga er vér kavUum Frigg ^)=

10. 0|)irí haf|)i spádóm oc svá kona hannz , oc af í^eim vísindum fann hann þat, at nafr^ hann» mundi uppi vera haft í norcrhálfu heimsins, oc tign- at umfram alla |[pnúnga« Firi? {>á savk fýstiz hahn 2t byria ferí> sína af Tyrklandi , oc hafþi me3 íér mikinn fiölfja lics , únga menn oc gamla, karla oe konor , oc havfþo meo sér marga gersim- liga lufi. Enn hvar sem þeir fóru ifir I^vnd þá var ágæti mikit frá þeim sagt, svá at þeir þótto likari goöum eii mönnum, Oc þelr gefa ei síað ferþ^ inni , fyrr en þeir koma norðr í þat land , er nú er kailat SaxUnd; þar dyalj»iz Oþinn Jángar hri|>ir ^J^ ©c eignaz víþa þat iariíi ^),

I) Seísmeg Uo

S) Eremód t^, *) Hér. tekr Kóngsedda vld.

3. kannske rángtnúid a/ Sciaf cingilsax. Sceaf.

-^) £7. kallar hann : Barr,

5. Hir bÆtir U. inni: hans son P’innr,

é) U. hefir ker’. Frialafr og strax e/JííV yoddðn,

7. ^rí sleppir U. en hefir hér pessa fyrirsögn» Frá pví er Opíii

kom á nordrlöud. 8) lánga hríd O og S.

5. og Ríktte J)ar um lánnga hríd ok glördiat X^ar íkiótt Gódur fridur og

árgiæska Nög og unndradist lanndzí’ólckit t ctta krajittalán hætir S. vid»

i4 FORMALI.

þar seír Oþínn íil’landzgaszlu 3 soRu sinai er eina íiefndr Veggdegg *), hann var rikr konúngr oc réð firir Aus!r.saxalandí« [Hannz sonr var Víít- * ^^

synir voru þeir Ritía ^) fapir Heiugez oc -:

Svebdegger vær kavllurn Svipdag ^), Anna. Iiét Beldegg er vér kavllum Balldr , hann áti cr nú heitir Veslfaí. [Hannz son var Brand son Frioþigar er vér kavllum Fróþa. Han. var Freóvit ^) , hannz son Yvigg, hannz son cr vér kavllum Gave ^). Enn þriþi son OJin ijefndr Siggi ^), hannz sonVerir ^), þeir lángfec lécu í>ar íiri, er nú er kallat Frakland, qc er í>a an sú ætt komin, ec kavllut er Vavlsúngar. Fr; avllum fessum eru stórar ættir komnar ok margar.

11. “p^i: byriaþi OÍ>inn fer^ sína nor|>r, oc kom í |>a£ land er J>eir kavlhiþo Reiogotaland. , oc eign3|>iz í {)ví landi allt þat er hann vildi : haHn setti þar íil landa son sinn er Skiöiidr hét , hannz söq hét Friþ«* leif: ííaían er sú ætt komin er SkiöIIdúngar heita , þat eru Dana-konúngar; oc þat heitir nú Jótland er í>á var kaliat Reiðgotaland, ^)

I) Vegdrcg [/. Vegdej 5.

£j Picta fadir Heingestz O.

3. U. sleppir pessu frá merkinu,

■4) Freovin O.

5. Géire er v. k. Gare S, enn Ulu l^essu frá merklnu slepplr U,

é) Slgi O. U. S.

7. Rerir O. Jerer S. kannskh rettast vari : Velsi eda Völsi^ sem getid er i ‘því eingilsaxneska SkiáUungafivadi IJ,!!!. U. segir syo frá Aöni/w; Rerir fadir Völsúngs er^ Vöisúngar eru firákoranir,

$} Her hfr U. nyia fyrirsó^n: Frá Því er O^inn kom í Svítióð

FORMALL iB

r Bat fór hann norjjr {>ar sem nú heltlr Stí-

r vsf sá konúngr er Gylfi er neíndr. Etia

1 spyrr íil fei’íja {jeirra Asía^nianna , er Æ%-

i ]íal!a]>ir, íór hann móíi þeirn, oc bauo [íiC

skylldi siikt valld hafa í hannz ríki sem hana

siálfr ^). Oc sá íimi fylg^i ferþ J>eirra , at

ærn feir dvavkiuz í lavndum, þá var þar ár oc

gópr; oc trúf u aiiir aí Jseir væri f>ess ráþandl. þat

cisnienn at Jieir voru ú^ Ji^ir av|?rum mavnnum, þeim

eír havfþu sét, at fegrþ oc at vlti. þar J?ótci

ni fagrir landzkosíir , oc kaus sér þar borgarstao er

heiía Sigíúnir ^); skipar hann þar havfj íngium , oc

fá iíking sem verit hafþi í Tróio , seíti 12 havfuö-

lenn í staj)inum at dæma landzlavg , ok svá ekipafji

hann rérium avUum, sem fyrr havfpu verlt í Tróio ,

oc Tyrkir voro vanir.

Eptlr þat fór hann nor|>r þar til «r slár íók viþ honum, sá er þeir hugþu at lægi um avll lavnd, oc setti f>ar son sinn til ríkis er nú heitlr Noregr. Sá er Sæmíngr Rallaör, oc telia far Noregs konúngar sinar ættir til hannz, oc svá jarlar oc aþrir ríkis- menn, svá sem seglr í Háleyglatali. Enn Oþinn hafí>i meþ sér þann son slnn er Yngvi er nefndr , er kon- úngr var í Sviþióþu, oc eru frá haynum líomnar þær

ok gaf sonum sínum n’kí.

1. peim i sitt ríkí Z/,

2. iieila SJgtún O. S. heitii’ Sigtún C/. Hér smeyglr O. inn : pat Var af hans iiafní , olc gaf ser konún;^dóm ok kalladiz NiÖrdr olc í>x íinnz l?at skrifat 1 frædibókum aí Kiördr haft htitid hinn fyrsts

i6 FÖRMALL

asttir er Yngííngar éru kaijaþira peir Æsir tóícu sér qvánfaurag Iþar innanland^ , en iumir sonum síííúm, oc urþti jessar ætíir fiölmennar; [svá át umb Saxland oc allt {)a|>áii um nororhálvor dfeifþiz sváj* at þeirra túng- a Asía-iiiaíina var eígin íúríga um úvíi þessi lavnd. Oc þat þickiaz menn skynia mega af því at skrifuS eru lángfecga navfn þeitra , at þau navfn hafa fylgC þessi íúngu; oc þeir Æsir hafa haft túngana riorþr híngat í heim i i Noreg oc í Sví|>iéo, í Daiímörk oc í Sakíárid. [Oc í Éngíandi érii forn laridzlieiti éþá’ staf’á heiti í>aú ör skiiiaí mí^ at af áíinaríi íúngu etú gefin enrí Ijéssio ^) /

SvíakoríhrLgr ,• er pat tii ]þess at Odína hefir ^ar Teridí gofgaztr oK skipadi t>ar o» s. fr.

i) úmSaxl. ok lim NorJ>rliálfona. |>eirra túnga ein géck nm pessi lönd, ok þat skilia meiin at J>eir Íiava nor^r hingathaft tújigiiná í Norá ok Dan=’ Svíjp. ok Saxlaiido [/.

GYLF-

GYLFAGINNING ‘).

1. V Jylfi konúngr réc þar lavndiim er iiii heitir i, Svíþioc, Frá honurn er þat sagt, at hann gaf einni farandi konu at launum skemtunar sinnar eiti plógs- land í ríki sínu, þat er 4 avxn drægi upp dag oc nótt. En sii kona var ein af Asa ætt; hon er neínd Gefiun^ lion tók 4 avxn norf>an or Jötunheimum, en f>at voru synir jötuns oc hennar, oc setli |>á íir- ir plóg: en plógrinn géck svá hart oc diúpt , at upp læysti landit; oc drógu uxnin þat land út á hafil oc vestr, oc námu staþar í sundi navkqvoro. þar seíti Geíiuri landit, oc gaf nafn, oc kalla{)i Sælund. Oc bar sem landit haíþi uppgengit, var|) eptir vaín, þat er nú Javgrinn kallaþr í Svíþióc. Oc liggia svá víkr í ieginum §em nes í Sælundi. Svá segir Bragi skáld gamli:

Geíiun dró frá Gylfa bárii avxn oc átta

glav’^ JiúpravÞul avÞla, cnni-tungl, í>ar er géngu

svá at af renni-ravknum firir vineyiar ví^ri

rauk, Danmarkar auka: valrauF, íiögur havfu^ 2).

2- Gylíi konúngr var maþr vitr [oc íiölkunnigr, 2. hann undrajíiz þat miök er Asa fólk var .«va kunnigt,

3

1 j Her hefr Gylyagínm’ng frjí þv/ «r Gylfi s^6\ú hclm AIfavT>r i As^í.rþ med íiölknní;! ok frá villo Asa ok frri spurnmí;e Cvlva. U. Eii K.oa O. hafú aunova. fyrirs’ógn, ekki hddr S. hér. St. oo- R.Lœtavld’. ödiu nafni Hárslyg;. *

2. £/. slcppir cllri ‘þessari fyrstu grein, en hinnr hafa hana alLar, S. smfy^ir hér inn ^sssarl yfirskriff. Ilér htifr Gyiraoinnín^.

4

CYLFAGINNING.

at ^) allir liitir gengu at vilia feirra. þaí hiigsaþi hann hvárt þat miindi vera af eþli siálíra þeirra, eþa

nniíidi {jví valda göSmavgH í>au er |>eir blótuþui Kann byriaþi íerþ sína til Asgarþz, oc íór me’ð lauOj oc brá á sic gamals niannz liki, oc duldiz svá. Eii Æsir voru fví vísari at þeir havíþu spádoínj öc sá |>eir ferþ- hannz fyrr en hann kom^ oc g’er|>u í moti honum sióohveríingar. Eii er hann koni inn í boi’g- ina, pá sá hann þar háía havl] , svá at varla n-íátti hann siá ifir hana, þak liennar var iagt gyiitara skiölidum svá sern spán|)ak. Svá segir þio^oiír enn hvinvei’ski - ) at Vaihavli var skiöildum þavkt

A baki létu blikia Svafnis3) sahieefrat

/barl^ir voru grióti) • seggir bj’-ggiaiidi,,

Gylíi sá iiiann ihallardurunuin, oc lec athand-^ savxum, oc hafj>i 7 seim á lopti: sá sj^tirþi hapn íyrr at naíni, haíiíi nefndlz Gdngleri oc kominn af refiistig- um ^)^ oc beiddiz at sækia til nátistaþar, ©c spurþi hverr haullina æíii. Hane svarar at þat var kenúngr Jjeirra, “en fylgia má ec l^ér at siá hann, skaltu þá siálfr sp^aia hann nafns. Oc sneriz sá mapr íirir havnum inn í havUina, en hann geck eplir, oc f>egar laukst hurfin á hsela havniim. þar sá hann mavrg góif oc margt fólk, sumt meó leikum, sumir drucku, sumir meö vápnum oc bavrþuz: þá litaþiz hann umb, oc Jjóíii margir lutir úlrúligir þeir er han sáj |>á mæiíi hann. ^)

3. ok }ragsa|>i þai eí- aÍÍii” ly’þir \oh\yo “þá ok tjo ^) I Sn. H. hárf^ I9. cr ^etta eignad Hornklafi:.^
4. Svolnis f/. iSiioíjiers 5. 4) riíilji síjoum Í/. 5) Háfam. i.

GYLFAGINNING, ’ 5

Gáítir allar ‘) Þvíat óvíst er at vita

ápr gángi fram hvar óvinir sitia

um skygnaz skyli; á iícti íirir.

Hann sá 5 keisæti, o,c livert upp fjrá avBru, oc sáta 5 menii sion í hveriu. pá spurþi hann hvert nafn havfþíngia þeirra væri. Sá svarar er hann leiddi inn, at sá er í enu nezta hásæti sat var konúngr, oc heil- ir Ildrj en |iar næst er heitir Jafnhdr^ en sá of- arst er pricí heiíir ‘). þá spyrr Hár komandaDn hvat fleira er eyrindi hannz, en heimill er matr oe dryckr honum sem ávlliim þar í Háva iiaylL Hamn segir at fyrst viil hann spyria, ef nokqvorr er fróþr maþr inni. Hár segir at hann komi eiheill út, nema hann sé fróþarij

‘^oc statfa frarjl

íiieí>an í>ú fregn

sitia skal sá er segír. 5. GángÍeri ^) hóf svá mál sitf. Hverr er æztr eþaellztr al!ra goþa? Hár segir. Sá heitir Allfav^r ^t voru máli, en í Asgarþi enum forna átti hann 12 nöí’n: eiit er Allfavðr ‘^), annat er Herran eþa Herian, 3. er Nikarr eþa Hnikarr ^), 4. er Nikuz eþa Hnikuc’r, 5. Fiöhiir, 6. Oske, 7. Omij 8. Bifliþi eþa Biflindi, g. Svicorr^), 10. Sviþrir, 11, Viðrir, 12. Jalg eþa Jálkr. pk spyrr Gángleri. Hvar er sá guO? eþa hvat niá iiann.’’ eba hvat heflr hann unnit framaverka? Hár segir: híir hann of ailar alidir, oc stiómar avilu riki

I) Skatnar allir If. i’) er hekir l^ridí Hár St.

3. V. hefir þí yfirskrift: Frá spurni’nge Gáuglera. £«5. AUdarök.

4. Alfödr O. og U. og S. 5) Nikaur Cl, k) Svi{jarr K. Sviþurr U. Suidur S.

4 GYLFAGIN^ING.

síiiu, oc ræcT avllum lutum stórum oc smám. pd mællti Jaínhár ^): hanii smibabi himin oc iöro oc loptin oc alla eign þeirra. pá mælti þribi: hitt cr mest er hann gerþi manninn, oc gaf havnum avnd Jiá er lifa skal oc alldri tAnaz, þótt lícaminn fáni at moldu eþa brenni at avskn: oc skulo allir menn lifa J)eir er réií eru sifjac ir, oc vera meo havnimi siálfum þar sem heitir Gimle eþa Yingólf. En vándir menn fara til Fleliar oc f^apan i Nitlhel, þat er nior í en níunda heim. pá niælti Gángleri: hvat haíþi^ hann ácr at en himin oc iöro væri ger? þá svarar Har: f>á var hann meo hrimþusgiim.

4* Gángleri mæliíií hvat var uppíiaf? eþa hversu 4. hófsc? eþa iivat var áCr? Hár svarar. Svá sem segir í Völuspá:

Ar var alcla ^) i’óv% fannz ei 3)

;þat er ecki v^^r : . iié upp-hiiiiiii;

Tara sandr tié sær gap var giniiiinga

né svalar uniiirj en gras ecki “^).

pk mælti Jaihhár. Fyrr var þat mörgum avldum en iöré V£r skavput er Niflheimrvar gerr, oc í havnum miþium hggr hruðr sa er Hvergehnir heitir, oc þabaii af faiia þær ár er svá heita: Svavl, Gunnþra ^ ), Fiörm ^), Fimbul, þul ^), Shor oc Hriþ, Sylgr oc Ylgrj ViO, Leiptr ^), Gioll er næst helgrindum. pi ^æliti priþi ^), Fyrst var þó sá heimr í suOrháifu

3. Ipjnnig skrifa O. og Í7. S. og St. ett K. hefir endazt Hár.

4. ‘þannig O. og U. en K. hefir halda.

5. æía O. 4) hvergl U.

6. Kvöl, Gundro U. 6) Form K. tn FiÖrm U. og O.

7. FimbulÞul U. 2) VicUeiptr U.

8. fícr hefir U. \í fyrir&Qgn: Hér s«glr frá Mulspelleheimi, ok frá

fcurh.

GYLFAGINNING. 5

er Muspcll heitir, hann er liós oc heiír svát haiin er Jogandi oc bresinandi; er hann oc ófærr |>eim er J^ar cru útlendir, oc ei eign |>ar ópuL [Sá er Surtr nefndr, er þar sitr á landzenda tii landvarnar * }, hann hefir loganda sverþ, oc í enda veralldar mun hann fara oc heria, oc sigra öii go|>in, oc brenna alian lieiín nief> eidi, Svá segir í Yölupá:

Surtr ferr siinnan griótbiörg gnaia

me’p sviga leiii ^), cn gífr rata =),

skínn af sverísi troí>a halir íiclveg

söl valtíva : en himin klofiiítr^

5» Gángleri mælti. Hversu skipaþiz áþr en ætt-

irnar yrþi e|>a aukaþiz mannfóikit? þá mæiti Hár “^)*

Ar ‘þær sem kaliaðar eru Elivágar þá er T:?ær voru

svá iángt komnar frá uppsprettunni, at eitrqvikia sú

er þar fyigþi ^) harcnadi, svk secn sindr þat erremi

or eldiimmj þá var|> J>at ís: oc þá ersáís gaf staþar

oc rann ei, þá heldi yfír þannig úr þat ^) er af

stóö eitrinu, oc fraus at iirími, oc ióc hrímit livert

yfir annat alit í gianúnga-gap. pá mæiti Jaínliár,

Ginnúnga-gaip þat er vissi til norðrs æííar fyiltiz

iseu þúnga. oc haufugleio iss oc iiríras, oc inn ífrá

úr oc guslr; enn liLnn syori iutr ginniinga-gaps léttiz

móti gneistum oc síum þeim er fíugu or Muspeiiz-

heimi. þá mæiti þriþi. Svá sem kallt stóS af Niíl-

i) Surtr væj)r {jar fyrlr pk sitr á heíma enda U. 2^ lævi O. 3) gní’ar hrata U,

4. U. smeygir her inn }}essari yjirikrifti Hér segir tv go’þm sköpuj>u Ymi iötun

5. Æitrkvika sú er þeim fylgcli O.

é) ^annig 0, en Þat K, Sl ok ^it U,

6 GYLFAGINNZNG.

heimi, oc allir lutir grimmir, svá yar þat er vissi náinivnda MuspeHi heitt oc lióst. En ginnúnga-gap yar svá hlætt ^ ) seni lopt vinclanst, oc fá er niætíi hríminu blær hitans; svá aí bráöna|}i oc draup, oc aí JeÍ!!] kviku-dropum kviknaþi meo krapli Jjess er til sendi hitann, oc varb mannz h’kinndi, oc var sá neíndr YmÍF^^ en Hríiiiþussar kalla hann Avrgehiii^ oc eru þaþan komnar ætíer Hrímjsussa, svá sein segir í Vavluspa hinni skavnimu ^);

Eru vaviar allar [en sei’S-bereiidr

írá. Vi^óHi “)a frá SvarthavfÞa ^),

vitkar allir “^) allir iötiiar

frá Vilmeií>f, frá Ymi koninir,

[Eri hér segir svá Vafþriií>nir iatun. pá spiir|^i Gángleri,

Hval’an Avrgelmir kom þá er or Eiivágum

tne^ iötna sonum atukko eitr-dropar

fyrst enn i’ró’pl iötnnf ^) [oc óx unnz or rarí> iötun*

i:>ar eru orar ætííir komnar allar saman, :ÞvÍ er -pat æ allt til atalt ^).

þá ni3f^lti Gángleri. Hvernig óxu ættir saman I>a|>- an? eþa skapa|)iz svá at íleiri menn urf>u? eþatrúir

i) létt O. t/> og St, er mE&ttíz hn’min or blær hJtans K,

2. pad ern Hyndluliód , síá petta kvízdi í Samundar eddu ^l^ erlndi.

3. V-IUólfi eda VictQlíi U. 4) vettir allar U,

4. sUppir U,

5. petta er Opins spurning og Vaf\rúdniri svar i S<zmundared. Vafpr. ■^O, ^l. O. slcppir útipelm oidutn. þá spurdi Gángleri, en UfsLeppir pvíöllu saman^ og hsfir ístadinn: Ok enn segir svá at: oi- elivágom o. *• fr^

^) ok A’öxtr vinclz ok \sx> iötann or, J?ær einar ælíJr koma saman U. En 0. eptir iötun : Jþar orar æítir komu aliar sainan; þrí tr pat allt atait.

GYLFAGINNJNG. 7

|)á þanii guo er nú sagþir þá fri? þá svarar Hár: fjrir öngan mun iátwrn vær hann guö: haiin var ilir oc allir baiifiz ælímenn^ þá kayllum ver HrioiBursa: Gc svá er sagí, fá er isann svaf féck Iiann sveiU ^), |)a óx undir vinstri havnd liavnum uiaþr oc kooa, 00 aiinarr fótr hanna gat son viþ avþnun, en þaþan af komu ættir, [þat eru Hrímþursar, hinn g^nili hrím- |iirs hann kavUum vær Ymi ^).

6. þá mælli Gángleri, Hvar bygþi Ymir? eí>a \iþ hvat lifpi hann ^)? Næst var þat bá er hrímit draup, at þar var^ af k-ýr sú er Au%humla het, en 4 rniólkár runnu or spenum hennar^ oc íæcldi iiori •ými. þá mælti Gángleri: viþ hvat fæddiz kýriii? Hár segir: hon sleikti hrímsteina er saltir voruj oc hinn fyrsía dag, er hon sleikti steinanaj, koin or steininum at qveldi mannz hdrj annan dag manns havfuö 3 þriþia dag var þar allr maþr: sá er nefndr Buri ‘^)^ hann var íagr álitumj mikiU oc raatUK’>r, hann gat son bann er Börr hét. Hann féck þeuTar konu er Bcsla ^) hét^ dóttir Bölþorns iötuns, oc fengu |)au 5 sonu: hét einn Oöinn, annarr Vili, 5:i Ve ^); oc þat er mín triia at sá Oöinn oc hannz bræðr niuDU vera st^randa ^) himins oc iarþar; [þat ælluai vér at hann nauni svá heita; svá heitir sá maþr er Ter TÍtum mestan oc ágæztan, oc vel megii þeir hann láta sva heita.

l) sæda 5. 2) shpplr U.

5. U. smeygir hér inn: Hár synt^rog parspth petrri tniog svo mádu fyrirsogn:, Frá þvi’ er skavpt var kymi KuánmlK. Sp. hefir e.lnúngis: Asikyn. 4) Bori O, 6) Bcstla O. er átti Bejzlo U.

6. ^annig O. U. S, Ygg K* 7) styrandi alUv fiinar.

8 GYLFAGINNING,

7. pá mælti Gáiigleri. Hvat varþ í>á um f eirra sæít? e|>a hvárir voru rikari? i^á svarar Hár ^):
8. synir Börs drápu Ymi iötun; en er harm íéil þi L’óp svá mikit bióo or sárum hannz, at meo í>ví drekþm^ Jeif allri ætt hrímþursa, neraa einn kom.z undan n.eð sino hyski, [:ann kalia iötnar Bergelmi, hann £ór upp á kior sinn oe kona hannz oc héliz f ar^ oc eru af } eim komnar hrimþur^a ?ettirj svá sem hér segir,

Örofi Yetrsi |>at ec fyrst of-man

&%!• væri iÖr”^ slcÖpii^ er sá liiuri fróí>í iötun

^á var Bergcimir borinii á var lú^r of-lagi^r.

g. þá svarar Gángleri. Hvat höfpuz þá at Bprs ^) synir , eí þú trúir at þeir sé Guo? Hár segir: eigi er bar lítit af at segia; þeir tóku Ymi oc fiutíu í uiití gionúngagapj ec gerlu af honum iör|iina: af blóhi hannz sæino oc vötnin, iörjin var giör af holdinu, en biörgin af beinunum, griót oc urþir gerþu þeir af tavqnum oc iöxlom, oc afþeim bein- um er brotin voru. þá mælti Jafn-hár. Af í>ví bJdþi er sr sárum rann oc laust fór, f?ar af gerþu feir siá J>ann er feir [gerbu, oc festu saman iörþina ^), oc lavgl^u þann siá í hríng uían um hana, oc mun f at fiestum raanni úfæra fikkia at komaz |>ar yíir. pi mælíi þriþi. Tóku þeir oc haus haniíz oc gerþu

1. Í7. hefír í stadin fyrir allt ‘petta eptir merJíit’ ok par er s£ cptir Hcran, er rér fjtura nú mesían vera. Frá þvi’ er sjrnir Börs sköpudu himin ok iör|>, Symr Burs drápu o. s, fr,

2. Bur.s £7. S-p.

3. gírdu ok festu jördina í St^ en U. kejir einúngisi cr feír fsstu xörj>ina í.

GYLFAGINNING, 9

hsLY af himin, oc selíu liann iipp ifir ior|>iria meþ 4 skaulum; un^er hvert horn setiu feir dverg, Teir heita svá: Aiisíri, Vestri, NorZri, Su^ri; pá tóku þeir síur oc gneisía þá er lausir fórii , oc kaslaí bafbi or Muspellz heirni, oc seííu á [mi ian ginnúnga ^) himin bæoi ofan oc neþan, tii at lysa himin oc iövh þeir gáfu síaí> ^) avllum elldingum , [surnurn á binini, sumar fóm lausar undir himni, oc stUu þo leirn stao oc skavpuj-u gaungu beim. Svá er sagt í forn- um vísindum, at ^) i>aþan af voru dægr greind oo áratalj svá sem segir í Vavluspá,

Sól í>at né vissi }ivat hann megins átlí ,

hrar hon sali átti, stiörnur f-at lié vissu

»iáni pat né vissi hvar ^ær sta^i áttu,

[Svá var ál>r en þetta væri of iöro ‘^). þá mælti Gángleri: [þetta eru niikil tíbindi er ná heyri éc, fiiv’-u mikil smíO er Jat oc hagh’ga gert, Hvernig var iörbin háítuö? pá svarer Hár: hon er krínglólt utan ^), oc þar utan uni liggr hinn diupi siár, oc meo þeirri sidvarstravnpu gáia þeir lavnd til bygb- ar iotna ættum; en íiri innan á iör^unni gerþu |>eir borg umhveríis heim firir ófriþi iötna, en tii þeirrar borgar havfþu þeir brár Ymis iötuns, oc kavllu^ u þá borg Micgaro. þcir tóku oc heila hanns, oc kavstuþu í lopl^ oc gerþu af skýin, svá sem liér segir ^).

j) sLepplr O. en U, hefir : i mifct Ginnúnga gap ovan olc ue^^an £

himninum at lysa iörjþina o. s. fr. 0.) ^<innig 0. stadi U. Sp. slnp&r K. ?) sLeppir U.

4. O. og St. sLeppa úíi: of iörd, en U. sleppir p v ‘■ ZlLu,

5. Milcil merkl ero þetta ok niikii smiÞ ! H4r” fvarar kríngldtt tr iÖrt> U. St^ 6) Samundared. Grímn. 40. erindi.

iQ GYL FA G INNIN G.

Of Ymis holcii En or IianiiE brám

rar iör o or-skavpiit , gerí»ii blíj’ regiii

‘pn or sYciía siár; m’i^gíir’P manna sonuni:

biörg or bcitinm, en or hannz heila

baj>air or hári, Toro Þaii hin har^móÞgu

cn or hausi hiuiii^n, sk-ý avll of’-skavpat.

9. [þá roælti Gángleri; inikít þótti mér þeir þá Iiafa snúií lil lei^ ar, er iörp oc liimisii var gert, oc sól 00 liimintiingl voni seíl, oc skipt dægrum; eii hvajjan komu mennirnir peir er heim hjggm? þá’svarar Hár ^ pk er þeir- Bors sytiir géngu meþ sævar stravndu, fuiidu þelr tré tvav, ac tókn upp tréin, sköpuj)u af nienn; gaf hinn fyrsti avnd oc iíf, annar vit oc hrær- íng, |?rici ásiónu, málit oc heyrn oc sión: gáfu |>eim klæþi oc navfn: héí karlmaj>nnn ylskr, eii konan EmBla, oc ÓI02 papan af mannkindin, f eim er bygbin ^) var gefin undir miþgarþi, þar næst ger|>ti |>eir ser borg í mibium heiini er kaliat er j^sgarlr j [þat kavllum vér IVóia 3). þar byg&u gucin oc ætlir feirra, oc gerþuz ‘pa an af mavrg tíbindi oc greinir bæþi á iörpunni oc i lopíi, þar er einn stacr er er HUhscidlf heitir, oc þá er O^únn seUiz. far í iiásæH, í>á sá hann of aila heima. oc hvers maniaz athæfi , oc vissi alla luíi þá er hann sá, Kona hannz het Frigg Fiörgvins-dóitirj oc af þeirra ætt er sá

1. / stadinn fyrir “þctta. heýr U. í?íí fyrlríogn’. Frá skppun Ás’ke ok Emblo.

2. þannig einnin S. en: clz ÞadaB manukindin sú er hygdin O. óx í>adau aí m. er l/.

3. ]þat IvTillaz Tróia O.en U. íleppir úii pessu, cg hcmst ‘þannin ad ordi’. Sífan gerJ)o J>eir í rniþium Iieimi Asgarp, þar bygdi Oþiiui ok æí-tir þeirra, er váríir æltír eru frá komnir (^pannig’). Enq segir Hár; paí er eÍHii staj>r o, s, fr.

G YLFA G JNNIN G. 1 1

kynslóö komin er vér kavlliim Asa ætíir, er b^^gt Imfa Asgarð hhm forna oo fau ríki er T?ar liggiaíil, oc er þal allt goökannig æíí. Oc ílrir því mí haim heita AllfavOr, at bann er fafvir allra giiþanna [oc nianna oc ailz þess, er af liavnum oc hannz krapti var fnllgert *). Jörbin var dóttir Iiannz oc kona hannz, af henni gerfi hann ino fyrsía sooi;njj en hat er Asaþórr; [havnom íylgí>i aíl oc slörkkikrj ^araf sigrar hann avU kvikqvendi ^),

10. N’órpi eha. Naríi hét ‘iöfun, er byg’-J í Jöíunheiínuin ^), hann álíi dóttur er Néit hcL^ lion 8. var svavrt oo davck sem hon áUi æti tii, hon var gipt leim manni er Naglfari hét, þeirra son hot Aucr^)^ pví næst var hon gipt þeim er Annarr ^) hét, Jörc het þeirra dóUir, [Síþarst áUi hana Dell- íngr, var hann Asaætíar ^), var feirra son Dagr, var hann liós og fagr eptir fa]?erni sínu. þá tóo Allfavðr Nótt oc l)ag son hennar, oc gaf þeim % hesta oc 2 kerrur, oc seUi fau nppáhiínin, at T:>au skulo ríla á hverium 2 deegrum umhveríis iörpina. Ríþr nótí fyrri þeim hesti er kallaör er Hrímfaxi, oc at morni hverium davggvir hann iörþina af mel- dropum sínum. Sá hestr er dagr á heitir Skinfaxi, ocHsir allt lopt oc iörþina af faxi hannz,

l) O. slepplr havnura oc, en U. ‘þvi Öllu^

a) sUppir U, en heftr þar eptir mi’ö§ máda fyrlrs’ogn <, sem’ kann ske á ad vera’. Frá Nora iötni.

5. fyrst iötunheima U. 4) j^anniíí O. S, St. en Udr /C,

6. Anar O. Ouar S. U. St.

7. haua átti Dögh’niir. £7^ hant-i átti Derh’ngr St.

12 - GYLFAGINNING,

11. [þá Tnælíi Gáng]erÍ2 liversu st^rir íiann gáng ). sólar oc íiingls? Kár segin Sá maþr er nefndr Mundilfori ^) er áfii ívav bavrn: tau voru svá favgr oc fríb, at hann kallaþi annat Mdna en dóííursína Sól^ oc gipti liana f eim manni er Glenr ^) hét; ca giiC in reiddiiz þessu ofdrambi, oc tóku þau syskin oc seilu upp á liimin: létu Sól keyra fá liesta er drógu kerru sólarionar, þeirrar er guðin havfpu skapat tii at l^sa heimanaj af f eirri sío er ílaug orMuspeli?: heimi. [þeir hestar heiLa sva: Arvakr oc Alsvicr, en undir bógum hestanna setíu gulán tvá vindbelgi at kæla þá, en í sumum fræfjum er pat kallat ís-^ arncol ^). Máni [stýrir gaungu túngls oc ræOr nýiura ‘oc nijaini, banii ^) tóc 2 bavru af iörþmmi er sva hétu: Bil ocHmki 5), er fau géngu frá brunniþeimer Byrglr ^) heitir, oc báru á avxlum sér sá, er heitir Sægr^ en staungin Simul. Viííinnr er nefndr faf>ir feirra, ^essi bavrn fylgia Mána svá sem siá má af iörþu,

12. þá mælti Gángleri: skiótt ferrsólin, oc nær svá sem hon se hrædd, [oc eigi mundi hon þá meirr hvata gaungunni at hon hræddiz bana sinn 7). þá

13. svarar Hár: [eigi er þat undarhgt at hon fari ákaf- liga ^); nær gengr sá er hanasækir 9), [oc öngan út- veg á hon nema renna undan. þá mælti Gángleri: hverr ersáer henni gerir {>ann ómaka?Hár segir: þat eru 2 iílfar\ oc heitir sá er eptir henni ferr Sköil?

3. MmidiUari O, St. Mundilfeíi S, U- Uún ilepplr elnnig ‘^essa

frá merkinu, 2) Glornlr U. Sí. 5) slcppir U. 4) sleppir U. b) Hvild S(, 6} By^vir U, ’ 7) ileppír U. S) sUppÍT U’ 9) lci’^ir U»

GYLFAGZNNING,

i3

hann hræci^ hon, oc hann miin íaka hana; en sá heitir Hati Hróövitnis son er firir henni leypr, oc vill hann taka tánglit, oc svá nmn ver]:a *). pi mælti Gángleri: hver er æti úlfaiina? Hár segir: Gygr ein b^r íirir austan rnibgaré í pcim skógi er iárnviðr lieitir, í þeini skógi h^^ggía fær travHkoaar er iárnviciur heita. En gam1a gv^r fæ{)ir at sonuni marga iötna, oc allir í vargs líkium;, oc baf.an [af eru komnir þessir úlfar, oc svá er sagt at aí ætíinni verírr sá einn mátkazír, er kallacr er Mánagarnir: hann íylliz meo íiörvi allra feirra manna er deyia ^), oc hann gleypir túng], Oc stavckvir blóf’i hiaiin oc lopt avll, þaþan týnir sól skini sinu, oc vindar eru fá ókyrrir oc gn>‘a hé^^an oc handan, Sra segir i Yöliispá.

Aiistr b^r en alldna ^) í iárnvií>J, oc fæí>ir Þar Fenris kindirt verpr or teiin avlkim einiia nockurr ■*) túngls tiiigari ^) i tröilz hami.

FylJiz íiörvi fcigra manna, rvíSr ragna siavt raiií>um dreyra: svavrt verjþa sólskin of snmur ejDtir, vcí>r avll váhind vitu^ ér enn eí>a hvat?

13. pá mælti Gángleri: Hver er leiö til himins fif iör|)U ^)? pá. svarar Hár, oc hió við*’ eigi er nii íróélega spurtj er fér ei sagt í^at at gu|>in ger^u 11.

1} Ulfar tveir gera þat : Stoll ok Hatli Hrópvítnlísou. l?á ra.

Gángl. o. s. fr. U. 2) kom Mánagarrar, hann fylltlz ined fiörvi feigra manna U, 5) arma U. 4) íma nockur U. 5) tregari U. 6S Hcr segir frá Bifravst smey^ir U. ii”.

i4 GYLFAGll^NINS.

brú lil liioiiils af iörpu, oc heiíir Bif-raQst^ liana jijuníu sét liafa. kann vera aí tal kallir þúregnbogai ríoii er iiitö 5 lÍLiLOi cc micc sterk^ dc ger me5 list oc kuiiiiáJLii meiri (cnn aCrar síDÍ^ir ^): oc svá sem hon er sterk þá niuii hon brotna, J.á er Miispeilz meg- ir fara at iíT:a hana, oc svinia hestar f eirra i£r stór- ar ár, [svá koma f eir frani ^). þá niælti Gángieri, eigi þótíi mér gOpiii gera af trunapi briinaj er iion scal brotna niega, er xau mcgu gera sem þau vilia; pá mælli Hír: cigi eru go^in hallniælis vero iirir þessa sjiíiC, góO brú er Bifravst, en engi h.itr er sá 1 Jiessum heimi” er ser megi íreystazj f á er Muspeilz s^‘nir heria ^).

14. pi mælíi Gángleri. Hvat harþiz Allfavcr at
15. þá er gerr var AsgarCr? Hár mælti: í upphaíi setii harsu stiórnarmenn , cc beiddi fá at dæma meþ sér örlavg nianna, [oc rála um skipun borgarinnar; l^at ‘^) var • ar seai heitir r^ap’óllr i miðri borginni. Yar J:at hit fyrsta ^ eirra verk at gera hof, Bat er sæti |:eirra staoda í, 12 avnnor en hásæíit tat er Alifavír a, þat hus er bezt gert á iörþu oe mest: allt er þat utan oc innan svá sem gull eitt. í þem sta§ kalla inenn Giabsheini ^). Anoan sal gerþu þeir, þar var Havrgr “) cr gvcÍLunar átiu, oc var hann allfagr’,

]) St. s.n, inn: ]pof. er.raiipt sles!: í Eogannín, er ÍÉlklur Íorennsndíj i;))pá Hiniin iniindu gánga bergrisía- “iæn öllum fært er íara viHa. rt) xícppir O. svA koina l’cir fram ferpinrii £7, Ij’j pcí-.ir fónrT -^r^inir-: 1 :. ílj 12 og Iji eru arjdsiáanliga hrot

.f cirun; h’öf:ír2.Jí, c^ íri.h’^i í.í%- hcingid um Aigard, 4) o!. ráf ;,iidnuMi;i U. .’• j Gia.-i)ieíai í/. 6) er IiÖr.qr var l/.

GYLFAGINNING. i5

|:at Iiiis kalla menn Vingólf ^). þar næsi ger^^ai |;eir faí at þeir lavgTii aíla -), oc fartil gertu feir jiarnar oc taung oc ste’ðia, oc f acan a£ avll íói úvnnur, oc f-ví iiæst snií^mcu |.eir máhii öc sleiii oc tré, oc svá gnó/_^liga þann máliii er gull lieitir, at avli búsgavgn ^) havFro pe\r af gulli, oc eic sú avld kavllut gullaldr : áZr en spiltiz af tilqvá.nm kvenn- anna, þœr er komu ^) or JöLuriiieirniirii. pav ua^st i5. seiluz guþin opp i sæti sin, oc réiiu dóoia suia, oc minntuz hvaj an dvergar iier[u qvikoat í moldunoi oc nitri í iörj)unni svá sem msvkar í holdi. Dverg- arliir havffu skipaz *^) f^Tsíj oc tekit qviknan í holdi Ymis, oc voru há mackar. En aí atqvæpi guþanna urþu teir vitandi mannvitz^ oc havf[;u mannz liki, oc búíi }:.ó í iörþu oc i steinum. Mocsognir ^) var dvergr 7) oc annarr Durinn, svá segir i Yöiuspá.

J)á gengn rcgin avU or hrhm blól^go

á rökstóla oc or j]l;í.ins leggium ’ °),

ginilheilug gol:> • |íar mannlikoii

cc oí t>at gettuz : iiiörg of ger þuz >

at ^) skyldi clerga dvergar 1 iörí^ii

drótt of-skcpia ^) sem 3)iirinn sagí>i ‘’)

Oc Jessi segir hoil iiavfo þeirra dverganna ^^),

i) VJiidsóIf S. Vindglóþ Í/. 2) afl l/.

5} O, U’ sm, inn: ok Öll reld)í;ögn, 4) j’ær korau O. S. [/. Si,

5. .SK’npaz l/. 6} Módsognrr 5. (rdjödsognlr ?) y”) æzír O. U^

g) liverr O. U. 9) um-spekia U.

joj 5^0 les O, og miin “þat rht ‘- en: Biám sleggium K, S. U. óiS blám leggium St. V’ölns. Rts.

11. tem Dyrinn kendi U.

12} O. sUppir útl drer^^auna, en U, ok segir þeim nÖfn iþelrra.

i6 GYLFAGINNING.-

N^ij Ni:þi. Ori, Onarr ^),

Norí>ri, SuÞri, Oinn, Mo^vitnir <)

Aiistri, Vestri, Vigr ^) oc Gandálfr

Alþ’iófi’ ‘), Dvalinn, Vintlálfr, þorinn,

Nár ^) Náinn, ’ Fiii, Kili,

Nipíngr, Dáian, Fimdinn , Vali.

Biíarr, Bafurr ^), þ^^ór , þróini) ^),

Bavmbavrr ^) Nori> þeckr ^}, Litr, Vitr,

N-ýr, Nýrapr, Keckr, Rá-^svi^r.

En þessir eru oc dvergar, oc báa í steinum^ en eiiir fyrri í moidu.

Dranpnir *°), Dólgí^varj, ííavri’ ‘’), Hiigstari, Dúfr , Andvari,

ITÍe^iúirr »^), Glóiim, . Hepti, Fili ‘^),

Dori ; Ori ^^), Hárr, Síarr ^^).

Eii Jiessir koaiii frá Svarins liavgi til Avrvánga á Jóruvavlki, oc eru komnir fajjan Lovarr ^^), fessi eru navfii þeirra*

Skirfir, VirHr ‘^)^ Eikinskialldi ’ ^) ,

Skafi^;r, Ai, ’ Falr, Fro ti,

Alfr, Iiigi ‘^), Fií’r, Ginnarr =°),

_____ 15. þá

1. -pannig O. U. 5. en K. hejir Aljílólfr.

‘j) U. sl. Nár og pyhist hafa’. Nani, Niumgí, Daní.

5. Bavorr O. Bivorr, Bavr £7. 4) Bomburr O. Banibavr U,

6. þd/i/ii?- O. ©rr, Aiinar U. ea K. S. fella út Ori.

7. MúdTitrur, S. Ai , Miöár. O. Oaul, MiöI-TÍtnir U.

n) ViiT^^r U. 8) piór, ÍJorian U. 9) U. fclllr út þeckr.

lo) JDrarnir 17. Draumar 5f. 11) Har í7. Haí^ri 5/. (Hagr?)

12. Kleil^öífr £7. lí) Dóri, On 5. i4) Hefíifiii O. lieptlfili U.

13. Svi’arr O. Hár segir Z/.

16] ok er |>adann konilnn lofar U. O.

17. pannl.g 0. U. Sc. Skirplr, Virplr K. ig) Yngvz Í7.

39} ívo hejir ö. Eikius]k.iaíii U. Eikin, Skialldi K.

20^ Ginav í/. S>

GYLFAGINNING. 17

15. þá mæUi Gáiiglcri ^). Hvar er havíacstaorinn epa lielgislaþrinn gojSanna ? Hár svarar: þat er at j/. aski Yggdrasils^ þar skulo gupin eiga dóma sína hvern Úag. þá mælíi Gángleri: hv£it er at segia frá þeim stac? þá segir Jafnhár: askrinn er aUra trei mesír öc bestr: limar hsínnz dreifaz ifir heim allan, oc standa yíir himni, þriár rœtr trésins halda því upp, oc slanda afar breitt. Ein er meo Aáum, en avnn- ur mcð Hrímþussum, þar sem forþum var ginnúnga- gap; en þriþia stendr ifir Niflbeim: oc undir þeirri rót er Hvergeimir, en NiOhavggr gnagar nepan rótna. En undir þeirri rót er til Hrímþursa horíir þar er Mímisbrunnr, er spekö oc mannvit er í-fólgit, oc heiíir sá Mimir er á brunninn; hann er fuliraívis- indum, firir þvi at hann dreckr or brunninum af horninu Giallarhorni. þar kom Allfavðr oc beiddiz éins drycldar af brunninum, [en hann féck ei fyrr ^) en hann lagþi duga sitt at veþi ^). Svá segir í Vavl- uspá.

Allt veit ec OÞin dreckr miö^ <^) Míirjir

hvar l>ú anga “^) falt; morguii feverian

í teim enHm mæra ^) af veí>i “^^ Valfav^rs

Mímis-brunni: vitu^ ÍJcr en eí>a hvat?

þrioia rót asksins stendr á Iiimni, oc undir þeirri rót er brunnr sá er miöc er heilagr, er heitir

4

tm ■ »

a’) U. sm. inn: Hér segir fri Helgí.slad go^amia. …..

2. ileppir U. 5) í ved U.

3. ‘þannig O. U. á auga K. S,

4. í hlnum mæra O. úr ^úra. e. m. K.

5. ^annig O, U, mod K. 7) ‘^annis 0. U, yá^i K. vidi S.

i8 GYLFAGINNING.

Urþar-brunnr; í^ar eigu gu|>m dómsíaé sinn: hvern daíJ ripa Æsir Jángat bpp urn Bifravsf, hou heiíir oc Asbru. Hestar Asanna heiíasvá: Sleipnir er bastr, hann á Oþinn, hann hefiir áíta fæif’^ annar er Glacr, Iriii Cyllir, fjórei Gler ^), finiti Sk’eic brímirj séítí Silírintoppr -), sjöundi Sinir, áttundi Giis ^)^ níuridi Falhófnir ^)> tíandi Guiltopprj Ísetíí’eíi elieíti, Baldrs hestr Var brondr ineé havnum, en pór gengr til dóms- insj öc ve?r ár þœrj er sva heita ^),

Kavrmt oc Avrmt ‘éag hvern,

oc Kerlavip.ar tvær er haini dTma scal

íær skai þórr \ö’þ& at aski Yi^gdrasils ;

J’víat Asbrú

brenn avll íogs,

Beilng vavln blóa ‘^X

þá niælti Gángleri: brenn elidr yfir Bifravst? Hár svarar: Jrat er ]:ú sér raútt í b’oganuni er elldr brennandi: uppá himin iTiUndu gáng^ [hrí Blursár oc 7) berorisar, ef avilum \æri færfc á Bifravst, þeim er fara j5. YÍlia, Margir staor em á himni fagrirí, oc ér far ailt guclég Vörn ^) firir° í;ár stendr salr einn fagr unidir askinlirn viþ brunnihn,oc or ireikn sal köma 5. raæy- iar þær er svá heita: Ur;r, Verjandi, Skulld. þess- ar nieviar skapa rtiavnnum alldr, f ær kavilum vær nornii\ Én eru íleiri ní)rnir, fær er komá tilhvers ihatin^ er boriná er, at skúj^á, áildrj öc eru þessar

1. Glenr O. eh Ú. $L ‘þvi ’nafhi úti. i) Silfrtoppr K. S,

2. Gisl &. 4) Faloíriír U. Fálhófnlr So

3. Siá Grzmn. 2þ. erindi i S<zm. Eddu.

4. ftí5a U. 7) sí. O. 0g U.

8”) pannlg O. eru jþar allt gudieg Tauín K. er I>. a. §. Ternd 5. U.

G YLFA G INNING. 19

go?kunnigar ^), en aorar álfaættar, en enar J>rifm dvergaættar. Svá sera hér segir;

Sundr-bofnár miöe siimar erii áskimnar ^),

liyug ec ^) at riornir sé, sumar eru álfkunnar ■*},

eigot pær ætt sáman; suniar da^ir Dvalins.

pí mælti Gárígleri. Ef riörnir rába orlavgiim manna, Bá skipta f æf geysi úiafnt, er silmir hafa gott Hf oc rikti- ligt, eri sumir hafa litit lén eþa lof , sumir lángt Iif siimir skamt. Kársvarar: góþar nornir oc vel ættacar skapa gócan alldr, en J:eir menn er íirir úskavpum ver^a, J-á vallda fvi illar nórnir.

16. pi mælti Gárigleri. Hvat er fleira at segia stórnierkia frá askinum? Hár segir: niart er þav af at segia ^). Avrn einri sitr í limum asksins, oc er hanri margs vitándi; en í milli augna havnum sitr haukr sá er heitir Veþrfavlnir ^). Ikorni sá er heitir Ratatöskr 7) renn upp oc nifr eptir askin- um, oc ber avfundarorö milli arnarins oc Nio- havggs. Enri 4 hirtir renna i limum asksins oc bíta barr, þeir heita svá: Dáinn ^), Dvalinn, Dunneir, Duraþrór 9). En svá margir ormar eru í Hver- gelmi ined Niíhavgg, at engi tdnga má telia. Sva segir hér 1°),

1. godV.vnfiar í/.

2. Seíii’ek O.

5} áskiinsar O. áskyndar U*

4. álfkiingar O. álfkyndar U.

5. U. sm. ’tnn’. Frá aski Yggdrasils.

6. Vedrlaiifnir U.

7. Ratakostr S. l/.

8. D.in:“a U.

9] Dunæyrr, Dyra’þrór O. Dyneyr, Dyrajjrór U. 10) í Se,fn. Eddu Grímn. 3J. crindi.

20 GYLFAGINNING,

Áshr Yggílrasils iiiörír bítr ofan,

ðr-ygir ‘) erfipi cn á h]i|)Li -) íúnar,

jneira ea menii triti; sker|>ir Ní’Shavg’gr neí^ano

Svá er enn sagt ^).

Oriíiar fleiri liggia Góinn oc Móinn

nnd aski Yggdrasils, ‘peÍL’ ‘ro Grarvilnis synir ^),

en’þsít ofliyggi hver ósvi^ra apa Gr.ibakr oc Gráfiavllii^r ^‘jj Ofnir oc Sviifiiir hygg cc at æ myni nici^s qvistoni ^) má. Éníi er þat sagtatnornir þær, er bjggia vio UrJ^ar brunn, taka hvern dag vatn í brunninum oc með aurinn Jjann er liggr um brunninn, oc ausa upp ^^íir askinn, til f ess at ei skyli limar liarirLZ tréna eþa fána. En pat vatn er sva heilagt^ at aliir lutir þeir sejn þar koma í bruníiinuj verta svá hvítir sem hinna sú er skiall heitir, er innan Uggr viþ egg^kurn 7). Svá sem hér segir:

Ask veit ec aiisinn ^) í>aí>an koma davggvar

fjoitir Ýggdrasils ^) er ■’) í dali fallá

íiár bal>mr ^’^) lieiíagr stencÍr liann æ yfir grunn ‘^)

hvi’ta aore Urpar brunni.

Sii davgg er f^aBan af fellr á iör[ ina, baf kalla meníi hunángs-fall, oc |>ar af fæþaz býílogur ^3). Fuglar 2 fædaz i Urþar brunni, þeir heita Svanir^ ocafþeini fúglum hefir komit þat fuglakyn er svá heitir ^^^).

17- þá niælti Gángleri. Mikil ti indi kann þú at segia a£ hinimim: hvat er f ar íieira havfucstaoa

1. eykur S. 2) hlipum U. 5) Gn’mn. 54»- 4) Ii;þar £7.

2. pítta hefi e^ ■’■ctt i staálnn. fyr’ír Graíravlludr K, O, Grá- faTllaclr S. Grafvölldnþr U.

3. lcostum S. U. 7) eggskurmsl U. 8) star.da 5. U. Völ. 19.

4. Yg’^drasill O. U. S. lo) liatt borinn_5. hár borinn í/,

13 ) Pctxs O. tær U. 12) græna O. S. grein U. i3) blyíJugar K.

j4^ U. sm. inn: Her segir fra - en ecki ‘‘ii Cameáagan”

sem Jóh’ ^jltuCidarion hsfir s&tl Í stadinn af cgin ramleiL

GYLFAGINNING. 21]

en at Urþar-brunni? Hár svarar. Margir stajjir eru f ar göfugligir: sá er einu stacr far er kallat er Aií’heimr, ar byggvir fólk þsLÍ er Ljósáifar hoita^ en Davckáifar búa niöri í iörlu, oc eru þeir úlíkir þeira s-ýQuni, en miklu úlikari reyndnm. Liósálfar eru fegri en sól s-ýnum, en Ðavckálfar eru svartari en bik. þar er einn ^) sá staþr, er Breiþablik er kailat, oc engi er þar fegri stayrr. þar er oc sá er Glitnir heiíir, og eru veggir hannz oc ste?r ^) oc stJlpar af rauju guiii^ en I^ak hannz af siifri ^), þar er enn sá stacr er Himinbiörg heita, sá stendr é liimins enda vic brúarsporo, r ar er Bifravst kemr til himins. þar er enn mikill síaOr er Valaskiálf heitir, [þami staö á Oþinn “^), þann gerþu guoin oc þavk u skíru silfri* oc þar er Hiicskiálíin í y essum sal, þat hásæti er svá heitir, oc fá er Aiifavor «itr í því sæti, þá sér hann of allan heim. A sunn- anverþum himins-enda ^) er sá sair er allra er fegrstr oc biartari en sóiin, er Gimie lieitir; liann skal standa þá er bæþi himin oc iörc [heíir fariz ^), oc byggia þann stao goþir mena ocréttiátir of aliar alldir. Svá segir í Vöiuspá»

Sal veit ec standa l>ar ^) skulo dyggvar

sóio fegra dróttir byggia

gulle betra ^) oc of alldr daga]

á Gimle [hám 2) yndis nióta,

[þá mælti Gángleri. Hvat gætir þess stacar þá er

1. enu O. ok l/.

a) stedr allar O. U. o\ stoder af rauda gulH S.

3. guiH U. j^ sL U, 5) heimsenda U. 6) fjrlrfaraz U.

7} Jþaktan í?, U. í>akinn 5. 8) faatar í ‘öllum* 9) taan O,

22 GYLFAGINNING.

Surta ^) logi brennir himin oc iörc ? Hár segir: ^) svá er sagt at annarr himin se suír oc upp frá fpssum liimni, oc heitir sá himin Andlángr ^) en hinn fri^i himin se enn ppp írá feim, oc heitir sá Vifbláinn “*), oc á J eim himni hygginm vér penna slað ver^, en Liósáliar einir hyggium vér at nú bygg- Yi f a staci.

Ig. þá mælti Gánglerio Hvafan kemr vindr? hann er sterkr svá. at hann hrærir stór havfj [oc hann æsir elUl. en sva sterkr seni hanr^ er f á má ei siá hann, |:\í er hann uncjarlega skapafr ^). þá i3, svarar Hár: lat kann.ec vel segia þerj á nor{:anverp- iira hiniins enda ^] sirr iötan s4 er Hræsvelgr lieitir, bann heíir arnar ham ; en er hann beipir ílug, \i. standa vindar un<dan vœngiim honum. Hér segir svá 7).

Hrresveii^r lieitir, af Jiannz vænguin

cr siír á liiiniiis enda, kve^a vind koma ,

iöUmn í arnar ham: alla mcnn yílr.

19. þá niælti Gángleri. Hvi skilr svá raikit at ^iimar skal vera heití en vetr kalidr? Hár svarar.

1. Svartta 5. Svarta U.

2. St. smeyoir her inn: Hár syarsrr peim síaj> grandflr ei er Svarta loi;i breunir himin pc jorp. En ‘þetta ‘^y’i^ist s.hrif’a.rinn Olafr Helgason siálfr hafa smídad úr ^ví sem pnnst i Re>ens útgáfu ; fejm Stad príindar ei er svarta Lo.‘je breimer Hlnaen og Jörd. Sem Sré. Migntít OUfsion^ er segist at kafa tilbúid Re-ient EdJu, ad ‘óllwn Hkindwn hcfr siálfr sett ú ftadin fyrir: í>á inaelii Gán<il. Hvad {eda Hver^ gætir pess stadsr þá er Surta logi brennlr himin ok jörd, lil pess at hiálp” fid tixtanum^ gr ann~ ars hángir mióg ílla saman. En mér Pyf^ir líkara at Hár hafi ekki verid vidlátinn at svara ‘þessdri spurnifgu; edr at ‘þetta hafi yfirscit h’öfundinum eins cg rnargt annad, og lí^t mer ecki á ad unhreyta þi/ sem ‘óllum gömium skinnhókum kcmr saman um.

3. sá Jieimr Vií^b’áinn U- 4) avndJáns^r U.

b) ok færir undui’ Mikií af sér S. “því bann er undaii. skap. O.

6. hsinis enda 5”. 7) i- Sæmundaredd ‘S a(þr. 07.

GYLFAQINNING, 25

Eigi miindi sv^ fróþr maþr spyria, því at “beíta AÍíu allir at se«ia; m ef þii erí einn orþinii svá fáviS, at ei hefir þetta lieyrt, þá vil ec há þat vel virþa, at heldr spyí’ir þú eiU sinn óíipþlioa, en þu gángir lengr dulicr þess er skylit er at viía. SvasiKr lieitir sá er faþir Sumars er, oc er hann 17. sællífr, svá at af hannz lieiti er þat ka]!at svaslegt ^r blíit er. En faþir vetrar er yiiiist kailacr Vind- l(’)jii ^) eír Yindsvalr, hann er Vasaþar son, oc voru þeir áUúngar grimmir pc svalbrióstaþir ^)^ oc lieíir Yetr þeirrci skaplyndi ^).

20. þá mælti Gángleri ^), Hyerir eru Æ?fr þeir er mavnnum er skyllt at trua á? Hárs«arcir. Tolí’ 18 eru Æsir guc kunnigir, pá mselti Jafnhár. Eígi eru Asyniurnar úhelgari , oc ei megu þær minna. þá mælti þriþi, O^inn er æztr pc eilztr Asanna; hann ræ^r aviluni lutum, oc svá sem avnnur guþin eru m-^ittug, þá fióna honuni ayll svá sem bavrn favcr. En Frigg er kona hannz, 00 veit bon avrlavg manna þótt hpn segi ei spán Svá sem hér ^) er sagt, at Oþinn mælti siálfr vio þann As er Loki heitir.

1. Vindlióni O. 2) Grymnir ok Svalbrióstadur 5,

2. U. og St. fella nt ‘þá 18, og I9. grein, er þykist vera serligX. brot j kannske af sama brunni ausid og kitt um Nörva l’ötut (10.— 13. grein’), ad rninnsta kpjti er prJatilt^kid her mi’og svo likt peirri 13« grein i þo gÆti petta skiif^t ívp, ad sami madr hcfdi f&rt inn bædi bn^tin, og bri’ik^d ‘þarvid sín egin ord ^ ^óíí brotin siáLf hnfi verid af ólíkum uppruna, Hltt er lióst at pessar tvczr greinir trubla. satrjieingid öldúngií., op, peirra inni- haLd líkist kvorki ‘pvi undanfarna ne eptirfy’^iandi; et frá h’öf’ udst’ódum á hitnni og Liósálfum Qí I7. gr.) er úLlnáttúrLigr yf’ irgangr tiL Asarina, er m’ónnum er skyLt at trúa d (i 20. grein^,

3. Hér segir frá iiÖfnum Opins ok riki U.

?) Sxmundareddt Ægisdr. 48. 29. erindi f cn “^ad sést af sam”

24 G YLFA GINWINCf, "

Ærr (irtii Loki ») avrlög Frigg

oc örviti, J^ygS ^P ^* ^"^^^ vití,

hví né legskaísii Loki ^): >óí:t lion siálfgi ségi.

Oþinn heitir Allfavcr ^), þyí at liann er fa^ir allra go|>a: hann heitir oc V’’^^^’^’^^? Þ^^í ^t hannz óska- synir eru allir þeir er í val falla, þeini skipár hann Valhayll qc VÍDgólf , oc heita þeir |>á einherian Hann heitir oc Hánga-guö oc Hapta-guö ^), Farma-gu5j oc enn heíir hann nefnz á íleire vega, þá er hani^ T^r kominn til GeirröJ^ar konángs ^),

fíeitnmzc Grimr, Si^havttr, Sl’^skeggr,

oe Gángrá^r ^) Sigfav^r, Hniku^r,

Herian^ Híálmberi_^ Allfav^r, Atri^r, (Farmatyr?)

J)eckr, þriÞl, Oski, Omi,

‘þn%r, V%Y 7), Jafnbár, Biflindi ‘«)

Helblindi, Hár, Gavndler “), Harbar^r^

Sa^r, Svipall, ^vi^niT, Svi^rir,

^ann-getali, Jálkr, Kialari^, Vil>urr,

Herteitr, Hnikairr, ‘þYÓr, Yggr, þundr ^^),

Bileygr, Bálevgr, Vakr, Skilvíngr,

Bavlverkr, Fiölnir, Vafn-^r, Hroptat-ýr ‘^).

Orlmnir,Glapsvi^r;(FÍQÍsvi^rs). Gautr, (Veratýr ‘^),

heinginu ^ar, ad ^ader Freya senj. segir ‘þetta, i) ÆvT ertu nú orþinn 17. 2.) lezkattu O. rettara. Iiví íloptlr þú loptr? U.

5. Alfapir U. 4) Happ^i ‘gud U.

6. Grimn. 4’). erindi . o.fiíj;. H’öfundrinn hefir einúngls talid upp nofmn% og ekki gefid um pau ord sem fylla upp hragarháttinn , ]- ó hefir hann fylgt rödirini, cg getr madr Jpareptir endrhatt c^indin í Grímn- ismálum ; J>v/ hefi eg skipt nöfnunum í sfókur og fráskilid pau t er trubLa bragarháttinn.

7. Gánglari O. Gángleri U. Gángnri K, S. hveraf ég hefi gjört Gángrádr^ sem Odin kalla.st í Vaf^r.

8. Þudrudr O. og U. 8) ftUir Ú. úu 9) fclHr S. út.

9. Blindi K. S. 11) Gelidnir U. ^

10. pessar ‘priár línur eru samandregnar úr ymsum erindumy “þvi vantar hér hliódstafi.

11. Yggr — Hroptatyr vanta í U.

X4) )íetta naftiy sem tr tekid úr Grimn. 5. seJr K. framfyrir G^^xir^

QYLFAGINWINQ., 25

pá íiiælti Gánglcri. Geysi inaTrg lieiíi haíl bér geíií honum, oc | at veií írúa mín at þeila muii yera mikill fróMeikr, sá er her kann skyii oc dæmi hyerir atbiirþir hafa prþií sér til hvers |?essa naíns. pá svarar Hár. Mikil skynseine er at riíia víiiKllega fat, eii |)Q er |?ér þat skióíaz at segiaj at ílest heiti hafa verií gefin af þeim alburfujii, aí svá rríar.^ar [sem eru greinir túngnanna ^) í veiölduimi, þá þick- iaz allar þióoir þurfa at brejta nafni hannz til sinn- ar túngu til ákallz oc bæna firir ^) siálfum sér, en sumir atbur|?ir til fjcssa heita hafa gerzt í ferþ- nra hannz, er þat fært í frásagnir, oc muníu eigi mega fróþr mafjr heita, ef þú skait ei kunna segia frá þeim stórííþindum,

21. ‘þá mælti Gángleri. Hver eru navfn annarra ^) Asanna? [eþa hvat hafaz þeir at ^)? e^a. hvat hafa þeir gert til frama ^)? Hár svarar: pórr er þeirra jg, framaztr, sá er kallaOr Asaþórr efía Ökuþqr; hann er sterkaztr allra guoanna oc manna. Hann á þar ríki er þrúðvángar heita ^), en havll hannz heitir Bilskirnir: í þeim sal eru 5 hundrut góifa oc liórir íígir, þat er hús inest svá at menn hafa gert ?)♦ Svá segir í Grímnismálum.

Fimm Iiuricírat gólfa oc of fiórum taygum ^)

og er líkast at Ilroptatyr haf. minnt H’öf’dndlnn & í><3<f, en O.

^etr i>aá eptlr, og svo truhlait midr críndií. U. hejir sv^/. Gautr ^

Jalkr, Veratyr, cn S. ílvedrun;;i, Gautr, Veratyr. i) túngur sem gánga 0» 2} bænaferlis U. bænaferlis fyrir S- 3) goþanna ej>i sm. U. ‘mn. 4) sleppir U. úti. 5) U. sm^ inn : Her segir frá ‘þóv olc ríki hanns C) prúdv’ángr heitir U. S. 7} hafi giört O. viti U. 8) ok um 4o O, ok fióra tiigo £7.

Í26 GYLFAGINNING,

svá liygg ec Bilskiriii in’j% bugum ‘):

rainui l>eirra

er cc ræ.fr ^) yiía

inltis veit cc mesi: raagarj pór 4 l"5’’^^í*^ tv4 f’r sv4 Iieiía : Tanngnióstr oc Tríongnsqir, oc reic5 [bá er liann ekr í ^), en hajrarnir (Iraga reicna; því er hann kallacr Avkuþórr. Hann á oc l^riá kosígripi: einn [?eirra er liamarrinn Miolln- ir, er hfímþursar oc bergrisar kenna, þá er hana kcmr á h:)pt, oc er þat ei undarligt; hann heílr lamit niargfiri haus á fecrum e|>a frændum þeirra. Annan grip á Imnn beztau megingiarþarj qc crhannspenn- Tf þeitn um sic, þá vex lionum á^niegn hálfu. En J>riþía liit á haiin þaiin er mikill gripr er i, f>at eru Járnglóíar ^j, fícirra má hann ei rnissa viþ ham.ars sk^ptit. En engi er sva íróþr at telia kunni avU stórvirki haoiiz, en segia kaiin ec þer svá mavrg tií>indi Irá hpnuni, at dveiiaz munu stundirnar ^) ácr en sagt er allt þat er ec veit,

22. Þ4 mæiti Gángleri. Spyria vil ec tíþinda 20, af fleiri Asunum. Hár segir, Annarr son Oþins er Balldr^ oc er frá hpnum gottatsegia; haiin er beztr, pc hann lofa allir. Hann er svá fagr álitum oc hiartr svá at 1-ysir af honvim, oc ^itt gras er svá hyítt at iafnat er til Balldrs brár^ þat er allr^ grasa hvítastj oc {>ar eptir mát-þu marka h^nnz fegurO, bæöi á hári oc líki, hann er vitraztr Asanna oc fegrzt-tal-

i) bogum U. 2) rept O.

5. þórr ekr i reií>inni þá er liann fer i jQtunheiraa U.

6. iárngreipr U. 5) mun ílagr U^ S.

Q YLFAGINNJNG.

SiJ

acr ^) oc líkiLsainaztr. En sú nátíúra fy]gir lionum al engi má Iialldaz ^) dómr liannz. Hann b^r þar seiií heitir Breicablikj þat er á himni; í |>elni sta$ má ecki vera ólireint: svá spm hér ^) ■segir:

Breif«ablik hcita í pví lancli

Jsar er Bðlcir heflr ^r ec liggia veit

ser of í^erva sali ^ fæsla feikii-staíi.

9Si Hinn þriþi As er sá ^r kallafr er NjorCr, 21. hann býr á himni þar sem heitir N6atún„ Hanti ræcr lirir gaungu yinds, oc stillir siá ocelldjáhann skal heita til sæfara pc til veiþa. Hann er svá auc- igr oc íésæll, at hann má geía beira auc landa e^a lausafiár, er á hann heita til þess ^). Hann var uppfæddr í Vanaheimum, en Vanir gisluþu hann goþunuinj oc tóku í mót at Asagisláigu þann er Hænir heitir: hann varð at sæii meö Goþunum oc Vömum. Niörcr á þá konu er Skaci heitir, dótíir þiaza iöt- uns, Skaci vili hafa bústaö þann er átt hafþi faþir hennar, þat er á íiöUum nokqvorum, þar sem heitir ]þrymheimr ^)j en Niör?r vill vera nærsæ: |>au sætíuz á þat, at þau skylldu yera níu nætr í i:>runiheimi, en þá þriár at Nóatúnum ^). En er Niöror koin aptr til Nóatúna af íialiinu, þá qvao hann Jþetta.

Lei^ eruiiic fiöli nlfa Þytr

varca ec lengi ^) rner tótti illr vera

nætr einar níu: hiá söngvi svana.

1. pann’g O. V. St. fegrztr talidr A’.

a) hállaz O. St, en teingdir-ordld Knn ‘^yhtst útkeimta e’inhvörn

ó^ost. 5) Gr’mnism. I2. erindi,

4. Eigi er Níördr Asa ættar sm. 0. U. inn, b) prújDheímr l/. St.

5. ‘pannig O. U. níu retr í J>r. en þá adra 9 atNönr. K. niunætuv í þr. e. ^. adrar níu í Nóat. 5. níu iiætur upp á fiöliuaum , enn þá J>riár í Nóatúnum St.

6. á bxtir O. pid, varka|> a ek lengl hiá (7.

28 GYLFAGINNING.^

þá qvao SkaCi þeiía»

Sofii e^ iie iiiáíta ‘) sá niik vekr

sæfar bepinm á er af vÍÞi kemr

fiigls iarmi ílrir: morgnii liverian már.

J>á fór Skaci upp á fiallit, oc bygþi í þrymlieimi ^), oc ferr lioii iriiöc á skíþuni oc meo boga, oc skýtr ú<r: hon iieitir ^vndurguQ epa avndurdís. Svá er

Sílgt 3). .

þryiijljeimr ‘’■) lieitir, en ná Sks?>i byggyir,

er {>ifJ2Í bió ^) skír brú^r gul>a,

sá hitin ámáíki iötun; fornar tóptir favV.

24. I”^iör?r í Nóatúnum gat sij>an tvQ bávrn: 22 béí sonr Frej^r, en dóííir Freyiaj þau voru favgr álitum oc máttug, Freyr er liinn ágætazti áf Asum, hann ræfr firir regni oc scini splar, oc þar meS áyexti iarþarj oc á hann er gott at heita til árs oc friþar: hann xætr oq fésælu manna. En Freyia er ^gætuz af Asynium: hon á þann bæ á himni er Fólkvangar Jieita ^): pc hvar sem hon ríor til vígs, fá á hon háifan val en hálfan 0|)inn, svá sem hér 7} segir.

Fólkváiigr heiLir hálfan val hon kýss,

en í>ar Freyia ræ^r á hverign dag

sessa kostiim í sal ; en hálfan O^in á.

Salr hennar Sessrýmnir ^) hann er mikill oc fagr. En er hon ferr |sá ecr hqn köUum tveinir, oc sitr

1. pannig O. Sofa ec máttac K. ek raáki U,

2. á l>rú]3h3Ími U. St. 5) Grimnism, II. erindl;. 4^ J)rú|3heimr U. St,

b\ J>ar nú ijiazi byr £7. <2«ií: annara penna villna f hún hefir o* pá

fy irs»gn fy’fir nczstu grein: Fra Frey. 6) Fólkvángr heiíir O. S. 7) Grimn. 14. erindi, &j Sessvarnir heítir ok salr heiinar Uo Salr hennar ^feeitir Sess-s;

rymnir S.

G YLFAGINNING, 29

.X-

í reiC. Hon er náqvæmnz .mavrinu’.ii til álieita: oc af hennar nafni er þat tigríaniafn, er rikis- koniir eru kallacar ireyioT 0- Hecni líkabi vei maii- - saungr, á hana er goít at heita íil ásía.

2o- P’^ niælti Gángleri. i^íiklir þiokia iner þess- ir firir sér Æ.sirnir; oc ei er undarligt at inikíll kraptr fylgi y?r, er þér skólut kunna sk^ai gQ^^aniia, oc vita hvert biCia skal hverrar bænarinnar. Eþa eru íleiri enngoþin? Hár svarar ^). Sá er enn As er T^r 25. heitir. Hann er diarfaztr oc bezt hngac^r, oc iiann ræcr miöc sigri í orostum; á hann er golt at heita hreystimavnnum. þat er orcfak at sá er ty-hraiístr, er umfram er acra menn^, oc ecki seíz firir ^j. Hann var oc vitr svá at þat er mælt, at sá er ty-spakr er vitr er. J>at er eitt marc um diarfleic hannz: þá er Æsir lockucu Fenris-úlf til þess at leggia fiötrinn á hann Gleipni; þá trúþi hann þeim ei, at þéir mundu lej^sa hann, fyrr en þeir lögþu honum at veþi hönd Týrs í munn hannz. En j:á er Æsir vildu ei leysa hann, þá beit hann havndina af, þar er nii heitir úlíliðr; oc er hann einhendrj oc ecki kailacr sættir manna.

26. Bragi heitir einíi, haian er ágætr at speki 24. 00 mest at málsnild oc orcfimi: hann kann mest af skáldskap, oc af lionum er bragr kallacr skáldskapr, oc af hannz nafni er sá kaila^r bragr ^) karia eþa

1. frúr 0.

2. Her hefir U. iánga nadjfyrirsögr.; en ecki’. “l5 Dainesagan”, ífrre ÍJör, hefir ■prenta Látid,

3. siez fyrir O. 4) bragarmapr U.

5o GYLFÁGÍNNlkG.

qvériria, er örcsnilid hcfir framarr en acrir kona e|>á kaiimaþr; Koria hannz er Ibunri, hon varOveifir í eski síilLi eplif l^aii ef göþin skulo á-bvía þá er þaii eldáz, öc verþa þá aliir úrigir, oc svá rilun verá allt iil ragnaravckrs. þá riiælli Gáiigleri. Allmikit þyckr iiier goþin eiga undir gítezlu éþa trúnaþi iþ- unnar. þá niælti í±ár oc hló vi?: nær lagþi þat öíæru eitni sinni; kunna mun ec y ar af sísegia^ en þii skalt riu fyrst heyra naYfii Asarina fleire.

527. Ileí/ndallr lieiíir éinrt, hánn er kállacr livíti g5. As, hann er mikill öc heilagr, haun báru at syni nieyiar liíu ^J, oc allar systr, hanri lieitif oc Hallin- skiþi ^) öc GuHintarini, terinr hanna vörLí af grilli, hestr haiinz heííir Gniltoppr. Hann hjr þár er heitir Iliininbiörg viþ Bifraust: harin er tavi cr goba, oc siir þar \iö hutiins erida ^) at gæíá brúarinnár firir bergrisDin^ þarf hanni íninria svefrí eri íugl, hann sér iafnt núii seiTí dag liendrat rasta frá ser^ hann heyrir oc þat er gras yex á jÖrþri eþa uUásauþ’um óc allt |>at er íiærra lætr: hanit hefir lúcr þann er Giallar horn lieilir, oc lieyrir biáslr hannz í alla heinia, [Heim- dallar sverð er kallat liatíut ^). Hér er svá sagt ^).

Iliminbiör^ lieitá l>ar vör^r gopa dreckr

€11 í>ar Heiindall 1 værii ranniy

qve’^a Váida venni: ^Ía^r hifin gói^a íiiiö”^.

Oc eiin segir hanri siálfr í Heimdallar galidri; Níii em ec rriceí>ra líjávgr 11 íu em ec systra sonVi

1. í senn sm-. S, inn. 2} HJálmskíþi U.

3} heims enda U. 4) J’eLlir U. út.

5. Grimn. 15. erindi.

GYL FA G IN N IN G. 5 1

28. fíavcr hv’iúv einn Assinn, Jiaíin er bliiiílr; 26. ðcrit er !u<nn slyrf^r, en vilia niuiulLi ^oþin aí benna

As {‘3JÍ!Í (i íií Deíoa, því at. \ian\iz \:a\i\ú verk iDiiDu Uíigi vera Lavio at niinniijn nicp go^ iíííí 00 rnavnnum.

29. FÍ^arr ÍH-itir éinh^ lii-hn fjayíjli As: h.’nin heíir skó þíe.kkv.jn ^ ^, I-|aHn er sleskriuesl [>vi sent |3órr er, aí* lionoui haía go; iil uiikit traust í aliar J)raii{ir.

^O. AVi epa Vati heiiir eifin, sonr (l;;ih,^ oc Rindar, Jianii íer diaíír i orosfiiui oc nuoí; iuipp- skeytr =).

51. Vllr ^) heiHr einn, sonr Sifiar, éCiíípsonr þórs, hailn er bogniaC r svá gáfr oc skirjærr, sva at engi niá vio hann ki=>ppaz; ílann er ic5<>r’ crniiíoi, oc heíir hermannz aígöivi> á Jianli er golí kt heita í einvígi.

52. ForÉ’í’ií iieiíir sonr Öalich’s ög Navnnli Neps ‘^) dóttur. KaVín á ^’^n\i sal á hiíuni t^r Gliirhr heilirr en al!ir er til lianng konia aicð Sakarvanílræbi, þ,i fara allir sáltir á braut, sá er (ÍGnustacr beztr með guþuni oc niavnnuoi: svá segir her ^).

GÍitíiir lieilír salr eii þar Fursiti byggir

liami cr gulii studdr ilcstan dniT ‘^),

oc ísilfri l>aktf it garná: oc svæíit iiiiar sakaF ^).

1. ^pessa mályilu ha’fa Svíisr enriy o^ segiá tjöck fyri? þýckr*

2. híi<;skeyir l/.

3. pdnmg O. U. e’n K. S. hafa hcrl UUi sem echi á i’sl fid sign- orendíngma IJiIíir.

4. Neis J. U. 5) Grimn. I5 erindi.

5. pannig O. St. og Sítniundaredúai fle*tum Uag sem mátfrccdin ekk’i Leyfir K. S.

6. Hiafr segir frá Loka, sméygir U. inn.

52 GTLFAGINNÍNGa

53. Sá er eiin íaldr meo Asunij er sumir kalla 2j, rógbera Asaniia tíc frumqveba ílærþanna oc vönim allra goþa oc manna, sá er nefndr Lokí ejá Loptr son Farbauía iötuns, móþir hannz er Lauíey cþa Nál, bræCr hann^ eru þelr Býleistr ^) oc Hel- blindi 2j. Loki er friþr oc fagr s^num, illr í s’:ap- l^mdi, imóc fiölhrejí-tinn al hattum: hann ha bl þá speki umíram a’c5ra nienn, er slsegð 3) heiiir, oc vælar tii allra hita: hann kom Asum iafnan í fulit vand- Yæþij oc opt leysti hann þá meo Tælræþum* Rona hanns heilir Sygirí ^), sonr |>eirra Nari -^) eþa Narvi.
54. Enn álti Loki fíeiri bavrn, Angrböí;a hét g^gr i Jötunheinium, vib henni gat Loki þriú bavrn: eitt Yar F&nris-icijr, annat Jórmungandr ^j, þat er 3Ii6- garþz-ormr^ f>riþia er Uel, En er goþin vissu til at þessi 3 systkin fædduz npp í Jötunheimum, oc gubifi röktu til spádóma, at af syskinum þessum ínundi þeira mikit mein oc óhapp standa, oc þótíi avlkmi mikils illz af væni fyrst af móþerni oc enn verra af faþcrni, þá sendi Allfavor til gubin, at taka bavrnin oc færa sér. Oc er þau komu til hannz, þá kastaji hann orminum í enn diúpa sæ, er Hggr um avil lavíidj 0C óx sá ormr svá, at hann Hggrímiöiu Jiaíinu of avil lavnd, oc bítr í sporO sér. Hei kasrtaþi Iiann í Niílheim, oc gaf henni yaid yíir 9 heimum,

at

1. Byleiptr U,

2. ^anni^ O. S, U. Heldbllndi K.

3. pannlg O. S. stægd K. sem pykísi ferA penna vllla^ 4} ^igixn U. IjgJn eda Sigunn. S.

4. Kór; S, 6) Jörmungandr 5.

GYLFAGINNING, 53

at hon skipti avllum visturn meo þeim er til hennar voru sendir, en þat eru sottdatiÞir menn oc ellidauþ- ir. Hon á þar mikla bólstaöi, oc eru gar|)ar hennar forkunnar háíir, oc grindur stórar. Eliuc^nir heitir salr hennar, húngr diskr hennar, sultr knífr hennar, Gánglati þrællin, Gánglavt ambáll, fallanda forat ^) þreskavldr hennar er inngengr, kavr sæing, blíkianda ísavl ársali hennar ^). Hon er blá hálf en hálf meí havrundar lit, því er hon auckend, oc heldr gnúpleit oc grimleg 3),

Uifinn fæddu Æsir heima, oc hafþi Týr einn ^g. diarfleik til at gánga at úifnum, oc gefa honum mat. En er guþin sá hversu mikit hann óx hvera dag, oc allar spár savgþu at hann mundi vera lagþr til skaca þeim; þá fengu Æsir þat rác at þeÍY gerjju fiötur allsterkan, er J)eir kavlluþa læþíng ^), oc báru hann til úlfsins, oc báðu hana reyna afl sitt viþ fiötrinn: en úlfinum þótli sér þat ecki ofrefli, oc lét J)á fara meo sera þeir vildu; it fyrsta sinn er úlfrinn spyrndi viþ, brotnaþi sá fiÖt- urr, svá leystiz hann or læþíngi. því næst gerþa Æsirnir annan fiötr hálfu sterkara, er þeir köUuþu dróma, oc báou enn úlfinn reyna þann fiötr, os tavldu hann verþa mundu ágætan mioc at afli, ef slík stórsmíþi mætti eigi hallda honum. En úlfrinn hugsaþi at þessi fiöturr var sterkr miÖc, oc þat með 5

1. ‘pannig O. fora K. fallanda forad grind, I>olinóí>mr í>restölldi:

o. *. /r. [/. a) ársalr heiinar ef a tlalld U. 3) Frá Fenrls-ÚIfi ok Asum U, ] 4) ‘þannig O. U. Ieví>ing K, aUstadar sen hann nefnist.

34 GYLFAGINNING,

at honum haffji aíl vaxit síþan er liann braut læ|>- ing, kom |>at i liiig at hann mundi verþa at leggia sic í hættu, ef hann skyidi írægrverBa, ocletleggia á sic fiötrinn: oc er Æsir íavldiiz búnir, þá In-isti úlfrinn sic^ spyrndi vio, oc laust íiötrinum á iörþina, svá at fiœrri ílugu brotinj svá drap hann sic or dróma. þat er sijþan haft firir orétak at ieysi OF læþíngij eþa drepi or drómaj |>á er einn hverr lutr er ákaílega sóíír. Eptir þat ótíuouz Æsirnir at þeÍT mundu ei fá bundit úlfinn; þá> sendi Ailfavor (svein) |>ann er Skirnir er nefndr, sendima|}r Freys, öfan í Svartálfaheim til dverga Bockra, oc lét gera fiötr þann er Gieipnir ^) heitir. Hann var giör af 6 lutum: af dyn kaíiarins, oc af skeggi konunnar, oc af rótumí biargsins, oc af sinom biarnarins^ oc af anda fisksins^ oc íogls hráka; oc f>óttu vitir ei áðr pessi tí|)inde|« J>á raátíu nú finna skiótí hér savnn dæme^ at ei er logit at þer: sét munt þú hafa at konan hefir eigi skegg, oc engi dynr verjr af hlaupi katíarins, oc ei erif rætr undir biarginu^ oc þat veit trúa mín atiafnsaít er f>at alitjp er ec hefe sagt þér, |>ÓU |>eir se sumir lutir er þú mátt ei reyna. pk mælti Gángleri: í>etía má ec at vísu skilia at satt eVy þessa luti má ec siá, er þú hefir nu til dæma tekit^ en hvernig varf>y fiölurrinn smíðaþr? Hár svarar: |>at kann ec þér vel segia; fiöturrinn varö slélir oc blautr sera silkíræma, en svá traustr oc sterkr sém ná skalltu heyra. pk er fiöturrinn var fær^r Asunum þavckiifu Jeir vel

i) Gleifnir (X„

GTLFAGlNniNÖ: 35

Séhcíimanni sitt eýrindij pá fóru Æsirnir iit í Yáin Jat er Amsvartner ^) hfíiíir, í hólin þann er Lxngvi er kallacrj oc kavlínfiu meo sér úlíinn j s-índu iioo- um silkibanditj öc báfu hann slíta, oö qvof>.í vcra ríökqvoro traustara en Lkindi {sætíiá-vera firir digr- Ifciks sakar, oc seldi hverr avurumj öc treysti mt§ handa afli, óc slitnaf>i ei| en ^ó qvoþu |>eir úlíiníi slíta mundo. þá svarar úlírinni Svá litz mér á |íenna dregilj sem Önga frægo munac af-lióta, þóu ec slíta í sundr sva miótt bandj en ef þat er gerj. meO list oc væl, þóit þat sjiúz litit, þá kemr þat band ei á mlna fætr. pá savgþo Æsirnir at hann mundi skióít sundrslíta miótt silkiband^ er hann haíþ^ fyrr brotit stóra iárnfiötra/’ en eí þá fær ei þetta band slitit, þá muntu ecki hræþa mega goþin^ enda skul- um véir þá leysa þik ^), Ulfriun svarar, E: þér bindit öiic átá at ec fæö ei leyst mik^ þá skollit þér svá ^) at mér ínun seint verþa at taka af }‘cr hiálpi úfúss em ec at láta þetta band á mik leggia. En heldr en þer frptmér hugar, þá leggi einn hverr havíid sina í niUUn mér at veþi at þetta sé falsíaust gerti En hverr Asanna sá til annars^ od þótii nu vera tvav vandræþi^ vildi engi éina havnd fiamselia, fyrr en Týr lét fram havnd sina hægri, oc leggr í Hiunn úlíinum. Én er úlfrinn spyrnir, þá haiðnaþi banditý öc því harþara er hanrt brautz um því skarp-

i’) Amsvarnir l/.

1. ecki Jirætt fá guÞín slculu ver pi leysa í>Jlc U,

2. Þá munu þer sva ætla O. þá skll eg Mier muni Seínnt ácl taki

o. í. fr. S. skil ek at ek muni seint laka af ydr Jatisnj em ek

úfus iit Uta tat bandá mína leggi. U,

,56 ‘GYLFAGINING.

ara var bandit: ‘þá. hlógo allir nema T\r, hann léj havnd sína. þá er Æsirnir sá at úlfrinn var bund- inn at fullu, þá tóku þeir festina er or var íiötur- inn, er Gelgia heitir, oc drógu hana gavgnum hellu mikla, sú heitir Giöll, oc festu heliuna lángt í iörþ ni^r: þá tóku þeir mikinn stein oc skutu enn lengra í iörþina, sá heitir þviti ^), oc höfþu þann stein firir festarhælinn. iJlfrinn gapþi ákaflega, oc fékz um miöc, oc vildi bíta þá, þeir skutu í niunn honum sverþi nokqvoro: nema hiöltin viþ neþra góme en efra góme blóöreíillinn , þat er góm-sparre hannz. Hann greniar illiiigaj oc siefa renn or munnihannz, þat er á sú er Von ^) heitir, þar liggr hann til raginaravckrs. pá mæUi Gánglerií Furþu illa barna eign gat Loki, en avll þessi systkin eru mikil firir sér. En firi liví drápu Æsir eigi úlfínn, er þeirti er illz von af honnm? Hár svarafí Svá mikib virþu goþin ve sín oc grioastaoi, at ei vildu þau satírga þá meo blóþe úlísins, þótt svá segi spárnar at hann muni verþa at bana Oþnií

35- W mælti Gánglerii IÍYería.t ern j^sy niufnar7 5o. Hár svarar^ Frigg er æzt, hon á þann bæ er Fen- salir heita^ oc ei’ hann ailvegligr. Avnnur er Saga^ hon b^r á Savkqvabeck, oc er þat mikill staor* þriþia er Eír^ hori er læknifbeztr^ Fjórþsí er GefiuHý hon er mær^ henni þióna þær er meyiar andaz. Fimta er FuÍla, hon erenn mær> oc ferr laiishár, oc guUband um havfut; hon berr eski Friggiar^ oc gætir

i) tríti Si 2) Vön S, Vara U.

GYLFAGINNJNG. ^7

skóklæ|)a hennar, oc veit launráo meö hennl. Freyía er tignuz með Frigg, hon giptiz þeim manni er Oor heitir; dótíir þeirra heitir Hnoss ^), hon er svá favgr, at af hennar nafni eru hnossir kallacar þat er fagurt er oc gersimligt Oor fór í braut lángar lei|)ir, en Freyia grætr eptir, en tár hennar er guU rautt. Freyia á mörg nöfn- en sú er savk til þess, at hou gaf sér ýrais heiti, er hon fór meo úkunnum þióouin at leita Oos: hon heitir Mardavll oc Hörn ^), Gefn, Syr. Freyia átli brísínga men. Hon er kavlíut Van- adis. Sjöunda SÍófn ^), hon gætir ^) miöc til at snúa hugum manna til ásta qvenna oc karla; af hennar nafni er elskuginn kallaor siafni. AUunda Lofn^ hon er svá mild oc gó§ til áheita, at hon fær leyíi af Alfavor eþa Frigg til manna saragangs qvenna oc karla, þótt á^r sé bannat eþa þvrertekit; firir því er af henn- ar nafni lof kallat, [oc svá þat er lofat er ^) miÖc aí raavnnum. Níunda V’ór ^), hon l^þir á eiþa raanna

ij Hqh giptiz “þeim mamii er Oer li^t iem U. líZilr Inni ‘pykist

vera pcnna-vUla tilkomin af^^yí undanfarna- 2) Hæn U*

3. Siorn og stiax siofni um ehhug^nn. U. 4) gerir U. 5,

4. ok s\a þnt at hún er lofut 0«, en U. sleppir alLri kla uíunni.

5. K. hefir hérl IX. Var, hon lyþir á. e. m h. oc þeini

er brigjþa. X. Yaur , hoa er vitr o. s. fr. og O. í sam^ máta :

IX. Var, hon hh-flir X. Vör hon er vitr o. s. fr. En

Var, sem kvennkent nafn ^ykist á móti málsins edli, er aldrei hefir a fy’ir hiiódstaf í kvennkynsheitum. ^ar ad auki verdr “pannig eín íjydia af^dngs, sem hvorgi annarstadar nefnist y og sem trubLar röJina hcr i þvi af fyrirfarandi greinum sest ad tqLf voru háfczti ása auk Aljödurs hásúuis ^ og tQÍf voru Æsir auk Od’.ns siáLfs ; en her verda pá prettan Asy^iur auk J^rtggiar, sem aLdrei gctr stadi^t. S. setr aungvar t’olur vid n’öfnin. U. og S.t. ecki heLdr; þessur sleppa ^ar ad auki ojrdinu hon á seinni stcídnum, og þannig verdr aLLt lióit og ret,t. því hefi ég fylgt “peim burtkastad X. a-niLli hrig|;a og Vör, og umbreyt t’ölunuai

vid eptirfyLgiandi n’öfnm s\o »t Syn verdr hin IQ. i stad’in fyrir II. og Gná hin 13. / stadinn fyrir 14. O. hefir XV, scm cr penn” aviLLa,

58 BYLFj(^lNís-ING,

oe eiíikam’lj er veiía sín á naiUi konur oc karlar^ því heita þau mál yar^r: liQii Ijefnir oc þeini er hnglp’d. Vör er yrtr oc spiirulj svá at engi lut má hana leyna; þat er prcítak, at Ivona verði Yav:r [þes^ er hon yerjþr vís ^). Tíunda Syn^ hon gætir ^ dum í haviinni, oc l^kr liri þeim er ei skoki inn-? oánga: Qc hon er setl til yaniar á |>,íagaai , firií* J>du mál er hon vili ósanna ^); því er þat orötak, at syn sc hrir setí, þá er hann neitar. Elleíta HU% hoii er seíi til gíjpzlu yíir þeim mavnnimi, er Frigg vill forca viiþ háska nokqvorum; þac^aq er þat orctafe ©t Síí er forþaz lileinir 3). Tólfta SnqtrcL^ hpn er vitr- OG látpriiOj, af hen^r heiti er kailat snotr kona e|>^ ícarlmajtr [sá er vitr ma^r er ^^). þrettánda. Gndf hana sendÍT Frigg í ■vmsa heima at eyrindum sínum, Jicn á þanq hest er renn lopt oc lavg, er heitir pófvar]}rúr. þat yar eitt sinn er hon reio, at Vanir ][lQ:kqyQrir sá reio }iennar í IqpLinu, J>i mælti ei^n ^j, Hvat Þar llygv? hvat í>ar ferr, eí>a at lopíi lí’Sr? }|ön svar^r;-

No ec íl-ýg, á IJdf/arpni &)

i)(^ ec fer ^) |>cim er Haíiiskcrpir- *)

@p s^X lopti lí^r ^)i gat vi^ Gar^róXii ‘öJ|.

Ý) iUpjnr U. %) íiarm vill lisanna O. madr. vlll Qsanna U.

3. hlynrr. S. 4) sá cr Jujiuur er O. en U. sl. ‘pessu.

b) Vanr noclcurr sá íiana ok fer|> heiinar, er húa rei|^ í |optjno|

Iiani^ n^-elti U. 6) feric. U. ’ ’ 7) Þó ek at lopti lí|> U ^) pan. O. U. Hórh’^arpiil K. 9) HaLtslrykr U’ Hamsk’vrpuir 5, ^\ Qard.Y6ru U.

gylfJginning: 39

Af Gnár iiafni er svá kallat, at |>at gnæfi er hátt fcrr. Sól oc Bil eru taidar meo Asynium, [en sagt er fyrr írá eðli þeirra ^).

56. Enn eru þær acrar er þióna skulo í Val- 3V havll, bera dryckiu oc gæta borcbúnaoar oc avlgagna. Svá eru þær nefndar í Grimnismálura.

Hrist oc Mist vil ec HiUdr oc þrú^r,

at mér Iiorn beri, filöck oc HerHötur ^),

Skeggiölíi ^) oc Skavgnl: Gavll oc Geiríihav’^,

Randgrí^ ^) oc Rá’Sgri^

oc Rcginleif:

l>ær bera einherium avl. þessar heita F’alJcyriur; þær sendir Oþin til hverrar orosto: þær kiósa feigo á menn, oc ráþa sigri. Guör oc Rota ^) oc norn en -ýngzta, er Skulld heitir, riþa iafnan at kiósa val, oc ráþa vígura. Jöro mól>ir þórs oc Rindr móþir Vala eru taldar meö Asynium*

37- Gýmir hét maor en kona hannz AvrboOa, 32.

Ihon var bergrisa œttar: dóttir í>eirra er Gercr, er allra qvenna er fegrst. þat var einn dag er Freyr hafþi gengit í Hlioskiálf, oc sá o£ heimaalla; en er hann leit í nororælt, ^k sá hann á einum bæ mikit hús oc fagrt, [oc til þess húss géck kona, oc er íhon tók upp hÖndum, oc lauk ^) huro firir sér; |)á l-jjsti af hÖndum hennar bagl^i í lopt oc á lavg, oc allir heimar birtuz af henni “^): oc svá hefndi havnum þat

i) slerplr U, 2) Skeggölld. U. 3) Herfiötra U, 5.

4. Rann^rid O. Randgnpr ok Rátgn’þr U.

b\ Ró.na U. Rotta S. 6) lauk npp S.

7. olc |)ar géck koiia ut ok lysíi af iiáii heunar basdi lopt ok lög Wt

4o GYLFAGIJSISIING,

mikla mikillœte, er liann hafþi setz í pat helga sæte, at hann géck í braiit fuljr af harmi. [Oc er hann kom heimj mí^lti hann ecki, hvárki svaf hann né drack, engi þorfi oc kreíia hann orþa. þá l^t Niörör kalla til sín Skirni skósvein Freys, oc bao hann gánga til Freys, pc beiþa hann orpa, oc spyria hver- Jum hann væri svá reiðrj ^t hann mælti ecki vio menn. En Skirnir qvez gánga mvindu oc ei fús, oc qvao illra svara vera ván af honum, En er hann kom til Freys, í>á spuroi hann hví Freyr var svá hnipinn, oc mæiti ecki vio menn. þá sy^rar Freyr, oc sagþi at hann hafþi sét konu fagra, pc íirir hennar sakar var hann svá harrrísfuUr, at ei mundi hann lengi lifa ef hann skylldi ei xii \my\r, oc nii skaltu fara, oc biðia hennar mér til handa^ oc hafa jiana heim- bíngat^ hvár|: er faþir hennar vill eþa ei, oc scal ec J>at vel laun^ þér. þá svarar Skirnirj sagþj svá af hann sl^^i f^ra sendiferþ, en Freyr skal fá havnum sverö sitt; þat er svá gott svero at siálft vázc; en Freyr lét ei þat til-skorta, oc gaf havnum sveroit. þá fór Skirnir, oc bac havnum konunnar, oc féck heitit hennar, pc nío nóttum síþarr skylldi hon þar koma er Barey ^) lieitir, qc gánga þá at bruUaupinu ineo Frey. En er Skirnií’ sagþi Frey sitt eyrindij þá qvao hann tptta ^).

Laung pr nótt, opt mé.r mána^r

laung er avunnr, minni Þótti

hve mega ec Þreyia I>riár? en siá hálf li-y-nótt ^),

þessi sayk ar til er Freyr var svá vápnlaus, er

^ i) Barræy O. 3*) Skirnisför 42, í S. Eddu. 3} en sie háif hin nótt 5.

I

GYLFJGINNING, 4i

hann barþiz viþ Belia *), oc drap hann meí^ kiartar- horni. J>á inælíi Gángleri. Undr mikit, er þvilikr havf ; íngi sem Freyr er, vildi geía sverþ, svá at hann átti ei annat iafn gott; geysi mikit mein var havn« ,um {>at, þá er hann barþiz viö í>ar|n en Beli heitir, |)At yeit trúa mm ^t þeirrar giafar mundi hann |íá icraz. þá svarar Hár. Lítit mark var þá at, er líejr Beli hittuz, drepa mátti Freyr hann med hendi sinni; verþa mun pat, er Freyr ?) mun þickia verp viokoma, er hann missir syerjpzin^, þá er Muspell^ synir fara at heria ^).

58- Þ^ mæJlí Gángleri ^). þat §^gir þú at alljf þeir menn, er í orosto hafa falht frá ppphafi heims^ ^3. eru nú komnir til Oþins í Valhavll: hvat hefir hann at fá þeim at vistuni? ec hugþa at þar skylldi vera allmikit fiölmenm, þá svarar Hár. Satt er þat ^r þú segir, aUmikit fiölmenni er þar^ en miklu fleira,

i) Bela O. S, 2) Frey O.

3. ALLt petta frá merk’snu hefír U. miklu styttra’. Ok ecki syaf hann, Er hahn kom heím ^ oc peir Sb’rnir hittuz, ]pá fór Skirnii’ att hitta GerJ)i ok kom sanian ástum J^eirra. Hann féck Skirni \ hendr sverj) sitt : enn hann híiíþi ]þá qc\ sverj) er þeir Belí hittuz, en clrepa mátti hana Bela raeí) hiiefa sÍHum. En verra er honnm þat J)á, er hann niissir sverzins, er Muspellz megir heria, ok hann berst vij) J>á. ‘pessi dæmisaga þykist vera ser” eginLigt brot eins og þúu tvö ádrumgctnu; hefir hún tiL þess cll s’omu merki : byriar an spurníngar af GángLeray hefir Lángtr hugvekiur af honiim L nidrLaginuy og trublar samheing’id^ sem ^r audsiáanliga svo varidy at i. 36. gr. pegar ^ár nefnir T^aLkyr- iurnar y getr hann einnig P’aLhaLLar og bordgugna par; petta gefr Gánglera tiLefni (^í 58. gr.) o. fLg. ad spyria um dryck tinheria og annad ásigkomuLag VaLhalLar, En audséd cr einn” ig hvad skrifaranum hefir gengid til ad fxra inn hér Jpetta hroty nefnL. ad Gerdar er ekki getid medal Asynia: en ekki hefir hann hugLeidty ad hún óm’óguLiga gizti taLi^t med Asynium, sem skylt er ad trúa á\ par ed hán. var játna cettaTj eins o^ Skadi^ sem ekki heLdr her er getid,

i) Frá vist ok dryck ined Asum. smeygir U. inn.

42 G YLFJGINNING.

skal enn yerfa, oc mun þó oflítit þickia, þá er lilírinn kemr. En aldri er SYa mikill manníiöildi í Valhayllj at ci má. þeim endaz flesk gallíar þess er Sæiimnir heilir: bann er sojjinn hvern dag, oc heill at aptni, En l^essi spyrníng er nd spyrr þú, þicki mér líkara at fáir muni sva vísir vera, at hér kunni saíí afat segia. Andhrímnir heiíir steikarinnj enJEld-^ hrímnir keíilli nn. 3va er hér sagt ^),

Aíidbrímiiir ]ætí.’ ílpska bazt,

‘EUhrímni an ^at fáir vitu

Sæliriniiii soí»inii: vijÞ hvat eiiilieriar alaz.

þá mælti Gángleri. Hvárt heílr Oj)inn þat sama borðliald sem einlieriar? Hár svarar: |íá vist er á hannz borðe síendr gefr hann tvcim úlfum er hann á^ er svá heita: Geri oc Freki, oc önga vist þarf hannj^ vín er honum bæpi dryckr ocmatr; svá segir her ^),

Gera oc Frek^ en vi^ vín eitt

se^r gunntamiöF vápn-gavfigr

liró^igr Heria-fÖ^r: Oþinn æ lifir.

Hrafnar tyeir sitia á avxlum honum, oc segia í eyro honum avll tíþindi, pau er þeir siá eþa heyra; J^eir heita svá: Huginn oc Munion, pk sendir hann í dagan at íliúgia um allan heim, oc koma þeir aptr at daygurl^armáli 5 þar af verþr hann margra tí|5Índa vis: fví kalla menn hann Hrafna-gu§. Sva sem sagt er 3),

Haginn oc Miinina oamc “^) ec Hugin

fíiúgia hverian dag at hann aptr né kome,

Jó;-niiingrund ifir: ‘^o siámc ec meirr atMunin sj,

i) Grímii. a8. 2) Grímn, 19. 3) Grímr!. 20.

4} óumz 0. wiz Z7, ö) ]?Q siáms meirr um Munin O, U»

& YIFAGINNING. 43

59. pá mæiú Gánglerí, Hvat liafa eíjiheriar ;, fií cliyck pat er þeiíii endiz isifn gnóglega sem vislia? e a er f ar Yatn c]ruckit? þá svarar Hár. Undariega ^ spur þú iiú, aí Allíavcr miin bióþa íil síu kQnúngum B pþa jprlum eþ^ avc rum rikismÖnnuttií oc niuni gefa þeim W ‘vatn at drecka, oc fat veit trúa mín at margr kemr sn íil Valballar, er d-ýrt mundi I^ickiaz kaiipa vatzr- dryckinn, ef ei væri belra fagnaþar þáiigaí at vitia^ sá er áþr þölir sár og aviþa til banans, Annat kann ep þ^r þ^can at segia. Geit sú er lieiCrán lieitir 55. stí^jiác uppi á Valliöll, oe bitr barr af limum írés þess er miöc er nafnfrægl, er Léracr ?) heiíir, en or spenum henn^r rennrmiöðr^) sá, er hon íylíir skapt- Jc(,r hvern dag, fat er sva mikit at aííir einheriar V( rl a fulkírucknir af, pá níælti Gángleri: þaí er Jjeiiii geysi haglig gext; förkunnar gócr viþr mun þat vera, er hon bítr af. þá mælti Hár. Bnn er meira njark at of hiörtinn í^ikþjaiii 3), er stendr á ValhQll, oc bitr ^f limum I^ess íres, en af hQrnam ver’pr svc\ mikiil dropi at nicr kemr í Hvergclmi, en faðan af falla ár {>ær er svá heita: Síð, Viö, Sekinn, Ekiiin, Svöl, Gunntró ^), Fiörm ^), Fimbulþul ^), Gipul, Göpula Gömul, Geirvimulj þessar falla um Asabygþ- \v. þessar eru epn nefndar: þyn, Vin, þöll, Ball 7), Qrábj Gunnþn4inn ^), Nyt, Navt, Navnn, Hrqnn^ Vina , Vegsvinn 9), þiócnumei ^%

3. Lerafls U. lieradz 5. 2) mióik í/. 3) Ei’rpynií K. S. TaT^í>j.rn/ Z7,

4. Gundra S. 5) Fiorn Q. 6.) Firabul, þvd O. 7) IIpU O, U.

5. Gnnn.]5oriu O. 9) Vog, Svxnn K ■Vr^^, Svinu 0. cn S^m.

Edda G’-ífnn, 28. synir ad ‘þad eigi ad vera e’m. á Vef;syiinv ip) Í7, scgir SQ frá i^Cíium ári: Svl, Vicl^ S:?:í.íii , ;_Ækin, Svöíl,

Gunfiro, Flörm, Fimbulí>ul , Gípul, Giöful, Gömul, GeJrumuI. p. í. u. A. j-essar eru enn nefndar: Fyri, Vinpöll, HöH, Gundro, Naytt, Reytt, Navnn , Hravnn, Vúia, Veglun, þiópnuma. I fljirdn gre’trinni nefnast einnig i2 ár, cr falla ár HvergeLmi ^ haf^ J af peim par önnur n’ofn^ ^ar ad auki er þar fimbuLþul, adgreínd i trari «n J>ó ^etta se án efa rángt^ hefi eg pó ekki viUad uwhreyta t”’/, par ed taLin verdr annars ekkifuLLy en ]pad er audíéd at skrifarina hefr Atlad ad nefaa tóLf.

i) ei S.T.. O. inn.

2. U. slepp’ir ‘þessu frá tnerkinu^

53 pannig O. U. S. fellr Iiverr á annan K.

4. Vafi>rúdn. 4i. erindí.

44 GTLFAGINNING.

40. þá mælti Gángleri: þetta erQ undarlig tíf- inde er nú sagþir pú, geysi mikit hús mun Falhavll vera, allbranngt mun þar opt vera íirír durum? þá svarar Háí’. Hví spyrr þú eigi hess liversu margar dyrr eru i ValhavU, eþa hversii stórar? Efþúheyrir J>at sagí, þá muntu segia at hitt er undarligt, ef eigi má gánga út oc in hverr er vill. En þat er meo savíinu at segia, at eigi er þraungra at skipa I hana, en gánga í hana. Hér máttu heyra í Grim- rismáUim (sS):

Fimm himciiut dura átta hiiiidrö^ einheria

oc of fióruí?! tavgiim gáuga seau or eiuum durum,

svá hygg ec ^ ValhöUu vera: í>á er í?eir fara vi^ vitni at vega.

41. þa mæhi Gángleri: allmikill mannfiöldi er í Valhavll^ [svá nióta ^) trú minnar at allmikiU havíí>íngi er Oþinn, er hann st^rir svá miklum her ^), ela hvat ^r skemtuii eiiiherianjia , jþá er þeir drecka ei? Hár svarar. Hvern dag þá er J>eir hafa klæz, |>á hervæþa Jeir sik, oc gánga út í garþinn oc ber- iaz, oc íeilir hverr annan ^): þat er leikr J)eirra. Oc er hcr at davgvrþarmáli, þá ríþa þeir heim til Yalhall^r, oc setiaz til druckiu. Svá sem hér segir ^):

G YLFAGINNING, 45

AUir einheriar val peir kiósa

Otiíis túnum í oc ripa vígi ítá,

liavggvas hverian dag: sitia meirr nm sátHr saman.

[Eii satt er f at er sú sagþir, mikiU er öþliiíl firir sér: mörg dærai finnaz til Jíéss. Syá er iiér sagt í orþum siálíra Asanna ^).

Askr Yggclrasils Ö|>in Asa,

haiili er æztr ’t^ii’a, enn ióa Sleipiiir^

tn Skí’^bla^hif skipa: Bifröst brúa,

en Brági skálda;

Hábrók liaukaj

en hunda Garriir -). 42. þá mælti Gárigleri. Hverr á ^ann hest Sleipni? epá livat er frá honum at sögia ^)? Hár svarar. Eigi kanntu deile á Sleipni, od ei veiztu at- burþi af hveí’iu hann kom, eri Jat mun fér þickia frásagnar vetí. þat valr síiimma í öndverfá bygo goþanna, J>á er goþiri havffíu sett Miðgarö oc gert Valhavll, þá kom þar smicr nokqvorr, oc bauo at gera 56. þeim borg á þrira missefUm, svá gó|>a at trú oc avrugg væri firir bergrisum oc hrímþtirsum, þótt þeir komi inn uni Micgarði En hann mælti sér þat til kaups, at harin skylldi eignaz Preyio, oc hafa vildi hann sól oc mána. þá gétígu Æsirnir á tal, óc réþu ráþum sínum § oc var þat kiup gert viö ámi|)inn at hann skylldi eignaz pat, er liann mælti til, ef hanu

^ 1

1. liiadlnn fyrir ‘þetia sr.z. U. fierlnn damis’ógunnl um upprunA vindarins Qgr. Xg.). Styrkir ^ad mína meiníng, dd l8 og i^) gr. sé brot fyrir »ig. En eptir 37 erindi úr Vafþri hefir Út ‘ok enii segir” þð fy^gÍT ‘■ Askr Yggdrasils 0. s. fr. Grifnn. 4h

2. pannig O, U. S. Gramr. K,

3. Frá pví er Loki gat Sieípni YÍd Svaþiifera* sm. U. inny hú.t styttir tinnig ordatiltitkid iþessari dxmis’ógU) en þó kemr nidr i sama ttad.

4,6 G YLFAGXnNTNG,

fengi gerl borgiría á einiim veírl: etlrí hinn fj^rsíá siimars dag ef nokqvorr lulr yæri úgiörr arborginni^ J)á skj’lldi hai::n ai kaupinit; skylldi liaiin af öíiguni manni Kð Þiggia i’il verkáins; Öc er f öir savgþii höníim þessa kostij þá beiddiz hann at peir skyldii löfaj at hann hef Bi lio aí hesti sínura^ er Svapilföti ^) héit: en því reþ Lokij er f át var íil-Iagt viö haniii Hartil tók til hinn fýrsía vetrar dag at gera börgiua:enof nælr dró haiín til griót á hestinum: en þat tötti Asunum mikit undr hversu stór biÖrg sá hrstr dró^ oc hálfu meira |>rekvirki gerpi hesíriiin énrl smiþrinn: en at kaupi Íjeivta voru síerk vitiii öc morg særí* íirir því at JÖtniúura þóíti ecki trýgt at véra meo Asum gr!Í>- aiaust, ef pórr qvænii hei.n; en þá var hann farinn í Austrveg at heria travlL Eri er á-leio vetrinri^ þá góítiz miöc borgargerbiri^ oc var hon svá há oc sterk, at ei mátli á þatleiía. Eri pá er 3 dagar voru til sumars, þá vár komit miöci at borghiiþi. J>á settuz giicin á dómstóla sínal oc Íeituþu ráj>a, oö spurí>i hvcrr anrian, hverr þjí heffi rárit at gipta Freyiu í JöLuhheiraá, eBa spilla loptinu oc himríinum svá, at taka t)a|>án sól oc túriglj cc geía iötrium:en fat kohi ásamí ríieo avlhim, at þessu riíUíidi ráþit hafa sá, ér flestu illu ræor, Loki Láufe^áar sofl, oc qvá^íu hanri verpári illz dánbá, ef ei hiLti hanri ráS íil at smicrinn væri af kaupinu^ oc veittu Loka at- göngu. En er hann var{> hræddr, þá svarfi hami eil^a: at hann skyldi svátil-haga^ at smicrinn skyildi

I) Svadilfari O, S>adiiferi 5”. C/. ivo og seinna allstadar ism hann nef’nist.

GYLFACINNIN’G. 47

af kanpinUj hvat sem hann koslaí)! til. Oc ít sama qveld er síniCnnn ók út eptir grióiinu med liestinii Sva^ilfora; þá lióp or skógi nokqvomni merr at hestinöm ^ oc hrein vif». En er heslrinn kencli hvat hrossi 0 fetta var, þá ædcliz ii ann^ oc sleit sniidr reipin, oc lióp íil merarinnar, en hon iindan til skógarj oc smiörinn epíir’ oc viil taka hestinn, en þessi ross laupa alla nótt, oc dvelzt smíþin þá nótt: oc eftir iiríi daginn varþ ecki sva smijþat sem fyrr haffi orjiit. Oc tá er Smibrin sér at ei miin lokit verþa verkinu, Já færiz hann í iötunmoþ, Em er Æsirnir sá |>at íil viss at þar var bergHsi komino, þi Tarþ ei þyrmt eiounum;, oc kaviluf>u þeir á þór: oc iafnskiótt kom hann^ oc því tiæst fór á lopt hamarrinn Miöllnir, galt |>á smíííarkaupit oc ei sól oc túngl^ heildr syniafi hann honum at byggva í Jötunheimumj oc kust þat hit fyrsta havgg erhaus- imn brotnaj^i í smán mola, oc sendi hann ni(5r undir NiflheL En Loki hafþi fá ferb haft til Svaþilföra, at nokqvörii síf^ar bar hann fyl, þat var grátt, oc haffi 8 fæ.tf, oe er sá hesfr beztr meS gocum oc mavnnum. Svá segir í Völospá.

]þá géngu regin avll Agénguz ei|>a?

á rökstóla or^ oc sære,

ginnheiliig gop mál avll mcginlígj’

tíc of jþat gettuz: cr á melial foru:

bverr hefí)i lopt allS J)órr einn íjat vann ^) \

læfi ^) blandit, l>rúnginn nii’)i>i,

cta ætt iötuns hann siaklan sitr

O’^s mey ^) gefna? er hann sííkt of fregn.

1. hvat rossa O. S. Iivarí rossít yar l/.

2. levi Z/. 3) Oskrjey l/. 4) yk O. IK

4S G YL FÁ G INNIN G.

45. þá mælti Gárígleri. Hvat er at segia frá ShÍQblaoniy er liann er beztr skipa? hvárt er eeki skip iafn gotfc sem hann er, eþá iafn inikit? Hár 5yi évarar. Skicblaciriir er beztr skipanna oc með mestum íiagleik gerr, en Naglfar M er mest skip, þat er á Muspell. Dvergar nokqvorir synir Ivalda gerJ)U SkioblaSni, oc gáfu Frey skipit: hann er svá mikill át allir æsir megu skipa hann meO vápniim oc her- búnacij oc hefir hann byr pegar er segl er (tregit, íivert er faia skal. En þá éf ei scaí fara mec hann á sæ, þá er hann gerr af stá mörgura lutum oc íHeð svá mikilli listj at harin má vefia saman sem diik oc hafa í púng sínum.

46. þá mælti Gángleri. Gotí skip er Skícblaön- ir, en allmikil íiölk^ngi mun vio verahavfc, ácr sva íái gert ^). Hvárt Hefír þórr hvergi svá faritj at hana haíi hitt íirir sér svá ríkt eþá ramt, at honum hafi öfreíli í~verit íirir afis sakar eþa fiÖlk^ngi? þá mælti Hár. Fár maör vættir mic at frá þvi kunni at segia, en íiiargt heíir honum haröfært þótt; en þótt svá hafi verit, at nokqvorr líitr haíi svá verit ramr eþa sterkr, at þór haíi ei sigr fengit á-unnit: ^á er eigi skyllt at segia frá^ íirir því at mörg dæmi eru til þess, oc fví eru allir skylldir at trúa, at þórr er mátkaztr. þá mælti Gángleri. Svá lítz mér sem Jjess lutar mun ec yör spurt hafa, er engi er tilfærr at segia. þá mælti Jafhhár. Heyrt höfum vér sagt frá ^eim atburí>-

1. ^annig O. Naglfari K. S. en Naglfarí er raestr U.

2. Hir htfir U, miög sro máda fyrirsögn.

GYLFAGINNING. 49

atbiirf uni> er oss þickia útrúligir at sannir muni vera, en hér mun siá sitia nær, er vita mun savnn tíþindi af at segia, oc muntu því trúa al hann mun ei liúga nú it fyrsta sinn, er aldri lavg ^) fyrr. þá mælti Gángleri. Hér mun ec standa oc hlyþa, ef nokqvorr orlaustn fæ þessa máls; en at avðrum kosti kalla éc yOr vera yfirkonma^ ef þér kunnit ei at segia J>at er ec spyr. [þá mælti þrici. Auos^nt er nú at hann viil þessi típindi vita, þótt oss þicki ei fagrt at segia, en fér er at þegia ^). þat er upp- 58, haf þessa máls, at Öku|)órr fór meo haíra sína oc reio, oc með honum sá ás er Loki erkallaðr; koma |)eir at qveldi tíl eins biianda, oc fá |>ar náttstaS* En um qvcldit tók þórr hafra sína oc skar báca, eptir þat voru f eir ílegnir oc bornir til ketils; en er soþit var, fá settiz IJÓrr til náttver|>ar oc þeir lags– menn. þórr bauo lil niatar meo sér búandanum oc oc konu hannz oc börnum {eirra: sonr búa hét pidljí en Ravsqva dotlir. pk lagþi þórr hafrslökur- nar utar frá eldinum, oc niælti at búandi oc heim- amenn hannz skyldu kasta á hafrstökurnarj beinun- um. þiálíi son búanda héllt á lærlegg hafrsins, 03 spretti á knííi sínum oc braut til mergiar. þórr dvaldiz þar of nóttina; en 1 óttu firir dag stóo hann upp oc klæddi sik, lók haiuarinn Miöllui oc brá upp, oc vigbi hafrstavkiirnar, stópu þa upp hafrarnir, oc var þá annarr halllr eptra fæti. þat fann þcrr^ og

6

0 10 6-^

ij Hár segii-. Hor Iieyr söfw -6is ok Ut^arþsiloka í/.

So G YLFA G INNINC.

^i

talþi at buandinn eBa liannz hión miindi ei sky samlega liafa farit mec^ beinura hafarsins, kennir liann at btotinn var lærleggrinn. Eigi þarf lángt frá því at segia, vita megu þat allir hversu hræddr búaud- inn mundi vera, er hann sá at þórr iét síga br^nnar ofan íirir augun, en þat er sá augnanna |^á hugþia hcnn falla mundu íirir siÓHÍnni einni samt: hf nii” herþi hendurnar at hamarskaptinu, svá at hvitnuþu knúarnir. En búandinn gerþi sem ván var, at avll hiúnin kavlluþu ákaílega, baþu sér íri-:ar, buþu at £rir-qvæmi allt þat er þau áítu. En er liann sd hrœzlu þeirra, þ’i géck af honum móþrinn, oc sefaþjz hann, oc lók af þeim í sætt böin þeirra Jþiálía oc Rosku, oc gerþuz þau þá skylldir þiónustumenn pors, oc fyigia þau hönum iáínan siþan*

45. Lét hann þar eptir hafra, oc byriaþi ferC- ina austr í Jötunheima oc ailt til hafsins, oc þá fór hann útifir hafit þat it diúpa *), en er hann kom til landz, þá géck hann upp oc meo honum Loki 00 þiálfi oc Ravsqva. pá. er þau höfþu iitia hnþ gengit, varþ firir þeim mörk stórj géngu þau þana (dag) alian tii myrks. þiálfi var allra manna iot- hvataztr, hann bar k^l þórs, en til vista var ei gott, pá er myrkt var orpit leitupu þeir sér til náttstaþ- ar, oc fundu firir sér skála nokqvorn miöc mikinn, voiu dyrr á enda oc iafnbreiþar skálanum, þar ieit- uþu þeir sér til náttbóls, En of micia nótt varo ]andskiálfti mikill, géck iörþin undir þeim skrykki– 1

i) ok svam yrir tat it diúpa haf i7.

G tlfaginning: Bí

iim ^)j oc skalí húsit; þá stóð þórr upp. oc hét á ■^agsmenn sína, oc leituþuz íirir, oc íundti afhús til hægri handar í mic’ium skálanum, oc gengu þanneg; sctíiz þórr í d^rrrin, en avnnur |?au voru innar frá honum, oc voru þ&u hrædd, en þórr hélt hamar- skaptinu oc hugþi at veria sik; |)á heyrbu þau ym mik- inn oc guj. En er kom at dagan , þá géck þórr út, oc sér hvar lá ma$r skarat frá honum í skóginum, oc var sá ei lítill; hann svaf, oc hraut sterkhga: þé. ^óliiz þórr skilia hvat látum verit h^fbi of iióttina. Hann spennir sic megingiörí>um , oc óx. honuin ás-

r r

megin : en í því vaknar sí magr, oc stóð skióít upp; en í)á er sagt at þór varþ biit einu sinni at slá hann meo hamrinum, oc spurci hann at nafni, en sá nefndíz Skrjjnir ^), en ei þarf ec, sagþi hann, at spyria bic at naíni, kenni éc at þá ert Asa|>órr, en hvárt hefir þú dregit á ^braut hanzka minn? Seildiz J>á Skrýmir til. oc tók upp hanska sinn: sér þórr J)á at þat hafpi hann haft of nottina firir skála, en aíiiúsit þat var þumlúngriian hanjskans. Skr-ymir spurj)! ef þórvildi hafa favruneyti hannz, en þórr iátti þvíj J>á lók Skrýmir oc leysti nestbagga sinn, oc bióz til at eta davgurö, en þórr í av^runi sta§, ochannz félagar. Skrýmir bau§ {>á at þeir legþi [mavtuneyti silt, en þórr iátti því: ^k balt Skrýmir nest þeirra allt í einn bagga, oc lagfi á bak sér; hann géck firir of daginn ^), oc steig hcldr stórumj en siþan at

0 skukkum 0. styclcíum K. og U. en S. sfcrlckmm. 2) Skrymnír 5. 5; i^ emn &taí> baggana ok legþi á bak sér, ok svá ger|>o teir, olt nu Isggr ýkrymir á bak sér ok stígr U.

52 GYLFAGINNING,

(jveldi leitaci Skrýmir þeim náttsía^„ar nndir eik nokqvorri mikilli. pá riiælti Skrýmir tii þórs at haiui viUleggiaz ni|ír at sofna"en þér takit neslbagg- an oc búit tii nátturpar ycr. þyí nœst sofnar Skrým- ir oc hraut fast, en þórr tóc nestbaggan oc skal , leysa, en svá er at segia, seni lUrúligt mun J)ickia, ’ at engi knút féck hann leyst, oc engi álarendan hreyft svá at ^á væri lausari en áor: oc cr hann sér at í^eiía verk má eigi n-^taz, {>á varð hann reicr; greip fá hamarrinn Miöllni tveim havndum, oc steig íram av?rum fæti at, þar er Skrýmir lá, oc lýstr í havfut havnum^ en Skrymir vaknar oc spyrr hvárt laufsblað nakqvart félli í havfut honum, ej: a hvárt þeir htfpi íá mataz, oc se búnir til rekna? þórr segir at ; eir munu lá sofa gánga. Gánga þau {á undir aora eik, er ]:at þer satt at segia, at ecki var þi oíiaiaiist al sofa. En at micri nóU ]-á lieyrir þórr at SkrAUiií’ hr^tr oc sefr fast, svá at dunar í skóg- ^num: la stendr iiann upp oc gengr til hannz, rei^ir hamarrinn litt oc hart, oc lýstr ofan á mic’ian hvirf- ii iioiíunij hann kenuir at hamars muðrinn savckr diúpl I h^víuþit. En í því biii vakuar Skrymir «c niæUi : hval er nú? íéli akarn ^) nokqvot í havfut mér? eí>a hvMt er titt uin þik þórr? En þórr géck aptr skynd- ilega, oc svarar at hann var þá nyvaknacr, sagþi at þa var nucnótí, oc enn væri mál at sofa. þá huj^suþi póiV þat, ef hann qvænii svá. í lære at slá hann it þíiþia havgg, at alldri skylldi hann siá Mk

G TL FA GINNIN G. 55

$ibau: liggr nú oc gætir, ef Skrvmir sofjiaþi fasí:. En litlu firir dagan þá he^a^ir hann at Skr\mlr nuin sofnat hafa, stendr pá iipp oc lileypr at honum, reiþir þá hamarinn af avlkiaíli,oc lýslr á þLiniiváng- an þann er upp vissi; savkkr þn hauiarrion upp at skaptinu. ^tn Skrýmir setliz upp, oc strauk of vángan oc mæiti: hvárt munu foglar ^) nokqvorir sitia í trénu yíir niér? mic grunar er ec vaknaba, at tros ^) nokqvat af qvistunum félh í havfut mcr, hvárt vakir f)ú þórr? Mál mun vera upp at standa oc klæþaz, en ecki eigut þér nú lánga lei? iVam lii borgar- innar, er kallat er UtgarOr ^). Heyrt heíi cc at pér haíit qvisat i milli y^var, at ec væra ecki lítiil mafr vexti, en siá skuhit þér þar stærri menn, ef ^cr komit í Utgaro. Nd mun ec ráj’a yðr Jieihæ^i: látit þér ei stórlega yíir ycr, ecki nuirui hirCmenn Utgarpa - Loka vel þola þvihkum kavgursvcinuni kavpryrþi; en at av rum kosii ii\ eríit aptr, oc þann œtla ec yor betra af at taka. Eii ef þer viUt fram- fara, þá stefnit þer i austr, en ec á nú noi^r leið til fialla þessa, er nú manut þer siá mega. Tekr Skrýmir nestbaggan, oc kastar á bak ser, oc sn^r þvers á braut í skóginn frá þeim, oc er þess eigi getit at Æsirnir bæþi þá heila Jiitiaz.

46. þórr fór fram á icið oc þeir iclagar, oc géck 5^^

‘^

m

fram til miCs dags: þá sá þeir borg sLaiKÍa á völhi nokqvorum, oc settu hnackan á bak sér apLr, ácr

i) SvQ icgia Sviar enn í dag fy’if fii^Ur. 2) fiödr U.

O) ei’körincler Utgardr O. S. er ftliþgarclr heitir U- iva ag seinna,

tó kaLLu.í jotuninn Utgarpa-Loki. Lihd \ykist þud hér hgjAit

seinna tiL Utiíardi^

54 G TLFA GINNING.

þeiv fengu sét yfir upp. Gáiiga til borgarinnar, oc var grind íiri borghlifinu, oc lokin apír: þór géck á grindina, oc féck eigi upplokit, en er þeir þreyttu at komaa í borgina, þá sniugu þeir luilli spalanna, oc koniu svá irin: sá þá havlimikla, oc géngu þannig, var hurBin opin, fá gengu þeirinn, oc sá þar marga menn á tvá becki, oc ílest^ ærit stóra. því næst koma þeir íirír konánginn Utgarpa-Lokay oc kvÖdd- u hann, en hann leit seint til þeirra, oc glotti um tavnn oc mælti. Seint er um lángan veg at spyria tiþinda ^), eþa er annan veg en ee h^‘gg at þessi sveinstauli sé . Okobórr? en meiri muntu vera en mér lítz þú, eþa hvat íþrótla er þat er I>ér fclagar í^ickia vera viþbúnir? engi skal hér vera me§ oss, sá er ei kunni noekorskonar list eþa kunnandi um- . fram fíesía menn. pá segir sá er siþarst géck, er Loki heiíir: kann ec f>á i|:rótt, er ec em albúinn at reyna, at eingi er her sá inni, er skiótara skal eta maí sinn en ec, pá svarar Uígarþa-Loki: íþrótt er fíaí, ef þá eíhir, oc freista skal þá þessar íþrótíar. Kaliaþi ular á beckinn, at sá er Logi lieitir skal gánga á gólf fram, oc freisía sín í móti Loka. þá var tekit trog eitt, oc borit inn á iiailargólíil:, oc íyllt af siáíri: setiiz Lolii at ayörum enda, en Logi at öCrum, oc át hyárt^^eggi sem tíþaz oc raæítuz í miciu íroginu; Iiafþi þá Loki etit siátr alitafbein- um, cn Logi liaffi oc eíit slátr alit oc beinin med oc svá trogit, oc s^ndiz nú aviluai scm Loki liefþi

1} sömi tídindi at spyria S. U,

G YL FA G INISÍIN Ql ‘B5

iF’tit leikinn. þá spyrr Utgarþa-Loki, hvat sá liinn ^o- iinj^i nia( r kunni leika? En piáííi ) segir at hann niun freista at renna skeiö nokqvorr vío einhvern, f^aini er UtgarT-a-Loki íær til; f>á segir Utgarba-Loki at petta er góc íþrótt, oc kaiiar [:ess meiri ván at hann sé ví l at ser báinn of skiótleik, ef hann skal fcssa li-rótt inna; ea þó lætr hann skiótt þessa skulu í’reista. Stenclr þá upp Utgarjia-Loki oc gengr út, oc var í>ar gott skeio at renna eptir sléítuni veili. þá kailar Utgar|>a-Loki til sín sveinstaula nokqvorn er neindr er Hugi, oc bao hann renna í kavpp ^) via þialla. pá taka f>eir it íyrsta skeio, oc er Hugi J)ví franiarr at hann sn^z aptr í móti honum at skt’icsetida. pá mælti Utgarþa-Loki: þurfa muntu, þiálíi! at leggia þic meirr fram, ef þú skalt vinna hjknin; [en ló er þat satt at ecki hafa hér komifc þ. ir m< r’n er inér þiekia fólhvatari en sva ^). pá. taka i eir uptr annat skeic , oc lá er Hugi er kom- inn til ðkci(^í^enda: oc hann snýz aptr; þa var langt koiiskot tii píaira. pé mælíi Utgarþa -Loki, Vel þitki Hiér þit renna skeioitj en eigi trúi éc honum nú at hann vinni leikinn, en nú mun re^ma er þeir renna it 5. skeicit. þá taka þeir enn skeið; en er Hugi er kominn til skeicsenda, oc snýz aptr; oc er þialíi ei þa kominn á mitt skeioit þá segia allir at rtynt er um f enna leik, þá spyrr Utgarþa-^Loki 4i; [jt-ór Jivat þeirra í|->róUa mun vera, er hann muni

i) Jjiálbi 5. svo og ^ar scm hann nefnist sidar.

3. kíipp S, i c.intiianum.

4. en t>ó hava hér komit ecki óílióíari men^ -/*

56 CrYLFAGINNING.

yilisL birta firir þeim *), svá miklar savgur sem menn hafa ^‘gert um stórvirki liannz. þá mælti þór, at hellzt vill hann taka til at þreyía dryckio viö ein- hverH mann. Utgarpa-LQki segir at þat má vel vera, oe gengr í havllina oc kallar skuíilsvein sinn, bic’r at hann iaki vítis horn, fat er hircmenn eru vanir at drecka af; þvi næst kemr frain skutilsveina með horninu, oc fær þór í havnd. pá. mælti Ut- garþa-Loki: af horni {>essu þyckir fsá vei druckit ef í einum drjck gengr af, en sumir menn drecka af í tveim dryckium, en engi er svá htill dryckiumacr at eigi gángi af í þrimr. þórr lítr á hornit, oc sýniz ecki mikit, oc er þó heldr lángt, en hann er miöo {jyrstr: tecr at drecka oc svelgr allstórum, ochyggr at ei skal {>urfa at liíta optarr at sinni í hornit, En er hann þraut eyrindit, oc hann laut or horninu, oc sér hvat ieio dryckinum, öc htz honum svá sem allít– ill munr mun vera, at nú sé lægra i horninu en ácr; þá mælti Utgarþa-Loki : vel er druckit, oc ei til urikit ^), eigi mundac trúa, ef mér væri sagt frá, at Asaþórr mundi ei meira dryck drecka, en þó veit ec át ^íi nvant viiia drecka aí í avcrum dryck. þór svarar aungu, setr liornit á munn sér, oc hyggr nú at hann skal dreeka meira dryck, oc þreytir á drj^ckÍLuia sem Iioniim vannz íii eyrindi, oc sér enn at stikiilinii hornsins viU ecki u]v^ svá miöc sem lionuni líkar, oc er hann tóc hornit af muuni sér, lilz honii!!! nú svá sem minna haíi í-þorrit en í enu

i) Hvat iprdtt ]-nnnín iþóv? muntu vera fyrir tejm; Z7. 2) exin q: í»o tii rrlikiis lofs S.

G YLFAGINNJNG. 67

fyrra sinni, er nú gott berandi borö á horninn. þi niælti Utgarí)a-Loki: hvat er nú þórr? muntii nú ei sparaz til eins dryckiar meira, en tér niun hagr á-vera? Svá lítz mér, ef yíi skalt nú drecka af ]iorn- inu hinn þriþia dryckinn, sem þessi mun mestr ætl-. aér; en ecki muntu mega hér nn.ö oss heita svA mikill ma^r sem Æsir kalla í>ic. ef þii gcrir eigi meira af f>ér ura aíra leika, en mer litz sem urn I>enna mun vera. þá varS þórr reicr, setr hornit á munn sér, oc dreckr sem ákaíligaz lUcá hann, oc preytir sem lengzt á dryckinn *;; en er hann sá i hornit, þá haffi nú hellzt nockut munr á-fengiz: oc jþá býcr hann upp hornit, oc vill ei drecka nicira. þá mælti Utgarþa-Loki: aucsét er nú at máttr Jinn er ecki svá mikill sem vér hugfuni; cn vilUu Iraista um fleiri leika? sii má nii at ecki n-^tir þú. hér af. þórr svarar: freista má ec enn of nockura leika, en undarliga mundi mér þikkia þá er ec var hcima meo Asum^ ef þvih’kir dryckir væri svá lilJir kallaOir. En hvat leic vilit þér nú bióþa nicr? l^^á mælti Utgarþa-Loki: þat gera hér úngir sveinar, cr litit mark raun at-þickia, at hefia upp at iörþu ka\ tt minn; en eigi mundag kunna at mælaþvíhkt viþ Asa- þór, ef ec hefþa ei sét fyrr;, at þii ert niikhi in inni firir þér en ec hugþa. pyi næst hlióp fram kavSír «inn grár á hallargóifit oc helldr mikill; cn f^órr geck til, octóc hendi sinni nicr undir mician qviþ- in, oc lypti uppj en kavttrinn bangþikenginn ^) svá

i) ^annig O. S. þrytr sem lengzt at drjckum K. 2) ^annig O. S. U. háugit K,

68 GYLFAGINNINGy

SPiíi þórr retti upp havndins; en er þórr seildiz svá lángt upp sem hann m’tti lengzí, þá létti kavltrinn einum fæti, oc íær þórr ei framit benna leik. þá mælti Utgarþa-Loki. Svá fór þessi jeikr sem mik varí^^i; kavttrinn cr heiiflr mikill, en þór er lágr oe litili hiá stórmenni því scm hér er mec oss. þá mœlti þórr. Svá h’tinn sem T ér kallit mik, þá gángi nú tii einnhverr oc fáiz v^ö mic, nú em ec reicr ^). þá svarar Utgarþa-Loki, oc litaz um á beckina, 00 mælti: eigi sé ee þann mann hér inni, er ei niun litihæþi í-þyckia at fázt vio þik; oc enn mælli Ijann: siám fyi’st, kalli mér híngat kerlínguna fósrTo iiiína Elh, og fáiz þórr vic hana ef hann vill, fellt hefir hon Já mennj er mér hafa litiz ei ústerkh’gri en þórr er, því nœst géek, í havllina kerhng em gavnml: þí mælti Utgarþa-Loki at hon skal íaka fang vic^ Asa-þór. Ecki er lángfc um atgera:svá iór fa;jg Jat, at J>ví harcara er þórr knúþiz at fánginu, því faslara stóc hon; þá tok kerlíng at leita íil bragþa, oc varf þörr þá laus a lótum, oc voru þær sviptingcir allharþar, oc ei lengi áCr en þór féli á kné avcrum fæti. þá géck tilUtgar a-Loki, baC þau hætta fáng- inu, oc sagþi syá, at þórr muodi ei þuifa at bioCa fleirum mavnnum fáng a iiannz havií, var þá oc hþit á nolt. Visaþi Utgarþa-Loki þór oc þeim ítílavguin íil sælls, oc dvehaz par náttlángt í góþum fagnaþi. i 47. En at morni þegar dagaþi stendr þórr upp oc þeir felagar; klæþa sic, oc eru búnir braut at gánga: þá kom þar Utgarþa-Loki, oc lét setia þeim

1} uú er ek: em reii>r £7.

GTLFAGINNING. Sg

borc, slcoríi þ(\ ei góþan fagnat, niat oc dryck. Eii er í^eir hafa mataz, þá. snúaz þeir tii ferþar. £Jt« garþa-Lol 1 íylgir |>i ini út, gengr mej) þeim braut or borginnT, en aí skilnaþi mælti Uígarþa-Loki til þórs, oc spyrr hvernig honum J)ickir fero sín orþin? eha hvárt hann hefir hitt ríkara mann nokqvorn en slc? pörr svarar at eigi mun hann þat segia, at ei haíi. hann mikla úsæmð farit í þeirra vicskiptum, en þó •veit ec at þér munut kalla niic htinn mann íirip mér, oc unni éc því illa. pá mæhi Utgarja-Loki, Nú scal segia þcr it sanna, er þú ert útkaminn ar borginni, at ef ec lifi oc megac ráþaj^ þá skáltu alldri optarr í hana konia: oc þat veit triia mín at alldri hí íþir fA 1 hana komit, ef ec hefþa vitat áor, at þu hefþir svá nukinn krapt mec þer, oo þu hefþir sv^ nær haft oss mikilii úfæru. En siónhverfingar hefi éc gert þér, svá at fyrsta sinn, er ec fann þic á skóginum, kom ec til fundar vic ycr; oc þá er þii skyldir leysa nestbaggan. þá haíþac bundit með gresiarni *), en þú fant ei hvar upp skyldi lúka. Eri því næst laust þá mic mef hamrinum þriii havgg, oc var it fyrsta minnzt, oc var þó svá niikit afc mér mundi endaz til bana, ef á hefþi komit; en þar er þú sátt hiá havll minni setberg, oc þar sáííu ofau í þriá dali ferskej^ta oc einn diúpaztan , Bar voru hamarspor þm: setberginu brá ec íirir havggin ^ en ei sátt þú þat. Svá var oc of leikana, er þreyU- ut við hirðmenn mína> þá var þat it fyrsta erLoki gerþi; hann var miöc solltinnj oc át tíUj ea sá er

i) ^ressiánii O,

6o G YLFÁGINNING.

Logl hét Jat var villielldr oc brendi hann ei seinna slátrit en trogit. En er þiálíi í>reytti rásina vi§ t>ann er Hugi hét; ^at var hugi minn, oc var þiálfa ei vænt at þreyta skiótfæri hannz. En er þú drakt af horninu, oc fótti {>ér seint líþa; en þat veit trúa mín at |)á varo þat undr er ec munda eigi trúa at vera mætti; annarr endir hornsins var út í hafi, en Jat sáttu ei, en nú er þú kemr til siávarins, þá muntu siá raega hvern þurð ^ú heíir druckit á sæn- um: þat eru ná fiörur kallaðar. Oc enn mæltikann. Eigi þótíi mer hitt minna vera vert, er þú lyptir Lipp kettinura, oc pér satt at segia, í>á rædduz allir peir er sá, er í>ú lyptir af iörþu einum fætinum, en sá kavtir var ei sem í>ér sýndiz, þat var Mio- garpzornir, er liggr um lavndavll, oc vannz havnum varlega lengþin til at iÖrþina tæki sporðr oc havfut, oc svá lángt seildiz Jú upp at skamt var þá til himins. En Iiitt var oc mikit undr um fángit *) er þn fekz vio EUi; íirir f>ví at eingi hefir sá orí>it oc engi mun verþa^ ef svá gamall er at elli bíSr, at ei kGnii eilin öilum til fallz. Oc er nú |>at satt at segia^ at vær munum skiliaz^ oc mun þá betr hvárratveggiu handar, at þev komit ei optarr mic at hitta, ec mun enn annat sinn veria borg mína með þvílíkum vælum eha avrrum, sva at ecki valid raunut þér á Uitv íá. En er þorr Jieyrþi þessa tavlu, greip hann til l.amarsias oc bregír á lopt, en er hann skai fram roipa, þa sér liann Jar hvergi Uígarja-Loka oc þá

i^ er pú slóílt svá leingi vid ok féll eigi meirr en á kne ödrum læ batir O inní.

GYLFAGINNING, 61

suJY hann aptr til borgarinnar, oc ætlaz þá firir at brióta borgina; |>á sér hann far vavllu víþa oc fagra, en önga borg ‘). Snyr hann J>á aptr oc ferr lei§ sina, til {>ess er hann kom aptr i þrúcvánga. En þat er satt at segia, at þá hafþi hann ráþit lirir sér at leita til, ef saman mætti bera fundi þeirra Mic- garþzorms, sem síþan varj). Ná ætla éc engan kuiina f)ér sannara at segia af þessi ferö þórs.

48. þá mælti Gángleri. Almikill er firir sér Utgarja-Loki, en meö’ vælum oc fiölk^ngi ferr hana miöe, en þat má siá at hann er mikill lirir sér, at hann átti hirðmenn þá^ er mikinn máU hafa. E a hvárt heíir þórr ecki þessa hefnt? Hár svarar. E gi er þat úkunnigt, þótt ei sé írœþimenn, at póv leioretti þessa feroina er nii var sagt, oc dvaidií ecki lengi heima áí^r hann bióz svá skyndlliga til íerþarinnar, at hann hafþi ei reio oc ei hafrana oc ecki favruneyti. Géck hann út of Micgaro svá sem 42. úngr drengr, oc kom einn aptan at qveldi til iöt- uns nockurs, sá er Ymir 2) nefndr. þórr dvaldiz þar at gistíngu of nóttina. En í dagan stó§ Ymir upp, oc bióz at róaásæ til fiskiar. En þórr spralt upp, (c var skiótt búinn, oc bao at Ymir skyldi hann láta róa á sæ með sér, en Ymir segir at Ijlil licsemd mundi at honum vera, er hann var litili oc migíiienni titt ^‘oc mun þic kala, ef ec sit svá lengi oc ularliga •”*) sem ec em vanr. En þórr sagþi at hann mundi róa

i) Hér ác^h- frá p\í er l^órr fáv at draga IVIidsar^tzorrniiiB l/. 2) i’.jHiir U. QinLt^t

62 GTL^AGINNING,

mega íirir þyí frá landi, at ei var \ast hvárt hánn

mundi fyrr beiíaz at fóa utan, ocreiddiz þórr iötn-

inum svá, at þá var búit aí hann mundi Jíegar láta

hamarrinn skianha 0 honum; en hann-lét þat vic beraz,

því at hann hugtiz Í>á at rejnia aíl sití í avc^rum

sta?* Hann spur|ji Ymi hvat þeir skylldu hafa at

beitum> en Ymir bac^ hann fá sér siálían beitur. pá

sneriz þórr á braút þángat er hann sá avxnaflokk

nokqvorn, er Ymir álii: hann tóc hinn mesta uxann

er Himinbriótr ^) hél:, oc sleit a£ havfuþit, oc fór

meo til siávar. Hafþi þá Ymir útskotit nökqvanum*

þór géck á skipit, oc setíiz í auátr-rúm, tóc tvær ár-

ar oc reyri, oc þótti Ymi skriþr verþa af róori

hannz. Hýmir 3) reri i hálsinum fram, oc sóttiz

^kiótt rcorinn; sagþi þá Hymir at þeir vorukomnir

á þær vaztir, er hann var vanr at sitia, oc draga

fíata íiska: en pórr qvez viha róa myklu lengra, oc

tócu þeir enn snertiróor^ sagþi Ymir þá at þeir vorU

komnir svá lán^ út, at hætt var at sitia utar íirír

Miþgarþzormi 5 enn f>órr qvezt mundá róa eina hriþ>

oc svá geiþi hann, enn Hvmir var þá allúkátr. En

J>á er þórr lag|íi upp árarnarj greiddi hann til va5

helldr sterkian> oc ei var aungullinn minni eþa ú-

ramligreý þar let þórr koma á aungulinn avxahavf-

uþií ^ oc kastaþi firir boro oc f ór aunguliinn til

grunnz, oc er þá svá satt at segia at engu minnr

ginti þá þór Miogarþzprm , en Utgarþa-Loki hafþi

spottat þór, þá er hann hóf orminn upp á hendi

i) «kella O, 2} Himiuhrlótr 0, HíKiinrióiJr 5. r* 3) Ynur 0* S» cinlctgti

GYLFAGINNING. 65

sér. Miégarþzor^Tir gein iíir oxaíiavíiif>Jt, en aung- uílinn vá í góinion orminuoi: en er ormrinn kenadi ]fess, brá liann vié svá hart, at báþir hnefar þors skullu út á bordinu i) , en þá varö þórr reicr, oc færþiz i ásmegin; spyrndi vio svá fast, at harin lióp báþnm íofuai gögnum skipií, oc spyrndi vic grunni, dró þi orminn upp at borþi. En f>at má segia at eiigi heíir sá se£ ógurligar siónir, er ei mátti þtit siá, er þórr hvesti augun á orminn, en ormrinri stai þi neþan í mót, oc blés eitrinu. þá er sagt at iötuninn H^mir gerþiz^ iitverpr, favhiaþi oc ræddi2, er hann sá orminn, oc {>at er særinn féll út oc inn of nökqvan ^): oc í því bili er þórr greip hamarrinn, oc íærþi íi lopí; þá fálmaþi iötuninn til agnsaxinu, oc hió vao þórs af borþi 3), en ormrinn savkþizí sæinn, en þórr kastaþi hamrinum [eptir honum^ oc segia menn at hann lysti af honum havfuþit nþ grunn- inum ^), en ec hygg hitt vera þér satt at segia, at Miogarí^ zormr liíir enn, oc liggr í siá. En þór reiddi til hnefan oc setti vi5 eyra Ymi, svá at hann steyptiz íirir borc, oc sér í iliar honum ^)^ en þórr 00 til lanndz.

49* þá raælti Gángleri: hafa nokqvorr meiri tíþindi orþit meo ásunum? allmikit þrekvirki vann þórr í {>essi ferc. Hár svarar ^). Vera mun at segia 7^

i} út af hordinu O. vJd bordinu S. U»

2. feil inn kolblár 5* féll inn nockot £/.

3. á bordi O. viþ bortinu U. S. 4) hrönnutíúm Ö.

4. ok laust vij> eyra jötninum svá at hanu steyptiz at borJ)íno, ok laust af honum havfoJ>it vij) hn. . , . U.

5. Frá lifláti BaHdrs ofc för ileriaól»s til Heliar sm* U, infi^

6. Verra mun vera at «egia 5”.

64 G YLFAGINING.

írá f eini tíþinclum er meira Jjotti vert Asunum. En 45. 1 at cr upphaf fessar savgu at Baldr en gó|)a dreymdi draiima stóra oo hættliga um líf sitt Ea er lianii sagþi Asiiniau draumana. þá báru þeir sam- an ráö sin^ oc var þat gert at beioa griþa Baldri lirir allzkonar háska: oc Frigg tóc svardaga til þess at e^a^a skyldu Balldri eildr oc vatn, iárn oc allz- konar máhur, steinar, iörþin, viþirnir, sóUirnar, d^r- in, fuglarnir, oilr, ormar ^). En er þetta var gert oc vilat, \k var þat skemtun Balldrs oc Asanna at hann skylldi standa upp á |íngum, en aUir acrir skylidu sumir skióta á hann, sumir havggva til sumir beria grióii. En hvat sem at var gert sakaoi hann ecki , oc þótii þetla avllurii mikill frami. En er þetia si Loki Lauí’eyiarson, þa hkaþi honum illa er Batdr sakaci ecki. llann geck tii Fensalar til Friggiar, oc brá ser í konu hki: þá Sj^yrr Frigg, ef sú kona vissi hvat Æsir höfþuz at á fínginu. Hon vsa^þi at aliir skutu at Balldri, oc þat at hann sakaþi ecki. þá niæUi Frigg. Eigi munu vápn eþa viþir granda BaUdri; eiþa heíi ec þegit af avUum þeim, t>á spyrr konan: hafa aUir lutir eiþa unnit at eira Baldri? þa svarar Frigg. Vex viþar^teinúngr einn ilrir austan -) N’alkavU, sa er Mistilteinn kaUaor, sá þóUi mer úngr at kreíia eiðsins. því næst hvarf koiuui á braut; en Loki tóc MistiUein, sleit upp oc geck til þíngs. En Hav^r stóo utarlega í mannhríng-

inum«

ly eitiMl, orniariiix- O. fu^ilas no eitrormai’ Z/, 2^ vastan O. U.

GYLFAGINNING. » 65

inum, fvíat Iiamn var blindr; þá niælti Loti vio hann: hví sk^tr þú ecki at Baldri? Hann svarar: J)víat ec sé ei hvar Baldr er, oc {>at annat at ec em vápnlaiis. þá niælti Loki : gerþu {jó í líkíng annarra manna, oc veit Baldri særnd seni acrir menn; ec mun vísa J)ér til hvar hann stendr, skiót at honum vendi |)essum. Havðr tóc mislilteininn, oc skaut at Ealdri at tilvísun Loka: ílaug skotit í gögnum hann, oc íéll hann dauor til iarþar, oc helir þat mest óhapp verit unnit mec goJ>um oc raavnnu 11. þá er Balidr var fallinn, þá félhiz avlium Asum orctavk oc svá hendr at taka til hannz* oc sá hverr til annars, oc voru allir með einum hug til þess er unnit hafþi verkit: en engí mátti heína, þar var sva mikili griþa- staír. En þá er Æsirnir freistuþu at mæia, þá var hiU þó fyrr at grátrinn kom upp, svá at engi mátti avðrum segia meo orþunum írá sínum harmi. Enn Oþinn bar þeim mun verst þenna skaþa, sem Jiann kunni mesta skyn, liversu mikil aí’íaka oc missa As- unum var í íhiralli Balldrs. En er goþin vitkuþuz, J)á mælti Frigg oc spurþi, hverr sá væri meo Asum, 44. er eignaz vildi allar ástir henoar oc hylli, “oc vili hann riþa á helveg, oc freista ef hann fái fundit Balldr, oc bióþa Heliu útlausn, eí hon vilí láta fara Balldr, Iieim í AsgaiO. En sá er nefndr Hermóþr enn hvali sveinn Oþins, eríilþeirrar fararvar?; þá var tekinii Sleipnir hestr Oþins, oc leiddr fram, oc steig Hcrmo^r á þann hest, oc hleypti braut.

66 G YLFAGINNING.

1

En Æsirnlr töku lík Balldrs oc íluttu til sævar^ Hrínghorni Lét skip Balidurs; liann var allra skipa mesír, liann vildu go{>in framsetia, oc gera í>ar iá bálfavr Balldrs, eu skipít géck hvergi frarii. J>á TaT sent í íÖtunlieinia eptir g^gi |)eirri er Hyrrockin ^) iiét: en er lion koni, oc reiö vargi, oc hafþi havgg- orm at taumum; Jíá lióp hún af hestinum, en O^– inn kallafíi til berserki fióra at gæía hestzins, oc fengu f»eir ei haldit nema þeir feildi hann, þá gécfc Hyrrockin á framstafn navkqvans, oc hralt fram í fyrsta viÝbragþi, svá at elldr hraut orhlunnunum oc lavnd avll skulfu. þá var þórrreicr oc greip hamarr- inn, oc mundi |>á brióta havfut hennar, áör en goþin avil bácu henni frijíar. þá var borit út á skipit l/ic Balldrs, oc er 5>at sá kona hannzNanna Neps dtíttir, |)á sprack hon af harmi oc tló, var hon borin á bálil, oc slegrt í elldi; |)á stó5 þórr ut, oc vígþi báiit meo Miölhii, en -firir fótum hannz rann dvergr nockurr, sá er Litr neíhdr^ en J>órr spyrndi fæti sínum á Iiann, oc hratt honum í eldinn, oc brana hann. En þessa brennu sótti marg«koHar þiéo, fyrst at segia frá Oí^ni, at^meo hotium íér Frigg oc val- kyriur oc hrafnar hannz, en Freyr ók i kerru meo gelti þeim er Gullinbursti heitir eþa Slicrugtanni ^), en Heimdallr reio hesti |>eim er Gulltoppr heitir, en Freyia kavttum sínum. þar kömr -ec mikit lólc Hrimí>ursa oc Bergrisar. 0|>inn Iag|>i á bálit gullring þann er Draupnir heitir , honum fylgþi síþan sá náltúra, at hina níundu hveria nótt drupu af honum

i) Hyrrokin O. U. Hyrokin iS, a) Sligrutanai U*

i

■I GYLFAGINNING. 67

8 gtillríngar iafnhavfgir. Hestr Balldrs var ieiddr á bálit meo avUu reÍQÍ.

En I>at er at segia frá Hermó|)i, at hann reio níu nætr davckva dala oc diápa, svá at hann sá ecki, íyrr en hann koni til árinnar Giallar, [oc reiö á giallarbrúna. Hon er þavkt lysigulli ^). Móí^guðr er neJTid mær sú er gæíir bráarinnar, hon spurþi hann at nafni eþa ætt, oc sagþi at hinn fyrra dag ri|)U um brána 5 iylki dauþra manna ^),” en eigi dynr brúin minnr ^) undir einum þér, 03 ei hefir þú lít dauþra manna: hví rior þá hér á helveg? Hann svarar; at ec skal ríoa til Heliar at leita Balldrs, eþa hvárt heíir þu nakqvat sét Balldr á helvegi? En hon sagþi at Balldr hafþi þar riþit um giailar- brú ‘’en nior oc norcr Hggr helvegr. þá reiö Her- móþr þar til er hann kom at heJgrindum; þá sié iiann af hestinum oc gyroi hann íast, steig upp oc keyrþi hann sporum, en hestrinn hlióp svá hart iíir grindina, at hann kom hvergi nær. þá reio Her- móor heim til hallarinnar, oc steig af hesti, géck iim í havllina 5 sá þar sitia í avndugi Balldr bró|>ur sinn, oc dvaldiz Hermóor þar um nóttina. En at raorni þá beiddiz Hermóþr af Heliu, at Balídr skylldi ríþa heim meo honum, oc sagþi hversu mikill grátr var meo Asum. En Hel sagþi, at þat skyildi svá reyna, hvártBaldr var svá ^stsæll sem sagt er “oc ef allir lutir i heiminum kykvir oc dauþir gráta haiin; þá skal hann fara til Asa aptr, en haldaz með Heliu

1. oc á gullí hladna brt’i [/. l) rei^þ Ealldr ht:r iBed 5oo manna Í7.
2. l^anaig O, U, S. iafnmJöc /C

68 GYLFAGINNING.

eí nakqyarr mælir vio, eW vill ei gráta.^ þá stóo Hermóþr npp, en Baldr leiþir liaiin út orhavllinni, oc lóc i^.diiginn Draupni, oc sendi 0?ni tii minia, en Nanna scndi Frii^^ ripli ^) oc enn fleiri giafar, FuUo fíngrgull, pá. reio Herraóur aptr leic sína, oc kom i Asgarð, oc sag|>i avll tíj)indi þau er liann hafjþi sét oc heyrt.

því næst sendu Æsir um allan heim erindreka , 40. at bicia at Balldr væri grátinn or hehu, allir gerþu þat: irienniniir oc kykvendin oc iörþin oc steinarnir oc tré 00 allr máhiir; svá sem þii munt sét hafa at þessir Juíir gráta, þá er þeir koma or frosti oc í hila. pá er sendimenn fóru heim, oc höfþu vel rekit sín e^^rindi; finna þeir í helli nokqvorum, hvar gýgr sat^ hpn neíndiz Jþavck^); Jþeir bioia hana graía Baldr or helia, hon svarar:

þavck Kuui gráta kyks né dauís [aauðta éc

turrum tárum kalls sonar ^);

Baldrs bálfarar: lialdi ^) Hel í>ví er heíir!

[En þess getamenn, at þar hafi verit Loki Laufey- iar son, er ílest heíir íllt gert met Asum.

50. pá. mælti Gángleri. Allmiklu kom Leki á leið, er hann olli íyrst þvi er Baldr var veginn, oc svti því er hann varþ ei leystr frá heliu, eþa. hvárt varþ Jionom þessa nakqvat hefnt? Hár svarar: goldit var hoiium þeíia svá at hann mun lengi kennaz. þá
51. ^’^^ g’-iÞií^ voru ori>in honum svá rei^ sem von var, hlJóp hann á braut ^), oc fal sic í fialli nokqvoro;

i) niiili S. Fdlld U. 2) þavkt U. pöckt S.

3. pannig O. kíilklsonai’ K. en U, sLeppir úti pessu frÚ merklnu.

4. pannio O. U. IvÆ K.

5. pai’ var Lokí rauHar, pá ergoI)in visso J>at voru paureid Loka i7.

gylfJginning: 69

gerfi þar hús oc 4 dyrr, at hann mátti siá ör hús- inu í allar áttir. En opt um daga brá hann sér í laxhki, oc falz f>á |>ar sem heitir Franángrs fors, J>á hugsaþi hann íirir sér, hveria yæl Æsir niundu til finna, at taka hann í forsinum. En er hann sat i húsinu tóc hann iin oc garn, oc reio i mös- qva i) svá sem net er síj)an, en eldr brann íirir honum. pá. sá hann at Æ>sir áttu skamt til hannz, oc hafþi Of^inn sét or Hliþskiálfinni hvar hannvai’: hann hiióp þegar upp oc út í ána, oc kastaþi net- inu frani á eldmn. En er Æsir koma lil liússiiiSj þá géck sá fyrstinn, er allra var vitraztr er Kvásir heitir: oc er hann sá á eldinum favlskann er neíil iiafþi brunnit, tá skildi hann at bat mundi væl vera íii at taka fiska, oc sagbi Asunum. t>ví næst tóku þc\v oc gerþu sér net, eptir því sem þeir sá á favlska, at Loki hafþi gert; oc er búit var neíit, tá fara Æsir til árinnar, og kasta neti í forsinn, hellt þórr enda avcrum ^), oc avðrum héldu allir Æsir, oc dro^u netit. En Loki fór lirir, oc legz nicr i milli steina tveggia, drógu þeir netit ifir hann, oc kenndu at kykt var firir. Oc fara i annat sinn upp til forsin>} oc kasta út netinu, oc binda vio sva þúngt at ei skyli undir mega íara. Ferr þá Loki firir netinu; en er hann sér at skamt var til sævar, þá lileypr hann upp ifir þinulinn, oc rennir upp í íqrsinn. Nú sá Æsirnir hvar hann fór: fara enn upp til forsins, oc

i) tok hann Hngarn o\ reid i rækna 0. ræksna S. 2) ödrura netz]ialsi £/»

70 GYLFAGINNING.

gkipta ]í]þinu i tvá staa, en þ6rr vecr í)á eptir miSrí ánni, oc fara &vá til sævar. En er Laki sér tvá kosti: var þat lífsháski at hlaupa á sæinn, en hitt var annar at hlanpa enn ijGr netit: oc þat gerþi hann, hlióp sem snaraz iíir netþinulinn. þórr greip eptir honuoi^ oc tóc úm hann^ oc rendi hann i hendi honum, sváatstac ar nai ^) höndin vio sporþin, oo er

47. íifir þá savk laxinn aptrmiór. Nú var Loki tek- inn gi’iþalaiis, oc farit meO hanii i helli nokqvorn. pi tóku feir friár hellur oc settu á egg 2)^ oc lustu rauf á heliunni hve^TÍ, þá voru teknir synir Loka Yali oc Nari 3) eþa NaTlj; brugþu Æsir Vala í vargs likí-, oc reif hann Naría hroþur sinn: þá tóku Æsir þaiiiia hdnnzj oc bundu Loka nieS yEr þá þriá sleinaj f^mn undir herþL;m^ annar undir lendum, þrioi -^’^’^ !;i;esbóiiini, oc ur’ u tau bavnd at iárni. þá toc Sl.a^í eiliorm o€ festi upp iíir hann svá at eitrit sL kli drii pa or orminum i andlit honum: en Sigyn koiia lianijz síendr hiá honum, o€ heldr möndlaugu undir eilidropa; en þá er íuil er mundlaugin, þá gengr lion oc slær út eiírinu ^ en mec an dfýpr eitrit í andlit honum, þá kippiz hana sva hart við, at iörþ avll skelfr, þaí kallit þér landskiáifta. þar hggr hann í bavndum íii ragnaravckurs.

48. pé mælti Gángleri ^). Hver tíþindi eru at se^^ia í’ri uin ragnaravckr? bess hefi éc eigi fyrr

4B; heyrt geiit. Hár svarar. Mikil tiþindi eru þagan

i) n:!m O. ^ eníía í/. 5) Nárl 5.

4} Frá íimbuh-eti-1 ok Ra»naravkn í/.

[GYLFAGINNJNG. 71

át segia oe niQrg: fau en fyrstu at veír sá kemr er kallaor er fimbulvetr; þá driír snær or aviium ©ettura, frost eru þá mikil, ac vindar hvassir, ecki n^tr sólar, þeir vetr fara þrír saman, oc ecki sumar milli. En áor gánga svá aðrir þrír vetr^ at þá eru ura alla veröld orostur miklar. þá drepaz hræ^r íirir igirni sakar, oc engi J^yrmir favSr e|>a syni í mann- drápum oc sifiasiiti. Svá segir i Völuspá.

Bræér munii beriaz hórdómr mikilj,

oc at bavnum ver]þaz ‘) skeggiöild ‘) skálraöld,

munu systr úngar *\ skiidir klofnir,

sifium spilía: vindavM vargöld

hart er me^ bavldum, áer*”*) veröld stcypiz.

þá verþr þa.t er mikil tif indi {>ickia, aí úlfrinn gleypir sólina, oc þickir mönnum þat mikit mein: Já tekr annar úlfrinn túnglit, oc gerir sá oc mikit úgagn: stiörnurnar hverfa af himninum. þá er oc Jat til tíþinda, at svá skelfr iorð avU ©c biörg> at viþir losna or iörþu upp, en biörgin hrynia, en fiötrar allir oc bavnd brotna oc shtna: þá verþr Fenris-úlfr laus: þá geysiz hafit á lavndin, firir því at þá snyz Miþgarþzormr í iatunmóo , oc sækir npp á landit: þá verþr oc þat at Naglfar ^) losnar, skipþat er svá heitir, þat er gert aí nöghim dauðra raanna; oc er þat firir því varnanar vcrt, ef maðrdeyrmeö. óskornum nöglum, at sá mabr eykr mikit eíni til skipsins Naglfars, er goþin oc menn vildi seint at gert yrþi; en í þessum sæfargáng fl^tr Naglfarj

1. veída O. V. 2) hínar systrúngar* 5) Skeggölld S.

2. undz U, 5) Naglfari S. NaglFarae U.

72 GYLFJGÍNNING.

Hryrar heitir iötun er st^rir Naglfara, Fenris-úlfr ferr meo gapanda munn, oc er liinn efri kiöptr vÍQ himni, en hinn neori vio iörþu, gapa mundi hann meira ef riim væri til^ eldar brenna or augum hannz OG nösum. Miogar|)z-ormr blæss syáeitrinu, at hami dreiíir lopt avll oc lög, ©c er hann aliógurligr, oc er hann á aora hiib úlíinum. I fessum gn^ klofnar hiraininn, oc ríþa þaoan Muspellz synir; Surtr nðr fyrst, oc íirir honum oc eptir bæþi elár brennandi; sverþ hannz er gott miöc, af því skín biartara, en af sólu, en er þeir ríþa Bifravst, þá brotnar hon sem fyrr er sagt, Muspellz megir sækia fram á þíng- VÖU er Vígricr heitir ^), þar kemr oc þá Fenris-úlfr oc Miðgar5z«ormr, þar er oc þá Loki kominn oc Hrymr oc meO honum allir Hrímþursar, en Loka fylgia allir Heliar sinnar, en Maspellz synir hafa einir sér ^) fyikmg, er sá biört miöc. Völlrinn Víg- riðr 3) er loo rasía víor á hvern veg.

En er þessi tiþindi verþa, þá stendr upp Heim- dallr, oc blæs ákafiega í Giallarhorn, oc vekr upp avll gujin, oc eiga þau þíng saman. þá nðr Oþin til Mímis brunnz, oc tekr ráo af Mími -íirir sér oc sínu liþi, þá skeífr askr Yggdrasils, oc engi lutr er þá óiialaus á himni eþa iÖrþu. Æisir hervæþa sik, oc allir einheriar, oc sækia fram á völluna: ríþrfyrstr Oþinn meo gullhiálm oc fagra bryniu oc geir sinn, er Gángair ^) heitirj stefnir hann móti Fenris-úlf,

i) ri|>a á vöílmn VJgriþin [/. 2) pannig O. U. yfir ser K. S, 5) Vigrii>inn {/, 4} ‘þanní^ 0. Ú, cn K. og S. hafa Gugnir.

gylfaginnjng: rj^

m f)órr fram á aora hlio honum, oc má hann eckí liiga hoimm; því at hann hefir fullt fáng at beriaz io Mk gar|)zorm. Freyr berst móti SLirti, oc vercr iiarðr samgangr ?or Freyr fellr, þat verþr hannz bani er hann missir þess hinnz gófja sverþs, er hann ‘gaf Skirni. pá er oc laus orfin hundrinn Garmr, er bundinn er firir Gnípa helli ^), hann er hit mesta forat, hann á víg móíi T7; oc verbr hvárr avöruiu at skaca. þórr berr banaoro af Mi?garf)zormi, oc stsgr þaöan braut níu fet; þá. fellr hann dauþr til iarþar firir eitri því, er ormrinn blæss á hann. Ulír- inn glvypir Oþinn, verþr |at hannz bani: en þegar eptir sn^z fratn Vi{>ar, oc stígr öörum fæti í necra kej^pt úlfsins, á feim fæti hefir hann þann skó, er allan aldr hefir verit ti^-samnat, þat eru biórar, þeir er menn sniþa or skóm sfnum firir tám eþa Jiæl, því skal þeim biórum brautkasta sá macr, er at því vill hyggia, at koma Asunum at li^ i; annari hendi tekr hann enn efra keypt úlfsins, oc rífr sundr gin hannz, oc verþr þat úlfsins bani. Loki á orosín við Heimdall, oc verþr hvárr annars bani. því næsfc sl^ngr Surtr eldi yfir iörþina, oc brennir allan heim. Svá er sagt í Völuspá.

Ilátt blæss Heimdallr askr stanclandi ,

horn er á lopti, ymr it aldna tre,

mælir Otinn en iöLan losnar ^).

xit Míms =*) Iiavfut: Hvat er met Asnm?

skelfr Yggdrasils livat er mei Alfum ^)?

1. Gnipalundí U. 2) Mi’tnis U, 5) Æsir eru á ^Þi’ngi C^.”
2. hvat med Asynium? £(,

ji.

aYLFjiGINNlN^Í

[ymr allr Jötunheimr, Æsir ‘ro á Þíngi ‘), stynia dvergar firir steindurum vegbergs ^) vísir. VituS ér ena eta. hvat?

Hrymr ecr austa% hefiz lind firir; snýz Jórmungandr í iötun-móí>i> ormr knýr unnir, en ari hlackar ^), slítr nái Niéfavlr *); Naglfar losnar.

Kiöll ferr austan koma munu Muspella of lavg l^Þir en Loki stýrir l>ar ‘ro fíft-megir met Freka allir 3^eim er bróÞir Býleiz 1 favr.

Surtr ferr sunnan • inet> sviga leivi ^) skínn aE sverí>i sól valtíva: griótbiörg gnata en gífr rata ,

tro;&a halir helveg^ en himinn klofnar* 1

pá kömr Hlínar harmr annar fram,:, er 0>in ferr vi^ úlf vegaj en baHÍ Belia biartr at Surti: l>ar mun Friggiar falla ángan.

Gcngr O^ins son

viS úlf vega,

VíÞarr of veg ^)

at vald^ri^

lætr hann megi hveírimgs

mund of standa hiorr til hiarta;

í>á er hefnt favl>r. Gengr inn mærí

mögr Hló^yniar

neppr af ^) napri

níés. óqviSnum,

er af mójþi drepr

Miégaréz veorr;

munu halir allir

heimstöi ^) rypía;’ Sól mun sortna

savckr fold i mar

i) sl. U. cn O. hefir gr\yv fyrlr ymr.

2. ‘^an’^ig O. S. veg^bergs K. en U. felLir út ^essa Itn-u-,

3. ^ann’in 0. avrn num hlacka K, 5”,

4. nldfölu S. 3) lævi O.

5. vídr of veg O. Vídár um veg 5. 7) nepr at K. S.

6. Jieimsceid K, S. sem ‘pykist meiníngarlauit. Annars setia K. S. pessar tvcer sídustu Línur fyrst i pessum visuhelmíngi i þannig trubiast samkeingid^ h&fi eg pví umhrsytt r’ódinni ep Voluipa. l^esiar ó vísur fcLL’ir U. út.

GYLFAGINNINS, ^5

IiTerfa af hím.ní oc aldrnarí^

heil>ar *) stiörnur/ leikr hár hiti

geisar eimi vi^ himin siálfani\

Hér segir enn sva ^);.

yígri^r heitir völlr, hundrat rast^-

er finnaz vígi at hann er á hverian veg;

Surtr oc en svasu gop : si er peim röllr vítaér.

52. þá mælti Gángleri. Hvat verþr þá eptfr,- er brendr er himin oc iöro, oc heimr allr, oc daiio goþin avl) oc alíir einheriar ©c allt mannfólk? oe hafit þér áSr sagt, at hverr maí>r skal lifa í nokqvor– um heimi mn allar alldir. þá svarar Hár. Margar ^9* eru þá vistir góþar oc margar illar: bazt er þá at vera [á Gimle ^) á hirani; oc allgott er til góþs dryckiar þeim er þat þikkir gaman í ^eim sal er Brímir heitir, hann stendr oc áiiimni ‘’); sá er oc góþr salr er stendr á Níþafiölium giör af raiiþu gulii^ sá heitir Sindri; í fessum savlum skulo byggia góþii menn oc siþlátir. A nástravndum er mikill salr oc iUr, oc horfa norðr dyr, hann er oc ofinn allr orma hryggium [sem vandarhás ^); en ormahavfiit avl! vitu inn í húsit, oc blása eitri, svá at eptir sabiuíii renna eitrár, oc vaþa þær ár eiorofar oc morovarg- ar, svá sem hér segir ^)»

Séil veit ec standa falía eitrJropar

sóla fiarri inn of lióra;

ná sliavndu a, sá cr Lindin salr

iiovér horfa dyrr: arma hryggiura.

3. heidnin O. 2) Vafþróíln. i3. e;r peita erindl fdlír U, úi

4. fdl’r O. ut. á Gimli rneþr Surti l/.

5. sieudr á ölíólni O. ok gott er til dryctia í Brirale Uy b) /eUh 0. útj ivo og U, 6). í Veluspá..

76 GYLFAGINNING,

Skulii I^ar vaí>a jaenn meinsvara.

l>iinga strauma oc mor^vargar.

En í Hvergelmi er verst *):

tar qvelr Ní^havggr

Mii framgengna.

^3. þá mælti Gángleri. Hvárt lifa nokqvorr gopin J)á? eþa er þá nokqvorr iör§ epa liimin? Hár svarar. Uppsk^tr iörþHnni þi or sænum, oc er pá græn oc favgr, vaxa J>á acrar ósánir. Víþarr oc Vali lifa, svá at eigi heíir særin oc Surta logi -) grandat þeim , oc byggia þeir á Ipa- velli ^j, þar sem fyrr var Asgarcr. Oc jar koma þi synir þórs: Móþi oc Magni, oc haía þar Miöllni. J)ví næst koma {íeir Balldr oc Havör frá Heliar: setiajs þá allir samt oc talaz viþ,, oc minnaz á rún- ar ^) sínar^ oc ræþa of tíþindi þau er fyrrum höffju verit, oc Mif>gar|3Zorm, oc um Fenris-úlf: þá íinna f)eir í grasinu guUtavflur Jjær, er Æsirnir höfþu átt. Sva er sagt ^). ^

Víl>arr oc Vali Mo-^i ^) oc Magni

byggia ve goí»a skulo Miölni hafa

l>á er sortnar Surtalogi: Víngiiis at Vígtroti ^J,

[En þar sem heitir Hoddmímis-hollt leynaz menn tveir í Surta loga er svá heita: Líf oc Leifþrasir, oc hafa morgindavggvar firir mat. Enafjþessum mavnn-

1. allra vest S. ‘pyklst skrifarlnn hafá ætlad mei^ ^essu ordi ad göra tvter hendíngar úr pví^ tiL ad fylla upp erindidi en ^ad cru raunar h’ofundarins ord og ekki skáLdsins.

2^ Svartalogi U, .3) Eii^avelli U. 4) raunir S.

í)) Vafjþrúd. 5i. 6) Ipannig O. U. Megi K. S:

7. Vignigs synir at w^xoYi U, Visuis hafa at VjsÍTote S,

GYLFAGINNING. 77

; iim kemr svá mikil kynslóö at byggviz beinir allr;^ svá sem hér segir ^).

Líf oc Leifþiasir inorgin-davggYar

en pau leyr»az Tiiunu í>au er at mat Iiafa,

í hollti Hoddiiiírnis: en l>al>an af alldir alaz “)

Oc hitt mun fér undarligt pyckia, er sólin heíir getit dóttur eigi ófegri en hon er, oc ferr sú ^i stigu mófur sinnar, seni hér segir ^j:

Eina dóttur sú skal rií’a,

berr Alfravl>ull er regin de^^ia,

é.tr hana fenrir fari: naól>ur brautir niær.

{^En nú ef þú kannt lengra fram at spyria; þá veit ec ei hvaþan þér kemr þat; íirir þyi at öngaii mann heyrþa éc lengra segia fram aldaríarit , oc nióttu nú sem þú namt ^),

54« Þ’VÍ næst heyrþi Gángleri d^aii mikla hvei u veg frá sér, oc leit lit á hliþ sér: oc þá er hanii

I 5 séz meirr um, þá stendr hann úti á sleíUim velli, sér þá önga havll oe önga borg, Gengr liaim þa leio sína braut, oc kemr heim í riki silt, oc segir þau tíþindi er hann liefir sét oc heyrl;, oc epUr honum sagþi hverr matr avírum þessar savgur ^j.

1. en í h©ldí Mímis leynaz meyíar í Svarta loga U. Erlnd’c jjnnst i Vaf^r. 45.

2. Líf ok lífpræser er par leynaz nieyiar í Mímis liollcii-, morgin- döggva pær ok par iim alldr alaz U.

3. Vaí]3r. 47. 5) þi’íí// síeppir U.

4. ^emt álykiun fyrita köfundarins og eptirmálann drc^r U, san- an í c’itt^ oa kcmst svo ad ordl: Nú er G. lieyrir {reltH, ^pá ^/ei\i;>r gnyr BTÍkiIl^ ok er liann á s]cí.lum velli. Or. er Æsirnír heyra J)etía sa^t, gáíii peirr sér J>essi nÖfu AsannðT at þá ei’ láugar stundir ii^i efafiiz menn ecki at allir væri eiiiir peir Æsir er nú var írá s;igt ok Jjessir Æ’iJr er nú -voru, ok vur Avko-þörr kall- adr Asa-]3órr.

7S í^YLFAG INNIN G]

EPTIRMALr

I^n Æslr setiaz þá á tal oc ráþa ráþum smumj oc niinnaz á I>€ssar frásagnir allar, er honum Toru sag’þar, oc g^fa nöfn {j^ssí hln savmu er áðt eru íiefnd mavnnum oc stavþum þeim er þar voru ; til þess at þá er lángar stundír liþl, atmeonskyldu eeki ifaz í at aller væri einir þelr Æsir er nú var frásagt oc þesslr, er þá voru þau isavmu navfn gefin. J>ar

var t>á ^) þóxr kallaðr,” oc er sá Asa-J>órr,^

hinn gamli &á er Oku-þórr, oc honum eru kend þau ■stórvirki er Ector gerþi í Tróio. En þat hyggia mena at Tyrkir hafi sagt frá Ulyxes, oc hafi þeir hann kallat Loka, þvíat Tyrkir voru hannz hinir mestu lívinir.

i) Hinar lcsa Tpetta saman var |>á “þórr iallal>r, sem ef eckert rantadi’, pd verár maár ad undinkilia einhyer €dr annad ^riUkt fyrirnafn.

BRAGARÆDURO^

155. xLinn ma§r er nefndr Ægir ef>a Hiér, hann 5^ bió í ey þeirri er nú er kavllut Hlés-ey, hann var miöc fiolkunnigr. Hann gerþi fer§ sína til Asgarðzj en er Æsir vissu fero hannz, var honum fagnat vel, . oc Bó margir lutir meo siónhverfíngum ^): oc um qveldit er drecka skyldi, Já lét Ofiiin bera inn í havllina sver|), oc yoru svá biört at þar af l^sti, oc var ecki haft liós annat me|)an viö dryekiu var setit, þá géngu Æsir at gildi sinu, oc settuz í hásæti 12 Æsir, Jeir er dómendr skyldu vera, oc svá voru nefndir: þór, NjörOr, Freyr, TVr, Fleimdallr, Bragi, yijþarr, Vali, Ullr, Hænir, Forseti. Siikt saina Asynior: Frigg, Freya, Gefiun, Iþunn, Gerþr, Sigun, Fulla, Nanna. Ægi þótti gavfugligt þar um at siázj yeggÞili avU voru þar tiöldut meo lavgrum skiöldum

.0 ^* ^’ ^S ^’ hafa hir <inga eLmenna fyrhiögn. S. hefir: Bragalygi, en St. Jridle Partur kallaz Braga-Rædur /tj. w. C* St. -er ncfnil. Formalinn fyrsti partr 4n GyLfaginning annar”}. jþar- ámóti hefir [/. her sérLiga fyrirtógn fyrir fyrstu grein nfl. Frá ^eimbopi (Asanna at -Ægi). En grcinin sjaLf cr Ur mikid *tytt, og hiiódar svo: pessir Æsir l>ágo heimbo]p at Ægl í Hlðsey. Aþr hafþi Ojþinn honum heimboþit. Um qvelldit lét Oíjinn bera sverd í hÖUina, oL lysti Jþaraf sem logum biörtum. jþór Vdr tar, Niörí)r, Freyr, Tyr, Heimdallr, Eragi, Vítnrr, Vali, Ulir, Hænir, Forseti, Loki. Asynior sh’kar, Frigg, Freyia, Gehoa , Ijþunn, Gertur,, Sigun, Scolla (i ad vera Fulia), Nauna. Bragí Æsegir gi frá mörgum tx’tiadum. / nxstu dezmis’ógu er einnin ord- atUt^ekíd mikid stytt, en ^ó <r innihaláid 4ama sem i K. og O.

2} fiölkyngi 0.

8o BRAGARÆDUR.

‘þaT var oc áfenginn ^) miöcr, oc mioc druckit, Næsti ma?r Ægi sat Bragi, oc áttuz “þeir vic dryck- iu oc orþaskipti: sagþi Bragi Ægi frá mörgum tiþind- unij Jpeim er Æsir höf|)U átt ^).

56. Hann hóf þar frásavgn at f>rír Æsir fóru 5]. beiínan Oþinn oc Loki oc Hænir, oc fóru um fiöll oc e\í|}imerkr, oc var íllt til matar, En er þeir koma ofan í dal nakqvarn, siá þeir oxna flock, oc taka einn uxan, oc snúa til seyþis. En er þeir hyggia at so^it mmi vera, raafa þeir seyþinn, oc var ecki so|>-> it: oc í annat sinn er þeir rauía söþinn, þá erslund var liþiii, 00 var ecki soþit; mæla þeir þá sín á milli hvciÍLi þetta mun gegna. þá heyra þeir mál í eikina upp yíir sic, at sá er þar sat qvaz ráþa því er eigi soþnaoi á seyþinum: þeir litu til, oc sat þar aviii oc ei h’till. þá mælti avrninn: vilií þér gei’a mér fylii mína af oxanum, þá mun soþna á seybinum. þeir iáta því: þá lætr hann sigaz or tiénu , oc seíz á seyþinn , oc leggr upp þegar it fyrsta lær oxans tvö oc bápa bógana. þá varc Loki reicr, oc greip upp mikla staung, oc reiþir af avllu aíli, oc rckr á kroppin erainum: Avrninn bregz við havggit oc íl^‘g^’ ^ipPí [þá var favst staungin við kropp arnar- iiiRz, oc hendr Loka vio annan enda ^j. Avrninn ílygr luut, svá at fætr Loka taka nicr ^) griótit oc

urþir

1. áfein^’.ir .9. 2) íA’hfil’z O.

5} l-á var í’ö&t liöndiii vid stöngina, en annar endir vicl bak arn-

ÍM-ÍUS O.

4} vid S. nii ri v-ij* U. ,

BRAGARÆDUR, 8i

urþir oc vipu: Iiendr hannz hyggr hann at slitna inuni or avxlum. Hann kallar oc biCr alíþaríliga avrn- inn friþar; en hann segir at Loki skal aldri Isius verþa, nenia hann veiíi honum svardaga, at koma Iþim/íí i’it of Asgarþ meö epli sín: en Loki vill þat; verþr hann þá lauss, oc ferr til lagsnianna sintia, oc er ei at sinni sögö fleiri tíþindi uni þeirra fesð, ácr þeir koma heim. En at áqveþiiHii slundu ^) teygir Loki Iþunni út um Asgarþ í skog nokqvorn, oc segir at hann helir fundit epli þau er henni munu gripir í-þiekia: oc bao at hon skal hafa mtð sér síii epli; oc bera saman oc hin. pá. keíur þar piazi iöUin í arnarhaiii, oc tekr Iþunni oc ílýgr braut niec, [oc helir heim ^) til búss síns. [En Æsir urþu iila 52. vio hvarf iLunnar, oc gerþuz þeir br.ítt hárir oc gamlir. þá áttu þeir þíng, oc spyrr hverr annan hvat síþarst vissi til I^unnar ?); en þat var set siþarst, at hon géck út or ásgarþi meO Laka. pi var Loki tekinn oc færcr á þmgit, oc var honiiia heitit bana eþa píslum; en er hann varþ ræddr, þá qvaz hann mundu sækia eplir Jþunni í lötunheima, ef Freyia yili liá honum valshams er hon á. Oc er hann íær valshammn, ílýgr hann nor?r í löluniieima, oc komr einn dag til þiaza iötuns: var hann róinn á sæ, en Iþunn var ein heima. Brá Loki iienni í hnotar iiki, oc hafþi

8

1. steíuu 0.

2. oc í þrymheini O. Iieim i þrymlicim 5. í prúþheim £/.

3. Æúi- gtrtuz æírir miok, ok spur^u hvar lyunii væri í/»

83 bragarædur:

í klóm ser, oc ílýgr seín mest. En er þiazi kom heim oc saknar Ifíunnar; tekr liann arnarhaminn, oc frygr eplir Loka, oc dró anisiig í ílugnum. En er Æsirnir sá er vahinn ílaug með hnotina, oc hvar avrninn ilaug; þá gengu peir át líndir Asgarv., öc báru þann~ 3g byrþar af lokarspánum, Oc f>á er valrinn ílaug inn of borgina, lét hallö Ikllas nicr við börgar- vegginn, þá slógu Æsirnir eldí i lokarspánu, ea avríiinn niálti ei stavova sik, er hann misti valsins: löust f>á eldinum i íiþri arnarins, oc tóc |>á af ílug- inn. þá voru Æsirnir nær oc drapu |>ia;5a iötuit liiir innan Asgrindur, oc er þat víg allfrægt. En 53. £ka]^i dóllir þiaza iötuns 4óc hiáím oc bryniu oc avU hervápH, oc ferr til Asgar|)Z, at heína favþur sms; en Æsír buþu henni sætt oc ylirbætr: oc hit fyrsta at hon skal kiósa sér mann af Asum, oc kiósa at fóíom, oc siá ecki íleira af. þá sá hon eins mannz fætr forkunnar iagra, oc mælti: penna k^’s ec ; látt miin lióU á Balldri. En |)at var Njörcr or Nóatún- iini. f>at hafþi hon oc í sælíargeio sinni, at Æsir skyldu þat gera, er hoii hugþi at þeir skyldu eigi mega^ at hlæia. hana : þá gerþi Loki þat , at hann baít [um skegg ,g€Ítar nokqvórrar, oc aucrum enda inn hreíiar sér ^)^ oc letu J>au ýmsi eptir ^), oc skrækti hvávtveggia viö háii; pá lét Lökifalláz í kné Skaþa, oc þi hló hon: var |>á giör sæít af Asanna hendi VÍO iiana. Svá er sagt at Oþinn gerþi þat til yfir- hóia 3) við háíia, at haisn tóc augíi |piaza oc kastaj)i

j) ser geit.Txskegg undir hTfe^^krnar Z7.

a) iy«ir 0, 5; xmhóu (?, íavt>r-bóta £-’,

BRAGARÆDUK. 85

upp á himin, oc gerþi af sliöi^nur tvœr. pi mælii Ægir: Mikill þycki mér þiazi íirir sev Iiafa verit, e^a. hvers kyns var hann? Bragi svarar: Avivaldi 54* hét fa^ir hannz, oc merki munu þér at-|^ickia, e£ ec segi ‘ber ífá honum. Hann var miöc gullauCigr, en er hann dó, oc synir hannz skjldu skipla arfi; I)á havfþu þeir mæiíng at gullinu cr J^eir skiptu; at hverr skykli íaka munnfyili sína, oo allir iafii marg- ar. Einn þeirra var þiazi, anuar íþi, þriþi Gángr. En í>at höfum vær orftak nú mcðoás, at kalla gullit inunntal cessa iotna: en vcv íelum í ránuui eþa í skáldskap svá, at vér kavllam þaí: mal tþa Orðíac eþa tal þessa iÖtna. þá mælíi Ægir: þat picki mér Tcra vel fólgit i rúnum. [Oc enn mælíi Ægir H.

57. Hvaþan af heílr haíli: sií íbrótt, er þcr kallit Go. Skáldskap? Bragi svarar: þat voru iippbör íil þess, at guþin höfþu ósæLt viþ. Bat ^xAk er Yanir Jicila, «n þeir iavgþu meþ sér friþsíeíiui, oc seíUi griþ á þá lund, at þeir gengu hvarirtveggiii lil cins kcrs, oc spýtíu í hrdka sínum: cii aí skilnaþi þá tóku goþin oc viidu ei láta týnaz þat griþamark, oc sköp- uöu þaror raann, sá lieilir Kvúúr. Hann er sva ’ vitr, at engi spyrr hann þeirra luta cr cigi kann hann orlausn; oc hann Utv vi.a inn heim at kenna mavnniim fræþi, oc þí er i^ann kom at heiraboþi til dverga nokqvorra Fialars oc Galars, þá kavlliiþu. þeir Juann meO ser á einmæ-1;, 00 drápu hann, Jétu renna blóö liannz i tvav kcr oc cinn keíil, ocJieitir

1. O. sleypir úti -pcssu, U. hcfir hcr UUga og hclmskjiga fyf’'^

84 BRAGARÆDUJR,

sá Ocrærir ‘), en kerin liétu Són oc Bocn: jþeir blendu hunángi vib blócit, oc varo þar af miöcr sá, er hverr er af-dreckr verþr skáld eþa fræþamacr ^). Dvergarnir sögþu Asinn at Kvásir hefþi kafnat í luaiinviLi, ^rir því at engi var þar svá fróþr , at spyiia kynni hann fróþleiks.

þá buþu þessir dvergar til sín iötni þeim er Gillíngr ^) heitir oc konnhannz, þá buþu dvergarnir Gillíngi at róa á sæ með sér, en er þeir fóru firir land fram, röru dvergarnir á boþa, oc hvelf þi skip- inu. Gillingr var ósyndr, oc týndiz hann; en dverg- arnir réttu skip sitt, oc réru til landz. þeir sögþu konu hanns þenna atburþ, en hbn kunni illa, oc gret liátí. þá spurþi Fialar hana, ef henni mundi Jiugléilara, ef lion sæi út á sæinn, þar er hann haíþi t\nz, en iion vildi þat: þá mælti liaun við Galar broþia^ sinn; at hanu skal fara upp yíir dyrnar er hon-gcngi út, oc láta qvernstein falla i liavfut henni, oc íalþi ser ieiþaz óp hennar; oc svá gerþi hann. 61. pk er þetía spur i Suttúngr jötun son Giilings ^), ferr hann til, oc tóc dvergana oc flytr á sæ út, oc setr þá í ílæþar-sker. þeir biþia Suttáug sér lifs- griþa, oc b’iór.n iiouum til sætiar i favírgiökl miöoÍQ dýrij, oc þal verþr at sætt með þeim: ílytr Suílúngr uiiöpio hciiu, öo hirþir þar sem heiía Híiitbiörg, seLr þar til gæzlu dottur sma Gunniavþu. Af {. essu

i) pannis: O. U. Oílreyrlr K.

Uj uic íraídiínadr C, ot fræþamadr U. S. 3) GriIIIn^íír U. kj t’annig O. U. St. SnUÚngr brö|)urson Gillin^á K. ^S. en iidan ic^isi hann \ igpa mibdin/i í föaur bxtr. S. ikrifjr aLLitadar

ÍjAptUiíi^ur.

BRAGjRÆEUR. 80

kavllum vér skáldskapin Kvásis blóö efa dvcrga drecku ej^a fylli eþa nakqvarskonar lavg Ocrejjs eþa Boonar e|)a Sónar ej^a farskost dverga (íirirþví at sá miögr flutti þeiin ílörlausn or skerinu), eþa Suttúnga miö{), efa Hnitbiarga lavg.

58. þá mælti Ægir. Myrkt fycki mér þat niælt, at kalla skáldskap me6 þessum heiíum. En Iiveniig korau þeir Æsir *) at Suttúnga miþi? Bragi svarar: Siá saga er til þess, at Oþinn fór Jieiman, oc kom 62, þar er frælar níu slógu hey: hann spyrr ef þeír vili at hann br^ni liá þeirra. þeir iáta því, þá tekr hann hein a£ belti sér oc br-vndi ^), en þeim þófti bíta liárnir myklu betr, oc fölu|)u heinina. Ea harm mat svá at sá er kaupa vildi skyldi gefa vio hóf -^), en allir qvoþuz vilia, oc báþu hann sér selia: en hann kastapi heininni í lopt upp: en er allir vildu henda, fá skiptuzþeir svá við, at hverr brá liánuiu á háls avðrum. Oþinn sóui til náttstaþar til iötuns fess er Baugi hét broþir Suttúngs. Baagi [kallaþi illt fiár-halld sitt, oc sagþi at þrælar hannz mn havfþu drepiz, en talþiz ei vita sér ván verknianna “^j: en Oþinn nefndiz firir honum Bavlverkr, hann bauð at taka upp 9 manna verk firir Banga, en mælti sér til kaups einn dryck af Suttúnga miþi. Baugi qvao enskis ráo eiga af miþinum, sagþi at Suttiíngr vildi einn hafa, en fara qvezt hannmundu meo Bavlverki,

t) komuz ^ér Æsir 0»

2. liana bcttir O. inn. Kannshe ^etta ord hafi i gamla. daga ksiui. eint og ennú i Svensku líe í margt. liar.

3. höfud sitt S. St. ok gáfu J>eir viþ hcivfiid sívl U, 4:_) lézt eigi hafa rcl halidit huskörlum siauni LK

86 bragarædur:

oe freísla cf Tjoir fengi miö^in. Bavlverkr vann iimi

sumarit 9 manna verk firirBauga, en at vetri beidd-

iz hano Bau.’^a Jeigu sinnar. pá fara jþeir báþir:

Baugi segir Sutíiingi feróþur sínum kaup þeirra Bavl-

vcrks; en SLilíúngr s^aiiar þverb’ga hvers dropa a£

níiþinuní. pA mælíi Baviverkr til Bauga at þeir

skyldu frcista væla nokqvorra, ef |>eir megi ná mif>-

inuin, en Baugi lætr þat vei vera: {>á dregr Bavl-

verkr fratn naíar |>ánn er Rati lieitir ‘), oc mælti

at BaiTgi skal bora biargity ef nafarrinn bítr; hann

gerir svá: ^á. segir Baugi at gavgnum er borat biarg-

it, en Bavlverkr blæs í nafars raufina ^ oc hrióta

apænirnir upp í móli honum; þá fann hann at Baugi

YÍldi svikia hann, oc bað bora gögnum biargit. Baugi

boraþi enn, enn er Baviverkr blæs annat sinn, þá

fuku inn spænirnir. pá. bráz Bavlverkr í orms líki,

oc skreio í nafarsraufinaj en Baugi stack eptir hon-

um narrinum, oc misti hannz. Fór Bavlverkr J>ar

til sem Gunnla’vó var, oe lá Iiiá henni þriár næfr^

oc þá iofaþi Iion honum at drecka af mij>inum |>riá

dryckir í enuin f^asta dryck drack hann allt or óö-

reri, en í av^rum or Boðn^ í enum í>ri|>ia or Són,

oc hafþi hann bá allan mi5|>inn. J>á braz hann í

arnarliam , oc fíaug sem ákafazt. En er Sutfúngr ^)

sá flug arnarins^ tóc hann sér arnarham, oc flaug

cplir honum, en er Æsir sá hvar OJ^inn flaugj J>á

settn f eir út í garþinn ker sín. En er Oþinn kom

i”) nafarmn pann er Ródi heiíir 5, nafarinn roda U.

1. Svo hefir U. tft K. og O^ hafa: l>iazi, sem kannskc gxti iliil-.

i^í fyrir jZtun yfirh’öfud*

JBRAGARÆDUR. 87

ínri of Asgarð, þi sp^‘tti harm upp iuiþiniim í kerin- [en honum var þá svá nær komit at Suítúngr mundi Ijá lionuni, at hann sendi aptr suman miöbinii, oö var þess, ecki gætt: hsLÍþi þat hyerr er viidi, oc köllum vér |3at skáldfífla iit »), En Sutíúnga iniöO gaf Oþinn Asunum, oc fjeini inönnm er yrkia kunnii; Jví kavllam vér skaldskapin feng Oþins oc fund oc dryck hannz oc giöC hannz oc dryck Asanna ^),

Ij þannig K, lut O. en snmum ræpti hann apír, ^r- honura Tarí> nær faræt ; hava í^at skálldíííl, ok heitir afnar-íeir. (7.

1. AL ar póiar Edduhakur K. O’ i7. og S. smeygia h’er inn hyrlan af SkaUu cnda ttl ^eirra orda: Sva ok at ííalla Reidar-tj ; á’i aÍlritr tdgre’ningar^ eda fyrirsagnar. , ‘^arnczst kemr eptirmáiinn. tinnig fyrí-s.^narlaus: Enii petta er uú . . ., ertn ráku í br^ut Elennm. par aeptir. fylgir oT\nur grzin cf SAd’du i K. og O. ölcú’igis fyrirs<i^naríaus : Nú skal irita licyra o. s. fr. Mcina. 4g petta httfi svo tsLgcingid, ad hofundreptimiálans háfi sJcrifad kann á laust blad,c^ fest inn í bók, sein /j.cfir vantad adgreiningu Ámedal Eddu. og Siíálduy necsti uppskrifarl hcfir ekki vitad hv xr Jfetta, blad étti *d innfccrast^ ‘mlar fxrt ‘^y^d inn ‘par^ sem n^it- undanfarna blacUida tar úti: en J>árf htfir verid of seint ^ svo ad I. ereji af Skáldu med þf/ móti kefir kcv.iid á undan eptirmáÍA í,i du. S’ó^.u rcd fy-git S fuLikomLiga ]>o hefir hún amilU ept irmalans: ráku í braT’t Elenum o_g ^eirrar cptirfyl^iú.ndi 2. greinar Skáldu: Na skal láta heyra í’ejjíi fyrirs’ógn med -’.torun grxnum c,k raudum hó’kstöfum: Aíiíiar Partxu- eddu erit Kenuiju^- ar ok Wijsur garaallra Skalida, Sviiandi: hvcnuinn Skálldin hala Grunndvallat Sijnar wijsur Og kvædnliátt Epptíir hiíitor’.u þescarar Eókar. Einmg er í U. uppliaf SkáLdu áfnst vjd nidurlagid af Eddu^ Og eptirfiáLinn eptir Bragar, innfxrdr k sama stad ^ et hann €T ker miklu skemri, og p ar iptir fylgir ‘pígar sa^un •^•■‘í J>or Pg Hrúngnir, t’# pórs ferd tiL Gairraacfgardai pé synist ékrifarinn hafa <ttLad fiogur bLod til ad shifa. 4 “pórsd/apu sLla, og ad láta ivo buid duga: cn par ed hsnn hifir e’h.ki gitad feingid pórsdrapu, pa hefir hann skrifad á pcssi hl’úd SkálaataL, étttart’ólu Snorra oj L’ogs’ögumanna-taL. pctta r^^d tg af nid^ urlagi s’ógunnar um pórs f<rd til Geirra^íar^^ardc : Eoíir jrcssi aavgu hefir ort Eilifr Gudrmi;ir?o:i i pdrsdiápii: [hh. 42,) hrar- eptir pLás^id sem eptir er 4 bladiidunni er autt, svo sgtn til ad lyria á drápuna: einnig af pxi at bLs. Jo cr ohrcin. i meira lagi svo tem hefdi hún nockra stund verid sú sídasta í bókinisi. E» ítinna hefir pó fyn{t skrifaranum at g’föra ser eifin’ig ágr’(j> úr allri skáLduy tekr hann pá t’iL par soft ádr »<? fráhorfid^ setr fijrst (JbLs, 51.”) almenna fyrirs’ögn svo látandi: Her hcN^urSkáldskapíir- mál ok heiti margra hluta; smeygir parnœst inn hyriun pndiu. ^reinar Skálduy sem hánn pó sídán med ‘odrum ordunt ítrekar á

EPTIRMALI EDDU.

H/nn |)etta er nú at segia úngum skáldum, Jjelm er girnaz at nema rnál slíáUiákapar, oc heyla sér orcfiélí’a meO fornum heiíum, eþa girnaz þelr at kunna skilia bat er hulit er qveþit; þá sklli hann þessa bók til ,író|)Ieiks oc sketntunar. En ecki er at gleyma eþa ósanna svá {>essar savgr, at taka or skáldskapinum fornar kennlngar , Jissr er havfutskáld hafa sér lika látit; en ei skulo kristRÍr menn tiúa [á helþin goþ, oc eigi á sannyndi þessar sagnar, annan veg enn svá sem hér finnz í upphafi bókar, er sagt er frá átburþ- “um |>eim, er mannfólklt villiz frá réttri trú, oc þá Tiæst frá Tyrkiurn, hvernig Asiamenn þeir er Æsir eni kallaþir fa vlsu]^u frásagnir þær frá þeim tiþ- indum er geiþuz í Tróio, til þess at landfóikit skylldi trúa þá guQ vera *).

Príamus Koniíngr í Tróio var höfþíngi mikiíl yfir avllum her Tyrkia, oc hannz synlr voru tignazt- ir af Öllum her hannz. Sá salr hinn ágæti, er Æsir kaHaþu Brimls sal eþa biórsal: þat var havll Pfíam- ws konúngs. En þat er þeir gera lánga frásavgn of ragna- ravkkr: þat er Tróiomanna orosia. þat er frásagt at Avku-þórr egndi oxahöfþi, oc dró at borþi Mio- garþz-orm, en ormrinn héllt svá Iifinu at hann savk- y’iz í hafit: eptir þeim dærnuín er þetta sagt, er Ector

rétta stad; og kemr pá loh^‘ms til annarar greinarinntr : Eim skrii láfa heyr.i (læmiu o. s. jr. l]) U. St, kitfú h’er einúngls\ né ásannnst at sva hafi verit. Öllu ~pví sem epttr er af eptirmálanum sleppa par úti^ auk midr a- TÍdandi ordamunar i hinu>

EPTIRMALI 89

drap Volukrontem ágætan kappa, at ásiáanda enum

mikla Akille, oc teygþi hann svá at sér meZ havfþi

hins drepna, |>ess er þeiv iöfnuí>u til oxans þess er

Ökut>órr hafþi ^) havfuþit af; en er Akillevs var

^reeinn í þetta úfæri meo sínu kappi, þá var honum

sú cin lífshiálpin at íl^ia undan banvænligu havggi

Hectoris oc þó sárr. Svá er oc sagt at Ector sólti

svá ákafliga orostona , oc svá miklir voru ofrhugir

hannz er hann sá Akillevs, at engi lutr var svá

sterkr at standaz mætti firir honum ; oc er hann inisti

Akillevs, oc hann var fl’ýicr, J)á sefaþi hann svá

reiþi si’na, at hann drap þann kappa er Roddrus ^)

hét : svá savgþu Æsir at {á er Okuþórr misti ornis-

ins, þá drap hann Ymi iötun. En vio ragnaravckuc

kom MicgarCz-ormr váveifliga at póVy oc blés á hann

eltri, oc hló hann til bana: en ei nentu Æsiratsegia

svá, at Öku-þórr hefþi svá látiz, at einn stigi yfir

hann dauþan ^), þótt svá hefþi verit. En meirr hrauf’

uOu ^) þeir frásavgnlnni en satt var, er þeir sögþu

at MicgarCzormr fengi þar bana; en þat færþu þeir

til, þó(t Akillevs hæri banaoro af Ektore, þá láhann

daucr á sama velli af þeim savkum; þat gerþu þeir

Elenus oc ^) Aiexander, þann Elenus ^) kalla Æsir

Ala. þat segla þeir at hann hefndi hróþur síns, oc

hann lifþi þá er avll goþin voru dauo, oc slavknaör

var elldrinn sá, er brendr var Asgarþr oc allar eignir

goþanna. En Pirrus honum iöfnuþu þeir til Fenris-

1. braut O. 2) Rodvus O. Roddims S.

2. sí’ O. 4) kröpudu O. S.

3. O. j/. Elenus oc. 6} pann Aleiander O

go

EPTIRMJLÉ,

úlfs: hánn drap Oþin, en Pirrus máttl vargr heltá at |>eirra trú; því at ei þyrmdi hann grij^astavpun-: um, er hann drap konúnginn í hofinu ftrir stallá J3órs. þat kalla |>eir Surta loga er Tróia brann. En Móþi oc Magni synir Öku-þors kvomu. at krefia landa Ala efa Vií>ar; hann er Eneas, hann kom,’ braut af Tróio, oc vann síjían stór verk. Svá er oc sagt at synir Ectoris komu til Frigialandz, oc settuj^ siálfir í I>at ríkij en ráku í braut Elenum;

S K Á L D A.

SKÁLDSKAPARMÁL.

J. KENNINGAR ^).

1. [þá mælti Ægir: hversu á niarga lund breytit í>ér orðtökum skáldskapar? eþa. ^] Hversu niörg eru kyn skáldskaparins? [pá. mælti Bragi:] Tvenn eru kyn þau er greina skáldskap allan. [Ægir spyrr:] Hver tvenn? [Bragi svarar:] Mdl oc hœttir, Hvert nialtcic er haft til skáldskapar? [þrenn er greinskáldskapar- máls. Hver ^)? Svá at neína hvern lut sein heiLir,

%

se

jcn

l) Her hefir eingin af ^eim g’ómlu skinnbohum neina fyrirsö^n , en pessa hefi ég sett yfii.r eptir ^ví sem almennt er t^Lady en siálft efnit útheimtir ^ og fyrsta ^rein^ sem er nocku^skontr formáli fyrir Skáldu, synir ad hofundrinn hafi viLiad.

O “^^ ‘^ettú sem cg hefi fráskilid se textanum bvidkomandi , og scinna tilsett^ svo pessi grein einhporncgin héngi seman ■ ed Bragar. sem hún af hendmgu ver ordin afóst vid : meina cg audsatt l) af samanburdi vi ^ upphaf ann»rs partsins un ír-^a háttunay sem er ‘óldúngis líkt þessu ^ nema ad því Lea^ u Bragi og Ægir eru i hurtu. 2) Er þad jafnveL hér e^ki ncma vid tv’o fyrsíu spursmáL og s*‘6r sem þess’ir gód/t mcnn nefr.a^ft sidan hefir skrifaranum ieidst eda gLeym^t ad bttca u n \i,:i*urn ovidkomandi n’öfnum. 3) er ordfarid í^þes^an g’-etn og .~>icst úlLri SkáLdu svo fráieitt sialfri Eddn ., ad \ óti einhv cr Luni hetdt póknait ad smeygia inn Ægir og Braga vid aLLar spurnm^jr og ‘andsi’‘or i Skaiau, sem sknfari Uppsaia Eddu raunar hcpr gj’órti ailri pessari 1. grcin; mundi enn pá audiéd ad hún aoi aí/t annad verk. En h\ad pessa kLau^u inertiry pá iiefir U. eiiídsta’, tá mælti Ægir hve in’or^ ern Vyn o. s. fr.

3. þannig O. f renn eru .i^reín skáld.‘j]<ápannáls hver;: S. cn V. kemit svo ad ordt: Br.‘igi seyir Uent kent ok ókeiit. Æ^ir bc^ir: iu at er lcerit? Br, s. ixt taka heiti af verkiuM niannz ej-a aniiriira liiuí.t e]. a íif þvi er hann Jjolir ö^rttm eþa af aclt nockuni. Æ^. s. hveiT (lieini ero til þess? Br. s. at kalla Oí>in favt-r por^, i^,,;íiri tía iiei:fo eþa íainarra barua sinuaj eþa ver iVi^^i«ir , i.j|..,r, OLUiniiij[-ar , iund,a.‘j ‘’,^íl ei^.mda Valháiiar| ei-a iljiaiida ‘^up-

I

94 SKALBSKAPLRMAL:

avnnur grein er su er heita fornöfn, eri þrifjia málsgrein er sú er kavUut er kenníngar: oc er sú grein svá sett; at vér kavllum Oþinu eþa þór eþa Tý, ejja einhvern af Asum eþa Alfum, [at hverr þejrra er ec nefni til *), |)á tec ec meö heiti af eign ann- ars Assins, eþa get ec hannz verka nokqvorra; þá eignaz hann nafnit, en ei hinn er nefndr yar. Svá sem vær köllum Sigt-^ eþa Hdngatj eþa Farmat-^i þat er þá Oþlns heiti, ok köllum vér þaX kent heiti, [Svá oc at kalla Reitar-tj ^J.

2. Nu 5) skal láta heyra dæmín hvernig havfuo- skáldin hafa látit sér sóma at yrkia epíir þessuni heituni oc kenníngum; svá sem segir Arnor iarla- skáld^ at hann heiti Alljavor;

anna, Asgarí>z eí>a Hliþskiáliar, ‘Sleípnis eí>a geirsins, dskmaga ein- JiTers, sígurs, valfallz, gervanda himins ok jarþar, sóler, kalla hanii: alldinn Gaut {h’cr meintst kannske Allda-gautr sem f.nnst i Vcgtttmskvidu 6.), hapta-gu{> , hánga-guþ , farma-guþ , Sigtyr. Hernœst íekr tiL eptirmaU Eddu: En l>at er at aegia úngum skalldum o. s. fr.

1. ^etta felLir O. út.

2. nefnl. ‘pór., scm á reldlna^ «« l)etr p/etti mer ‘petta í lurtWy ‘þykir mcr ‘pad svo undirkomid, ad pegar skrifarinn sá: Sigty Háugaty, Farmaty, hefir honum tiL hugar komid ad madr gÍÆti cinnig sagt i?eidarty, en ad p^d mundi trubLa iamheingid at tala hcr um póry gat hann ^cki kugsad^ af ^vi eptirmaLi Eddu kon rníst -eptir hiá honumy ístadinn fyrir adra grein SkáLdu, sem inn- ihcLdr dzmi uppá Odins heiti. En J>oíí eg ^ykiit pannig sann^ fardr siáifr^ ad pad sem eg hefi innstrikad ipessarifyrstu grein fn&tti veL missa sigy pá hefi eg pó eckert viLjad undanfeLLa úr’pvi tem,finnst í -enum gömLu Eddubókum y svo einginn segi ég hafi med neinu éLeyfiLigu móti styrkt mína adgreiníng ámiLLi Eddu cg Skaldu o.gumflutning eptirmáLans vid Eddu; Lcgg eg pettamáL hu^hraustr undir Lxrdra hlendínga og annara kunnugra fornfrxda manna únkiird, feginn ef nockur frxdi mi^ betr.

3. pannig O. S. Enn K. U. par ad auki Hefir U. nctst eptir upp-^ haf 3:.‘M grcinar, sem ádr var gctid og á sinum stad mun notai verda, pessa fyrirsögn fyrir 2 grein. Frál>vi eptirhreriumheitum skáildin ha\a kvt;í>it.

^kaldskaparmal; 95

Ná hycksliSrlmgaz’) segia [I>^tr AllfavSr ^] ^tum (síS léttir*) mér strípa-) jarls kosti^) [brim Lrosta].

Hér kallar hann oc skáldskapin hrosta-^rim AllJavÍr’, Hávarþr halti qvao svá:

Nú er iódraiigum Ægis ^ygg ec at “) heimbo^ >iggi

arnar ílaug oc bauga ‘^) Hánga-got>s of *) vángi.

Svá qva§ Viga-Ghímr 9):

Lattiz herr me$ havttu ’ °) Þótti-t í>eim at hættia ílánga-t-ýs at gánga, tcckiligt firir brecku.

Svá qva§ Refr:

Opt kom ‘^) iarí>ar leiptra hollr at helgu fuUi ‘=*) er Balldr hníginn skáldi hrafna lár ’ •’ ) mcr stafcia;

Svá qvaö Eyviiidr skáldaspillir^’^):

Oc Sigurí> ‘^), hinn Farma-t>s,

er svavnum veitti íiörvi næníl>Li

faróka-biöí iar]?rá^c"ndr ’ ^)

Haddíugia-vals á Oglóe.

Svá qvaö Gkimr Geirason:

þar var^^) l^rafna byriar siálfr í sæki-álfi í>eim er st^rþu beima Sig-t^‘r atals dýra*

Svá qvao Eyvindr enn ^^):

Gavndul oc Skavgul liver Yngva ættar

sendi Gauta-t^r, ^kyldi me^ Oí>ni fara,’

at kiósa of konúnga: oc í ValliavJlu vera.

1. þdn/zi^ -O. sii]?rliuga’þs JJ . slídr liugai’ K. S,

2. lætr’c/. 3) stríþum U. 4) Aliavprs U,

3. koát’r K. kost O. kosta [/. y ÖIs kostn S.

4. iim hanga [/. 7) ú Ú. S’j af O. Fy

5. VJga Gl. s. kap. -27, iB, 10) hætfu o: het.tu Viga^láms Saga*

6. kemr O. U. 12) his]gti.m fiillum U,

i3) sár O. sár me{> slafnl U. i-i) Siá Snorra H<tr. Gr, <í»

3.6) Sigurþr K, 16) iar>ra þrarndr K.

1. YOiui K. 18) Snorra Hák g. 35. Hákonurm. I,

9'4 skaldskjparmAl:

Svá qvaé Ulfr Uggason:

Rííjr at vilgi blípu ‘) Hropta-týr [of hvápta ^)

ví^frægr [eii mér *) líí>a] hróÞr-mál] sonar báli,

Svá qvað þiócólfr enu hvinverski;

Valr ]á tar á sandi **) Friggiar fapmbyggvi,

vitinum ^) eineygia favgiiupum dá$ slíkri.

Svá qvaö Halifr^vSr:

Sannyrí>um spenr sverpa barr-haddaí»a ^) byriar snar’^) I>iggiandi viggiar bi^ qván of sic J)rií>ia.

Her er þess dæmi at iöro er kavllut kona Oþins í skáldskap. Svá er hér sagt at Eyvindr qvao ^):

Hermóór oc Bragi ! l>víat konúngr ferr,

qvaí Ilropta-tvr, sá er kappi J>ickir,

gáiigit í gavgn grami; til haliar hinig.

Svá qvao Kórmakr 9):

Eykr me^ enni dúki breyíi hún sá er beinan

iar’^ hhitr dia fjarpar bindr seii Yggr til Rindar.

Svá sagþi Steinþórr.

Fíungcrvan’ “) á ec firnum’ ‘) horna^fors at hrósa farms Guiiiilaí>ar Arnaa hlit-styggs’ ^), oc í>ó litlum.

Svd. qvaö Ulir Uggason:

þir ’ -^ J hyck sigrunni svinuum heilags tafns oc hrafna s} igs valkytiur fyigia hlaut inuan svá minnum . . .

Svá

i) hn’puin at vllgi viþo l/.

a; inua C/. 3) um liapta U, 4) landi O. V.

5. vlttlm (vlttuu,’ vitnin, vitinn) enum 0. kannské réttara vxr’i

vítí. liuini. G) pannig U. Kvarr O. þvarr K.

Ij .1 anni^ O. U. bi;irr liciddata A’. Strax eptir bif qván K. O, SJ l-$aia)i);ii-ni. i5. 9) Siá úkend heiti godanna.

n>) Koin^ioriar O. fornger’/oin U, li) firtum U.

l-ij þfl.‘2/i;.^ O. U. hlitiityks K. i3} iíiL iC. cii U. il. pesiu enndL

SKALDSKAPARMAL. 97

Svá qvao EgiU Skallagrímsson :

Biót, cc ei af í>vi bavlva bætr,

bróÞur Vilis er it betra telk. *).

guí iarl>ar Gáfuinc íþBÓtt

at ec giarn sia *); iilfs oc bagi

^ó heíir Míins-vinr yígi vanr ^)

mér of-fengit vammi firta.

Hér er hann kallaðr guo iarþar oc Míms-vinr oc úlfs-bagi. Svá qvao Refr:

þær’*) eigu vér veigar fals Iirannvalar ^) fannar

val-gautr salar brautar framr valdi tamr ^) gialda.

Svá qvao Einarr skálaglamm:

Hlióta mun ec né lilitir^) firir avrjjeysi at ausa Hor-týss of I>at Fröiu ^) austr vingnotar ^) ílausta.

Svá sem Uifr qvao Uggason:

Kostigr ríí»r at kesti hrafn-freistapar hesti

kynfróÞs “^) þeiin er go^ hlóí>u Heimdallr at mavg fallinn, Svá er sagt í Eyríksmálum:

Hvat er Þat drauma? (qvai bæí>a ec upprísa, Ot>inn) becki at strá, cc hugþumz firir dag rísa, biórker leyíra; Valhavll ryMa valkyriur vín bera,

firir vegnu fólki; sem vísi komi.

vekpa ec einheria,

þat qvao Kórmakr:

1. pannig U. giarna siá K. gíarn sé O,

j) hid betra telz O, er ek]betra telk U. Ef hít betra teiai Elgl. Son^

artorr. 22. 3) pannia O. U. St. S, ramr X. 4) t>ar S. Hér St,

5. fallhrann rala O. fars hrann mara U. St.

6. valldr ramar O. validr ramar eda rá mar U. eáa kannske rarama^’ eins og St. 7) en heltir U. St. 8) fryio U,

rf) ylí^ gaadar 0. um gnoþar U. St, 10) kyn§ót>r U.

.8

skAldskaparmal:

Ysu ^) bifvángi Yngva.

úiigr fór liroplr met Gángni;

Iilifar-styggr, ^ar er Iiavgnir Háreks lipar váru.

far magnu^r lliúgandi bar. ^*)

AlgíMan bi^ ec aldar jallvald of mer halda J>at qvaO þórólfr: -}

Sagti biít er bugti ^) Hliéskiálfar gramr siálfam Svá qvao Eyvindr:

HÍHii er Surz or savck davluni Svá qvao Bragi :

Jjat evumc sent at ^)sneiiima afls \ip úri pafÞan ^) sonr alda-favírs ^) vildi iarl’ar reist of-írcista.

Svá qvaé Einarr: ^)

pvíat fiölkostigr ílestu væri ec moríz ‘^) til mæroar

ÍJcstr ^) ræér vÍÞ son Bestlu mæríngr, en ]?ú færa, Svá qvao þorvaldr blavnduskáld:

Nú lieíi éc mart bonar bors ‘’’)

í mil>i grcipar Bura arfa.

5. Hér skal heyra hve skáldin hafa kenishdld-^ skapin eptir þessum heitum er áör eru ritut. Sva sem er at kalla Qvásiss-dreyra oc dverga-scip, dverg- a-iniöC, jötna-miöo, Sutíúnga-miöO;, Oþins-miöo, Asa-miöo, favourgiöld iötna: lavgr Ofræris oc Bocn- ar oc Sónar oc fylii, lavgr Hnitbiarga, fengr oc fundr oc farmr oc giöf Oþins. Svá sem hér er qveþitj er orti Einarr skálaglamm.

Hugstóran ^^) biS ec heyra (heyr iarl Qvásíss dreyra!)

i) ys O. yss U. og í nxstu línu Hrókr U. 2) þórálfr 0. þorvaldr U,

S) hugdit O. og strax hlífar styggs £7. 4) U. fell. ut petta erindi,

5. synt er U. 6) alfavtrs U. 7) Þæfdan O. t>aktan U,

6. SkálagJamm htet, U. vid. g) feþr U.

ao) tekit heíi ek raorz O. tefcit heE eic morlþr U»

11. burar Börs O. bukar bærs og strax burar U, 12) hugstórar Ué

99

SKÁLBSKAPAnMAL.

folcfar-vÖrS á fyrí>a liarí-leggiar brim dreggíar^).

Oc sein qvao Einarr é^nn skálaglam:

Ullar gengr of alla byrgis bavþvar sorgar^)

asksaung Þess er hvöt*) magnar bergs grumila ‘^ ) dverga Svá sem qvaö Onnr Steinþórsson:

At væri borit biórs- [reckar nemi] dauís [drycjc

bríkar oc mitt lík Dvalins !] i einn sal.

Oc seni Refr qvao:

Griót ítldar rær ^) gildi berg mœra ^) glymr bára ge^ reinar J)orsteini biö ec lýí»a kyn ^) hlyi»a,

Svá sem qvao EgiU: ^)

Biiéumc hihnir lavi, bar ec Opins-miöS

nú ^) á ec hról»rs of qvöS, á Engla-biöc^.

Svá sem qvao Glúmr Geirason:

Hl’ýÞi hapta beií^is J>ví bióSum ’ *) ver pavgnar

befk milldínga gilldi ‘^) í>egna tión af **) fregnum, Oc sem qvaC Eyvindr:

Vilia^2j ec hlió^ ^’^)* mepaii hannz ætt ]

at hannz “^) lii>i, í hverlegi

lue^an Gillíngs Gá!ga-grams *^) \

giölldum yppik, ‘^) til go]þa telium:

Svá sem Einarr qvao Skálaglamm:

Eisar vargr ‘^) firir vísa í>ýtr ódreris alda vcrk ravgnis mer havgna alldr hafs viÞ fles galldr«<

-. í3

l) dreggiat O.

2.) hót U. St. G, 3) birkis bavpvar serklar Z/.

4. grymila U. 6) tel ek U, 6) berg-yra G. Sí,

5. lyÞa í>a kyn K.

6. Ur HefudUusn Egils Skéllágrlmssonar 2. 9) ^annig U. í»at K.

7. hefr milldínga giUd eda gilldir U.

ii)fblí>ium U, St. G. rcttara. \l) at U» St. G. i3) vilra U.

i4) ‘^annig U. lilid K. i5) Hárs U. 16) m. Giilingr g. yppir U. 17) l^énnig U. ísrms /C, 18) yasí (?«

loo S KALD SK APARMAl*

Oc enn sem hann qvað:

Nú er Jíaz ‘) Bo(^nar bára görvi^) í höll oc hH>i Iberg saxft tér ^) vaxa bjiói íley iöfurs l>ióéir,

Oc sem qvao Eilífr Guomnarson 4);

Vert»i Þer allz orJÞa ^) á sefrejnu ^) sónar ;

oss grær of koii mæran ^) sáí vingiöfiim, rápa. ^). Svá sem qvau Vöiusteinn:

Heyr Míms-vinar mína ^) vit góma-sker glymia (raér er fundr gefinn J)undar) Glaumbérgs Egilll’ “) straúma. Svá qvao Ornir Stein|)órsson :

Seggir þurfu-t’^) ala ugg; báí>i: kunnum hrótr-smíi «ngu snýr ec í ViÞurs-feng haga of minn brag. Svá qvao Ulfr Uggason:

Hoddmildum tér ‘) hilldar hann vil ec at giöfGrímni hugreifum ‘^) Oleifi gel> marí»ar “*) lá qvel>ia.

Skáldskapr er kallaor siár eþa lavgr dverganna, firir því at Kvásis blóo var lavgr í ódreri, áor miÖcrinn væri giör, oc I>ar gerþiz hann í katlinum, oc er hann kallacr firir því hverlavgr Oþins; svá sem qvaö Ey-í vindr, oc íyrr var ritao:

Meí>an hannz^ ætt Gálga-grams ^^)

í hverlegi til goí>a telium.

Enn er kallaör skáldskaprinn far eþa liö dverganna, lio heitir avl, oc lio heitir skip, svá er tekit til dæma, at skáldskapr er nú kallaor firir því skip dverga. Svá sem hér segir:

i) í>iaz K. 2) mier. S. 3) gefi O. 4) Eínar G. son l/.

5. VerJ>r ei a. o. K. Verdi pér at orda O. Verpi þér en iarþar Z/.

6. mærar K* os gr. ok k. mærar O. æs gert ura (vin) kon mæran £^.

7. á Saefreinio C/.

8} báþir l/. 9) Tpannig O. míma K, mínar U.

10. pannig O. Egils K, glaumbers EgiU U.

ai) pannig O. U. purfu at K. 12) hialldr gegnis tel ek U.

13. herreifum U. 14) getfiarþar^t^. O. 15). pannig U. farms K%

SKALDSKAPARMAL,

lOl

BæÞi á ec til brú^Þar *) sollinn *) vind at senda berg iarls oc skip drerga sein fyrnd gavtu eina.

4. Hvernig skal kenna pór? Svá at kalla hann son O^ins oc Jarþar: fa|:ir Magna oc Mó|>a oc þrúþ- ar, verr Siíiar, stiúpfaþir Ullar, st-ýrandi oc eigandi MiÖllnis oc megingiarþa , Bilskirnis , veriandi As- garfz, Miðgarþz, dólgr oc bani iötna oc tröllqvenna, vegandi Hrúngnis , Geirröþar, þrivalda , drottina þiálfa oc Rösku, dólgr Miðgarþz-orms, íóstri Vingnif oc Hlóru. 3) Svá qvað Bragi Skáld:

Vac^r lá Viíris-arfa á Eynefis-avndri

vilgi slakr, er “*) raktix Jórmungandr «t sandi.

Svá qvao Avlver hnáfa:

(Estiz allra landa uragiðrS oc sonr Jarpar

Svá qva^ Eilífr:

Reií>r stó^ Rösku brótir, skelfra ^) JxSrs né {>iálfa Tá^)gagn faþir Magna, þróttar-steinu vi^ ótta.

Oc sem qvaO Eysteinn Valdason:

Leit á brattrar-brautar ^) [æstiz á^r ^) at flausti baug ^) hvassligum augura avggs *o) hnt)] fat>ir {)riií»ar.

Enn qvað Eysteinn:

Sín bió Sifiar-rúni snarla fram me^ kírli Oc enn qvaO hann:

Svá brá Yitv at síur * *) seit>r rendi frnm breipar

(horn-straum getum Hrímnic hræra) veií>ar-færi.

iarí>ar, út at borti Uilz-magar ‘^) hnefar skuUu,

1. bróþr {/. a) sólar U- 5j Loru U. hioru K. 4) en O, »e U*
2. rá O. sem hlUdstafirnlr sytiast áthtimta; kannske umlidni tím’-

inn af ríá. 6) skalf eigi U.

7. pannig O. bratter bi-autir K. U. 8) baugs U. 9) orþ U*

8. avgurs 0. Yggs U. lí) pannig O. svi’ur K.

12} mágs O. en U. sUppir úti pessu trindi.

102 SKALnSKAPARMALl

Svá qvaS Bragi:

Hamri fórse ‘) í hægri e^’-gir Avfliig-bar’^a *) ^’

hond Þá er alira landa endi skei^s ^) of-kendi.*

Svá qvaé Gamli:

Meí»an gramr hinn er svik grimdar-fisk met grandí

saniti gliúfr skeliúngs nam ^) riúíaí snart Bilskirnis “*) hiarta Svá qvaí þorbiöin disarskáld:

þón hefir Yggs íne^ áium. Asgaré af írek var^þan; Svá qva^ Bragi:

Oc bor^róiiis basÞa á haussprengi ^) Hrúngnis

brautar hríngr ‘)eii lióti har^geér ne;Þan starpi.

Enn qvað Bragi:

Vei haíit yíruffi eykium simbli sumbls ^) of mærum tptr Jrívaldra ^) haldit sundr-kliúfr níu havfí>a,

Svá qvaS Eilífr:

þraungvir gein ’ ®) vi^ í»úngum qveldrunninna qvenna Í»ángs rau<^.-bita tángar kunn leggs ^’) alin munni;

Svá qvac Bragi:

l^iork-vavxnnm qva’^*^) l>ickia hafra niótz at havfgum JjiUing íiring mikla *^) hætting megin drætti.

Sva qvað Uifr:

% Follavflugr ]ét fellir ramt mein var í>at rcyni

fjalJ-gauíz hneía skialla reyr oez leggs ‘^) vi^ eyra;

Enn qvac Ulfr:

Viégunnir ^ ^) laustVimrar- hlusta-grunn vi^ hravnnom.’ Ta"Ss aF fránum iiarri hlaut innan svá minnum.

i1

I) fórl< U. 2) eclcí arííug bára U. 5} selds O. t/,

4. Bilskírní £/. 5) énun [/.^ 6) þvengr 27. 7) liausprengíu U, g) þrívr.lda O. g^ sumbí O.

5. traungum gæir O. þreyngvir geía U. ii’) kTinníegs O. U. 0? Jír^.v a Íin /ír. <?<■ 12) qvez Í7.

i5) ]þ. fareii mickla O. þiklíngs firir miklum Í7, a4} reirarlogs O. rejraríe^gs £^. i5) Vidgjmrir £>. ViÞgenrir Í7.

SKÁLDSKAPLRMAL: 2o5

Hér er hann kallaOr iÖtunn Vimrarvaos, á heitir Vimur er þór óo, I>á er hann sótti til Geirrö^ar- garþa. Oc 6vá qvaö Vetrliþi:

Leggi braiiíz ^ú Leiknar, steyppir Starkaéi, ‘) ÍarnÞir þrívalda, stótíu “^) of Giálp dau^;

Oc svá qvað þorbiörn dísarskáld. *

Ball ^) í Keilu kolli, lieptir *^) I>ú Hengian-keöptu,;

kiallandi**) brauz t>ú alla, Hyrrockin ^) dó fyrri,

áér draptu Lit oc Loí>a, ^) Þó var snemr liin sama “) ieztu dreyra Búseyru, Svivavr numin lífi.

5. Hvernig skal kenna Balldrl Svá atkallahann son Oþins oc Friggiar, ver Navnnu: fa|>ir Forseta, cigandi Hrínghorna oc Draupnis, dólgr Haoar, Heliar sinni, Gráta-guð. Uifr Uggason hefir qveþit eptir savgu Balldrs lángt skeio í Húsdrápu, oc ritat eí ácr dæmi til þess, er Balldr er svá kendr.

6. Kvernig skal kenna NídrO?\ Svá at kalla hann vagna-guo eþa Vana-niþ eí>a Van, oc fav?ur Freys oc Freyiu , fégiafa-guö. ^) [Svá segir þórOr Siá^ reksson.

Var^ siálf sonar *^) go^rún bani

Mama snotr una goí brii^r vani

kialarr of tam^Þi heldr vel mara

qvoput bamÞi hiavrleik spara ‘’)

1. ^annlg U. StarkeÞi O. stálkedi K. 2) stett,!i O. U*

3} Gall O. 4^ kallandi U. 5) ^annlg U. lut oc leiþa O. og K.

6. pannig 0. hepp oc K. bus cyro Iieptuþ liangaa kspto U.

7. Hyrrærin U. Hyrrokin O. 8) meir en mæra U. Kannske rcttasi veiri: snemr hin sæma. 9) Ipannig O. U. gefianda gud K. geíiande gud 5. 10) aona O. kannskc rettara suna.

Jl) yannig O, hayrleik spara K. havrleik sn^ra S,

io4 SKALDSKAPARMAL,

Hér er þess getit er Skafi géck frá Nirf>ij sem fyrr er ritat ^),

7. Hvernig skal kenna Frey? Svá at kalla hann son Niarí>ar, bróþur Freyiu, oc enn Vana-gué oc “Vana-nil) oc Van oe árguo oc fégiafa. [Svá qvaS Egil] Skallagrímsson ^):

pviat Gríófbiörn Fre’rr oc Niör^r

of-gæddan liefr at fiárafli, ^)

Freyr er kailacr Belia-dólgr, svá sem qvaö Eyvindr skáiíiaspiliir:

þá er útröst 4) Belia dólgs ^)

iarla bagi bvggia vildi»

Hann er eigandi SkíOblacnis oc galltar pess er Guil- inbusti heitir. Svá sem hér segir: ^)

Ivalda synir skipa bazt

géngu i árdaga] skírum Frey,

Stóblaéni at skapa: nýtum Niarl»ar bur.

Svá segir Ulfr Uggason:

Ríér á baugr “) til borgar Freyr oc fólkum st^rir l»avé-frót>r sonar ^) Otins fyrst oc gulli byrstum ^)# Hann heitir oc SÍicrugíanni :

8. Hvernig skal Heimdall kenna? Svá at kaiia son mu mæþra, vöro goþa, svá sem fyrr er ritat , eþalivita ás, Loka-dólg, men-sækir Freyiu. Heimdall- ar sverö lieitir haviut, svá er sagt at hann var lostinn mannz liöfþi í gÖgnum. Um I^at ‘°) er qyeþit í Heimdallar galdri, oc er sípan kaliat liavíut miÖtuor

1. V, sleppir títi pessufTÚ merklnu. 2) i ArinhiarH&r irápn 18. 3) J>ííík sL U. 4) úti æstr O, ofræslr U, 5) dólgr U. 6) Sizm. Edd. Grímn, 45.
2. bavrg V. borg O. 8} sonr U. tj’) fyrstK cnum guUi bysta, U. lo) 6n fai O’. um hanu K*

SKALBSKAPARMAL. i o 5

Heimdallar, sverþ heiíirmannz-rniðturr. Heiindallr ‘) er eigandi Gulltops, hann er oc tilsækir vaga skers oc síngd-steins, þá deildi hann vic Lokaum Brísínga- men, hann heitir oc Vindler. Ulfr Uggason qvaé í Húsdrápu lánga stund eptir {jeirri frásavgu, er þess J)ar getit er feir voru í sela likium. Hann er oc sonr Oþins.

9. Hvernig skal kenna T^’^ Svá at kalla hann einheiida ás oc Ulís-fóstra, víga-guc, son Oþins.

10- Hvernig skal kenna Braga? Svá at kailts hann Ilunnar ver, frumsmiþ bragar, oc hinn sic skeggia ás. Af hannz nafni er sá kallafr skeggbragi er mikit skegg hfifír: oc sonr Oþins.

11. Hvernig skal kenna VÍ^ar7 Hann má kalla hinn þavgla ás, eiganda iarnskóss, dólg oc bana Fenris-úlfs, hefni-ás goþanna, byggvi-ás favcur tópta, oc sön Oþins, bróþur Asanna.

12. Hvernig skal kenna Valal Svá at kalla hann 5on Oþins oc Rindar, stiúp ^) Friggiar, bróþur Asanna, hefni-ás Balldrs , dólg Haþar oc bana hannz, bygg- vanda favþrtópta.

13. Hvernig skal kenna//a^ö? Svá at kalla hann blinda ás, Baldrs bana, skiótanda mistiiteins, son Oþ- ins, Heliar sinna, Vala-dólg,

14. Hvernig skal kenna Ull7 Svá at kalla hann son Siliar, stiúp ^) þórs, avndr-ás , boga-ás , veiþi-ás, skialdar-ás.

1. Heimdalr K. svo og í ei^narendíneunni Heimdalar.

2. Btiúpson 0. U. 53 stiúpson O. U.

io6 SKALDSKAPARMAL’.

‘““1

15. Hvernig skal kenna Hœni? Svá at kalla Iiann «essa epa sinna eþn mála Opins, oc hinn skióta ás;"^ oc hinn lánga fót, oc aiir-konáng.

16. Hvernig skal kenna Lolca? Svá at kalla ‘son Farbauta oc Laufeyiar, oc Nálar, bróþur B^leistz oc Helblinda, favþr Vanarganndz (fat er Fenris-ulfr), oc Jórmungándz (J^at er Miðgarozormr), oc Heliar oc Nara oc Ala, frænda oc favcur-bról)ur, sinna oc sessa Oþins oc Asa, heimsæki oc kisíuskrúð Geir- röþar: {»iófr iöína hafr* oc Brísinga mens oclþunn- ar epla, Sleipnis frændi, verr Sigyniar, gopa dólgr, hárskaþi Siíiar, baviva-smicr, hinn siægi ás, rægiandi oc vælandi goþanna, ráþbani Balldrs, hinn bundni ás, þrætudólgr Heimdaliar oc Skafa. [Svá sem hér segir Uifr Uggason:

Ra^ gegnin breg^r ragna Móíavflugr ræ’^r mæ|irá reiu at singa-steini mavgr hafnýra ^) favgru

frægr vi^ lirna slægium ‘) kynni éc á§r en *♦) cinna Farbíiuta raavgr vari =) átta mærþar ^áttum.

Hér er þess getit at Heimdailr er son níu mæþra ^)^

17. Nú skal enn segia dæmi afhveriu|)ær kenn- íngar eru, er nú voru ritaþar, oc áor voru eigi dæmi tii-savgo ^). [Svá sem Bragi sag|)i Ægi: at] þórr var

i) slægian O. 2) Fárbauta mög rárl O.. 5) haft nyra O,

4^ at O. heldr vildi cg oc, j) U. sleppir úti pestu öllu. \

C) ‘petta synir UóiÍiga at Jjo’rs henriíngt.r hafi geíngid á undan , og ad pessar s’ógur stendi her í SkáLdu á rétta Jtad ; er pad “þestvegna heint ámóti h’ófundarins fyriratlun , 4/ fttta t>Ær vid Bragarxdur {nczit eptirmálanum: En þat er at segia úngum skáldura ^r ecki einu sinni at rettu heyrir BragarÆ-dum heldr allri Eddu. tiV): ‘pótt pad gerí U. St. G. og Rís. Tilgangrinn ‘þarmed hefir verid at safna seman í einn stad ‘ölLum s’ógunum, en min vidleitni er éíd lata ‘pessa útgáfu fara sem ncest siáLfrs h’öfundanna verki. U. og St. G. er mi’óg svo likiast henni, kafa hsf pá fyrin’ögnSa^a. “poi’s ok Hrugais. ‘parn^st byrisr paani^ s’éguna : Nú skal seg,*

SKJLDSKAPARMAL. 107

farinn í austrvega at beria travil, en OBinn reio 5; Sleipni í Jötunheima, oc kom til þess iötuas er Hrúngnir liét; þá sjDyrr Hrúgnir hvat manna sá er meo guUhiálminn, er ríþr lopt oc lavg, oc segir at hann á furpu góþan hest. Oþinn sagþi at þar vill hann veoia fyrir havfþi si^nu, at engi hestr skal vera iafn góör í Jötunheimum. Hrúngnir segir at »á er góor hestr, en hafa létz hann mundu jnyklu stórfetaþra ^) hest; “sá heitir Guilfaxi. Hriignir var{> reior, oc hleypr upp á hest sinn, oc hleypir eptir honum , oc hyggr at launa honum ofrmæli. Oþinn hleypti svá mikit, at hann var á öþru leiti firir, en Hrúngnir var í svá miklum iötun-móo, at hann fann ei fyrr en hann sótti inn of ásgrindr ^), Oc er hann kom at haliardurum, buþu æsir honum til dryckiu; hann géck í havllina, oc bao fá sér dryck- iu; voru f>á teknar þær skálir er þórr var vanr at drecka or, oc snerti ^) Hrúgnir or hverri. En er hann gerþiz druckinn, þá skorti ei stór orð: hann létz skylldu taka upp Valhavll, oc færa í Jötunheima, en savckva Asgarþi, en drepa guo avll, nema Freyiu oc Sil vill hann heimfæra meði sér. En

ia af hverío í»ær kennmgar ero , er ápr ero dæmi sögþ. Svl sasl>i Eragi, at J>or o. s. fr. Hcr symst pa dxmi at skiLiast fyrir erindt pau er sanna höfundarint skírslu um kenníngarnar; í textanum (^K. O. S.) parámóíi melnast ker med sögur þœr^ er “pp~ lysa uppruna kcnnínganna. er skaldin hafa tídkad: en hv’órnin sem pad skiLst y svo symr cinnig ‘þetta ordatiltxki í U. Qpótt pad sé K. O. S. gagnstætt) at nidrrodun höfundarins sé trubludý þyí hvnr- Jfei i l’iódmalum ne frásögum hefir £7. þessa ádr getid; en grcinir miklu seinna þórs kenningar , nf. hLs» 54, þar sem Sag* Hrúngnis byriar bLs. 58.

1. sterkara U. 5. 2} þæytti jnn ‘ura ásgrlnclir O.

2. syelgr U, sralg Hr. senn úr hvorri 5”.

io8 skaldskAparmal,

Freyia íór þá at skenkia honum i)? oc drecka létz lianii nuinu ailt ása~avll. En er Asutn leidduz ofr- yici iiannz, þá nefna f>eir þór, því næst kom þórr í havllina, cc hafþi uppi á lopti , hamarinn, oc var allreicr, oc spyrr hverr því ræor, er iötnar hund- vísir skolo þar drecka, eþa hverr seldi Hrúngni grib at vera í Valhavll, e|>a hví Freyia skal skenkia honuni sem at gildi Asa? þá svarar Hrúngnir, oc sér ecki vinaraugum tii þórs, sagþi at Oþin bauo honum tii dryckiu, oc hann var á hannz griþum. pá. mælti þórr at þess boos skal Hrúngnir iþraz, ácr hann komi út. Hrúngnir segir at Asa-þörr er þat lítill frami at drepa hann vápnlausan, hitt er meiri liugraun, ef hann þorir at beriaz viþ hann at landamæri á Griótuna-gavrþum ^), “oc hefir þat verit jTiikit fólskuverk, sagþi hann, er ec lét eptir heima skiölid rainn oc hein; en ef ee heíþa liér vápnmín, þá skyiiþu viþ nú reyna hólmgaunguna, en at avör- um kosti legg ec þér vio nicíngskap ef þú vill drepa mik vápnlausan. þórr vill íirir öngan mun bila at koma lil ejnvígis, er honum var hólmr skoraðr; þvíat engi hefir lionum þat fyrr veitt. Fór þá Hrúngnir braut leiösína, oc hleypti ákafliga,* þar til er hann kom í Jötunheima ^), oc var favr hannz allfræg meo iötn- um, oc þat at stefnuiag var komit á með þeim t>ór. þóUu iötnar hafa mikit í ábyrgo hvárr sigr íengi; þeim var illz \on at þór, ef Hriuignir létiz, íirir

i) ok Fraeyia ein J>orir ‘þá at skenkia íionuin. O. U-

2_) Airir Grióttúna^;. hefir G. PaUion shrifad hiá, en S. Adr/rGriöt-

minag. 3) kom heim ura nóttina [/.

SKALDSKAPARMAL,

109

J>ví aí hanrl var peirra síerkastr. þá gerþu iötnar inann á Griótuna-görþum af leiri, oc var hano uíu rasta hár, en þriggia breiþr undir havnd, en ecki fengu þeir hiarta svá mikit at hoDuni sómpi, fjrr en þeir tóku or meri nokqvorri; oc varð honuin þat ei stavougt þá er þórr kom. Hrúngnir átti hiaría þat er frægt er af havrþum steini oc tindótt meo þrimr hornum, sva sera síþan er gert ristubragC þat er Hrúngnis hiarta heitir, af steini var oc havfuö hannz, skiölidr var oc steinn vicr oc þiockr ^), oc baíþi hann skiölldinn firir scr, er hann stóo á Griót– una-görþum, oc beio þórs, en hein liafþi hann firir vápn, oc reiddi of avxl, oc var ecki dælligr. A acra hliþ honum stóo leiriöíuninn, er nefndr er Mavckrkálfi, oc var hann allhrœddr: svá er sagt at hann meig, er hann sá þór. f>órr fór til Iiólmsteínu oc meo honum þiálfi , þá rann þiálfi fram at þar er Hrúngnir stóö, oc mælti til hannz: þú stendr lívarliga, iölun! hefir skiöldinn firir þér, en þórr hefir sét þik, oc ferr hann it neora í iörþu, oc mua hann koma neþan at þér. þá skaut Hrúngnir skild- inum undir fætr sér, oc stóþ á, en tvíhendi heinina. J>vi næst sá hann eldíngar, oc heyrþi þrumur stór- ar; sá hann þá þór í ásmóþi , fór hann ákaflega, oc reiddi hamarinn, oc kastaþi um lánga leiö at Hrúngni. Hrúngnir færir upp heinina báþum höndum, kastar i mót, mætir hon hamrinum á flugi , oc brotnar sundr heinin; fellr annar lutr á iörO, oc eru þar af

i^ var ok giör or steinum ok víí>uhi ok pyckr U’

aio SKALVSKAPARMAL,

orþin avll heinberg, annar lutr brast í havfBi þór, svá at hann féll fram á iövo: en hamarrinn Miöíi- iiir kom í mitt havfuO Hrúngni, oc lamji haiusinn i smán moia, oc féll hann fiam ifir þór, svá alíótr hannz lá of háls þór. En þiálíi vá at Mavkkfkálfa, 00 íéll hfinn vi|> htinn orcztir. pú. géck þiálíi til þórs, oc skylldi taka fot Hriingnis af honum^ ocgat hvergi valdit. þá gengu til Æ^ir allir, er f?eir spuríþu at þórr var fallinn, oc skyjldu taka fótin aí honum, oc fengu hvergi komit. pá kom til Magni sonr þóri oc Járnsavxu, hann var þa þrmættr *), hann kastaþi fæti Hrúngnis af þór, oc mælti: sé þar liótan harra faþir, er ec kom svá .sio, ec hygg at iötun þenna mundac hafa lostit i hel meO hnefa mér, ef ec helþa fundit hann. pá stóþ þórr upp, oc íagnaþi vel syni sínum, oc sag&i hann mundu verþa mikinn íirir sér, oc vil ec, sagþi hann , gefa þér hestinn GuUfaxaj er Hrúgnir haíþi átt. þá mælti Oþinn, oc sagþi at þórr gerþi rángt, er hann gaf þann hinn góþa hest 56. gýgiar syni, [en eigi favþur sínum ^). þór fór heim til þrúévánga, oc stóo heinin í havfþi honum. pá kom til völva sii er Gróa hét, kona Avrvandils 3) hins frækna, hon gól galldra sína yfir þór, til þess er heinin losnaþi; en er þór fann þat, cc þotti þá ván at braut mundi ná heininni , þá vildi hann launa Gró lækníngina, oc gera hana fegna, sagþi henni þau tiþinbi, at hann hafþi vaþit norþan yfir

Tf^pannig O, C/. ÞnVetr K. 2) sleppir U, út\x

3. Avryalltla cir Avryantllíi. U.

SKALB S KAP^A R M A L: íií;

Elivága, oc liafþi borit í meis ^) á baki sér Avr- vandil norpan or Jötunheimiim, oc pat til iartegna at ein tá hannz hafjji síaþit or meisinum , oc var £Ú frerin , svá at þórr braut af, oc kastaj^i upp á himin, oc gerþi af stiörnu í>á er heitir Avrvandils- tá. þórr sag|)i at eigi mundi lángt til, at Avrvandill mundi heím koma. En Gróa varö svá íegin, at hon mundi önga galdra, oc varí> heinin eigi lausari, oc stendr enn í havfþi þór. [Oc er |)at bopit til varn- anar, at kasta hein of góií þvertj {)víat þá Jiræriz heinin í höfoS þór. ^) Eptir J^essi savgu hefir ort Jíió^ólfr hvinversci í Hausílaung. Svá segir far:

EÍr^) of-sér er iötiia- Ipá. er hofregin hafrir^)

óíti lét of-sóttan -^) hóg-reií>ar fram drógu

liellis-bavr á ^) hyriar (scir gL=ck Svavhiis-eckia

Laugs ^3 Griótuna baugi: sundr^ at Hrúngnis fuudi.

óe at ísárn-leiki pyrmí^it Balldrs of-barmi

Jar^ar-sunr, en dundi berg sólgnum Par dólgi ^)

fmóí>r svall Meila brópur) (hristuz biörg oc brustu, Mána^vegr und húnum^ brann upp-himin) manna ^°):

Knattu öll (en Ullar niiöe frá ec móti hravckva’’)

endilág íirir mági myrk hreins baka ‘^) reinar

grunnd var grapi hrundjn) í>á er vígligan vavgna

ginnúnga-ve brinna ^): varr sinn bana í>arri **)

i) í járnmeis O. og strtx eptir: or iarnTneisinuru O. ni J)r or meííinuiis l/. S. Sr. G. 2) sl. O. og U. úti.

5. pannig O. S. en K. sjnist hifa Odr.

6. pannig O. sóttum K. S.

7. ^énnig S. heliis blær á K, heiHs böiTa O. ■6) ‘þannig O. haug K.

8. Sro tegia cnnú Svíar ‘pegar p»d er áhrifalítust, en branna]^ír^ar ‘pad er áverkandi %erd*rord. 8) höfdu O, höíregin hafrer S.

9. bergsólgnnra sakdólgi O.

lo”) brann rdn himinn mana O. 11) mæti (^eda mæcí) hrökkir O. í2) myrkbeins haka O. i3) vatt s. b. þattl O. vatur s. b. Jjatre S. vett s. b. þetti yustitsrád Skúli “þordarson Thorlaciut i hsns Au- ticjYÍtatum borealium obserrat miscell. spcc. 6. Hafniw 1799.

112 skaldskaparma l,

]5rátt íló biarga-gæti •) Oc hari-biotiii ^) )ieriu

(baviid ollu l>ví) randa Ijeim-í’ínguéar víngnis

ímun favlr und =^) iliar livei?i í Ijíarna ’ ^) mæni

íss fvil.’ti svá dísir). hein at Grundar sveini :

Varpíit boggs frá hörl>um ^) l^ar svá e]^r í Oíjins

Hraun-drenyr *j pal^an leogi tSldus barar hausi

trióna-travllz of-rúna stála-vikr ‘•) of stockinn

tíc^r fiöllama ^) at bí;þa. stóc^ Eindriþa bióí>i/

Fiörspillir lét falla AÍr oc bneigi »^) hlií>uru

íiáibrs ólágra ) giálbra hárs avlgefiom ‘) sára

bavlverpLingar Belia Reifi-í-jrs it rauí>a

bó!m á fandarhólniií ry^s beyli baví gœji ”)

í>ar hné grundar gilia görla lít ec á Geitis

gramr ‘^) lirir skavrpum hamri garí>i Þeir of ‘^) fartir

en berg-dana bagdi bangs Þá er bif^ í"áí>a *^)

briótr við iórmunprióti ^) biíkleif ’ ^) at þór leifi.

[þá mæíti Ægir. Mikill |>ótti mer fírúngnir íirir ser. Yann f>órr meira þrekvirki , þi er iiann átti Yiþ tröll? þá syarar Bragi:J

18. Mikillar frásagnar er þat vert, er þórr fór til Geir’ó^ar gar^a ^^) ; þá hafþi liann ei hamarinn Miöllni ef)a megingiarþar ej>a iárn-

greipr

i) giætte S. og strax Olle. 2) l^annig O. oc K, S,

3. pannig Skúli ; hor^u K, O. S.

4. ‘þannig O. Mraundiengs K. S. 5) fiÖll lama O.

5. a líigva O. 7) gramm O. 8) brióti v. ;iórmnn Þríóti

O. briótr vid Jörraun liótaii. S. briótr iói-muu þri’óli Skúli; enpa symst vanta eitt atcjvizdi. 9) hardr brotín K. S.

ló) pannig SkúLi. hiná eda hiarna 0. hinka eda huika K. huika S.

11. pannig O. virtr K. 5,

12. or hneigi O. úr hneige S. oc hneig í Skúli. i5) öl gefion O. Öigehön S. avl-gefnum Skúli. i4 I heili böl giæli O. Rids heile böígöle S.

ij) iJeir um S. þar oí” Skúlu

16. p-Á ek bifa fada O. pi er byfd fæda S. baug pá ©r bif um

fágdu SkúLi. 17) bikleif O. 18) Geirradargarda O.

SKALDSKAPA R M 4 L, lio

greipr, oc olli því Loki, hann fór ineo IiQniiin. f>vi 5j. at Loka liafj^i f^t hent, í>á er liann ílaug eiqiisinni «t skémta sér nieð valsliasn Friggiar^ at iiann íÍaLig firir forvitni sakar í Geiiröþargarfí” , oc sá þar havll piikla, settiz oc sá inn of gllígg^ en Geirröþr leit í móti hönam , oc niælli at iaka skylldi fuglinn oo færa honum , en sendimaþr komz nauþuliga á hall- arvegginn, svá var hann hár; þat þótti Loka gott er liann sóiti erfiþliga til hannz, oc œiIaOi sér stund at íliúga ei upp fyrr en hann haíþi farit allt tor- leicit. En er maðrinn sóUi at honuiii, þá beiqir hann fluginn, oc spyrnir viO íast, oc eru þá fæturnir fastir var Loki tekinn þar havndiira , qc fæiOr Geirröþi jÖtni. En er hann sá augu hann-z, þá gruna?i ha nn at maþr mundi vera, oc bac hann svara, en Loki þagoi. þá Ipesti Geirröþr M Loka í kislu , oc svelti hann þar þriá mánuoi. En þá er GeijTÖþr tók hann upp, oc beiddi hann orþa ^); oc sagbi Loki hverr hann var, oc til íiörlausnsr vann hann Geirröpi þess eiþa, at hann skylldi koma þór í Geirröþ^r-garþa, svá at hann hefj^ihvárki hamarrinn né megin^iarþar.

þór kom til gistíngar til gýgiar þeírrar er Grior er kavllut, hon var móþir Víþars hins þavg- la ; hon sagþi þór satt frá Geirröþi, at hann var iötunn hundvíss oc illr vioreignar j hon lépi honuni

lO f

i) Geirrudr 0.

2. ok spurjþi hverr hann væri. Hann sagpi oc til fiörl. C/.

iH SKALDSK’APARMAL.

Rie^,!ngiar|)a oc i.?rngreipr er hon álti, oc staf sinn^ cr hcliir Griþar-YÖlr. pÁ íór þórr til ár J>eirrar, er YiffiLir Jieiíir, alira á mest, þá .sper.ti hann sik Hieging!Ö.{>‘i!i!, oc síuddi forstreymis Ghþar^YÖ], en Líoki hélk undir megingiar|)ar. Oc pá er þórr koni á mic ia ána , þá óx svá miöe áin at uppi braut á cxl honnn]. þá qvað þórr felía:

Vaxatíii uú Vniuir, ‘) Vciztc cí’ ‘þú vex,

aliz iJiic- ]?ic vata tíþir al ‘pá vcx iner ásiiiegin

Jölna gai\þa íl iafii liúlt i’pp sciii tiimin?

pa sér ‘þór upp i gliúfrum nokíjvorum at Gjálp ^) dóí íir Geirröbar stóo l^ar tveijii niegiri árinnar, oc gerþi lion árYÖxiin. þá tóc þórr upp or ánni stein inik- inn, oc kastapi at henni, oc iriælii svá: at ósi J) skal á stemma. Eigi inisti 4) hann þar er hana kaslaþi tik Oc í pvi bili bar hann at landi, oo íéck tekit reynirnnri nokqvorn, oc steig svá or áimi; þvi er þat oróíak haít at reyair er biörg þórs. En er þorr kom til Geirröbar, þá var þeim íélavgum \i5at íyrst í gesta-hús ^) lil herbergis, oc var þar einn stoll til sætis, oc sat þar þórr. þa vaio hann þess varr, at síóUir.n £ór uDrlir honnm. upp at ræfri; haíin slack (jríþar vccli upp i raptana, oo iét sígaz íast ci slóiiriii; vaiO þá bresli- mikill, oc iyigþi skrækr mikii], þar Iröíþu verit undir .stóhnum dætr Geirröþar Giálp oc Greip ^), oc hafþi hann brotit hr^^gginn i báþum. þá qvao þórr ;

i) Yiuua O. 2) Cnelp U. 3) öpr O. Adrlr: at ætur

{rtttara fcþi} slcnl á stefnn (steníTna), hcfir G. tciknad hiá .

4. ok m\i’\ h.uir. Sí. G cn í U ex peitd óglo^gt.

5. ‘bannirr Skúí’i <■;■ íóttir^r ^eitaíiús A. og alUr hi/iar Eddubakur,

6. GnépU. S:. G.. ,

SKJLBSKAPARMAL. 1 15

Eínu siniii ‘) neyUac l>á er Giálp oc Greip ^)

ásmcgins ^) Geirraí>ar dætr

iÖtiia gavrl>nm í, vildu Iiena mic til Ijímins. ^)

þá lét Geirröbr kaila þór í iiaviiina til leika: þar voru eldar slórir eptir endilángri bavllinni; en er þór kom i jiavllina gagnvart Geirrö|>i, | á tóc Geir- röþr iiieo taung iárnsíu glóandi, oc kastar at þór, en þórr tóc í móti nieo iárngreipiim oc færir á lopt síuna , en Gcirröþr ÍAÍióp midir iárnsúlu at for|>a sér. þórrkastaþi síunDÍj oc laust gavgniim siii- una, oc gögnum Geirröþ o^ gögnum vegginn, oc svá firir utan í iörþina. Eptir ^essi savgu heíir ort Eilifr Guí^rúnarson í þó-rs-drápu.

I. Fi’iíg stalia ré^ fellir [fvsíuz^} ]þeir at |)rýsta

Forniótz goí>a at livetia þorus iiioium] sic biSiaí

(driúgr var Loptr at liúga) í)á or giarc5-venio^r ^) gerí>Í2 lög-seims fa]?ir lieímaii: [Gandvíkr] skotum ríkri

get)-reynir qvaí grænar ^) cndr til ymsa kindar * ^) Gantz berprnmu braalir ií>ia setra frá þrii>ia.

viigi tryggr íil veggia “^) 3. Gerr^‘j varl> í för fyrri

viggs Geírröí>ar liggia. farmr ‘-) mein svarans arma

‘2, Gec>stráí]grar let göngu sóknar hapz ^^) me% svipti gamlei^ 7) þórr skömmu sagna galdrs en Ravgnir:

i) þejju ordi heji eg hatt inní; pyklr mér pad óm’öguUga get€

hitrtu verid. 2) panncg Skúli, en U. synist hafd aliz megins,

5. Gneip U, St. G. en Skúli hejír Greip.

6. petta erindi fella K, O. út.

í^) P^r.nig O. greinar K. 6} p4nnig 0, veggiar K*

7. g^amleidis eia gamleidar Skúli, cg pykir pad reitara.

8. pcinnig O. fyrstuz K> í nastu linu ^oins O. g) þau giardve.ncli O

9. ym«a laiala O. heldr v’ddi cg Ymis kliular.

Jl) Aíirir gen-, sem pa á ad heim/arast til scjlcnar.

12. pannlg O. íarms K. i5) pauni^ O. hafsz K. Iiapps SkúLi»

fe

2 iG SKALDSKAPARMA l.

J’Vl rrgrnnn-sfranmn’) Grimnis knáfli liregí^i liav^gvinn ^ail maíin tælir haDa^) li]yiiií>el vi^ mavl glymia,

opniz ^) ilia-gannnuin eii felli-hryn Jfialla

Dmlíl.s áiiio! sjícndu, Fec^iu l>ant mc% stecia.

4. Oc gíigns ^) vanir géngu 7. tLir^-vaxriar sér ’ ^ ) herí>ir cunn vargs hiniin íavigu Iiail-lonuz ‘”) of sic falla íi’ipíXY vers ti! íliúí>a gaíat U]ar “’■)iiij)!nr hinnneyfi’i* * iitim í.eyris koni dreyra; iiiari rá"i firir-sc ’ ‘^) giarpnr : J’á er bavl-kveih’r brióta í>verrir lætr ‘”) nenia Þyrri ‘hriíg^-íitilldr Loka vildi J)[irs ’s) harna sér (uiavrnar ‘^) bræþi A^ændr á brnlji sneri flóc^ ^ ‘^’) til svíra

bág sef Grimuis ^) nia’ga. sal-jþax) megin vaxa.

5. Oc vegj>verrir vorru 8. Oí>u i’ast en fripar vann fetnuinar uavnnu íiaut eiisvara Gauta liiailtz af Iiialiti “^ j oltuar setrs víkíngar snoírir hlaupár um ver gnupu: svert runn at ^ ’ j feng unnar: ^’) mVóc leií or sta^ síavckvir l>url>i kravnn at Iierí>i shkleií>ar ^) veg breiíjan hauirs runn ^^) kyqva nautar iir]?ar-í»riótz ^ar er eitri ^) iaiijar-skafis af aíli

ícstr pió^‘ár fnæstu. áss hretviéri blásinn*

6. þar í mörkllrir markar 5>) g, Unnz me% ýta sinni niál hvettan byr ‘o) setíu (aílraun var Þat) skaunar ne livæl völur halar á seil -*) liimin sióla húf skotnaÞra sváfu ‘’) siálf-lopta kom |)iálíi:

I) granstraiima O. grann?traiiTna Skúl’t. 2.) manntælar gctgáta Shúla iiallar O.

3. íipnís O. og ítrisx gaupn,. svo madr g<tti einnlg lesid ganpnir

4. gíings O. 5) gnsnis O. mági Adrir. 6) liagli O.

5. ítaíleídar O. 8) þá er æitir O.

6. marksr ed’í markat O. lo) bur O og strax n. Iiyel v. hallar.

II) íiávskotnadar svávo Skúli.

12. lét O. kannske leit SkúL’i^ einnig vildi hann herjþi. i5) liarandziC. i4) pannig Skáli gatar mííár K. gatad madr O. gartar S. ibj enn næyti O. hinn nytre S. m]}taT min getg. fyrirniótr 16^ sér K.
13. iet O. i§) pannig Gunn. P. og SkúLi poms K, t>oi"S O.

liarna K. S, 19) niarní^r Skúli snæri O.

20. Getgáta Gunn. P. fyrir blód.

21. runnid O. runnar K. 22) Adrir’. fet gunnar. p’^‘i rann SkúLi S. 24) sói S.

S K A L DS KAFAR MAL. .117

á^o stáli stríSan sótli fer^ á ílótta

straum hrcck-iriímis eckior, íles-drótt Ivo ^ ‘) iicsia: stóphnísu fór steypir í>á er fuDristis ‘^) fasta

stríí>]undr meé vöi Gn’Þar. ‘) ílúðrifs- daiiir stólJU

10. Ne diúp á korii ^)drápu kuáttu iólnis ættir dúigs^) vams fírum glauima út ves ’ ■^ ) firir liita.

strié qvi iöudum stö^var: i3» þeirs’”*) í ]?róttar hersa ^ ^)

stali \t rastar falli “*) l>orn rans bugnm bornir

ógn diarfa ^) lilaut aríl lilymr varl> hellis ^^) knmra

eiÞsfiiÞar ^) hug meira, hrin ’ ^) bálkar framgingu:

skalfa |)órs ne þiálfa listi ferir ‘S) í fasta

próttar-steinn vio ótta, fri^ * ^) sein var l>at hreini

11. Oc sifuna sít>an §“M^^ hlöér á greypan *^) sverí>z li^hattar gerí^u ‘) gran hött-’) res qvánar. lilirar boríz vií> baurí>a Oc bam loga himni–) har^ gleipnis dyn ^) barfi: hall f)lvinguni vallar

á^r hylríl>ar heiþi tróí>uz í>er und -^) trol>i

hrióÞendr ^) fiöru í>iól>ar túugls brá sólar l>úngu

vi^ skyld brcta skytiu húfstióri^’*) brauthvoru

skal ’ ^) eic Hét>ins reikar. hreggs vafreví>a tveggia

12. Dreif me^ dróttarkneyfi hlátr ellií>a hellis

dólg Svíl>ióí>ar kólga hund-foruan kiöl sprunadi. -^)

1. par sidustu 4 linur vanta i S. en G z K.

2. pannig eda i korn Sk. á Járn K. akarn 0. ósar S,

3. clólg Sk. dölgur vamms fyrir Glamine S.

4. palli K. j) ói^ndiarían K. S. ógndirlinn rildi 5k.

C) eidsfiardar O. S. eidsfeirdar viLdi Sk

7. ^iördu O. lidháttar giördu S. gridu Sk-

8. iileifnir kyn O. gleylnir kyn Sk.

q) hrlódnidr eda hriódnidr O. hriodndr Sk. 10) skil 5.

ji) ivÖ O. 12) funristiU O. fuuristils Sk. i5) útvos K. S.

l4) l>ar5 Sk. i5) bersa O.

16. ^annig O. hellir K. S.

17. hrim O. hring 5. adrir hrein.

18. ledr O. listu færdur S. lysti frídr Sk.

19. ferd 0. og strúx þar O. S.

20. lilædr a. gneypan O. lilód.st at greipum 5.

21. gran höttr S. granar liött Sk. 11) hímin Sk.

22. þer vid O. tar vid Si^. ÞeJr vid trödu 5.

2^3 hofstióri O. 35) hornf. k. öporua K.

ii8 skalbskaparmal:

j5, Fáli’í>a iiani frólii ‘) íír gnlii laust ullar

fiarö tplis kon ^) JcrÞar ioírs vegtaagar *^) ti’ióti

mœrar ^j legs iié niiigi>o niciiia iiiSr í miiian

jneiin avití.-iíi kenna: mc/. bigyrt’il nezu ‘^) álmtögar **) ianst ægir 18. Glauins niiium fór görva

ángr l>jófscgu töngu ^) gramr mc% dreyrgnm liamri

óénis aíli soónum of Savlva ni«^ Syniar ‘*’•)

áLrnir í gin ‘^) Suðra. sigr laut arin brauti: ^^)

16. Svá at iira^ skyndir handa komat tvívioar íývi lirap niunrium ^) svalg gunnar tollurkarms ’ ^) sá er harini * ^)

lypti S3^1g á lopti brauíar lics of beili

lángvinr sío í>raungvar ‘) beck fall iötnns recka. ‘þéi er avrprasis^) eisu 39. ílel blótin vá ímeiíir

ás lirimnis íló drósar lióg brotníngi ‘^) skógar íil þrámo^nis rúíar iip.dir íiálfrs af afli ’ ^)

l>ióst af Greipar briósíi, Alfbeims bliku káifa i7,Bir|>!z iiavll tá er höfí>i iié lié favstum lista Heiéreks of-kom breií>;i lútr valrugar raátu *^)

■und fíet-biarnar fornan ’ ^) alldr mínkanda elldar^’) fótlegg purnis ’ ‘) veggiar ellu steins of-bella,

19. Hvernig skal kenna Frlgg? Svá at kalia hana dóííur Fjörgyns, konu ^^) Oþins, mópur Balldrs,

1. frædí O. J^annske fræpí vari reítast. 2) fiardelfis kvo« S.

2. iriaurar 5. rner«i’ O. ir.erísr lej’gs Sk.

3. álm íogar S. álni tair:;ar O.

4. þiófsege töngii Q. þlófsögu röngu S, anngr J>ióf segi taungu Sk.

5. áth-udr gini Sk.

7”) lirapp munnar (7. lirafn imunrmra S. 8) pann/g O. sypti 3. a. ]. sío laKgv þrungvar K* . 9) nvrþursis K, Ordursis 5”. aur]3rasír esio O. 20) fornar K. S. H) þrasis O.

12. Íotur vegíaupar O. ioturs vegtángar Sk. Jöturs vegtaiigar S.

13. nrestu ^^. nestu 5^. 14) synia O. saríva n. syuiar Sh. ^

14. bauti O. i5) barin.s S. I7) Karmi O.

IS) Iió^e brotninps 5.

39. at ölíi S. siáifr at álíi O. nnda íiirings at áííl Sk. ao) latr valry^M,- mattii O. látr valrygas n’.átu Sk. 21} alidar a lYlijniicUnda elldre S. 22) ömmo £/.

BKJLDSKAPARMAL. 119

eliu Jarbar oc Rindar oc Gunnlilapar oc Gsrpar: [sværa Nöunu, droíníng ása oc ásjnja , Faiio oc valshams oc Fensala ^).

20. Hvernig skal Freyju kenna? Svá at kalla dóttur Njaicar, systr Freys , konu Oi^s ^), mó^ur Hnossar, eigandi valíallz oc Seósrumnis, oc iVcssa, Brísiuga mens, Vanagoc, Vanadis, it grátíagra f^oð ^). Svá má kenna ailar ásyniur at neína annarrar naíni, oc kenna viö eign e|)a verk sm eba æltír.

21. Hvernig skal kenna Sifl Svá at kalla hana lionu þór^, móþur Uliar, it háríagra go’ö: eiia Járn– söxu, móþir þráþar. ý).

22. Hvernig skal kenna I^imni? Kalla hana kenu Braga oc gætandi eplanna (en eplin eiii-lyf ásanna); hon er oc ránfengr þjaza [iötuns; svá sem fyrr er sagt at hann tóc hana braut írá ásum Ept- ir þeirri savgu orti þjócóifr hinn hvinverski í Haustkung ^).

Hve skal gaila giölldum ^) a I)rcingoro s^ Myri

gunn vcggiar bm leggia tliildar vez ok þiaza. raums ]þá er recka sæmi “) Seggiondom íió sagna

radd sveif at bór lcifi. snótar-úlfr ^) at móti

Ty-framra sg ck tíva í gemlisbain gömluin

trygglaiist of-far priggia Gkmima ei ’ ’’ j fyrir skÖmmu:

1. tl. U. %) pann’tg 0. Oþíns K. U. 3) ástagud læ.úr O. yld,

2. U. sLcpplr úti oílum S’:f’]íár kinn’ngiim.

3. /7. sleppir út’i þííJH og dtápu brorinu, en setr i stadlnn: Asa er rett .it kalla ein hvcrn annars nafni ok kenna vi>vcvk sín ci’a ætt.

4. pannig O. g!a!!a guivld um 5^, cidrir geds at giÖldum.

5. ‘c’annig Sk. pessi lína er óldSÍH^ i 0.

6. hreiugáru Sk, _ 9) ylgr SA-.

7. pannig Sk, á 0. sjá ogsyo firnarkeiú ókená.

120

SKALDS KAPARMAL.

sett]^ avfti [Þar ef Æsirj árgerna ‘) [initt bárn] (var-a byrgi-t-yr biarga bleySi^vandr) á ^) scyii,

^‘‘órniiöÍa^r var ti’fnn^ láil}rcii!n incdal bcini, *) hvaí, kvað ijapta-sny^rir’

of-sviptancli ^^^^s^ iipp í>iór íiluti íióra. Op sliérliga síian sváiigr (tar Þat fyrir laungu) át af eiki-H^tQ

ók biörn fajiir NiáVrnart*’) á^r diúphugaor dtaspi

Ijiííriijiijiidiiin, rnnn i’ví vallcla?’^)dó]g ballaí^an vanat* ^nargfípákr ^) pf-naiii n^a^lá biri>i-tyr meðai iiGrÞa

inár val-kástat’-báí’ii (var-at Ilænis-vinr lianiiii) líollr) af fprnimi t>o]]i^

í’iailgylclir ba’^ fyliar fel’r Meila ^) shr. deiia Íilut *) \Í Ínelgiim skutli^ |n’aíl)-ásar-vin biása^j ^ Ving-rögrjir ]ct vagii^ vigírekr píail siga^, j>ar er véÍsparir Voru Varnendr goí>a farnir^

Fiiótt ba^ Folldar-droltiuu sveita-nagr^ svá a£ slitna í’aibaúta mög (^var-a sundr úlfs-fa^ir’ mijndi:

eckiJigr m0’(^ þegnum). í>á var^ JxSrs-ofrúni

Íherfángs ofau staunga.

J)á var’S fastr vi^ fóstrð. iTarmr Sigynjar ai’ma þá cr avll regin ægia] Öndurguds [í bavndum]: loddi rá vi^ ramaii reimui Jötunhcima, en hoUs vinar Hænis heudr viS stángar enáaj^

Fió me”^ frópgum tífa fángsæll of veg lángau

IþrymseiJar-Jiva] deiia. ru af breiíu bióíi brag^i-VÍss st l’at^} lag^i

^þúngr var Loptr) of-sprúngintí^ málunautr Hvais mátti Miéjúng ‘”) friéar bi’^ia.

I) Aíí/i getg. fyr’tr arpeínar. 2^ at 5^. 3) leina O. beina K. 4) pannio; e^\ hvíw kvddu hapt snyrtir lijálniralíuin því vallda O, hv.-it qvádu iiípta sii. hj. þ. v. SK j) niál«pakr Sk.

6. Geigáta Sk. f’y.-ir fo’t meila O. fetmela K. 7) hk-nit O.

7. þanrilg K.;: lirafasa viii (uni) iása O. hrafna sárviu blasa Sh. en mer ‘þykir pad spill* heaJing’Hnní. •9) ok “þat O. of pLT Sk,,

8. Mín get;:áta fyrir ósviptahdi O. úsviptandi S^.

II) Mönia O,

12. Min ^etg. fyrir midiúngs O. mildíní,-s K. Melldings vlUi 5*.

SKALDSKAPLnMAL, 121

Sér ba^ sagna-Íjræri ‘‘ÞÚ skalt vclfr^) íirma veuim

sorg-eyra mey færa veiþir ^^) in\i!s vá-Iiitar

J>á er elli-lyf ása iiiuii stœrandi inœra

áttrnimr Hýnjis knniii: mey aptr, Loki! doyia.” ^) Brunnakrs ofkom btckiar líeyrtac sva Þat oíí’áiíj

BrísÍngs sio’þa dísi (sveik opt ása leikoni) ^)

girti ^) tiófr í gari>a liiig-reynaíuji Hænis

Criót-ní”^aí^ar sí’hin. Ijanks ílóg bi.lfa aiikiijii:

UrÞu-t brattra borta öc lómhiiga^r lagl^i

byggvendr at l>at hi^ggvir^ (lei^ bla^s Kegiti íl.^Þra

I)á var Tp- Ine^ JötnuiA ern at avglis barni)

-ul>r nvkömin sui’ani arnsng fa^þir Njörnar ^) giör^oz ‘) állar áltir Juku skiótt, en skóko ’ ^J

Ingifreys [á Þingi scöpt, ginnregin brinna;

váiu heldr] oc háral^ en son biþils svií>nar

Lhaniliót regin] gamlarv (sveipr var^ “) i för) Greipar:

Unz hr^nsi^Hfar ^) bra^fa. I>az of-fat ‘^) á íialla

bund ö3-gefnar fundu Finn-stilia brú minni

Leifa par oc læva ‘^)’ bangs pá or bif uni fáta ‘^)

lund öl-gefnar buudu; bif klcif at þór leiíi

1. pannig O. Gerdi Shull, á) ííiftiiz edr hvöttuz viLdi Sk,

2. þ^nnig Sk. fyrir : hrynsaöra K. hryn.seva O.

3. Min getgata fyrir\ leidJþír oc l;eví K. leidiþir at leva O. hvaraf Sk. g/ordi: leiíi þir oc lævi, en Leiíi er í nefnandi’ cnding- unni , og getr valla itgl^ í ismsetningu og J>ir acti ‘pá at vern fyrir Þyi’, ítm er i sa-na jofundi, en (Ztti her at Pera þy (/ áhrifa- endíngunní^. j) velít Ú, vættr vildi Skúli. Enn hetra synist vættar.

4. Gctgata SkuLa, h%nn umireytti einnin myii í rnyliniiy: cominí- nutus, en pá atíi ^ad ad v’era tnttlinn; eg hefi ú/” egin ramleik sett inyjl.s va-ltíiflar iyrir myil sva leidar.

y) J)4n/jia Sk, fyrir teyia / einni E .duhok., K. og O. sleppa þ«-/

uti. 8) Sveik ept ááa ieiko O. ksnnske réttara v<zri .sveik. áþv

eda eþr á.s.i-leiko Idunni; edr sveik opt A.so eda Æ.si leikuni; því

ásar er aUt annad en æsir, og efast eg miögsvo , aa fornmenn hxífi

noe<urntírr,a ilemgt peim ordum saman,

9. pannig O. adrir : mornar, mornaz.

loj >annig SA. Hóí’u skiótt, eu skóí’u O. 1 1) fellir Sk, iit.

I2) þarz ofl’éll ^iLdi Sk.

i3) bil’om O. baug pá er hif um íágda Sh. ; Sjá i’j^du gr. teinast..

og fyrsta erindi penú brots.

122 skaldskaparmal;

23- Hvernig skal kenna himin? Svá at kalla jhann Ymis haus , oc þar aí iöluns haus, oc eríií>i eþa byrbi dverganna, e|>a hiáhn Vesíra oc Atistra ^ SuCra, Norora, land sólar oc túngls oc himintúngla, vagna ‘) oc veðra : hiálmr e{)a hús loptz oc iarjjar oc sólar. Svá qvao Arnor iarlaskáld:

Ungr skiökliingr stígr alclri ^)í>ess var grams untl gavmlum jafnmíldr á vi^ skialdar ^); gnóg •*) rausn Ymis-hausi. Oc enn sem hann qvao :

Biört veií>r sól at svartri, brestr eríií>i Austra, savckr fold i mar davckvan, aHr glymr siár á fiöliura. [Oc enn sem qvao Koni : ^)

AUz engi verí>r Inga bav^var-Iivatr ne betri

undir sólar -griindu bræ^r Jandreki æpri.

Oc sem qvao þjóoólfr enn hvinverski: ^)

Oc at ísarn-leiki (móér svaJl Meila-blópa)

Jarí>ar-sunr en dundi Mána-vegr und hánum.

Svá sem qvao Ormr barreyia 7) skáld :

Hvegi er Drauonis dróoar sá ræor valdr íirir veldi dís ramman spyr ec vísa vagn-brautar mér fagnar^)

Svá sem qvad Brpgi skáld:

Hinn er varp á víóa yfir manna sií5t ’ ^) margra

vinda Avndurdísar ^) munnlaug favl>ur ’ ^) augum.

Oc svá sem Markús qvao :

Fiarri hcfir’^) at fæÞiz dýrri háfa Cleyfir hver œaír æíi flotna-vörór á élkers-botui hring-varí>al>ar}giálfrikriiJgÞuin

i) vápna U. 2) Engi sk. sítr a. U. 3) skilldan U.

4. l^nnnig O. U. gíng K. gáng 5.

5. 5Yá qval> Bavþvar ballti U. en O. sl. pfi utl, seml efþad vsir^ eptir Arnór. 6) sjá Haustl. 1 erindi Hs. m- ?) BarræyJar O.

6. fagna O. hún sL einnig ec. 9) Öndur dísa O. 10) sút U. n) fiögiu’ O-

7. pannig K. og O. en U. St. G. felU út ietía erindiy [hAna^ ske reitara vari: heíic.}

SKALDSKAPARMAL. 120

Svá sem qvac Síeinn Herdisarson :

Hás qveí ec iielgan ræsi mær^ tæz ~) fram en íyrlja lieim-tialJz at brag ‘) iJeima, fyir; ]?ví at liaiiii er dýrri, Oc sem qvaö Arnorr iarlaskáld: Hi.lp í>ii clýrr komuigr clýrinn dags-gnindar Heriiiiíndi! Oc en sem qvað Arnorr:

SaÍr stillir Liálp I>ú sniöllMm sól-tialda RaVgiivaldi! Oc sera qvaO Hallvarðr:

Knútr verr iör^, sem ítran allz-drottin ^) sal fialla Sem Arnorr qvaO:

Mikáll vegr **) I>at er misgert tiggi skiptir sípan scggÍLiiH jþiekir sólar-hiálms á dæmi-stóli. manvitz-fról>r oc allt it gót>a :

r

24. Hvernig skal jÖrð kenna? Kalla Ymis hoJd oc móþur þórs, dóítur Onars ^), briiþi OþinSy eliu Friggjar oc Rindar oc Gunnhiaþar, sværu Sif- jar, gólf ^) oc botn vecra-haliar, siá dvranna: dott- ir Náttar, systir AuOs oc Dags. Svá sem qvac Ey- Yindr skáldaspillir: 7)

Nú er u.lfraví>ull elfar (ráí ern ramrarar tióÞar

iötna-dólgs of fólgiiin ríc) í mólínr líki.

Sem qvac Hallfreydr vandræþa-sl<:áld:

Rá$ Inkuz, at sá síí>an áíti eiiiga dóttnr

snjallráí’^r koniíngs-spialli Onars vií>i grona.

Oc enn sagþi hann:

• Breií>leiía  gat  brúti  B 'leygs  at  ser  te5''gia^) 
  

stefnir ^) stav^var-lirafna stála-ríkis málum.

l) pinnig O. U. bram K.

a) þjnnig O. mærd telHt U. meld ræzt K.

5. >annig O. og U. med ílran íilíz drotni A”.

6. Síikill tia mikiis t>r re^r O. 5) Aur.s O, U,

7. getl K. S. 7) Siá Sr.orra Flar. gr. 8) te^‘sda O.

8. strefnir 0. tn U. fcLíir m Jpcrej crindí.

j 24 SK ALDS KAP ARMAL

Svá sein fyrr er ritat:

Fiiirri liefir at fæpis dýrri… Svá sem qvað þiócóiír.-

UfMíi búidr vií enda hreins vi^ liuíi rómnn

elgvers glöt>aír ‘} íiersa hafs “) botiii íiár ^) gtitna,

Sem HaiiíVeyér ^) qvaO:

pv’i hvck íleygjaiida frægjan ítran) eina at láta ^) iívY iöi(5 nnd men-í>verri Auos-sysLr íieini uiiöc traupan.’^)

Sva qvíið þióöólfr: 7)

Dólg liós 2) licíir [dasi endr*^) t> ’ er eliu Rindar

darr latr ^) sta^it íiarri ‘ým-^ýnda tác skyndir ‘’)

25. Hvernig skal sœ kenna ? Svá at kalla hann Ymis bló?, heinisækir guþanna, ver Ránar: faþir Æg- is dætra þeirra er svá heita: Himinglæfa, Dáfa, Blóo- ughadda, Hefrxng, UCr, Hrönn, Byl^ja, Bára, Kólga;. land Ránar oc Ægis dætra oc skipa oc sæskips heita, kialar, stáíd, súþa, sygiu, fiska, ísa, sækonúnga ■leio oc braut, ei sicr hringr eyianna, hús sanda oc J)ángs oc skeria , dorgar land oc sæfogla , byriar. Svá sem qvao Ormr barreyarskáld:

Utan gnýr á eyri Ymis-blóÍ fara góljra.

Svá qvað Refr:

Vág þrýsta berr ‘^) vestan vætti éc landz firir brandi

1. eliu gres {edr eliuergs) glavpudr U. 2) hefs K,

2. far O, en U. feUir út pessar tvíer línur.

3. HaHvarþr U.

4. pannig 0. U. ííta eina láta K.

5. Auds… miöc trauþan K. O. aul>s systr iniök trauí>an U. AudwTS seiui niiög raudauu S.

6. pví sL. U. sem ef petta einnin tari eptir Hallv.

7. Dölgbos O. dólgshús U. dölgslier St. G. 9) dapar siíar latr U,

8. enda 5. 11) óuiillda toc skyildir U. 12) ragþeysta bar U’

vág^æysta berr O.

S KALDSKAPAR M A L. i o^

Jjval mnjti ‘) s1v«mV liúna liógd^r of lavg bdgo. =^)

Svá svm qva? Svcinil:

þá ej- tl rcifar ríb fíils vicS frost of “^) íiínar

Æ:;!s dællr ocíæffii^) íiall^ar’^z rokiir ljarí>iir.

Oc seni qvac Rrfr:

Pæiir l)iÖrn, far rr íiiíra o)^t í Ægfs liöptíi birstr, un’liíitííi ■’^ ) í’rsla i’íisyöI <’’ ) Gvinis vnvlvn.

lier er sagt at nl’t er eiít Ægir oo Hlér oc G\mir. Oc enn qvísc híuin:

Eii sil^) gn’pii-si« ipnír Kjn?n- rai’þnni strini

sUír [i’ir-driíiiin livíírar^) lunnit brióst or iJiiinni.

Sem qvao Einarr Skúlason:

líart^r hcfji^ avrt frá ^) iörtu black ’ ^) læ(r í sog savckva iclvindr [svana-síiindar- sæí^ruíid ’ ‘] skijíi hrundit.

Oc enn sem liann qvað:

Margr r’s en drífr dorgar spcnd vci’l)a sfavg sínndnm dvn stravnd í svig löndum ^}stir^r kcipr^) fíra greipiim. Oc enn qvaO hann:

Grans bera goldiia “*) spánu skvtr lidlni-íjötnr ’ ^) lieita (gavfug feré er sí) iöfri ‘^) lirafni sneckiu stafna

Enn sem hann qvaO:

Haust köld skotat lieldum ^ ^) bólm^ravnd varar-avndri.

Oc enn svá:

Sundr sprhigr svalra landa sverri giör^ firir bavrjjum ^)

i) hvohTiæm 0. kvalmæns L\

2. hugdyr O. hlyra hádyr um lög báro l/,

3. ‘þannig O. elrefar o. Æ. dætr oc teygþu /T. ellefu O. Æ d. o. þættu

5t. Q. 4) frest oc O. falls /uro’flest of St. G. en U. sl.þenu erindi.

5. bí-est O. undíua U. 6) pannlg U, út svöl K. O.

6. sniá U. 8) í vind riþinn Jivi’tuni U. 9) fyrir U.

10} blackr O. U. en blackleitr K. S. og strax sæg O. sæ U.

11. snæ grund U. O. 12) ísu í gdöndum K. i svikl. U.

I3) stird scei})r K. i4^ golldna O. S. grams b. gyllta spáno U.

‘O jöfra U. 16) liem íiötur K. hanifiötur 5. hlomnfiöturr heiþa U^

17; skotar höhlum S. en O. og U. fella út ^enna vísufiórdung.

18} sveJ-þi g. f. bavndum U’ en O. fellir ut pessar tv«.r linuT,

126 skaldkaparma l.

Sem SiiæbiÖrn qvað:

Hvat qvepa liræra grotta^) Þær er lúngs s) fiHr I^inga her grimmaztan skeria lið mclldr skipa lilií>ar ^*)

út firir =^) iarpar skaiiti baug-skerí’ir ristr barí>i

ey láí>rs iiío brúí>ir, bol aailópa mólo ^)

Hér er kallat havit ainlona ^) kvern. Enn sem qvaö Einarr Skúlason:

Vicnar ramr ‘’) t rakna dúks ^) brindr bavl í>ar bleikir

reksaumr fluga ^) straumi bif grandar ’ ^) stag riíium ‘’)

26. Hvernig skal kenna sóP. Svá at kalla hana

dóttur Mundilfæra, systur Mána: kona Glens, eldr

hiniins oc loptz. Svá sem qvao Skúli þorsteinsson :

Glens beéia ve’Ír gyÞiu liós kemr gott meé gcislum

gul> blÍÞ í ve síþan , grAnscrks “) ofan Mána.

Svá qvao Einarr Skúlason:

Hvargi er beita borgar hár af hnoss vin várnm ‘*)

bál grimmaztan ‘^) skála heims vafrlogi svcimar.

27. Hvernig skal kenna vind? Svá at kalla hann son Fornjótz, bró|)ur ægis oc eldz , briót viþar: skaí>i oc bani eþa handr eþa vargr vi|)ar eþa segls e|:a seglreiþa ^^). Svá sagþi Sveinn i Nororseíudrápm

Tóku fyrst til íinka Forniotz synir liótir»

28. Hvernig skal kenna eld? Svá at kalla hann bróþur vindz oc ægis, bana oc grand vi|>ar oc húsai Hálfs bani, sól hásanna.

i) qvá^þum Iir. grlóta U. 2) úfc frá V. 3) Iimzs U. 4) HdmíIIdr st. hllldir U. b) Tiiola U. böi a. mölii S. 6) amlofa U. O. 7} Ráii U. 8) öiver eda elvar U. 9) ]pannig U. diigs K^

cn O. sl. prí og hcfir hrlndir. 10) LlA^ruiKU U. bifgrnnd a O.

11. rifo St. G. 12) granselr O granseirs U. húi sieppir einnig

í fyrir framan vc, og hcfcr gort fyrir gott. i3) bar i.rImraostum U. i4) har um hnos uni yarum O, iiar uin (vin) hollv.m arum U, i5_) seglrciipa O.

skaldskáparmal: 127

29. Hvernig skal kenna petr? Svá atkallahann son Vindsvals, oc bana orma^ hrimdal. ^) Svá qvao Ormr Steincórsson;

Ræ^^)ccpenna mavg manni Vindsvals una^ blindiim, Svá qvao Asgrímr:

Sigr-gæl>ir^) var s^‘Þan J>i^‘S vcit pínar ií>ir ^*)

seimavrr í þrAndheime í^ann orms-trega sannar.

50» Hvernig skal kenna sumarl Svá at kalla son Svasal-ar oc líkn manna, gróor maana. Svá sein qvað Egill Skallagrímsson:

Upp skulum orum sverjþum; eigum dáiS at drýgia úlfz-tann-Iituér ! glitra í dal miskun fiska.

31 ♦ Hvernig skal kenna mannl Hann skal kenna við verk sín, þat er hann vcitir eþa þiggr eþft gerir; hann má oc kenna til eignar sinnar, í>eirrar er Ihann á, oc svá ef hann gaf; svá oc viþ settir þær er hann kom af, svá þær er frá honum koum CHvernig skal hann kenna vio f>essa hili^ Svá at kalla hann vinnanda eþa fremiandaj; e|)a til fara sinna eþa athafnar , víga eþa sæfara, eþa veiþa eí>a vápna eþa skipa, Oc firir því at hann er reyn- ir vápnanna, oc vigr víganna allt eitt oc vinnandi; viðr heilir oc íré , reynir heitir tré : af þessum heitum hafa skáldiii kallat mannion ask eþa hlyn , lund eþa avSrum viþíirheitum kallkendum, oc kent til víga efa skipa eþa fiár. Mann er oc rétt at kenna til allra ása-heita, kent er oc vij> iötna-heiti,

i) H’ii^mul Z7, O. a) red U. 3) Sigblóþr U. 4) Jtnir Z/.

j 28 S KA L D S K A P A R M A L

00 er |)at flest háo eþa lastniæli, vel |>Ickir kcnt tiL áifa.

Konii skal kenna til allz (|'cnbinia’ ar^ gullz oc gimsteina, avls eþa vins eba oniiars cjryckiar, þess er hon selr eþa gefr, svá oc til avlgagna, oc til allra í^eirra hita er henni samir at vinna eþa veita. Rétfc er at kenna hana svá at kalla hana sehn ej-a log ^) þess er hon miclar, en selia eþa log þat cru tré: íirlr þvi er kona köllut lil kenningar ollum qven- kendum viþarheiíum. En firir því er kona kend til girnsteina eþa glersteina, at þ \t var í forneskiu qvenna-búnaCr, er kallat var steina-sörvi, er þær höíþu á hálsi sér; nú er svA íæit til kenníngar, at konan er nú kend vio stein eþa við avll steinsheiti. Kona er oc kend vio allar ásyniur eþa valkyrjur eþa nornir eþa djsir. Konu er oc rétt at kenna vic alla athoíb sina eþa vio eign sína eþa ætt.

5^. Hvernig skal kenna giilll Svá at kalla þat elld Ægis 00 barr Glasis, haddr Siíj’ar, havíuöband Fullu: grátr Freyjo, munntal oc rödd oc orð jölna* dropa Draupnis, oc regn eþa skúr Draupnis eþa aug- na Freyju, otrgjölld, nauþ-gjald ásanna, fræ Fyris- valla =), haugþak Havlga, elldr allra vatna oc hand- ar, grjót oc [sker eþa blik handar. ^)

33- Firír

i) lög O. lág V. kanntke rettast vÆri lóg d/ lóga úg lág holr af f:Ldu tre engl. log. 2) sád Kraka bxtir O vid.

3. sær handar, Frd>a injÖl. U. Þ<ir er einnig 33-55” gr. undanfeld^ f>crna ad s»o miklu Lciti scm peirri 33. synist sleingt saman pid fyrstu greia a/ Bragaradum, sjá bls. 79. 1).

SKÁLDSKAPLRM4L, 129

55. Firir liví er gull kallat eldr Ægisl í>essi 58 saga er til þess, er fyrr er getit, at Ægir sótti heiai- böo til Asgarjíz, en er liann var búínn til iieitnfer|i- ar, þá bauo hann til sín Ocni oc avilum ásum á þriggja mánaþa íre&ti. Til þeirrar fer|jar varo fyrst Oáinn oc Njörí^r, Freyr, T^r, Bragi, Víþarr, Loki, svá oc ásynjur: Frigg, Freyja, GefJLm, Skaþi, Iþunn, Sif. þórr var eigi þar, hann var farinn i austrveg at drepa travli. En er goþinn ]iöfi?u setz í jæíi, þá lét Ægir bera inn á hallargólf lýsigull, lat er birti oc l^sti havllina sem eldr, seni i Valliavllu v®ru sverþin firir elld. pi senli Loki þar vio avil goðj oc dráp þræl Ægis þann er Fimafengr M héí^ annarr |)ræll hannz er nefndr Eldir ^), Rán er neihd konai Ægis, en níu dætur þeirra sva. sem fyrr er riíat. At Jjeirri veizlu vannz allt sjálft bæþi vist oc avl, oc Öll reij>a er til veizlunnar þurfti: þá urþu æsir þess varir at Rán átti net, þat er hon veiddi í menn allíi. j)á er á sæ komu. Nú er þessi saga til þes8 hvaþan af guU er kallat eldr eþa Ijó* eþa birti Ægis, Ránar eþa Ægis dætra, oc af þeim kenning- um er nú svá sett, at gull er kallat eidr sævar oc allra hannz heita, svá sem Ægir eþa Rán eigu heiti við sæinn, oc þaþan af er nú gull kallat eldr vatna eþa ár oc allra árheita. Enn þessi heiti bafa svát farit sem avnnur oc kenningar , at hin ^ngri skál(l

*l

1. Funafengr fildi Qunnar Pilt, ^ 3) reseldr K.

j5o SKALDSKAPARMAL

hafa ort eptir dæmum hinna fornu skálda, svá sem stóO 3 í>eirra qvæþiim, en sett síþan át í hálfor, þær er þeira þótto likar vic þat er fyrr var ort, svá sem vatnit er sænam , en áin vatninu, en Jækr ánni, þvi er þat kaliat n^gervingar aUt er út er sett heiti lengra en íyrr finnz, oc þickir þaí vel alit er með líkindum ferr oc eþli. Svá qvaó Bragi skáld: Eld oí’ í>Ac af jöfri I>at gaf Fjölnis ‘) fjalla

avlna becks vi$ Jr^ckju, me^ íylli “) mér stillir.

54. Hví er gull kallat barr e^a lauf Glasis? I Asgarþi firir durum VallialJar stendr lundr sá er Glasir er kailacr, en lauf hannz alit er guU rautt; svá sem hér er qveþit:

At Gl asir stenclr

me^ gulnu laufi

firir Sigt^s savlum ^)

Sa er vicr fegrstr meo gojum oc mavnnum.

25. Hvi er gull kallat haddr Sifjarl Loki Lauf- K« eyjar son haíþi þat gert til lævísi at klippa hár allt af Sif; en er þórr varo þess varr, tóc hann Loka ©c mundi lemja hvert bein í honum, áðr hann svarþi ^) þess, at hana skal fá af svartálfum, at þeir skulu gera af gulii Siíju hadd, þann er svá skal vaxa sem annat hár. Eptir þat fór Loki tii þeirra dverga er heita Ivalda synir, oc gerþu þeir haddinn oc Skío- blacne oc geirin er Oþinn átti, er Gúngnir heitir. J>á veþjaSi Loki höíþi sinu við þann dverg er Brockr

I) Fjörnis vlldi Gunnar P, 3) fulli O,

5. O. slepplr At { upphafi, 4} sór é?.

SKALDSKAPARMAL. i3i

heitir, hvárt bróbir hannz Sindri M mundi gerajafn-^ góþa gnpi þrjá sem þessir voru. En er {jeir komu til smicju, þa lagþi Sindri svmskinn í aílinn , oc bac blása Brock, oc létta eigi fyrr en hann tæki þat or aílinum er hann lagþi i. En þegar er hanu géck or smiþjunni, en hinn blés, þá settíz íluga eia á hönd honum oo kroppaþi, en hann blés sem acr, þar til er smiþrinn tók or aílinura, oc var þat gölitr^ oc var burstin or gulli. því næst lagþi hann i aílina guU oc bao hann blása, oc hætta ei fyrr blæstrinum en hann qvæmi aptr; géck á braut: en þá kom flugan oc settiz á háls honum, oc kroppaþi nú hálfu fast«- ara, en hann blés þar til er smi’crinn^ tóc or aflin’- um gullhríng þann er Draupnir heitir, þá lagþi hann járn í aflinn, oc bao hann blása, oc sagþi at’ ónýttmundi verOa ef blástrinn félli: þá settiz ílugan milli augna honum, oc kroppaþi hvarmana, en er blóoit féll i augun, svá at hann sá ecki, þá greip hann til hendinni sem skjótaz, meþan belgrinn lagþiz niOr, qc sveifþi ^) af sér ílugunni, oc þá kom þar smiðr’^ inn, oc sagþi at nú lagþi nær at allt mundi ónýta^ er i aflinum var, þá tóc hann or aflinum hamar^ íéck hann þá alla gripina í hendr bróþur sjnuo) Brock, oc bag hann fara meo til Asgarþz oc leysa veéjuna. En er þeir Loki báru íram gripina , þ4 settuz iðesirnir á dómstóla, oc skyldi þat atqvæþi standaz, sem segþi Oþinn, þórrj Freyr. jþá gaf

l) Æitri 0. cin$ og fyrlr ntdan, 2) «veifíidi Q.

iSa; SKALDSKAPARMAL

Loki Oþni geirinn Gúngni, en þór haddin er Sif fclyldi liafa, en Frey SkiOblacni, og sagOi skyn á olíiim gripum, at geirinn nam aldri slacar í lagi, tn liaddrinn yar lioldgróinn fegar er hann kom i havfut Sif, en Skícblaþnir hafþi byr þegar er segl Ivomálopí, hvert er fara skyldi, en mátti vefjasam- £n sem dúk oc hafa í páng sér, ef þat vildi. pá. bar íram Brockr sína gripi, hann gaf 0|>ni hrjnginn, oc sag|)i at ena níunda hverja nótt mundi drjápa a£ honum átta hringar jafnhöfgir scm hann, en Frey gai hann gavltinn , oc sagþi at hann mátti renna iopt oc lavg , nótt oc dag meirra en hverr 3;estr, oc aldri varo svá myrkt af nótt ej>a í myrk- heimum^ at eigi væri ærit Ijóst þar er hann fór, svá l^‘sti af burstinni, pá gaf hann þór hamarinn , oc sagíi at han mundi mega Ijósta svá stort sem hann vildi, hvat sem íirir-væri, oc eigi mundi hamarrinn bila, ©c ef hann vyrpi honum til þá mundi hann aldri missa, oc aldri íljúgja svá langt, at eigi mundi hann sækja heim höndj oc ef hann vildi, þá var hann svá htiU at hafa mátti í serk sér, en þat var l\ti á at Ibrskeptit var heldr skamt. JJat var dómr { eirra at hamarinn var beztr af ölhim gripum , oc mest vavrn í íirir Hrímþursum, oc dæmou feir at dvergrinn ætti veoféit: J>á bauð Loki at leysa havfut sitt, dvergrinn svarar, sagþi at f>ess var eng* von. Taktu mik þá, qva§ Loki, en er bann vildi taka hann, þá var hann viðs 0 Ijarrij Loki átti skúa, er

i) pannig O. í í>« ad updirtkilja Tígax en K, hefir vitz»

skaldskaparmal: 133

hann rann á lopt oc lög. þá bao dvcrgrinn fJór at hann skyildi taka hann, en hann gerþi svá; þá vildi dvergrinn havggva af Loka havfut, en Loki sagbi at hann átti höruí en ei hálsinn. þá tók dvergrinn J)veng oc kníí” oc vill stínga rauí á vavrrum Loka, oc vill rifa saman munnin, en knífrinn beit ecki. þá mæiti hann at betri væri ^ar alr bróbur ^) hannz en jaínskjótt sem hann nefndi hann, þá var |>ar alr- inn, oc beit hanu varrarnar; riíjaf>i ^) hann samaii varrarnar, oc reif or æsunum: sá þvengr er muc^rinn Loka var samanrifjacr heitir Vartari.

56. Hér heyrir at gull er kent til Jiavfutbandz Fullu, er orti Eyvindr skáldaspillir: 5)

Fallu skein á fjöllura Ullar-kjÖls of allan

fall-sól bráa-vailar aJldr Hákunar skállclum

57. Gull er kallat grátr Freyju sem fjTr er sagt. Svá qvað Skúli þorsteinsson:

Margr of-hlaut [of niorgin] Freyju-tár at fleiri mori-elldz, ^ar er ver feild- fár-bjóír [at |>ví ^’) várum].

Svá sem qvao Einarr Skúlason:

þir er Mardalkr milli Gautz bernm galla Þnitinn '

Diegin-hurpar ^) liggr skur^þa grátr dal-reyí’ar látra. Oc hér heíir Einarr enn kent svá Freyju , at kalla hana móþur Hnossar eþa konu O^s. Svá segirhér:

1. P^mnig O. brój>ir K, 2) rifadi 0. ég strax samanrlfadr.

2. Sjá HaraUt gráf. sögu Sttorra 1. Kap.

4^ pannif eg fy^ir rer fejldumz O. vær felldunz K. hlyn felldum U. 5) pAnnig U. at par K. O.

6. urd t>ar O, i>g itrax trúttinn K. en U, fellir út pessa st’iku.

lS4 SKALDSKAPARMAL.

Eigi l>veífr Hi ír öiigua ræfs rignisz sva * ) regni

O^H be”^vino Hota ramsvelli^) konúiigr clli.

Oc enn svá:

HióSr-barrii kná ec Hornar sfiis berr sinnar nir’jmr (lilntiim dýran grip) st^‘ra svans uiini nier gnnjiar brancíi Iryínr gjálfr ^) á grandi fóatr gæþandi frópa *) gulh’iviiiii ^ ) hli:þar Freys nipt bráadriptir.

Hér getr oc þess at Freyju má svá kenna at kalla hana systur Freys. Oc enn svá:

N^t buc^^nmc ‘^^Njar’^ar dóttnr vel of hrósa ec i>ví vísa hálægt^) var pat scála varn sjávar avl bnrni^

her er hon kavllut dóttir Njarfar. Oc enn svá.

Gaf sá er erring ^ ) ofrar rikr leiddi ’ ’ ) mey œækis-

6gn priil>r Vana-brúl>ar indt-valJdr á beicS skjaldi ’ *}

Iþíng Vafaoar ^) í>iaungvir Gefnar glóí>uni drifna

l>i ótt«~avflga ihér dóftur ’ “^.) Gautreks svana brautar,

Hér er hon köilut Gefn oc Vana-brúcr. Til allra lieita Freyju er rétt at kenna grátinn, oc kalla svá gulíit; oc á marga lund er Jíessum kenníngum breytt kailat liagi eþa regn eþa iel eþa dropar eþa skúrir feþar forsar angna hennar eþa kinna e|>a hlýra elþa brá el:a hvarnm* ^

58. Her má þat heyra at kallat er oro eþ&^ ravdd j’ótria gullit, svá sem fyrr er sagt. ^^; Svá qva§ Bragi skáld:

i) æJgnÍÉ sá O, ræfr elgnis sá U.

2. rans Vei U. sjá og vopnáheiti fyrir nedan. 48. gr.

3. t>rmnir gjálfs O. 4) gullin vidu O. 5) fræda O.

4. iiyvt buduz O. r’cttart, vari: nyt budumc N;*ídar dóttir,

5. »e legt K. 8) einhi^ 0.

6. rafr loga U. jo) dóttir Z7. 11) lei{>i U.

7. skaldi Ö. beþ skakíi U. 10) S/á hls 83.

SKALDSKAPARMAL. i35

þann átta ec vin verstan ‘) Ala luidíi^ kúlii vazta rödd =^) en mér baztan ónipratan ‘} þriÞja. hann kalla{>i stein vazta undir-kulu ^), en jötun Ala steinsins, en gull rödd jötuns.

59. Sú er sök til þess at gull er kaWaii otrgjÖld. Svá er sagt at þrír ^) æsir fóru at kanna heim ailan : 53^ Oþin oc Loki oc Hænir, þeir komo at á nokqvorri, oc gengu mec ánni til fors nokqvors, oc viS fors- inn var otr einn, oc hafþi tekit lax or forsinum oc át blunndandi. þá tóc Loki upp stein, oc kastaþi at otrinum, oc laust i havfut honum; þá hrósaþi Loki veiþi sinni, at hann hefþi veitt í einu havggi otr oc lax: tóku þeir þá laxin oc otrinn oc báru meo sér, komu þá at bæ nokqvorum oc géngu inn , en sá búandi er nefndr Hreiðmarr er þar bjó, hann 69, var mikill firir sér, oc mjöc fjöJkunnigr, beidduz æs- ir at hafa þar náttstac, oc qvo^ uz hafa meo sér vist ærna, oc s^ndu búandanum veiþi sina. En er Hreiðmarr sá otrinn, þá kallaþi hann sonu sína Fáfni oc Regin, oc segir at Otr bróþir þeirra var drepin, oc svá hverir þat höfþu gert. Nú gánga þeir feðgar at ásunum, oc taka þá höndum oc binda , oc segja þá um otrinn at hann var sonr Hreicmars. Æsir bjóþa firir sik fjörjaustn, svá mikit fé sem Hreiémarr sjálfr vilJ á-qveþa, oc varo þat

1. “paunig O. U. vísarstan K.

2. \annig eg., Simqvamt útskíríngunniy vatz rardla K. vaz rödd O’

3. pa/inif 0. oniþioþan K. onit>ia{>an C/.

4]) K. og O. smevgja herinn steiniun; en U. hefir’. Hann kallar ssein* vazi.a undir túlo. ó) ‘þanni^ eg fyrir J?á er iC. t>á 0.

i36 SKALBSKAPARMAL.

at sætt meo þeiin, oc bundit svardavgiim. þá vaí otriiin fleginH, tók Hrei’ðmarr otrbejginn oc mælti vic þáj at þeir skillu fylla belginn af rauþu gulli, 00 svá bj^lja hann allann, oc vsvá skal þat vera at 7^* sæít beirra. þá sendi Oþin Loka í Svartálfa-heim, oc kom hann til d/ergs þess er heitir Andpvari ‘) lienn var íiskr í vatni, oc tóc Loki hann hÖndum, oc iögþi á hann fjörlausn allt guU þat er hann átti í steini sinumj qc er þeir koraa í steininn, þá bar dvergrinn fram allt gull þat er hann átti, oc var þat alhiiikit fé. þá svipti dvergrinn undir havnd sér einum lithim gullbaug > tat sá Loki oc bao hann framláta bauginn. Dvergrinn baö hann taka ei aí sér bauginn , oc jétz mega æxla sér fé af bauginum ef hann heldi. Loki qvaö hann ei skylldú hafa einn penníng eptir, oc tóc bauginn af honum oö géck lít; en dvergrinn mæiti at sá baugr skyldi vera hverjum havfuos bani er átti. Loki segir at hcnum þótti þat Vf 1,’ oc sagþi at þat skylldi haldaz mega ílrir þvi sá formáli, at hann skylldi ílytja þeim til eynia er þá tæki viO. Fór hann í braut til Hreiomars, oc s^ndi Oðni gullií, en er haon sá baug- iim þá syndiz honum fagr , oc tóc hann af fénu> en greiddi ILciomari gullit. þá fylldi hann otr- belginn sem mest málti hann, oc setti upp er fullr var^ géck þá Oþion ti], oc skyldi hylja belginn með gullinu. þá mæiti hann við Hreiðmar> at hann skal . gjá hvárt belgrinn er þá allr huldrj en Hrei^marr

i) Andvarl 0\

SKJLDSKAPJRMAL. Í57

leit íil oc hug|>i at vandliga, oc sá eitt grana hár, oc baé hann hylja, en at öðrum kosti væri lokit sætt þeirra. þá dró Ofin fram bauginn, oc huidi grana hárií , oc sagþi at þá voru þeir lausir frá otrgjöldunum. Ea er Oþinn hafþi tekit geir sinn, en Loki skúa sína, oc Jurptu þá ecki at óttaz; þi mæhi Loki at |at skyldi haldaz er Andvari hafþi mælt: at sá baugr oc þat guU skyldi verpa J>ess bani er átti, oc hélizt þat Siþan. Nú er þat sagt af hverju gull er olrgjöld kailat eþa nauþgjald Asanna eþa rógmalmr.

40. Hvat er fleira at segja fra gullinu? Hreið- 71. marr tóc þi gullit at sonargjöldum, en Fáfjiir ^) oc Reginn beidduz af nokqvors í bróþrgjöldj Hreio- jnarr unni þeim enskis pennings af gullinu, þat varo úráé þeirra bræöra at þeir drápu favþur sinn til guilzins. þá beiddiz Regin at Fáfnir skylldi skipta gulliuu i helmínga meo þeim. Fáfnir svarar svá at htil von var, at han mundi mi?la guUit viþ bróþr sinn, er hann drap fauþr sinn til guUzins, oc baS Regin fara braut, en at avorum kosti mundi hann íara sem Hreiðmarr. Fáfnir hafþi þá tekit hjálm , er Hreicraarr hafþi átt , oc setti á havfut sér , er kallttðr var ægis-hjálmr, er öll qvikvendi hræþast er sjá, oc sverþ þat er Hrotti heilir. Reginn hafþi þat svero er Reíill er kallaor, ílýþi hann þá braut,. ^ en Fáfnir fór upp á Gníta-heiþi, oc gerþi sér þar ból, oc bráz í orms líkij oc lagþiz á guliít.

1} Fofnir O, einUgu

i58 SKALDSKAPARMAL.

Reginn fór þá til Hjdlpre’ks konúngs á þjóði, 72. gerþiz þar smicr hannz, þá tóc hann þar til fóstrs SigvrT: son Sigmundar sonar Völsúngs oc son Hjör- dísar dóttr Eyh’ma. Sigurþr var ágæta-str allra her- konúnga at ætt ok afli oc hug, Reginn sagþi honum til hvar Fáfnir lá á guHinu^ oc eggjaþi hann at sækja gulli}. t>á gerþi Reginn sverð (þat er Gramr), at svá hvast var at Sigurc r brá nicr í rennanda vatn, oc íóc í sundr uUar lagc , er rak firir strauminum at sverþzegginni. því næst klauf SigurCr steCJa Reg- ins oían í stockinn meO sverþinu. Eptir þat fóru þeir Sigurcr oc Reginn á Gníta-heiþi, þá gróf Sig- wrcr gröf á veg Fáfnis , oc setti^ þar í. En er Fáfnir skreið til vatz, oc hann kom ifír gröfna> f á lagþi Sigurcr sverþinu i gögnum hann, oc var þat hannz bani. Kom þá Reginn at, oc sagþi at hann heíþi drepit bróþur hannz, oc bauo honum þat at sætt, at hann skyldi taka hjarta Fáfnis, oc steikja vic eld, enReginn lagbiz nior oc drackblócFáfn- is, oc lagþiz at sofa. En er Siguror steikti hjartat, oc hann hugþi at fullsteikt mundi; oc tóc á fmgrinum hve hart var: en er fraucit rann or hjartanu á fíng- rinn; þa brann hann, oc drap fíngrinum í munn sér; en er hjartablooit kom á túnguna, þá kunni hann fugls ravdd , oc skildi hvat igþurnar savgþu> er sátu i viOnum, þá mælíi ein:

þar sitr SigurlJr spakr í>ætti mér

sveita stockinn, spiilir bauga,

Fáfnis lijarta ef fjörsega

viS fiina steikir: franan æti ‘)

1. ætti Á’. O.

SKALDSKAPARMAL. i5g

“þar liggr Regin (qvaé ötinur) berr af reilíi ræcr um vii sik, rauug orA saman,

viíl tíela mavg *) vill bavlva-smiir

Jjann er triiir hánnm : bróí>r liefna.

pá géck Siguixr til Renins, oc drap hann, en síþan tii hestz sms er Grani heitir , oc reið til þess er hann kdJpisíLtil bóls Fáfjlis, tóc þá upp guUit, oc batt 1 klyfjar, o<” lagÞi ^PP ^ ^^^ Grana, oc sleig upp sjálfr, oc reic þá leið sína. Nú er þat sagt hver sa^a er tií þess, er guilit er kallat hól eþa hyg’c Fáfnis eþa málmr Gnita-heiþar eþa byrör Grana.

41. þá reið Sigurcr til þess er hann fann á 73. fjallinuhús; þar svafinni ein kona, oc halþi su hjálm oc brj^nju, harin brá sverþinu oc reist brynjuna a£ henni: þá vakuaci hon oc nefndiz Hildr, hon er kavilut Brynhildr, oc var vaikyrja. Sigurþr r«io þaþan oc kom til þess konúngs er Gjúki hét, kona hannz er nefnd Grimliiidr ^ bavrn þeirra voru þau Gunnarr, Havgni, Guc rún, Gucný , Gotthormr var stjúpsonr Gjúka. þar dvaldiz Sigurcr lánga hrio þá iéck hann GuCrúnar Gjúkadóttr, enn Gunnar oc Havgni sóruz í bræöraiag viö Sigurð. því næst fóru þeir Sigurðr oc Gjúkasynir at bicja Gunnari konu tii Atla BiiCÍasonar Brynhiidar systr liannz: hon sat á Hindaíjaili, oc var um sai liennar vafr- logi, en hon haíþi þess heit strengt, at eiga þann einn raann, er þorþi at ríþa vafriogan. pá riþu þeir

l) slcppir O, áit.

140 SKALDSK’APARMAL.

Siguri5r oc Gjúkúngar (þeir eru oc kallaj>ir Niílúng- ar) upp á fjalJit, oc skyldi þá Gunnarr ri|?a vafrlog- an, liana átti hest þann er Goti heitir, en sá hestr forþi ei at hiaupa í eldinn. þá skiptu þeir lituni SigurCr oc Gunnarr oc svá vopnum ^)- því at Grani vildi undir aungum manni gánga nema Sigurþi. þá liljóp Sigurþr á Grana oc reio vafrlogan. þat qveld géek liann at bruðlaupi meo Brynhildi ; en er þau koníu í sæing, þá dró hann svercit Gram or sliCr- um, oc lagþi í milli þeirra. En at morni >i er hann slóð npp oc klæddi sic, J>á gaf hann Bryn- hildi at Mníe gullbaugin, þann er Loki hafþi tekit af Andvara, en^óc af henni annan baug til minja. Siguror hljóp þá á hest sinn, oc reio íii félaga sinna: skipta þeir Gunnarr j>á aptr litum, oc fóru aptr til Gjúka með Brynhiidi. Siguior átti tvö börn meS Guírúnu: Sigmund oc Svanhiidi.

þat var eitt sinn at Bryniiildr oc Guorún géngu 74. til vatz at bleilcja hadda sína, þá er þær komu til árinnar þá óo Brynhiiidr út á ána írá landi oc mælli, at hon viidi eigi bera í havfut, ser þat vatn er rynni or hári GuCrúnu, þvi at hon átti búanda hnga^an betr. J>á géck Guörún á ána eptir henni, oc sagþi at hon mátti firir {>ví þvo oílirr sinn hadd í ánni , at hon átti þann mann er eigi (Gunnar) oc ^) engi annarr í veröidu var jafnírækn; því at

I) lanní^ O9 nöfntim K.

%) N^Jnit er ól»stligt i K, cn O. sltppir úti ‘^cin cyium: eígí (Guui i r) oc.

^ S KA LDSKÁPARMAL. i4l

hann vá Fárni oc E.eg\n, oc tóc arf eptir báj)a í>á. þá svarar Brynhildr: meira var { at vert, er Gunn- ar reio vaforlogan, en Sigurþr þorþi ei. þá hló Gucriin oc mælti : ætlar þú at Gunnarr rif>i vafr- iogann? Sá ætla éc at gengi í reckju hjá þér, er mér gaf gullbaug þenna. En sá gulibaugr er þú hefir á hendi, oc |>ú þátt at Knfé, hann er kallaðr Andvara-nautr, oc ætlac at ei sótti Gunnarr hann á Gníta-heiþi: þá þagnaoi Brynhildr oc géck heim. Eptir þat eggjaþi hon Gnnuar oc Havgna at drepa Siguro 5 en fyrir því at þeir voru eiðóvarar Sigurð- ar. þá eggjuþa þeir til Gotthorm bróþur sinn at drepa Sigurc; hann lagþi Siguro sverþi i gögnurn sofanda , en er hann féck sárit , þá kasíaci hann sverOinu Gram eptir honum, svá at sundr sneið í miþju manninn. þar féll Sigurör oc sonr Imnnz þrevetr, er Sigmundr hét, er þeir drápu. Eptir þat lagþi Brynhildr sik sverþi, oc var hon brend meS Sigurþi. En GunHar oc Havgni tóku þá Fáfnisarf oc Andvaranaut, oc réþu þá lavndum.

43. Atli konúngr Buðlason bróþir Brynhilldar fj5, féck þá Guorúnar, er Sigurðr hafþi átta, oc áttu þau börn. Atli konúngr bauo til sín Gunnari oc Havgna, en þeir fóru at heimboOinu. En á^r þeir fóru heiman þá fálu þeir gulht Fáfnisarf í Fiin, oc hefir þat guU aldri síþan fundiz. En Atli kon- úngr hafþi þar lið firir, oc barþiz viö Gunnar oc Havgna, oc urþu þeir handteknir, lét Atli konángr skera hjarta or Havgna kyqvom, var þat hann^

i42 SKALDSKAPAJRMAL,

bani. Giinnari lét Iiann kasta í ormgaiT, en honum var fengin leyniliga liarpa, oc sió liann me^ tcnum’; þ\iat hendr liannz voru bundnar, svá at aslir orrnar- nir sofnuþu, nema sú nacra er rendi at honom, oc hjó svá íirir llagbrjóskit, at hon steypri havfþinu inn í holit, oc hangdi ^) hon á iifrinni þar íil er hann dó. Gunnar oc Kavgni eru kallac’ir NifÍLÍngar oc Gjýkúngar; firir því er gull kaiJat Niílúnga-skattr nQ^ eþa arír. Litlu sifarr drap Gucrún tva sonu sina, oc lét gera mer gulli oc silfri borcker af hausum Jieirra, oc þá var gert eríi Niílúnga* At í>eirri veizlu jét Gucrún skenkja Atla konúngi med |)eim borc- kerum mjöc’, oc var blandit vic blóþi sveinanna; en hjörtu þeirra lét hon steikja^ oc fá konúngi at eta: en er þat var gert , þá sagþi hon honum sjálfura niec mörgum ófavgrum or|)um. Eigi skorti þar á- fenginn ^) mjöð, svá at fíest fólk sofnaþi f ar sem sat; á þeirri nótt géck hon til konúngs, er hann svaf, oc með henni sonr Havgna, oc vágu at honum. J>at var hannz bani. þá skutu þau eldi á havllina, oc brann þat fólk er þar var inni. Eptir þat fór hou til sjóvar, oc hljóp á sæinn, oc vildi t>na sér , en hana rak ifir fjörþinn, kom þá á þat land er átti Jónakr konúngr: en er hánn sá hana tóc hann hana til sín, oc féck hennar: áttu þau þrjá sunu er sva hétu: Savrli^ Hamþir, Erpr, þeir voru allir svanir sem hrafn á hárs lit, sem Gunnar oc Havgiii oc aörir Niílúnsar.

i) héck 0» 2) ifeKgaH 0.

SKALDSKAPAR3IAL. i43

pSLV {ædúiz uj)ip Sí^anhildr áólúr Sigurl^ar sveins, 77. hon var allra qvenna fegurst. þat spurþi Jórm- unreckr M konimgr hinn ríki, hann sendi son si nn Fiaiidve at bicja hennar sér til handa. En er hann kom til Jóiiakrs, þá var Svanhildr seld honum í hendr; sk^ldi hana færa hana Jóraivnrecki. pá. sagþi Bicki at þat var beír fallit , at Randver ætti Svanhildi, er hann var úngr oc bæþi þau, en Jórm- unrekr var ganiali. þetta ráþ hkaþi þeitn vel en- uni úngum mönnum. því næst sagþi Bicki þetta konúngi, þá lét Jórmunrekr taka son sinn oc leica til gálga; þá tóc Randver hauk sin oc piockaþi af f jacrarnar, oc bac senda feOr sinum , þá var hann hengdr. En er Jórmunrekr konúngr sá haukirui, þá kom honum í hug at svá sem haukrinn var Úíleygr oc fjacrlaus, oc svá var riki hannz úíært, er hann var gamall oc sonlaus. þá lét Jórmunrekr konóngr, 78^ er hann reio or skógi frá veiþum meo hiro sína, en Svanhildr drotníng sat at haddbliki; þá riþu þeir á hana, oc tróþu hana undir hestafótum til bana. En er þetta spurþi Guorán þá eggjaði hon sonu sina til hefndar eptir Svanhildi. En er þeir bjögguz til ferþar , þá féck hon þeim brynjur oc hjálma svá sterka at ei mundi járn á-festa. Hon lagþi ráo fyrir þá, at þá er þeir kvæmi til Jórm- unreks konúngs, at þeir skylldu gánga of nótt at honum sofanda, skyldi Savrli oc Hamþir havggva af honum hendr oc fætr en Erpr havfuþit En er

ij Jórmunrekr O. einldQU

1 44 skalðkaparmal:

þeÍY komu á leic, þá spurj>u þeir Erp hvao lic semd þeim mundi at honum, ef feir hitti Jórmunreck konúng. Hann svarar at hann mundi veita þeim pvílíkt sera hönd fæti. þeir segja at þat var aUz ecki at fótr slvddiz vio hönd. þeir voru svá reiCir móþ- ur sinni, er hon hafþi leitt þá út med heiptyrþum, oc þeir vildu gera þat er henni þætti verst, oc drápu Erp, þ\í at hon unni honum mest. Litlu siþarr er Savrli geck, skrifnaci hann av^rum fæti, studdi sic meo hendiani, þá mælti hann: veitti nú höndin fætinum; betr væri nú at Erpr lifþi. En er þeir komu til Jórmunreks konúngs of nótt þar sem hann svaf, oc hjoggu af honum hendr oc fætr, svá vaknaöi hann oc kaliaþi á menn sina, bað þá vaka. pá mælti Hamþir; af mundi nú havfuþit, ef Erpr lifþi; þá slóþu upp hirdmenninir^ oc sóttu þá, oc fengu ei sótt þá með vápnum. þá kallaþi Jórm- unrekr at þá skal berja grjóti, var svá gert; þar íéllu þeir Savrii oc Hamþir: þá var oc dauo avU ætt oc afqvæmi Gjúka.

Eptir Sigurþ svein lifþi dóttir ér Asláug hét, er fœdd var at Heimis í Hlymdölum, oc eru þaþan ættir komnar stórar, Svá er sagt at Sigraundr vavls- úngs son var svá máttugr at hann drack eitr , oc sakaþi ecki; en Sinfjöíli sonr hannz oc Sigurþr voru svá harþir á húcna at þá sakaci ecki eitr, þó at utan qvæmi á þá bera. J>ví hefir Bragi skáld 6vá qveþit;

þá

SKALDSKAPAR MA L,

i45

i>á cr forns litar ílotna hravckvi áll of hrockin

af ang bo^a ‘) auiigli héck Völsúnga drcscku.

Eptir þessum savgum hafa flest skáld ort, og tekit við “ýmsa þátíu ^), Bragi hinn gamli orti uíh fall Savrla oc Hambiz í drápu þeirri, er hana orti um Ragnar Loobrók.

Kiiátti eir vi^ illan Jórniunreckr at vakna met) dreyr-fár ^) dróttir draum í sverta-flaumi : rósta varí í ranni Randves höfui-nipja , l>á er hrafn-bl ir hcfndu harma Erps of-barmar.

Flaut of-sett “*) vi^ sveita sóknar-c’lfs ^) á gólfi hræfa davgg of ^) havgnar hendr sem fætr of kendu : fell í blóí>i brunninn brunn avlskacki runna ‘’) I>£.t er á^) leipa landa lauíi fátt at havfÞi.

|)ar svá at gerÞu gyrl>an gólf Hölqvis sá fylkir segls naglfara siglur saunis avanar ^) standa: url>u skemst oc Savrli samr Ija |>tir Hamdirj havrpum herti myhim

Hcrgautz-vinu bartir. Mjöc lét st.‘ila stökqvir

fityíja Gjuka ni^ja

ílaums t^ er fjörvi námu *o)

folghildar mun vildu

oc bl ‘serkjan ’ ‘) birkis

bavllfagr gavtu allir

enni ‘*) havgg oc cggjar

Jónakrs sonum launa.

J)at seg ec fall á favgrum ílotna randar botni ræs g-ífomc ^”) reipar m:ína Ragnarr oc fjöld sagna.

13

i) á íánghopa 0» og strax hröcku all. a) hámi O. en K, sUppir uti vid

3. dreyr frá O, rctt^ra mun : dreyr-fádar.

4. um sætt O. 5) afls K. og O. 6) hræfar dögg þvi. O, Í) brun avlskacki runa O, 8) O. $L uti á.

g) amuanar 0. loj nama K.

ii) bláserckia birckis bavlserckja O. 12) enn O.

i5) gáfu mik O. og str0»: ragnafljód ok sagna.

i46 S KAL jDSK APARMAL.

45. Hví er gull kallat mjbl Fróba? Til þess

65^ cr saga ^) sjá, at Skjöldr hhí sonr Oþinsj. er SkjölJ-

úngar eru frá-koninir, liann liafþi atsetu oc réS

lavndum J>ar sem nú er kavilut Daamavrk, en þa

var kallaí Gotland. Skjöldr c4íti þann son er Friþ-

leiír bét, er lavndum réö cplir hann. Sonr Friiieifs ||

liét I’roþi, hann tóc konúngdórn eptir íavfr sinn, ^’

í þann tið er Augústus keisari lagþi friþ of heira

allan; þá var Kristr borinn; en íirir þyí at Fróþi

var allra konúnga ríkaztr á norcrlavnduni , þá var

honum kendr friðrinn um alla danska túngu , oc

kalla norOnienn þat Fróþa-^frið. Engi raaCr grand-

aþi avcrum , þótt hann hitti firir sér föþurbana

eþa bróþurbana lausan eca bundinn: þá var oc

engi þjófr eca ránsniaOr, svá at gullhríngr einn lá

á Jalángrs heiþi iengi. Fróþi konúngr sótti heim-

boo í SvicjöO til þess konúngs er Fjölnir ernefndrs

þá keypti hann arabáttir tvær er hétu Fenja oc

Menja , þær voru miklar ©c sterkar. I þann txma

fannz -) 1 Danmörk kvernsteinar tveir svá raiklir,

at engl var svá sterkr at dregit gjæti; en sú nátt-

úra íylgþi kvernunum ^ at þit mólz á kverninni^

sem sá mælti firir er raói. Sú kvern hét Grótti,

Hengikjapír er sa nefndr, er Fróþa kont’ngi gaf

kvernina. Fróþi konúngr lét leica ambáttírnar til

kvcrnarinnar, oc bac þær raala gull oc frið ©csælu

Fróca: þá gaf hann þeim ei lengri hvild eöa sveln

I) ^essi grsin er ádr útgefia af Skúia ThorLác. i hant spec, Jo cn U. dre^r hana saman * jp 4 línur. X) Adrir luisdoz.

SKALDSKAPARMAlí i47

erl gaukrinn fagþi, eoa hljóo *) nlátti qve|>á. þá ler sagt at þær qvæþi Ijóo f>au, er kallat er ^) Grótta^ saungr, öC áor létti qvæþinu mólu þær her at Fróf>a; svá at á í>eirri riótt korn ^arsá sækonúngr, er Mjs^ íngr hétj oc drap Frójþaj tóc þar herfáug mikit; þá lagbiz Fróþa-fripr, Mýsíngr haffji meo sér Grótta, oö svá Fenju oc Menju , oc baö fær mála salt ^ oc at miðri nótt spurpu þær ^ ef ei leiddis M^sittgi salt^ Íiann baö þær mala lengr: þær mólu litla hrío á.öt iiiðr sukku skipin , öc var jþar eptir svelgr i hafmu er saerinn fellr í qvernar augat: þá varþ sær salltTé

Nú ertí ^) komnar útt baiin heyri>i

tíl koimngs Iiúsa liljóm ambátta. iFramvísar tvær þær ^yt pulú

t’enja oc Menja: jþavgn-liorVinnar ‘^)

tær ‘ro at Fró^a leggjum lúéra ^)

Frii>leifs sonar léttuta íteihum;

máttkar meyjar baS hann enn méyjaií

&t marti hafpar* at í>ær mala skylduj

J>38r át lúíri Súngu oc slúngu

leiddar voru, tnúíga ^) steini,

oc grjóts “*) grjá svá at FróÞa man

gángs of beiddu: ^) ílest sofnaíi j

hét hann hvárigri ^á qva^ pat Menjá/

hvíld né yndi, var til meldz kominS

i) Adr. leóí). 2) kavÍÍut eru 5^«//.

5. eru eda erú’ unl verdr mád’r at lesa istadinn fyrír eyurrt , «<» aamheingid ecki Uyfir^ pó/í a//«r Eddubxkr hafi “^ad.

6. -^irir grídtí. 5) Adr. gánga beidtii.

7. ^ir \iykir mer vantM. z, ó/ viLdi ég t. d. hctta Ínn : hófu at ineldri, þaer hverfa knáítu edr úmhreyta I>ulu í Jiuíu ógfi nna^artií ánnad ordstiliíeki,

8. lui^ur ^Aií/i’, 8) ^íénnig Sk, stlúdga -^i

3148

SKALDSKAPARMAL

^‘Aii^ raölnm Fró^a, mölum alsælan^ fjcld fjár á fegiiis lúori. Siti liann á auíi, soíi hann á dáni, vaki liaíiri at viJja, l>á er vel malit!”

“Hér skyli eogi avírum granda, til bavls búa, 21Ö til bana orka,” íié böggva i>vi hvössu svert>i; “þó aí bana bró;^ur feimdinn finni”.

En hann qva1l ecki ort it fyrraí ^‘soíit ei l)it lih of sal gaukar,; eta lengr en svá lj6t> eitt qvetac’*

Varattu, Fr6l>í Í fuU-spakr of Þic, malvirir manna, er Þú inan keyptirj kauss ‘þú. at a£Li oc at áliíum, en at ætlerni ecki spurtir.

HarÉr var Hrúngnir oc hannz fal>ir; Jpó var þjazi l>eim avflgari, iÞi oc Avrnir okrir niSjar, bræSr bergrisa, teim eruni bornar.

Komi~a Grótti or grjá fjalli, né sá hinn karl»i hallr or }örí>u; ne moli sva mær bergrisa, ef vissi átt ‘) vætr til hennar.

Vær vetr níu voram leikur, avflgar alnar firir jör^ ne]^n: fttóén meyjar at megin-verkum, fær>um sj álfar setberg or sta^^

Velltum grjóti of gari risa, svá at fold firip fór skjálfandi: svá slöngÞum vit suúiga steini.

j) þííta^ $tm tr *ama og mit keji eg sgtt istAdha fyrlr dtt it Sk» adrír cett.

SKALDSKAP4RMAL.

149

harfga lialli, at halir tócu,

Eri vit síjþan á Svíc^jópu framvísar tvær í fólk stigum: brædduni ‘) björnu, en brutum skjöldu, geiigum í gegnum gráserkjat lid: steyptum stiUi, studdum annan, veittum gójÞuai Gotbormi li^; vara kyrrseta Sitr kiiúi félli.

Fram héldum ÍTÍ ■þau mifiseri, at vi^ at kavppum kendar voru: J>ar skorí>u vit’ skavrpum geirum bló^ or benjum, oc braud ruÞum,

Nú erum komnar til konúngs húsa jniskunn-lausar oc at mani haftar: aurr etr iljar, cn ofan kuldi,

dröguni dólgs sjötul, daprt er at Frópa.

Hendr skulu hv’IaZ| hallr standa mun, malit he£ éc firir mik niitt of leiti. Nú mun-a höndum hvíld vel gefa, átr full-malit , Frópa Þycki,

Henda skulo höldar *) har^ar trjónar, vápn valdre)rug;

vaki l>u FróÞi!

Vaki l>ú Fróti,

cf ÞÚ hl^l>a vill

söngum ockrum

oc savgum fornum. Eld sé éc brenns

íirir austan borg,

víg-spjöU vaka,

l>at mun viti kallaíri

mun herr koma

hinig at bragí>i,

oc brenna baft

firir buílúngi. Munattu halda

Hlei^rar stóli,

rauí>um hríngum

né regin-grjóti :

i”) pannig Skúli fyrir Ijeiddura K, ádrir brcíddum, og tfm airlt

beittum.

2. l>«f« hefi cg sett íttgdinm fyrir htndr skulo hÖlda iC. 5A.

i6o

SKALDSK4PARMÁZ;

tökum á möncIH mær skarparaíj cruma vafnar í valdreyra.

MqI iníns faví>ur inær ramligaj Jjví at lioii feigS fíra ijölmargra sá; Btnkku stórar •te^r frá liiiSri í Arnai’-fjayrí>, ‘) j^nölum cn framarr*

Mölum enn framarr| ^ion Yr^u sonr, íiiér Háirdanar ^) Lefna Fr^pa: sá niun hennar PinaiT Skúlason qvao svá.

Frá ec at Frol>a meyjay ínjúks bcra mínar auxar

heiíinn ver^a burr oc bról^ir, viUim bápar í’at

Mölu meyjar, mcgins kostu|>Uji yoru úngar í jötun-mó>í: ikuífu skapttré , ■kautz lú^r of^n , hraut liinn hayrgi hallr sundr i tvav,

En bergrisa brú^r or^ um-qva§ s malifc höfam, Fró^i ’ senn munum hætta, hafa fullstat)it íljó^ at meldri,

meldr jÞann vi^ hlyn feldra^ konúngs dyrkar fe Fenju faygi;’ hlýr bragar stýri.

jfullgójiga móhi [lætr stillir griS g"líi] grafvitnis-be^ [slitna]. ^vá qvaöf Egill: Qlaí’ar flotna íjölS

^^•- flrólfr JcraU^ hann er ágætaztr forn-konúnga, fyrsfe af mildi oc fræknleik oc lítillæti. þat er eitt maro pm lítillæti hannz, ^x nijöc er fært í frásagnir, at

'i% Fróí>a-mjöL

Konúngr einn i Danmörk er nefndr

!_) ‘^ctta , stm eg álít fyrit eln’karnafn, hefi ég sett istadinn fyrU jarnar íiarj^ar K. iárnar fiarj>ar Sk. sem mer ^ykir óthiljanligt^ 2) K. vid halfdana; Sk. hefir umhreytt pví til nlþ hálfdana, en mst j }>ykÍT ndttú/Ligast at hcimf^tra þdí allt til HrQlfs k9núnj;s kraka ðeríUgi i’ar ed mtt Mjtíngs t.r é]^ccke^

S K A L D S K A P AR M A Ll i5i

einn lílill sveinn oc fátækr er nefndr Vavggr, hanii kom í havll Hrólís konúngs, þá var konúngrinii imgr at aldri oc grannlígr á vöxt: pá géck Vöggr firir hann, oc sá iipp á hann. þá inæ]ti konúngr- inn: hvat viltu mæla sveinn er þá ser á mik? Vöggr svarar: þá er ec var heima, heyrþac sagt at Hrólfr konúngr at Hleioru var mestr macr á nor^r- löndum, en nú sitr hér í hásæli kraki einn lítiil, oc kaila þeir hann konúng sinn. I^á svarar kon- iingrinn: þú sveinn heíir gefit mér nafn, at ek skal heita Hrólfr kraki, en þat er títt at gjöf skal fylgja nafnfesti. Nú só ec þic önga gjöf hafa til at gefa mér at nafníesti, |>á er mér sé þægilig, nú skal sá gefa öorum er til-hefir: tóc guUhríng af hendi ser oc gaf honum. þá mælti Vöggr. Gef þú allra konúnga heilazlr, oc þess strengi éc heit, at veroa fess mannz bani, er þiun banamaor verör. þá mælti konúngr oc hló vio: Litlu verdr Vöggr feginn.

Annat mark var þat sagt frá Hrólfi kraka uin 64. fræknleik hannz, at sá konúngr réö firir Uppsöluni er Adils hét, hann átti Yrsu móour Hrólfs kraka. Hann haíþi úsætt við þann konúng er réo fii’ir Nor- egi er Ali hét. þeir stefndu orostu milli sín á ísi vatz þess er Væni heitir. Aþiis kondngr sendi bo5 Hrólfi kraka mági sínum, at hann qvæmi til iioveizlu vio hann, oc hét mála öllum her hannz, meoan þeir væri í ferþinni. Ea konúngr sjálfr skyldi eign- az þrjá kosígripi, þá er hann kaus or Svíujóo. Hrólfr konúngr mátti ei íara firir úfriþi, þeim er hana átti

i52 SKALBSKAPAR31AL:

yit Saxa , en t>ó sendi liann Aðilsi berserki sína

tólf : |>ar var einn Bavc var bjarki oc Hjalti hugpru|)i

Hvitserkr hvati , VÖttr, ViCseti, Þeir bræOr Svip-

dagr oc Beigucr. I þeirri orustu féll Ali konungr

oc mikii luti hos hannz. pá tóc Adils konúngr a£

honum dauþum hjálminn Hildisvín oc hest hannz^

Hrafn. pá beidduz þeir berserkir Hrólfs kraka at

taka mála sinn þrjú pund gullz hverr ^eirra , oc

umfram beidduz þeir at flytja Hrólfi kraka kostgripi,

|>á er þeir kuru til handa honum. Jþat var hjálmr-

inn Hilldigavlltr oc brynjan Finnzleif er hvergi festi

vápn á , oc gullhríngr sá er kallaðr var Svíagrís er

átt höf|)U látigfeþgar Aþils. En konúngr varnaci

allra gripanna, oc ei helldr gallt hann málann ,

fóru berserkirnir braut , oc undu iila smum lut,

savgþu svá búit Hrólfi kraka, oc jafn skjótt byrjaþi

hann feiþ sína til Uppsala, oc meo honum tólf

berserkir hannz allir griþalausir. Yrsa moþir hannz

fagnaþi honum, oc fylgþi honum til herbergis , oc ei

til konúngs hallar, voru þá gervir eldar stórir íiiír

þeim, oc gefit avl at drecka. þá komu menn Aþils

konúngs inn oc báru skíþin á eldinn, oc gerþu

svá mikinn at klæþi brunnu af feim Hróífi , oc

mæltu: er þat satt at Hrólfr kraki oc berserkir

hannz fl^ja Jivárki eld ne járn? þá hljóp Hróifr

kraki upp oc allir þeir, þá mælti hann:

Aukum enn elda at Al>ils húsura

tóc skjöld sinn oc kastaOi á eldinn, oc bljóp yfir eldin mecan skjöldrinn brann, oc mælti enn;

SKALDSKAPARMAL: í53

Flýr-a ‘) sá eld er yfir-hleypr. Svá fór hverr at öcrum hannz manna, tóku þá er eldinn höíþti aukit, oc köstuÍJu þeim á eldinn, fá kom Yrsa oc íéck Hrólíi kraka dýrshorn fullt af gulli, oc þar meO hringinn Svíagrís, oc bao þá braut TÍba til licsíns. t^eir hljópu á hesta sína, oc riþu ofan á Fýris-völlu; þá sá þeir at Atih konúngr, rcic eptir þeini meo her sinn alvápnacan, oc vill drepa þá. pk tóc Hrólfr kraki hægri hendi gullit oían í hornit, oc söri allt um götuna, en er Svíar sjá þat, hlaupa þeir or savclunum , oc tóc hverr «hkt er féck, en Aols konúngr baö þá ríSa, oc reio sjálír ákafliga. Slúngnir hét hestr hannz alira hesta skjotaztr. í^á sá Hrólfr kraki at Aoils kon- úngr reio nser honum, tóc þá hrínginn Svíagrís oc kastaci til hannz, oc bao hann þiggja at gjöf. Aþ- iLs konúngr reio at hrínginum, oc tóc til meö spjótz oddínum oc rendi upp á falinn. pá. veik Hrolfr kraki aptr, oc sá er hann laut nior, þá mæhihann: svínbeygt hí-fi ec nú þann er ríkaztr er met Sví- um : svá skilduz þeir. Af þessi savk er gull kailat saC Kraka eþa Fýris-valla. Svá qva6 Eyvindr skáld- a^pjilir. ^)

Báiiirn Ullr of alla fjöllum -») Fýris-valla-

íniutj-lauks ^) á hauka- fræ Hákunar æfi.

1 pannig O. flya K, Flyr ei [/. a) Sfá Sn. Har. ^ráf. a. i. *«^,

3. pannig O. leturs Jf,

4. í}öilu K.

skaldskaparmal:

ejs landreki Ijósu lastvarr Kraka-barri á iilemildar holdi bauks kalfor mer sjálfam.

Svá sem þjóoólfr qvað.

AvrS ser ’ ) Yrsu burí>ar inu-drótt jöfurr sinni bjart plógaj>an ‘^) bauga brattakr völu spakra

44. Svá er sagí at konúngr sá er Havlgi er 65^ kallacr, er Hálogaiand er viðnefnt, var faf^ir þor- gerþar Havlga-brúþar, þau voru bæþi blótut, oc var liaugr Havlga kastaor, önnor fló af guUi eþa silfri, þat var blótféit, en önnor fló af moiclu oc grjóti, Svá qvaö Skúli þorsteinsson.

|>á er r.-^fr vilji reifnis lier fylgins ba^ ec Havlga

rau’^ ec fii ir svauld ^ ) til auÞar baugtavk sama bauguni.

I Bjarkamálum enum fornum eru tavO mörg guUz-heiti. Svá segir þar:

Gramr Iiinn gjöflazti gæddi hiré sína Fenju foiverki, Fáfnis miígarpi, Glasis gló-barri , Grana fagrbj^rði, Dravpnis dýrsveita, dúni Grafvitnis.

Ytti*) avrr hilmir, aldir vié-tc5ku,

Siíjar 5) svarSfestum, avelli dal-nauöar, ^) treguni Otrs-gjöldum, tárum Mardallar, clldi óronar, ‘’} Ij>ja glys-málum.

Gíaddi gunnveiti (gengum fagrbúnir) j^jaza píngskilum J>jóiir heriiiargar.

j) sær O, Aad sær yso byrþar U.

2. flugu adan O. og $trax vala. Húa setr og pennan vituhelín-

íng ícinást.

j) Svold O,

4. ‘þannig O. veitti K»

5. vSvíar^.

6. pannig O. U. dalnavnar K.

7. Oranar Ö.

skalbskaparmal: l55

Rinar ranJ-málmi, vísi binn vígcljarfl

rógi Niílúnga varpi mann-Baidr *)

45. Gull er kallat í kenníngum eldr hanclar eða llos €ca leggjar, Jjvíat |>at er rautt, ensilfr snær eþa svell eja héla, því at þat er hvítt. Meo saiiia hætíi skal qc kenna guU eoa silfr til sjócs eöa diguls eoa lavð- ^r, en hvártveggja sijfr oc guU má vera grjót hand- ár eða hálsgjöro nokqvors Í^ess matinz, er títt varat hafa men. Men oc hringar eru bæþi siífr 00 gull ef eigi er annan veg greint, Seui qvaö þorieiír

Kastar gramr á glæstar (nngr vísir gefr eisn

gcgn valstö/^var tegnum armlegs) (íignl-Jfarnú

Oc sem qvaö Einarr Skálaglam:

I^ii-bravndnm knáliíncl^r ^) hycka ec ræsis rccka Jand frækn jöfurr granda ; Rínar-grjót o£-;^rj(Sta,

Svá qvaO Einarr Skúlasons

Bló^ eisu liggr bæíji sjólSs á ek sökcjva stríí>í

bjargs tveim-megin geima sníer pe elldr at n^æra. Oc ^nn sem hann qva|):

Pægr þrymr’) hverí en hjarta aldri má fyrir eldi

blyrskildir ra?Ír iiiildn ■*) jíls h.ryíibrautar skála

lieita biacks of bvítum öU veir ^) fólka-fellir

hafleygr digulskaíli: frammræ(^i snæ bræéa, Her er gull kaliat snær skálanna, Sv4 qva§ þórþr maura-skáld.

Sér <^) á seyma-rrýri sigÞis látrs at^) átti

— ■

1. Þc/í« er mia getgáta Istadlnn fyrlr rar]?I haua baldr í^ftiígli K.

rakti hann balídr jþæjgi (þeygí) 0. U.

a) landa U. og í nxstu linu braiula. 3) fTumív O,

4. mildum U. og i nas^u línu h-víta. 5) vinnr U*

(j) Sær U. 9g itrax ÖigþiirSr. j) oc K.

i56 S K A LD K A P A R M A L.

brauns glaíi sendir handa Hermóir favt>ur gójjan ‘)

46. Maor er kallaor brjótr gullzins; svá sem qvac Ottarr svarti:

Goí»iiiennis l>arf ec gunnar hér er alnennin ^) inni gullz-brj’^tanda at njóta, inn-drótt nieí grain^ ) svinnum.

ej^a guli-sendir, sem qvao Einarr skálaglam :

Guli-sendir lætr grundar haniiz niæli kná ec hljóta **) glapar l»engill hcr drengi hljót Yggs mjal>ar njóta,

Guli-vörpuþr, sem qvao þorleikr.

Hiré vic^r grams met gerpumj gull-vavrpu^r sér holla Gull-strí^ir, sem qvao þorvaldr blavndu-skáld:

Gull-stríl>ir verpr glól>um ÓÞjoéar bregjr ey^ir (gefr aul> konúngr raul>an) armlegs Grana-farmi. Gull-skati, sem hér er:

Gat ec gnll-skata gavtu ginnvita ^)

gavr er leygs ^) of bavr graps taug drapu.

Rona er kend til guliz, köilut selja gullz, sem qvao Hallarsteinn.

Sval teigar mun’selju raf ^) kastandi rastar

lallz ViM:)linda-ga]itar re^^r pvengs muna lengi.

Hér er kaliat hvalir Vicblinda geltir, hann var jöt- un oc dró hvali í haíl ívi sem íiska; teigr Iivaia er sær, rauf sæfar er guli, kona er selja gullz þess er hon gefr, oc (á) samlieiti vio selju, er tré er, sem

fyrr er ritat at kona er kend við ailz konar trjá-

— m

1. góþum iC, 3) alraenma l/. hann er alnennln O,

2. græda K.

3. lióta Z/. og itTMX hljó yggs.

4. görlaeygs O.

5. gunn vita eg sirax grapt eda glaps 0. cn £/. sleppirpesiu erindL

6. rauf l/.

SKALBSKAPARMAL, 167

heíti qvenkend. Hon er oc Ing ^) kavllut í>€ss er lion geíV, lág heitir oc tré þ it er íellr i skógi. Syá qvaO Gunnlaugr ormslúnga. ^)

Alia var r^gr at rógi (lág var ec auís at eiga

ninnr olli l>ví gunnar óríiiani) fira börnum.

Kona kallaz niörk. Svá qvaö Hailarsteion.

Ec hcli óéar lokri væn ■*) mörk skála verki

avlstafna ^) í>ér skafna vandr stef kuarrar braiida,

Tróþa enn. sem qyao Steinn:

þú munt furs ^) sem fleiri graA^nn vi^ gæfu í»inni flóés liirí>i sif ^) tróí>a grjófz Hjaínínga brjófaz ‘’)

Skorþa, svá qvað Ormr Steinþórsson:

Skorta var í favt færi nýri saung nadd-Freyr *)

fjar^-beins ^) afar hrein nistíng of mjapar-Hrist.

StoO*°), sem Steinarr qvac:

Mens hafa mildrar synjat ’ ‘) sjá hofumk villti ’ *) sto^ stilltan mjúkstallz logit allir straum túngls afe mér draumar

Björk enn , sem Ormr qvao .

J)VÍ át hols “^) hrynbáls biUíngs á burar fuU

bramma l>az ec berc fram bjarkar hefi éc lagií mark

Eik, svá sem hér er:

Aura stendr firir orum cik fagrbúin leiki. Lind, svá sera hér er:

Ognrackr skalat ockra (svá bauí lind í landi

áhnr dyn-skárar málma h’ns) hugrecki dviua»

1. laug K. 2) Gunnl. Sag^ Kap. H bh, i6o.

2. audstafna O. 4) yetz K. 5) fús U.

3. BIl U. tróí>ar K, 7) grjót hj. brjóta O.

4. fjarsbeins O.

5. naddgreyr K. lO) Stord O. 4» V. fcllh út “^etta trlndi, Xi>SynjarO. 12) vellíl O.

i3) hjóis U, 0g ttréx 66 ber U* O,

i58 SKALDSKAPARMAL,

Maðr er kendr til viíap sem fyrr er ritac:

kalla^r reynir Tápna eþa. víga, ferþa oc athafnar, skipa oc alk þess er hann rœcrj oc reynin Svá qvao Ulfr Uggason:

Enn stirdí>iiinll ‘) starti fráns ^) á fiDÍká reyiii ‘■■■i

storéarleggs ^) fyrir boréí fránleitr oc hlhs eitri, ^^BI

Vi^r öc ineicr, sem qvaö Kórmakr:

Meiér er morgum ey^ri *) björr fær liildum bavríum ^)

morireins í dyn íleina Íijari Sigúrti jarli*

Lundr; svá qvaö HallfræyOi’ vándræþa-skáld»

Ask tollnm stendr Ullar reyki Inndr liinti ríki alistr at miklu trausti randfárs brtimálSr fiárj*

Hér er oc þollr neíndr buss. Svá qvað Arnorr^

Rökkr avndnrt bai randir róg-skýja liest ^) rýgja regg buss saman leggja regiu “) liaust nótt gegiiumí

Askr^ sem Refr qvac:

Géck í guUi stockna askr vi^ œrinn i>röská

gjöf-rífr Hárs-drífu- esfræyr ^) sæing meyjaf*

Hlynr:

HéilÍ kom-pu. bandar-sveila- hlynr! qvaddi svá brynja*

Bavrr^ sem Refr qvað:

Allz böÝgæti bjójþa *) (5gnstavévar iieíi éc ægi

bavrr ræár til tess hjörva ein ráí>it *°) þorsteihi^

Stafr, sem Ottarr qvaö:

Ilelltu í>ar er braía ncí svalltá ógnarstafr fyrir jöfrum

(hvatráír ertu!) iáéi ygr tveimr riá kyn beimá*

I) stírdrfláluer Í/. 2) elgs vildi Gunn. P. 5) frÓHS 0»

4. æclri O. U. 5) hlldibörrum O. 6) hellt O. 7) rogni O.

5. ej^gþeyá U, ássfreyr O; .

6. ‘þaniug Q, o^ U. ..llz bavd ögt^ giöí>a K. lo) einrádinn QV

SKJLDSKAPJRMAL. lö^.

porn, sem Arnorr qvag:

Hldé, en hala teí>(i aiiÞar-S’orn ífrir avrnu ‘)

hirémenn ara~grenni, úngr valkavstii tiinga.

47. Hveroíg skalkeimix orostu? Svá at kalla veor vapna eþa hlifa e’Oa Oþins eoa valkyrju, eCa }ier« konúnga, eca gn^ eOa glyisn. Svá qvac Hornkloíi:

HalJÍ granir l>ar er §núí>u (rau^ fnustu ben blól>i) geira-hregg vii seggi bengavgl a£ dyn Skayghir^

Svá qvao Eyvindrs

Oc sá halr havsvan-} aerk

at Húrs-ve$ri , Hrís-grinsuis bar,

Svá qvað Bersíí

þótta éc pá er ori ^ ) hæfr at mackar-drífa

ár sa^t er l>at v’irum hyrrunnum vel gunnar.

Svá qv^Q Einarr:

Glymvindi lætr Gavndlar ^) Hildar-segl’, l>ar er hagli j^nestr hjörr taka mestum hrausír í»engill drífr strcngjar,

Sem qvao Einarr skálaglam:

Ne sigbjarka serkir Hárs vi^ havgna skúrir

ítim^) miéjúngum romu lilei>ut fast of-seí>ir, ^)

Sva sem liér:

Odda-gnýs viS æsi ^) oddnes l>inul setja.

iOc en þeitat

Hnigu fjandr at glym Gaundlar grams und arnar hramma* 48. J^apn oc herhlæ^i skál keniia til orostu oe til Oþins oc valmeyja oc iierkonánga, kalia iijalma

1. örnum O. arno U. 2) hösvan eda hölvail O. 3) eri 0»

2. göndla K> O. y’) som O. som eda somixá>]. U.

3. hleiÉ»iit eda hleíjþir fastum í-eiipir U,

4. eli U. og itrax Odd«ft«^

1 6o S K A L D S K A P A R M A L.

hiálrn, havtt eOa fald, en brynju serk eca skyrtu, en skjöld tjald, oc skjaldborgin er kavllut havll oc ræfr, veggr oc gólf. Skiídir eru kallaþir, oc kendir vio herskip , sól < þa túngl eþa lauf eta. blik e^a gaicr skipsins. Skjöidr er oc kallat skip Ullar, etsí kent til fóta Hrúngnis, er hann stóo á skildi: á fornum skjöldum var títt at skrifa ravnd þá er baugr var kallaor, oc er vio þann baug skilld- ir kendir. Havggvápn , eyxar eþa svero er kallat eldar blócs eþa benja, svero heita Oþins eldar, en eyx- ar kalla menn travllqvenna heitum , oc kenna við blóo eCa benjar eöa skóg eOa vic. Lagvápn eru vel kend til orma eöa íiska. Skotvápn eru mjöc kend til hagls eca drífu eOr rotu: avllum þessum kenníngum er raarga lund breytt, því at þat er flest ort i lof- qvæþum, er þessar kenníngar þarf vio.

Lattiz herr mei havttu ]þóttit peim at hætta

hánga-t-ýs at gáaga, teckiligt firir brecku, ‘)

Svá qvao Einarr skálaglam:

Hjálm-faldinn bau^ hildi *) [hinn er fór í gný GunnarrJ hjaldr-avrr oc Sigvaldi^) gunndjarfr Búi [sunnan]:

Roþa serkr, sem Tindr qva§: ^)

þá cr hring-fám ^) Hánga (hrul>uz ri§-marar Roj^a- hrynserk Viturr ^) brynju rastar) varÞ at kasta.

Hamþ-

») S/á hls, jy. oe ^?« Gl. s. kap» 27, 18.

2. hjálm baud hildi ólmum O,

3. Sígvalda O. en K, feUir ut oe.

4. Sjá OL Tryggvas. s. Sn, iap. 4J ktar jíad elgnast Finni Hall*

kelsiyni,

j) hríngfáia l/^, ^) yil^um K. O. vijþ aurr £/»

l

SKALDSKAPAÍiMAL. ^Qi

tlamlis skyrts, sem Halifreyér qva§:

OVilli ‘) brestr nti hart á Ilaiupís-sícyrtum ^) ^

tTndýrs “) siimnm rimniim liryn-grap “*) Egils Tapna

Saviia íavt, eíin sem Iiaiin qvad:

{>apaii vcrí>a favt fyrí>a 3-jól>az björt í hló]?i

(fregn cc gcrla l^at) Savrla bcn Hrir meli^) skúram^

Sem Grettir qvaci

HélJii Illackar-tialcla- Hildar-veggs oc lijoggnz

hefjcndr saman nefjumj hregg-NiríJÍr ‘^) til skcggjuni^

Róþa ræfr, sem Einarr qvao: 7)

Eigi I>verr ílrir’ aúgua ræfr ^) eigniz sá regni

O^s beovinu R6í>a ram sveliz ^) konúugr eIJi»

Ilildar yeggr, sem qvað Grettirj oc áOr er ritat* Skipsól sem Einarr qvao:

LeVg ’ °) r-ýér ætt á ægi Olafs skipa-sólar.

Hl^r-túngl, sem Refr qvaö:

Dagr var fríSr sá er favgru ’ ‘) í hang feril * ^) hrítígá fleygjendr alm *^) leygjar lilýr-túngli mér l’rúngtii

Garor skipSj sem hér er:

Svá skaut ^^^) gegn í gögtíum sá var gn-^J-stærir geira garí stein-fariiln barí>a Gunnar æfr^^^ sem næfrar* '

Askr Ullar sem hér er:

Ganga él of iinga ‘^) I>ar er saranagla sigliir

Ullar-skips meí fullii; sliSr diikaí>ar ri;Þa,

i3

i) ólítlnTi Ui 2) und-furs í/. kannsh.c reitgst votrl imn-furs>

3. skyrtov [/. 4) ln^n-gjálp Í7.

4. ben fiir meil Ö. ben fur meils U.

5. 27. tynitt ad hafa. hregg-vipir til seggjnmi

6. ^]á 37. gr. 134. hU. 8) ræfrs O.

7. ramsvel U. ramsvell táa ransvell O. lo) lej’gf eia leysi U*

8. favgrum U. fræju. O. I2) a \\ Ó, allm íeygja, eáA leygur U» i3) á hr… féril í/. 0« i n<zttu Hnu ‘^vúw^l^o. ’ 14) fór’i/*

9. iiæfr O, 16) Ynaa U,

i6si S K A L B S K A P A R M A L.

Uja blað Hriíngnis, sem Bragi qvaC:

Vilit; Hrafnketill! htyYo. l>rnpar [skal ^c í>engil ‘J

hve hrein gróit strini l>jóís jlja-blaS [l’yTa].

Bragi skdld qvaé þelta um bauginn á skildinum. Ncma svá atgób ens^jalla’) nicyjar hjcls inn niæri

gjöld bang-navar^) vilcíi niavgr ‘^’) Srgiirí;ar Ilavgna.

hann kaiiaþi skjölldion Hildar-hjól, en bauginn navf

hjóisins. Batig-jöiC, sem Hallvarþr qvaí:

RauS ]jósa ser ræsir baiig-jör^’ brodcla forpar

[rít brestr sundr hin hvíta] bjiigrend í tvav íljúgas),

Svá er enn q^^þit:

Baugr er á brro sœmstr eii á bot^a avrvar* Sverþ er Oþins eldr, setn Kórmakr qvao: Svalj l^á ‘^) er géck meS gjailan glaé fæí>fiiKÍi ^) Grípar Gautz-eld himi er styi’ beldi gunnr, kou^z iiír úr ^) bruui-i, Hjálms-elldr^ sem qvað UJfr Uggason:

Full-avHug ^) lét fJalJa liiildr cn hropz ’ ^) of gilldar

fram hafslcipni l>ramma hjáJm avldum *’) mar feldu

Brynju-eldrj sem qvao Glúmr Geirason:

Hein-í’yntan lél hvítia foldar-vörc r sá cr -fyrí>um ^^)

hrTn-eJd at l>at bryiiju fjorn harí>an sik varí>i»

Randar íss oc grand hlífar;, sem Einar qvao:

Ríévöndum í>á ec raui>ra (grand feeí uni hjálms í hende) J’anda-íss at vísa, hvarm-l>ey driíln Frcyju

i) ec oc í>engil K. V. hefir pen^ils.

2. ^egna U. 3) ^annig O. nafagdrs K. nadrs U.

3. mög O. meygía {edr meygin^ hjóls en ek merívþa mavg U.

i) £7. hefir rítr — bauggjcrp — bjig let; St. bjiig litr G. htr.

6. sá U. en O. tl. ^vL 7) brætanda U.

7. Urdr at O. ruþr or U. 9) avílugr U. og strax falla O. V,

8. hóptz £7. lioiz O, 11) hjálms eld t>á er £7.

l2) íorííom eir íJrþum og ttrax iiorn edr íirti U.

SKALBSKAPARMAL. i6a

Öx heitir travll-kona hlífa, sem Einarr qvao: Sj.t megu rétt live Revils fjornis fagrt ofskornir

r’Þendr vié brá grítar foldviggs ‘) drekar;,Iiggja.

Spjót er oniir kallat, sem Refr qvao: ^,

Kná niyrkdreki marka”^) æfr á aldar lófiim minn, tar er ■ýtar finnaz, cikinn bezt at lcika ^),

Avrvar erv kallaoar hagl boga eca strengjar eca hlífar eca orustu, sem Einarr q\ao skálaglaœ: *)

Brak ravgnir skaut bogna ‘^) liagls or ^) Hlackar seglum barg ctyrrair varga ^) hjörs rakliga ^) íjörvi,

Oc HallfröSr:

Oc geir rotu ^) gavtvar biingr-eypundum Iiánga

gagls \i% strengjar liagli Llóí>ut Járni se^ar. ^)

Oc Eyvindr skáldaspiUir: i^)

Lítt qvol^u í>ic láta, brynju-‘Iiagl í benjum,

landvörír! er brast Havrí>a buguz ‘’) álmar, geí fálma.

50. Orrosta er kavllut Hjaðnínga ve5r eþa él, oc vápn HjaOnínga eldar eþa vendir. En sjá saga er til pess: Konúngr sá er Havgni er nefndr gy^ átti dóttr er fíilldr hét, hana tóc at herfángi konúngr sá er Hh^inn hét Hjarranda son , þá var Havgni konúngr farinn í konúnga stefnu, en er hann spurþi at herjat var í riki hannz, oc dóttir hannz var í

I) foldvígs K: og strax dreckar Í7.

2^ max’kadr U. myrkadr G. og i nastu l, finna.

3. eiki bort>s áleika U. eikiti bozt at 1. O. *) Sjá Har. gr. 9, Snorra 6. kap.

4. skog bogmira O. Br. ravgna skog bogna U.

y) bard 6þ, varda O. G) hagl or O. hagls í U.

7. rakkliga O. 8) Ötu O, 9) hlödut iarui (í arm) söd-

ar O. hún e’ignar eg honum Einari yctta.

lo) Sjd Har. gr. s. Snorra 1, kap,

II) pannig einnin O. og mun ^^ad rett pótt gerdarordld efc byg, baugbu^um íí’ ttrcWí» á eingiLs. er búge, beáh, \m^o\ og á^y^u et iiege, bog, bogen algen^t ord. Hc.a/ og ifl. boginn, t>. gebogen*

^

ji64 ‘skaldskaparmal:

braut íekin, í>á fór hann meo sínu liþi at leita Héþ- ins, oc spurf)i til hannz at Iléþin hafþi siglt norcr sneð landi. þá er Ilavgni konúngr kom i Noreg ^ spurþi hann at Héí^inn haíþi siglt vesír of haf , ^á siglir Havgni eptir honum allt íil Orkneyj’a; oc er hann kom þar sem heiíir Há-eyj var Jsar íirir Héjj- »| inn nieð Ho sitt. þá íór Hilldr á fund favþur síns’ oc bauö honum men (í) sæít af iiendi HéþinSj en í avcru orþi sagþi hon at Héþinn væri búinn at ber- ‘ja.z OG ætti Högni af honum Öngrar vægþar ván, Havgni svarar stirt dóttur sinni, en er lion hitti Héþin, sagí^i hon honum at Havgni vildi önga sætt^ oc bad hann búaz til orostu, oc svá gera |>eir hvárir íveggju, gánga upp á eyna oc fylkja lil>inu, |>á kall- ar Héþinn á Havgna mág sinn, oc bauo honum sætt oc mikit gull at bótum. pá svarar Havgni: of sío bauotu þetta, ef þú vill sættaz, þ\í at nú hefi éc dregit Dáinsleif, er dvergarnir gercu, er mannz bani skal verþa hvert sinn er bert er, oc aldri bilar í havggi, oc ecki sár grær ef |>ar skeiniz af þá sva- rar Héþinn: sver|>i hælir þú þar, enn ei sigri; Jat kalla ec gott hvert er drottinhollt er. f>á hófo J>eir orostu þá, er HjaCnínga-víg er kallat, oc bavrbuz þann dag allan, oc at qveldi f óru konúngar til skipa. En Hilldr géck of nóttina til valsins, oc vakþi upp meo íjölkýngi alia þá er dauþir voru, oc annan dag géngu konúngarnir á vígvöllin oc bavrp- U2 , oc svá allir þeir er léllu hinn fyrra daginn. Fór svá sú orosía livern dag eptir annan, at ailir

SKALDSKAPAR M’A Ll

i65

[þeir er ^) féllii, oc avil vápn, {>aa er lágu á vígvellí, oc svá hlífar iirþu at grjóíi. En er dagaþi stó|)a iipp allir dauþir menn oc bavrjpuz, . oc avU vápii voru {rá n^’t. Svá er sagt í qvæ^um at Hjaþníngar skulu svá hiþa. ragna-ravkrs. Eptir þessi savgu orti

Bragi skáld í Ragnars drápu Locbrókar: Oc um í>erris [æ^a

osk-ran at í>at siiiiim ^)

til fár huga íævi

feér veír bol>a -) Iiugí>i:

í)á er liristi-sif hrínga

lials of^) bavls of-fyicla

bar til byrjar-dravsla

baiig avrjygis-draugi, Bauí>a sií til ble5’^í>i

bccti-í>riVir at móti

málma niætum hilmi

mcn dreiruga “^) beuja:

5vá lét ey Þótt etti 5)

sem orosta létti

jöfrum úlfs at ö) sinna

me% algífris lifru. LetraS lyÞa stillir

í>á svall heipt í Havgna havS glamma mun^) staváva: er í>rym regiu l>remja í>róttig líeÞins sóttu hcldr en hildar svika ^) hrítiga í>eir of fíngu

|>á má sókn á Svolnis sal penníngi kenna ræs gáfumk reií>ar (m. ,)

Oc firir hönd í hólmi hveSro brynju viíris feng eyí>ande fljóÞa fordæí>a nam ráta: allr géck herr nndj hurl>ir Hjarrauda fram kyrrar reiér at Reifnis skeiéi ráéalfr of ^) mar brál>um»

lauda vanr á sandi

Orrosta er veor 0|>ins, sem fyrr er ritat Svá qvaS Viga-glúmr ^^),

Rudda éc sem jarlarj meó ve^r-stavfum ViSris-

or^ léc á í>ví foií>um, vandar mér til landa ‘*)

*) iL £7. 1) pannig O. at avscran at “þat smn… K.

2.) boga (boda. bogda, b«dga) O, 3) en O. 4) dræyrugi’a Oi

5. æUi O. 9g serax oiTosto, 6) of O.

6. ptnnig O. en K. synist ad hafa glammr man. S) svíra O.

7. af O. en U. sl. drápuhrotinu. 10) Sjá Viga Cl, s» ktp. 26, II4

li) handa /C. Vandils m, t. hafida í^».

1 6 6 S K A L D S K^A P A R M A L.

“Viðris vecr er hér kallat orosta , en vöndr vígs svercit, en menn staíir sverþzins: her er bæþi orost- a oc vápn haft til kenníngar mannzins, þat er rek- it kallat er [svá er ort; skjÖklr er land vápnanna, en vápn er hagl eða regn þess landz, ef n^gjörv- íngum er ort.

51. I-Ivernig skal kenna s^ip? Svá at k^illa hest eca d^r eca skío sækonúnga eþa sævar eía skip- reiþa cca vecrs.

Bdru-fákr, sem Hornklofi qvaö; Hijó<^r lét hæztrar tíí>ar báru-fáks eiis bleika harírápr *) skipa bavrpum baru-úngr á lavg t>rún§it, Geitis marr. Svá qvao Erringar-steinn:

En ‘pótt úfrií> snniiau [IiJavc^um Geitis-mar grjóti]

öll Pjói segi *) skáldi glal>ir nennum vær [í^enna],

Sveiþa hreinar:

Súé löngnm komt Sveipa^) sigrackr Savlsa-beckjar (sunnz li^u dýr frá grundu) Sveins mavgr^j á travé lireinum

Svá qvao Hallvarðr. Hér er oc kavllut sund^ djr

oc særinn Savisa-beckr. Svá qvao þórcr Sjáreks son:^)

Sveggja lét firir Siggju ^) en slól>goti sí’þan

sól-boréz-goti norjjan, sæl>íngs ^ ) firir skut bæpi

gustr skaut Gylfa-rastar- (hestr ó^ lauks ^) íirir Lista)

glaumi suér firir Auniar: ^) 3agl>i Kavrmt oc Agéir,

i) harþr [/, 2) pánnig U. óh\px sunnan ö. Þj. segir O. se?r-

ir Þat iC. 3} SyeJta K, 4) rakkr O. en U.. fellir út

þstta. 5) Snarraks son /C. 6) SveJgja 1. f, sygjo U*

7. snpT rjnmi U. 8) Sæþins U; eins og fy’í^ nedan,

g) lavgs K. en U* al. peisum 2 línum.

S KA LDSKAPARMAL. 167

Her er skip kallat Sól-borðz~hestr, oc sær Gylfa- Jaiid ; sæþíngs-slóo særinn oc hestr skipit; oc enn lauks hestr, laLikr heitir siglu-tré. Oc enn sem

Markus qváð:

Fjar^ !i)ina ó.S fannir biörn géck frsm á fornar

fíist vetrliþi rastar, íl þs harskííía ^) slójþir,

hljóp of livíía gtiípnr ‘) ski’ir–avrðigr braut skorí>u

livals þann ívgtanni: skers glyin-íjötur be/“3Í,

Hér er skip kallat björn rasta/ bjÖi’n heitir vettliþi oc íugtanni oc bersi, oc bjöin skorþu er h^^r kallat. Skip er oc kalíat hreinn, svá c|VaO Hallvaror, sem áor er riíat; oc Hjörtr, sem qvao Haraidr konúngr Sigurþarson?

Snei^ lirir Sikiley víl>a br^ait skreiS yel til vánar ^)

sú(5 (vorum ]?á prúþir) veí5:gi]5-b.jiörtr und drengjuin.

Oc elgr, seni Einarr qvao:

Baugs getr mc5 í>ér Þe;-gi elg búum flóí^s nema fylgi l>ý^r clrengr vera lengi fri4 stavkqvir tví nakqva. “*)

Seni Máni qvaC .

Hvat muníJu hafs á acri ^) kavl, ;^vía^ kraptr Þinn favrlaz, hengiligr met> drcngiiui kiungrár mega vinna.

Vargr, sem qvaí Refr:

En hodd-vönuír ‘^) hJ^ddi h(>llr til hcrni|>ar spjalla h]unn-vitnis em ec runni heimvaudii ^ ) j^orsteinij

i) ok húna o’nípnT Iival iuijtanni hranna O,

2. hafskipa O. U. 0g strax skvúþavrþi^r U. en hún sl. fyrri helrtt” ingi ^essarar nöku,

3. varnar K. og í n<zstu hnu um fyrir und. Sjá Haralds hardr, s. Snorra kap. ij. 4) þcr nockut Z/. 5) otri O. og straM drengjiim. 6) hodd vargs £/.

7^^ heimandil O*

im SKALDSEAPAR 31A L: I

Oc oxi ‘). Skip er oc kallat skío eða vsgn eCci XGit. Svá qvaö EjJQÍfr Daþa skáld; ^)

Meita for^) at móli iingr mei^ jöfnu gcngt

liijöc síÖ ura dag skí]Þi úlvers fraymum liersi ‘i):

gvá qvao Styrkarr Oddason:

Ok ept {trQm stöckvi lilunnz á heÍÞa’^) fannív

<5c Havgna lic^ ^) vavgnum liyrjaríioí^ ai irió|>i, Qc sem þorbjörn qvað;

Haf-reJí>ar var hloí>ir ^) Iivlta-Krístz sá cr bæsta |]iunnz í skírnar brimni Iiodsviptir feck giptu,

59. Hvernig skal Krlsf kenna? Svá at kdU haun skapara himins oc jarþar, engla oc sólar, st^r- pnda heims oc himin-rikis oc engla, konúng himna oc sóiar oc engla oc Jórsala oe Jórdanar oc Grik-r- land^: ráþandi postola oc heilagra manna. Forn- íjkálcl hafa kent hann vio Urþar hrunn oc Róra^ ^em qvað E.ilífr GuðrLin^rson:

Setbei’gs qveíja sitja svá liefir ramr konúngr rem J>a^

snir at Ur|>ar biuiuii Ilóms-banda sic lavn^um,

gvá qva5 Skapti þorodd?son:

Máttr cr munka-drotlins Kristr skóp ríkr oc reisti l^iestr (aflar gi^^ flestu) llúms IjöII veröld alla.

Pimna-konúngr &eax Markus qvaC: Gramr skóp grund ocliimna einn stillir má avllu glygg-Tannz sem heip dyggjaa aldar Kristjf of-valda«

1. oxa i7, en O. sL, pyí, a) EyvJndr U,

2. var K. Melra íóx l/^ 4) pannig 0» i íi\ Iiersi K. \et

íorjmm licrsir 17, 5) bad 7C.

6. heita [/.

7. hlaeiíir O. liafr s^par yaí hl3i]?ír (^^

SKALDSKAPARMAL. 169

Svá qvað Eilífr kúlnasveinii :

Hi’óz K’tr belgum krhú ‘) savnn er cnn avll (rvré avnnur Iieims feri oc liS beima, cin Mario sveini?)

Marío-sonr enn, sem Eilífr qvao*.

Hirí l^tr himna dýriar niátt viér niiklfng dróttar hrein Mario” svcine, (maír er liíiiin oc gii^) sannan*

Engla-koniingr enn, sera Eilíí’r qvaO:

Máttr er en menn of liyggi ]?Q er engla-granir öllii jnætr guos-vinar^} bctri- avrr belgarx oc dýrri.

Jórdanar-konúngr. Svá qvao Sighvatr:

Endr ré”^ engla s?nda fors í>ó bann a hcrsi ^)

Jórdanar-gramr ^) fjora heilagt skopt or lopti.

Grickja-koniingr, sem Arnorr qvao:

Bœnir hcíi ec firir beÍMÍ ^ Grictja-vörí oc Gar^þa

bragna fallz ^) vii snjallan gjöf launat ^) svá jöfri,

Svá qvap Eilíír kulna-sveinn:

Himins dýr^ lofar hav]í>a (hann cr alJz konúngr) stilli ^)

Her kalla|?i hann fyrst Krist konúng manna, oc ann- íit sinn allz konúng. Enn qvaö Einarr Skúlasonj 9)

Lct SH er landfólks gætir inn-geypnandi opna Kkbjartr ’ °) himinríki allz heims firir gram snjöllmn

[Ok en er svá qveí>it:

SjálfræÞí * ‘) dó síj»au sá er hcck, enn dag döckti,

§ólar-fr(5ns at nóni, döglíngr á járnnöglum. *^)

1. cruci O. kioss’i S\úli Tk. aj»ec. 7, hrocz I. hal/Tum cruce U, G*

2. ‘þannig K. O. Sk. einn i>ól-konúngr hreinni U. G.

3. pannig 0. Sk. sonar K. vinum U. og i’ fyrri lin. mlnnl fyrir máttr. 4) Jórdanar grara K, og sidan helagt; en i O. sésc eeki sko-pt or; U. heýr skóp 6r. y) ]ians (han) um hersis U.

4. fjallz U. 7) launag O. launa ek U. 8) spjalli U.

5. Sjá GeislaiG. 10) Jíkn frami: Gcislii Iiknhjartr U.ínttitu

liau opnaí GeisU. (prentadr aptan vid 5. part Heimskrínglu^ 31} kanafkc réttara pxri sjálbáj^i. 12) ^etta erinái Jinnsi

nnst fí/iw

lyo SKALD&ICAPARMAL,

55, par koma saman kenníngar ^^ oc vercr sá at skilja aí stoo ^, er ræír skáldskapian, um hvern qveþit er konúngitm; því at rétt er at kalla Mikia- garjpz keisara Grikkja-konung, oc svá þann konúng er ræer Jórsalalandi at kalla Jórsala-konúng; sva oc at kalla llóms-konúng Romaborgar keisara, eoa Engla-konúng þann er Englandi ræ?r. En sú kenn- íng, er ácr var ritoc at kalla Krist konúng manna, J>á kenníng má eiga hver Jconúiigr. Konúnga alla er rétt at kenna svá at kalla þá landráfendr eða landz-vörfu eða land^-sæki eöa hirCvStjóra eca vöro landíólks. Svá qvao Eyvindr skáidaspillir: ^>

… Farirja:-t\s jarl>-r ‘éeijdr

fjörvi uæmdu á Ogloe.

Oc sera Glúmr qvac Geirason:

Hilíiiir rauí) nnd hjálmi í>ar varjþ í gny geira heina-lant á^) Gautum grundar-vöror of-fundinn,

Sem þjóðoifr qvaC:

Hárr skyli hir^ar-’) stjóri arf oc ót’al-torfu liug-reifr sonum ^) leifa (ósk múi er f>at) sína

Sem Einarr qvaO:

Snáks berr fald oí fræknnni fraraa telr grepr fírir gumnuni) foldvör^ró) (konúngs Havr^a geisnjallr skarar-fjalli.

Rétt er oc um þann konúng, er undir honum eru skatíkonúngar, at kalia liann koniing konúnga. Keis- ari er æzlr konúnga^ en þar næst er konúngr sá er ræCr íirir þjcðiandi, jafa í’kenmngum öllum hver

úngii i G. St. i) stopu U. 2) Sjd Harald. gráf. s. Sn»rra

6. kap. og Skáldu 2 gr^ 5) ^annig (?, I/. und K^

4. ^*»nig O. U^ hildar K. j) panaig 0. U. sovx K,

5. fólk\rördr O.

SKALDSKAPARMAL, 171

vio annan í skáldskáp. {^ar næst eru þeir menn er jarlar lieita eca skattkonúngar^ oc eru þeir jaímr í keniiíngum viS konúng, nema ei má þá kalla þjóá- konunga, er skatíkonimgar eru. Oc svá qvað Arnorr jarlaskáld of þoríinn jarl.

Neini drótt Iive sjá sotti eigi í>raut vi^ ægi j’ínariyudr konúiigr, jarJa óva^gjaii gram bægja.

par næst eru í kenningum 1 skáJdskap þeir menn

1 er her^ar heita; kenna má þá sem konúng eca Jarl:

’ svá at kalla þá gullbrjóta oc auc-mildinga oc nierk-

j’ ismenn oc fólk-slióra , eta. kalla iiann Oddviía tiðs-

ins eca orosíu: íirir J>ví at þjóckonúngr hverr, sá er

ræcr mörgum lavndum, þá selr hann tií landstjórnar

ineö sér skattkonúnga oc jarla, at dæma landzlavg oc

verja land firir úiriþi í þeim lavndum er konúngi

liggja Ijarri, oc skulu þeir dómar oc refsingar vera

þar jafnréttir sem sjálfs konúngs. Oc í cinu landi

eru mörg hérut, oc er þat liáttr konúnga, at setja

þar réttara iíir s\á mörg hérud, sem hann gefr vaM

yfir, oc heila þeir hersar eþa lendir menn í danskri

túngu , en greiíar 1 Saxlandi, en bariujar 1 Englandi;

þeir skolu oc vera réttir dómarar oc réltir landvarn-

ar menn yíir því ríki, er þeim er fengit til stjórnar.

Ef ei er konúngr nær, þá skal fyrir þeim merki

bera í orostum, oc eru þeir þá jafnréttir hersíjórar

sem konúngar ela jarlar.

þar næst eru þeir menn er havlþar beita, þat er báendr, þeir er gildir eru af ættum oc rettuni

1. J^annig seinna K. og O. en hcr ofs^ægian.

172 SKALDS K^A P ARMAL.

íullum: þá má svá kenna at kalla þá veitanda fjár oc gætanda oc sættx mannaj þessar kenníngar megu oc eiga havl’bíngíar. Konúngar oc jarlar hafa íii fylgOar meo ser þá menn , er hirOmenn heita oc hiiskarJar, en lendir menn hafa oc sér handgengna menn, há er i Danmörku oc Svicjóo eru hircmenn kali- abir, en í Noregi Iráskarlar, oc sverja þeir þó eiCa, svá sem liiiOmenn konúngum. Húskarlar konúnga voru mjöc liiromenn kallaþir í forneskju. Svá qvao þorvaldr blöndu-skáld:

Koniiiigr hcill oc svá snjallir ót Iiafa meiin í mnnni sókn-avrr (vif^ lof ^) gjörvan minii} Iiúskarlar tínir.

petía orti Haraldr konúngr Sigur{)arson:

Fullaíli beií fyllar hilmis stc’Is á liæla

ílnn ec optr at drífr minna Iiúskarla lii jarli. Hircmenn oc húskarla liöfþíngja má svá kenna aí kalia þá inndróít eoa Verfúng eoa liiromenn. Sva qvao Siglivatr:

þat frá ec víg á ^) vatni iiaclda-el atj nyla verÞúng jöfurs gerí>u næst tel eiigin^) smæstu*

Oc enn |>etta:

J>ági var ^) sem ísessiira mjö^ firir málma-qveí>ja Jjengils á jó strengjar mær heiétegum bæri.

HeiO-fe heitir máli oc gjöf , er haufþíngjar gefa; Svá qvaö Ottarr svarti:

Gó^mennis í>arf ec gunnar bér er alnenninn inni gló^- ^) brjótanda at njótaj inndrótt met gram svinnunj

Tj iét (iki?) of O. en i fyrri l. snjallr K. 2) at O.

5. ek asigi hin O. 4) vass (?. 5) god 0. kannske réítartt

gold. Sjd 47, grt 1^6. hls»

SKALDSKAPAR M A L. 175

Jarlar oc liersar oc hir^menn erii svá kenclir aí kall- aþir konúngs rúnar eþa málar ej>a sessar. Sya qvaS líalirröcr.

Granjs rúiii lætr glymja Havgna Iiamri slegiiar gnnnrifcr hinn er livavt líkap Iieipt-bráír of sic vápir*

Sem Snæbjörn qvao:

Stjór vi^jar lætr’) sty^ja hlomini sverí> viS LarVri’) ! st’.ls btiélimga ^) niáli liúf Jángan ser **) diifLi»

Svá qva$ Arnó)‘rí

Bera sín en raic ^) mínir l?ess of ^) í>engils sessa inor^kenndz ^) taka enda Þi’nTg mein synir úngir,

Konúngs spjalli, sem HallfrÖcr qvac: ^)

Rá^ hikuz at sá sítan átti einga dóttur

snjallinæltr ^) konúngs-spjalli Onars viÞi gróna«

Svá skal menn kenna við ætt, sem Kórmakr qvaO-*

Heyri sonr á syrar avr greppa Lctr ^ °) nppi

sann-reynis fen-tanna jastrin Harallz mína.

hann kalla|)i jarlinn sannreyni konúngsins, en Hák- un jarl son Sigurjþar jarls. En þjócólfr qvao svá um Harald: ^ Vex •’) Olafs feír har§ræl>it hvert,

Járnsaxa-ve$r, svá at hrótrs er vert,

Oc enn svá:

Jariskifr of-sí hófsc hlýri frams

hvert jöfri **) brá, eus helga grams.

1. lét O.

2. dögh’nga U. 5) haudri K. 4) sæ O. skæ U,

3. synum mik U. 6)* kend O. mærþ keadr U.

4. þessum U. 8) Sjá jardarheiti 24. gr. l23. bti.

5. snjallrátr U. 10) aurgreipa let ek U. og strax asiiin sí^

ástrJa. xi) Eykr U, 0g sirax Járníöxu,

12. hrat jofur U,

174 SKALDSKAPARMAL.

Oc enn qvao hann;

Aiidaí>r er sá, liaukstalla konr

er of alla brá, Haraldz bróprsonr,

En qvaS svá Arnórr i Ravgnvaldz drápu:

Réí> heita konr liljóti ‘) styrk let oss ^) of orkat

her t>arfr viS mic gjörva jarls mæg^ af í>ví frægSar^

Oc enn sem hann qvao of þoríinn jarl: Bita sveré en t>ar I>urí>ir ^) Ravgnvaldz kind nnd ‘^) randir

I>unn-gjör firir Mavn sunnan ramlig fólks ^) ens gatnla

Oc ^nn qvao hann:

Ættbæti fjí>r ^) ítran trura’’) tiggja dyruqi

allríks en ec bi^ líkna Torf-Einars gu^ meinum.

Oc enn qvao Einarr skálaglam:

Ne áttstuéiU ættar skylldr em ec hróéri atha]Id«

ógn-hertir ^) mun verpa hilditannz inn mildi»

i) hlæti O. hleytí [/. og strsx herpai-f K.

2. öll O. storr let (íit) oss um orkat [/. og i nastu linu at pn’.

3. þurdu O. þurdi U.

4. en U. réttara oc. 5) ramb’g íölk O. ramligt fólk i^.

5. firr U. og i m^ttu /.hTcnar. 7) trúna O. og í nxstul*

Torf-æinar. 8) ógnherþi Z/, og < nttstu U nuldri.

2. OKEND HEITn).

H,

I

.vern% er ókend ^) setníng skáldskapar? Svá at nefna Íivern lut sem heitir.

54. Hver eru úkend htíiti skdldskaparins? Hann heitir bragr oc hróör, ócr, mærOr 3)^ lof, lieyío ^). þett- a qvað Bragi hinn gamli; þá er hann éc um skóg nokqvorn síu um qveld, þá stefja|)i tröUkona á hann, oc spur|)i hverr þar fór.

TravU kalla mic, vilsinn völu

túngl sjotrúngnis, vör’S nafjarÞar

au^sug jötuns, Ihvelsvelg himitis;

el solar bavl, livat er travU nema Þat? *)

Han svarar svá:

Skáld kalla mic, Yggs avlbera,

skap-smi’S Vi^urs, ó’ðs skapmóí^a ^),

Gautz gjaf-ravtut, hag-smi^ bragar ;

grepp óhneppan , hvat er skáld nema l>at ?

Oc sem Kórmakr qvaös

Hró^ geri éc of mavg mæran hapt sðnis ^) galt ec hánnm mcirr Sigröpar ^) íleira hei^ sitr J)órr í reií’u ^)

i^ pessa fyrirsogn hsfí eg sjálfr sett yfir, samqvxmt innihaldlnu og fyrstu grein Skáldu. O. smeygir hhrínn ritgerdunum um staf- rofid og skdidskapar figurur., en pær eru opinberli^a of ödrunt fiifundt, og trubla her samheingid öidúngis.

2. kend U. 3) mcErJ* O. U. hún fellir og út ódr.

3. K. og O. filia út leyf^. 5) þezía erindi fella út O. U,

fe) sparmóþa O. U* 7) Sigurí)r U. 8) sænis U. fönis, O,

9. reifum K.

176 skaldskaparmal:

Oc sem qvað þóror Kolbeirissoní

Mjöc lét margar sneckjiir (ó’Sr vex skáldz) öc skeif>ai’ ^) mærpar-avrr sem knavrru skjöld-hlynr á brim dynja^ Mæio, sem Ulfr Uggasotl qvaoí

jjar kömr-á (enri œri )j [ofra cc svá] til sæfar endr bar ec niær^ af liendi) svor’ð-regns [loíi l^egna] Hér er oc lof kallat skáldskapr. Svá qva§ Ormf Steirtþórsson: ^)

Ek heíi or^gnótt mikttl (fram tel ek lcj^’”!) fyrir lofpÆ

(oft finnitm tat) minni ]jósri) en ek niundi kjósa^

54. Hvernig ero n’óín goþanna? þaii heita bavnd, sem qvao Eyvindr 4) Dacaskáld*

Dregr land at mun banda Eirikr und sic geira- VeSr-mildr, oc semr íiildi. Oc havpt, sem qvao þjó’^ólfr inn hvinvefski: ^)

Tormilda^r var tívi ^) hvat qveÞu iiapía snytrir ■)

tál hreinn meíSal beina hjáhnr aldiu :Því valda.

Ravgn, sem Einarr qvao skálaglam: Ramaukin c[ve^ ec ríki ravgn Hákunar magíía. Jólnár, sem Eyvindr qvaö:

Jólna sumbl stillis lof

en vær gátum sem sleina brá.

Diar sem Kórmafcr qvao: ^)

Eykr me^ enni diiki breyti hims sá er beií>an

jar’ð hkitr día fjartar bindr sei’S Yggr til Rindar;

^ 5S-

i^ at skelt>a K, l) er æri .U f) petta erlndi finsí

e’inúnfiis i U. St. G. Eg hefi í Ji íinu sett mikln fyrir mikla og

i 4. Íjósrí Jyrir Ijósir eptir getgáíu. 4) Eyjólfr O.

.5) Sjá Hauttlanng 22 grt liO bls. 6} tyri 0. 7) Snytuí 0» 8) Sjá bLu 96. 2. gr.

SKALDSKAPARMA L: 177

56. þessi nöfn himins eru ritiiOí en eigi liofum vær fundit í qvæþum avll þessi lieiti, en þessi skáld- skapar-heiti sem avnnur Þycki mér óskyit at hafa í skáldskap, nema áOr finni hann í verka havíut-skálda fTíhk heiti. Himinn: hl^‘rnir, heií’-ííornir , hregg- mímir, andlángr, Ijósíari, drífandi, scatyrnir, víofeöm- ir, vetmímir, ieiptr hrjóör, víobMinn.

Sól: sunna, ravþull, ey-glóa, al-skír, s^ni, fagra- hvæl, líkn-skin; Dvalins-leika, álí-ravjþull^ iírravþull, inylen,

Túngl: máni, ny, nio, ártali, mulenn^ fengari, glamr, skyndir, skjálgr,’ skramr.

57. Tórc^ sem þjóoólfr qvao:

.Yr^) lætr odda-skurar hríngs á^r hann öf-í>rúngvi ^)

opt herþir gjör verí>a havrlS el und sic 3Örí»tt

Fold, sem Ottarr qvaö:

Fold verr fólk-baldr, örnu reifir Oleifr,

fár má konúngr svá^ er framr Svía gramr^

Grund, sem Haraldr qvaO:

Grund liggr und bavr bundin lein lanclz hoddum grandar brei’S hólm-fjötrs leii>ar hau^r eitr svavlun nav^ri s )

Hauor, sem Einarr qvaS:

Verja hau^r me’íS hjörvi hjálmr spríngr opt firir ólmri hart davglínga bjartir ^’) egg-hríl) framir seggir.

Land, sem þórör Kolbeinsson qvao:

Enn ept víg fram ^) veigu land cí>a lengra stunda vant er or^ at styr nor’San lagí>iz su^r til AgÞa.

i4

1. Ipann’ig Ö. I lætr K. öí reverá Idém Gunn, P.enV^ d.^essarl gr.

2. þryngvi O. 3) svölum nadri O^ 4) He’dr vUii eg fejai-tra eda bjartr. O. fellÍT út }?etta trindi. 5) frá vildi Guun, P,

178 SKALDSKAPARMAL.

Lac, sem Ottar ^) qvac:

Hé]]ztn, ‘þíir er hrafíie svallta ógnarstafr firir jöfrnm (livalrápr ertu) ]á;Þi -ýgr tveimr vi^ kyn beima.

Hl^þy”, sem qvac Yölusteinn:

]\iyíi ec I>at er jör^ vit> = ) orpa grœnnar “^) gravfnum mnnni endr niyrkdanar sendu ^) gein Hló^vnjar beina

Frcn, 8cm Ulfr qvac Uggason :

En stir^ t>}nul] 8tarí>i fróns á fóllca reyni

storí>ar kgs íair borji fránleitr, oc blés eitri,

Fjörgyn:

Avrgilldis var ec elldi clj^ggr sé liei^r oc breggi

á]s Fjörg\njar mála ^) hiyn heY:,s ár ste^ja.

r^8. Vargr heitir ^ýr, þat er rétt at kenna vio blód eja hræ; svá at kalla vero hannz epa dryck, eigi er rétt at kenna svá vic íleiri dýr, Vargr heit- ir oc úlfr, sem ‘þjócólfr qvac: Gera var gisting [kjörinn]’^) (sonr á sár at spenja gnóg, en iilfr or sliógi Sigurtar) kom norl>an.

Hér er hann oc geri kalla^r, Freki, sera EgiU qvav 7):

J>á er odd-brelíi gniií>i lirafni

(s!eit und freki) á havfut-stafni. ^)

yi nir, sem Einarr qvao:

Elfr varl> unda-gjálfri YÍtnis féll me^ vatni

ci’a-kavld roÞin heitu varmt avlí>r í m^ví Karmfar

I) ArnoiT o. Sjá bls. lyS. ») U. fcll, út viþ.

3. myr Danar lewda O.

4. Grönnor O. grönn or. v’dii Gunn. P.

5. mái O.

é) X^itta ori \antar haii í K. og O, enn er her inntttt <yíif getgátu Gunn. Pult^ n) Sjá HöfuiUusn lo.

h) taíni C?.

S KA LDSK AP AR MA L. 179

YJgr, sem Arnorr qva’c:

Svalg t’t-bogi YÍ^jar græl>ir grænn at raul^um

<5g6^r, en var biól’i graad-aukuum uá biandiuti

Vargr, SGin íllugi qvaO:

V’args var munr’) par er margan myrk avrrit>a markar, Híen-skerí’ir stack sverpi miun drottinn rak flótta.

Bfóni’. fet-vicnir, húnn, velrlií>i, bersi, fress, iugtanni ^), irjúngr, glLirnr, jól-ficr ^), vilskarpr, bera, jó-recr, riti, frekr, blómr, ysjúngr ^).

Hjdrír: moðrauínir, daiarr, Dalr ^j, Dvalinn, Duneyr, Dura-þrór.

þetta er enn vargs lieiti^ sem Hallr qvao:

HeiSíngja sleit búngri, granar rau^ gramr á fenri

bár-gyídir naut sára , géck úlfr í fen drecka.

Oc enn sem þórcr qvað:

O’S (en œrnu n l>i (gera-avl^ra ^) naut gylí»ir)

áms-sveit freka-hveiti) <^) Gjálpar-stó^ í bló’Si.

þessi eru heiti hesta talit. þessi eru hestaheiti í þorgríms-þulu.

Hrafu oc Sleipnir Vigg oc Stúfr

licstar ágætir, var me’S Skæfaþi,

Valr oc Lettfeti, l^^gn knátti BJackr bera :

var par 2) Tjaldari: Silfrtoppr oc Sinir, ^)

Culltoppr oc Goti, svá heyrÞac Fáks of-getit,

getit lieyrÞac Sóta, Gullfaxi oc Jór me’S gotum,

Mór oc Limgr me^ Mári

1. mimnr O. og strax ^ai er K. 2) TÍgtanni O.

2. Getr einnig Lesiit jálíidr en O. hefir jolfodr.

3. O. fell. út ysjiuigr ,• kanntkc pad »é smma sem ifjungr,

4. Dalfdáinu 0. Dáinn Snorra edda ló. hls. I9.

5. hneiti O. neyti vildi Gunn. P.

6. alldra O. 8) Vardar O, 9) ^annig O. synir K.

i8o SKALBS KAF ARMAL.

Bló’Sughoíi laét heslr, Gils oc Falhófnir ^),

er ‘} bera qvápa Glær’*) oc Skei’Sbrímir,

avflgan ^) Atril>a: í>ar var oc Gullir of-getinn ^)

þessir ‘ro enn talþir í Alsviiinz-málum.

Dagr rei^ Dravsli; til íss ril>u,

en Ðvaliun Mo^ni, en annarr aostr

Há ^) HJHÍmí>er, imd A^ilsi

en Haki Fáki: ?) grár hvarfaí»i

rei^ bani Bclja geiri unda’Sr. Blóoug - hófay Björn rei’S Blacki

en Skævati en Biarr Kerti>

skati Haddíngja. Atli Glaumi

Vesteinn Vali; en A^ils Slúngni,’

en Vívill Stnfi, Havgni Havlqvi^)

Meiní’jofr Mói enHaraldr Favlqvi^);

enn morgin-vakri, Gunnar Gota

Ali Hrafni en Grana Sigurí>r.

Arvakr oc Alsviþr draga sólina, sem fyrr er ritat^ Hrímfaxi eþa Fjörsvatnir^°) draga nóttina. Skinfaxi eca Glacr,

þessi cxna heití eru í þörgríms|)ulu : Gamalla Uxna nöfn rekinn oc kyrr *’),

hefi ec gerla fregit Himins-hriotr ocApli *^)y

íeirra Rau’Ss oc Hæfis: Arfr oc Arfuni,

J>essi eru orma heiíi: dreki, Fáfnií, Jormun-

gandr, naír, Niohavggr, linnr, nacra, Góinn, Móinn,

Grafvitnir, Grábakr, Ofnir, [Svafnir, Grimr^í) ^ ■ ’ ■ —

i) oc ^. 2) avflgar O. at ríþa K, 3} Falb’afnir K-i

4> Gler 0. 5) Gyllis of getid sú sama,

6. feUlr K út. 7) Raci O.

7. Havli nl O. U. 9) Parlcni O, U.

lo) FjÖrsvartnir O. ii) hyr O. Reginö ofc hlyrr eda lyrr U,

12. Himiníirió ■ o,- Alfr O. himinrióþr ot Arfli U.

13. O. telr ^etta medal nautshcitaj en U. »jnist at hafahir Sur griner.

SKALBSKAPARMAL: i8i

Naut: k^r, kálfr, yxin, n vetrúngr, gnÞúiigr, boli.

SauZri lirútr, bekri, ær, lamb, veor.

Svi/i: s^r, gylta, runi, gavJltr, gríss.

59- Hver eru heiti loptz oc ve^rannal lopt Iieilir ginnúnga-gap oc meþalheimr, foglheimr, vecr- heimr ^). Vecr heitir hregg, byrr, glygg> hret, gjósta, vindr. Svá segir í Alsvinnz málum ^),

Vindr heitir me^ raönnum, œpi kalla jÖtnar, en vavsundr*) me^ goí>ura, en álfar guýfara, kalla gneggju^ ginregin: heitir í helju hlavmmu’Sr. ^)

Veör lieitir oc gustr.

60. Tveir eru fuglar þeir, er eigí þarf at kenna annan veg en kalla blóo eþa hræ dryck þeirra eþa verc, þat er hrafn oc avrn, alla aþra fugla karl- kenda má kenna vio blóo eþa hræ , oc er {)at ^) naf n avrn ej>a hraín, sem þjóðólfr qvao:

Bló^-orra lætr barri geirs-oddum lætr gredder ^)

bragníngr ara fagna, grunn hvert stika sunnar

Gautz berr sig^ ^) á sveita- hir^, í>á er hann skal varl>a svans-avr^ konúngr HavrÞa: hrægams ara sævar. þessi eru nöfn hrafns: krákr, Huginn, Muninn, borg- inmóþi 9), árílognir, ártali, holdbo|ji. Svá qvao Ein- arr skálaglam:

1)0. smcygir inn kvíga, gn’mr.

a) Veidheimr K. 5) Sjá Alviismal 20-21.

4. K. hefr vönsurnlr í« O. vavnsudr Gunn. P. hejír sfrrlfad hjk

vausudr sem ev sama og vösundr eins og höfundr og Höfuþr o.

‘petsh. 5) liiumudr O.

6. K. sm. inn hcr þa, en U. fellir út helming mf pessu , alía fyrri greinina, ot; nidrlagid af hinni frá ordunum Svafnír Grímr.

7. íiik U. og strax svans verþ. 8) græddir ^. græþir U’,

8. Gaan’ P. vildi Morginboþi» –.,!*..

i82 SK AL DSK AP AR M A U

rjallvöndnm gaf í\\ her-síel’namii ‘)ljravfnum

fiillr yai u (?^}i spjör gn]]ii) hrai’ii á yJiíjar larui, 8vá qvac Einarr Skúloson:

Dí ]g íkara ki’á ^^ (J-vrum Ilu^iins frriDu’*) breg^r harmi d\r iiiagnandi^) stAra harmi biiksóiar ganiii.

Oc enn seni bann qvaO:

En \i^ h]i Idr par rr hav dar 5) MuTiinn drrckr b!r’^ orhrnjuni hnglJn’ai'5 sye’lr Jiiia blásvart.r) koijáiiiis bjaría.

Sein qvað ' iga-ghíiiir: ^) ,

|>á er ílyn–íúsar díbir (^brá’S feclc hor£iií:.mól>i)

dieyra-niens á Evri bló'5 -skjaiJaJþir slót’Uiii.

Seni Skúli qvað þorsteinsson:

Mundit eítí, í>ar er UR^ir Hlavck í liundra^s ílocki árflogni gaf cc sáraV, hv t nga n)ic 1 ía.

Avrn lieitir svá; ari, gemlir, jireggskornir 7), eggþir, ginnarr, undskornir, gailoínir ^j, sem Ein- arr qvaC:

Sámleitum rau^ sveita (felcz arnar matr j ‘ruum)

(skit avru Gera beitu ^) JáriiSÖxu gröu faxa.

Seni Olíarr qvaC:

1 Avru circciir undaru, opt ry’Sr iiirr kept ’ ‘)

ylgr færr at hræm ^”) sy]g, ari getr veró l>ar»

I) lirest^fnandi O. 2) dólgstala kná ek U.

5. iTiag)!í,tJ K, 4) fii-ma 0.

6. 'annig O. U. havlda K.

7. fyrst^ iif.lrnin^ pessarer visti Lsttiz her med Iiöttu 0. s. fr. sja tlv-;. 9J og léo. Vigagltíms sogv i-j. kaf. 18 erindi. ^ar stemdr sveílz fyrir mens og fyrir 5 liniina. hreid óx brögnum mæda.

8. U. smeygcr inn Geirloþnir, Hnmnir, Ymi (ymir), nndhnranir.

9. galJopnir O. U. 9) panmg O. U- gióalþei-.v K.

10. iiræum (?. 11) ^annig O. ke\pí K. en U. sleppir ^essu

erindi.

SKJLDSKAPARMAL, i85

Sem þjócólfr qvað: ^)

Seggjondum -) ílo sagna í geralis-Iiam göinlum

anótar-yjgr at móíi glamma ofyr °} sköoimu»

Oc sem hér er:

Hreggskornis vil ec banda háleitan mjö^ vaiida. ^)

Oc enn sem Skúli cjvað:

Vaki ec tar er velleiz ecka ^) greppr ‘^) lilyÞir >á góp i

yípis ál>r oc sítan gnJlofnis vcl spjalli.

61. Hver Vo sævar lieiti? Híinn heilir niarr, Ægir, Gumir, Hlær, haf, leið, ver, salt, [se.o arna lavg, groeþir 7) sem Arnórr qvað oc fyrr var ritat ^) :

Nelni drott hve sæ sóiti ^) eigi praiit vi’S ægi snarlyndr konúngr jarla, óvæginn gram ^ ^) bægja.

Hér er nefndr sær oc svá ægir. Marr sem Horn-

kloíi qvað: ^*)

þá er út á mar mætir ^^) ræsi na’Sr oc “*) ravsnar inannskæ’Sr lagartanna ‘^) rak vebrautar ’ ^’) nökqva.

Lavgr er oc hér nefndr, Sva qvao Einarr:

Lavgr t»vær ‘^) flauz en fagrir (Þar er sær á hli^ hvára fló’Ss vaskar brim-gló^um hlymr) ve^rvitar glymja.

1. Sjá HauiíUung bls. 1I9.

2. Segjond’ina O. U.

3^) ofar O. glama á fynr skavmo U.

4. vandla K. mjök vanda U.

5. vell eís eccja O. Vakrz í>ar er vellis ekla. U.

6. grefr 0. grepp heyrir J)at goþura U.

n) ií. O. en U. fdlir út clLa pesta grein] allt ad Eld[h&lium.

8. Sjá bls. 17T. 9) svelti K. 10) fram A’.

9. / Glymdrápu sjá Har. harf. s. Snorra, 9. kap.

10. pannig Sn. meita K. O.

11. ‘þannig Sn. hp. ramia K. lagar hadir 0.

12. pannig Sn. til K. O.

Ij) vebratar /C. i^avcve brautar O. 16) er K.

i84 S K A L D S K A P A R MA L:

Hér er ílóo kallat. Svá qvad Refr, sem fyrr vaK litat: I)

Færir ^) björn, I>ar er bára opt í Ægis kjapta brcstr, untliuna festa úrsvöl Gýmis völva,

Haf, sem Hallvarpr qvaö:

Vestr létz l>ú í Iiaf bristum ^) umbandz allra landa Iiar'5 vígs svikul gjartar íss framstafni vísat.

Leið, sem liér er:

Erum a lci’S frá láí>i austr se éc fjavU af ílausia-?

3i'5nir’^) Finnum-skri’Snu, ferli geisla merlo^*

Sem Egill qva^ ^), Ver:

Vestr fór ec of ver, mun-strandar-mar,

cu cc Ví’Sris ber svá er mitt of-far»

Mar, sem Einarr qvao: Kaldr í>vær marr und mildum grefr elsnúinn jöfri mart dægv vií>u svarta alaisorg manar í>jalma.”

Sallt, sem Arnorr qvao:

Sallt skar Iiúfi hieltum *^) báru brimlogs-r-ýri hraustr tjó^ konúngr austan, brún veíSr at Sigtúnum, Græþir, sem Bavlverkr qvao:

Lei’Sángr bjóttu af lál>i gjálfr-stópum reiztu ^) græl>i (lavgr gcck of skip) favgru glæstum ár it næsta. Her er oe gjálfr kallat særinn. Viþir, sem qvað Reír:

Bar^risíinn nemr brjósti iiau^ ]þoHr vi^r, en vÍÞi bor’S heimr drasiU ^J skorí’u verpr inn of l?ravm stinnan.

i) Sjá sizfarkenníngar 2y gr. 125 Bls^

2. færiz K, 3) Iirystir Of

3. lidnutn K.

b) Sjá Köfudl. I erindl.

6. IieDtom O.

7J rcztu K. reisfu O. 8) cqfasil rildi G’únft* P^

n

SKALDSKAPARMAIf. 1 8 5

íliimr, sem Brennu-njáll qvaö:

Senn jósii vær, svannil {dreif á liafakips luiPa

sextán (eu brim vexíi) liúm) í fjorara rtnrum.

þessi eru enn sæfar’heiti;, svá at rélt er at kenna til skips ef>a gullz ^). Rán er sagt at var kona Æg- is, svá seni hér er :

Hrau^ í Limin upp gl6x>um skaut Ránar vegr máiia hafs geck sær af aíli bavrS liygg ec atský skorí>i ^)

Dætr þeirra Ægis oc Ránar cro níu, oc eru nÖfn Jeirra fyrr ritut ^): Himinglæfa, Dúfa, Blóðughadda, Hefríng, Ucr, Hravnn, ByJgja, Dravfn, Kólga ^). Ein-

arr Skúlason talj^i [í þessi vísu er fyrr var rilat: Æsir bvast at hraustum Himinglæfa l>ut sævar«

sex nöíh þeirra ^): Himinglæfa, Uor, Dúfa, Blóoug- hadda, Kólga, Hefríng. Hravnn, sem Valgaror qvao:

Lav’Sr var lagt í bæí>i en herskipum hrannir

íec soHit haf gol]i höfu'5 ógurlig tógu.

Bylgja, sem Ottarr svarti qvao:

Skárut skavfnu stýri léc vi^ hiiu á hreini

skaut sylg hár bylgjur hlunnz |)ar er drósir spunnUí

Dravfn, sem Ormr qvao:

Hrosta drýgir hvern kost en drafnar-loga-Lofn hauk lú^rs gæi ^) I>rú^r, lavstu rækir vinfavst:

i

l) skip ecla gull 0. og “þytiir “þad rettara. i) skorclu O. en á ödrum stad icinnd skeríli,

3. Sjá 2^ gr. hls. 124.

4. O. il. pcisum n’öfnum,

y”) i Vi’suordl VI nöfn peírra O. 6) gei O. kannskc Geir-i>rúclr.

i88 SKALDSKAPARMAL.

Bára, sein |:>or]eifr fðgri qvaC:

Sjár pjtr, eii berr bára grans tar er gulli búnum

bjart lav>5r of vi”?S rautau, gíim hluun-vísundr niunni. Lá, sem Einarr qvac:

Né framlyudir fuiidu l>ar er sjár á vi^ voru

fyrr liyckat’) Já kyrjíu vini ora ^) féli^ stórum. Fyllr ^), sem Refr qvac:

lirynja fjoll á fyiJar skei^ vetrlií>i skípa

fram æsiz im Glamma skaut björn Gusis nauta,

Bo|>ij sem hér er:

Boí>i féll á **) mic brálla bau’S hcim rae^ sér geimi ^) l»á ec eigi lav^ leygis»

Breki, sem Ottar qva3;

Braut (en breki l>aut) (me^r fengu ve^r) ^)

bor^ (óx vipar mor^) nijó for ofan sjó. Vágr, sem Bragi qvao:

Vildi^ vaungum ^) ofra liinn er mjótýgill máva ^)

vágs byr sendir ægi mórar skar fyrir J)óri.

Sund, sem Einarr qvaö:

Skar ea sú^^um sund mín ^) prýddiz mund

fyrir sunnan hrund, vi^ niildíngs fund»

Fjörér, sem Einarr qvaC:

1. fyr h}^ ac O.

2. vii!! iii’a 0»

3. FyVd O. 4) of iú sama

b) gexma O. og strax fá ec eaiig laud lögís.

C) petta ord hcfi eg sett lil eptir getgátu, paJ vantAT í 0, cH K»

felLir út hádir seinuííu Linurnar.

7. raungura A’. og strAX öí’ra O

8. injótigil mada O. og í nxstu l. mora sca fyr í»ori. p) B»di K, og O. hafa hér minn.

SKALDSKAPARMAL. 187

Næst *) se ec orni á jastar nemi bjó^r bve éc fer fl,æt>ar ítr serki vel nierkpan ^) fjar^-báls of hlyn luáJi,

Sægr, sem Markus qvaO:

Sægs miin ec síc^r en eigi sdlar sverri málau (sá er illr er brag spillir) slíSr ]& regin nií>a.

62. rlver ‘ro eldz lieiti? Svá sem liér er: Eldr breiin-at sá ^ ) sjaJdan, blása ravnii flr ræsi sv ^r clvgr ■*) jöfiirr bygí>ir reyk, er Magnús qveyqvir, Logij sem Va]gar?r qvað:

Siiai’la skaut or ^) soti siópu stopl>ir s’l>an >

svec of liús 00 reykir stein ó^r logi glóí>um»

Bál, seai hér er:

Haki var brendr á b li t>ar er brini slóþir óí>u, Glæor, sem Grani qvao:

Glæ^r hyg^ ec Glamma sld^ar gramr eldi svá feldu. Eisa, sem Atli qvaO:

Ox rýdsc, eisur vaxap luís brenna, gim geisar,

allniörg, loga hallir, gó’Smennit felh’ blól>i.

Hér er oc gim kallat eklrinn. Eimr, sera hér er.

Brunnu alivaldz inni , eimr skant á lier hrínii

eldr hvgg ec at sal feldi, hálfgjöi ^) vi’S NÍ5 sjálfa. Hyr, sem Arnórr qvaö:

Ómt>it ^) VcCS vi^5 Rauma heit dvínupu Uveina ^),

rei^r E\ dana-nieil>ir, hyrr gerl>i l?á kyrra.

í) nest O. 2)^«ierkaH sú f.

3. svá £/. brennrat sá O. 4) dyggr l/-

j) Ör O og strax sveic o. h. enn röcir st. st.eypd, en V. hefir af clln crindinu einúngií reykr stoþ en steyptiz steinóþr logi iauan; hún sl. ^ar hjd þcÍOT 2 nastu vísufjórd.

6. hjáhnger Ú.

7. eyniþit U. en O. sl. vid , og hejif sidan er Dana.

8. heina U. dynjodo hveiua O.

i88 SKALDSKAPARMALl

Viti, fLini, sem Einarr qvac:

Fmú kyiidiz fljótt, H síngar Iierr,

cn flýpi skjótt sá er hafÞi verr.

Brími, sem Valgarcr qvað:

lijartr ‘} sveiinalíi brími v’sa slyrks af virki Lruín vík’ngar fíkjnm varp [sorg á men borgar. ®)

Leygr, sem Hallclórr qvac:

Er knáttu'5 Jjar l^cirra itygr l>aut of sjavt) sigi’i

[pú víUt alidrigi (scialldar- svipír] gjörsiinum scipta.

65. þessi eru nöfn stundanna: avlld forcum, alldr f}TÍr löngo, ár, misseri, vetr, sumar, vár, haust, niánoCr, vika, dagr, iiótt. morgin, aptan, kvelld, árla, snemma, síOla, í sinn, íyrra dag, í næst ^), í gær, á morgon, síund, mál. þessi eru enn heiti nóttar í Alsvinsmálum : ^)

Nótt Iieitir me’S m’óimximj ósorg kalla jötnar, eii njóla í helju, álfar svefn-gaman,

cöUu^ er gríma mc^ go^um]. dvergar draum-njórun ^). Frá jafn-dægri er haust til pess er sól setz í eyk|>- ar stac, þá er vetr til jafn-dægris, J>á er vár til fardaga, þá er sumar til jafndægris. Haust-mánuOr heitir inn næsti íirir vetr, fyrstr í vetri heitir gor - mánuðr, { á er f rer - mánuor, fá er hrút- mánucr, í;á er þorri, þá gói, |)á ein-mánuðr oc sáo- tíc, þá eggti^ 00 stecktio, ]þá er sólmánuor, oc sel- mánuSrj þá eru hej-annir, f á er kornskurþar-mánuor.

i) pannig O. U. bjart K. í nattu L bilítu O. en U, hefir. elnúngls fyrstíi línuna.

2. ^etta allt ad merktnu] vantar i K. og er tekid ur O.

3. í nótt eda nætz U. kannske miiníngin sé á næstunni. 4^ Sjd Alvism. 30.

j) £/, 1/. tri scm eptir kemr af ^essgri grcin.

SKALDSKAPARMAL. 189

64. Hver eru manna x{Qh\ ukend^ Maor er hverr íirir sér, it fyrsta oc ií æíza heiíi inannz er kallaor *) keisari, því næst konúngr, þar næst jarl; fessir þrír menn eigu saman þessi heiti öll. Allvaldr svá sem hér er qveþit:

Allvalda kann ec al]a Sveins cr sonr at reyna

austr oc sn’Sr of =^) flansta scír Iivcrjum gram betri. Hér er oc gramr kallaðr; því heitir hann ailvaldr at hann er einvaldi allz ríkis síns. Fylkir, sem Giz- urr qvao:

Fylkir gle’Sr í fólki Olafr of-vi’Sr elum

flack s ) oc svan Hlackar, Ygs gavgl fegin Skavglar.

Firir fví er fylkir kallaör konúngr, at hann skipar í fylkíngar herh|>i sínu. Vísi, sem qvað Ottarr svarti:

Vísi rekr vígfrek **) a]<3ar hefir allvaiðr

víst austr mun laust ósc víf gott hf,

Harri eþa herra, sem qvað Arnórr:

Harri féck í Iiverri (greppr vill grams d^rS ypp^)

Hjaltlandz priimu ^) branda gagn sá er hæstr *^) er bragna,

Hertogi heitir jarl, oc er konúngr svá kalla^r oc, firir því er hann leiSir her til orostu. Svá qvao þjócóiír:

Oc hertoga-hneykir (ieyf^ ber ec hannz) or havf^i

Iierfengnum lét stlijg^ haugs skyndaí>i augw.

1. pAnrttg eg fyrir kallat ma^ K, callmadr (7.

2. á O. og í 4. /. sötr.

3. Fiac O.

4. ‘þannig O. tn K. synltt at hafA tckr YÍg frejs, f) írymu <?. 6) næstr iC.

igo SKALDSKAFARMAL.

Sinnjor eþa senjor, sem Sighvatr qva^:

Lát airiuaii nú njóta mállialt cc sva *) sem sælan

Noregs oc gef ‘) stóruni sinnjor laga i>inna.

MildíDgr, sem Markús qvaO:

MildÍLigr fór of cÞjó^ eldi, hæstan kyndut, hlenna-í^rýstir!

auí)it var’S í>á flotnum daut>a, liyrjar-]j6ma suiSr at Jómi,

Mæríngr, sem Hallvarcr qvað;

Erat und jarl^ar havslu-^) moldreks múnka *♦) valdi

or^brjótr dönum fortar mæríngr en ^ú nærri»

Landreki, sem þjóðólfr qvað: ^) Eys landreki Ijósu lastvarr Kraka-barri. sem fyrr var ritat; því heitir hann svá at hann rekr her um land annarra kondnga, eþa rekr her or síuu laudi.

Konúngr ^) er nefndr Hdlfdanr gamli^ er allra koriúnga var ágætaztr; hann gjörði blót mikit at wiiojum vetri, oc bjótaoi til þess at hann skyldi lifa í konúngdómi sínum 3oo vetra. Enn hann fécc þau andsvör at hann mundi lifa ecki meirr enn^ einn micinn mannz-alldr, enn [þeir mundi þó 3oo ■vetra, er 7) engi mundi vera í ætt hans cona eöa Gtíginn ma^r. Hann var hermaðr mikill, ocfórvíca um austrvegu; far drap hann í einvígi þann con- úng, er Sigtryggr hét. þá féck hann þeirrar cono, ev cölloS er Alvig en spaca, dóttir Emundar conúngs

i) gæt Gunnar Palsson.

2. mál á ek {^ák) Jiallt (hastt, satt) Gunn. P.

3. Ec sat u. j. hausílo O. 4) munda O.

4. S/á bls. 1J4. 6) ^tía vantar i K, og cf hir innfxrt eptir

O. allt ad mcrkinu]. 7) sl. U.

SKALJDSKAPARMAL. 191

or Hólmgarcij í>au áttu sonu átján, oc voru níu senn bornir, þeir hétu svá: einn var í^engil}, er kallaðr vár maíma-þengiil, annar Ræsir, þnci Gramr, fjórci Gylfi j fimíi Hilmir, setti Jöfurr, sjöundi Tiggi, áttuníli Skyli eCa Skúli, níundi Hurri eca Herra. pessir níu bræcr urþu svá ágætir í hernafi, at í ollum frœbum síban eru nöln þeírra halldin firir tignarnöfn, svá seni konángs nafn eþa nafn jarls; peir áttu engi börn, oc féilu aliir í orosLum. Svá -sagþi Ottarr svarti: ^)

Jjengill var pegar úngr Lalclaz bi^ ec Iiannz aklr,

preks-gjörr víg-avrr; hann tel €c yíir-mann.

Svá qvao Markús:

Ræsir lét af ro^niim Iiausi R’nar–sC)l á raar-fjöU skína. -)

Svá qvao Egill:

Gramr heíir ger]?i havmrura ^riindar upp of-hrundit. ^ ) Sva qvaS Eyvindr : ^)

Léc vi^ Ijó’S-mögu, Gylíl cnn gla^væri,

skyldi land verja stó^ und guilhjálmi,

Svá qvaö Glúmr:

fíilmir rau^ und hjáhni heina laut á Gautum ^) Sva qvao Ottarr svarti:

Jöfurr heyri upphaf háttu nemi hann relt

(ofraz mun konúngs lof) hró^rs ^) mhis, bragar sínst

1. Arnor U. 2) n’na sól á marfjöl hreina ö.

2. um-hrundit U. en 0, fellir út ‘^eisar línúr.

3. Sjá Hákonarmál. 4- crindl. j) ^annlg O. U^ ágælum K. Sjá bU. 170, 6) þd/T/z/g U» hródr K, O.

193 skAldskaparmal:

Sem Stúfr qvac:

Tír-eggja^r lijo tiggi reifr ^) gcck hcrr mid Iilífar

Ivcim höiKlum li^ beima,” hizj« sii’Sr íirir Nizi,

Svá qvao Halifreyor:

Skili^r em cc vi^ Skylja, vætti -) ec virl’a drottiiis, iSkáím-avlcl Iiefir í>ví valdit, víl ^) er mest, oc dul íiestiim. Svá qvao Markús:

Harra qve^ ec at Lró’Sr-gjÖr^á dýrri Iiaiik-lundatan Dana-grundar. Enn áttu paii Hálídan aöra níu sonu, er svá lieitat Hilldir, er hilldingar eru frá-komnir; annarr Nefir, er niílungar eru frá-komnir; þriþi Auf>i, er avjþl- íngareru frá-komnir; IjórOi Yngvi, er ýnglíngar eru frákomnir; íimti Dagr, er davglíngar eru írá-komnir; sétti Bragi, er bragníngar eru Irákomnir, þat cr ætt Háiídanar ens milda; sjöundi Bu^ii, af buOlunga ætt kom Atli oc Brynliiidr; áttundi er Lofþi, hann var herkonúngr mikill, honum fulgþi þat lio, er lof|)ar voru kallaþir, hannz ættmenn voru kallaj^ir lofþ- tingar, þaoan er kominn Eylimi móþuríaöir Sigurþar Fáfnisbanaj níundi Sigarr, þaþan eru komnir sikl- íngar, þat er ætt Sigeirs ^), er var mágr völsúnga, oc ætt Sigars, er hengþi Hagbaro. Af hildínga ætt var kominn Haralldr inn granrauþi móþurfaþir Hálf danar svarta, Af niílúnga ætt var Gjúki, af avo- línga ætt var Kjárr, af ylfínga œtt var Eirikr ina máispaki.

pessar

i) reif K. z) veítti 0, 5) YilU 1/»

é) Siggeira O

SkALDSKAPARMAL.

ig3

þessar eru oö korlúngá ðettir ágætar; írá Yitgv- ari [er ^nglíngar eru frá-konlnir *), frá Skildi í Danaiörk [er skjöldungar eru frá-kömnir ^), frá Völá^ siingi á Fraklandi, þeiv heita völsúngar. Skelílr hét einn herkonúngr, oc er hannz öett kavllat skilvínga œtt, sú kynslóo er í austrvegum. þessar a^ttir er ná eru néfndar hafa nienn sett svá í skáldskap ^ at halda öll pessi ílrir tignar nayfn. Svá sein Einarr qvað:

Frá ec \it hólm at lieýja lind var’S gron in grana ^) íiiÍdíngar fram-gíngu gcir-Þ ’ng í tváv sprínga«

Sem Grani qvao^

DavgÍíngr fecíc at tÍreclcá danskt bló^ ará-jói)i.

Sem Gamli qvao gnævaþar-skáld:

Av^l’ngr drap sér ungum innan bor^í öc ór^i iiilgr nagifara á *) tángu aíl gjd^r metalkaíla.

Sem Jórunn qvað :

Bragníngr té’S í hló’þi (beiíJ her konúngs reiti) Svá qVaö Einarr:

Beit buíkings bjÖrr, hm féll á davrr,

Svá qvao Arnórr.

Siklínga vfcnr sneckjur *) sjá lútar konr úti>

(bús lutu öpt íirir eisum) óþjópsLV slog 5) rjópa.

tauísc ÍliÍáar’ský vi^ Hvíta-bý.

Íiahn Íítar Iierskip innan (brafns go^ er jþat) blóti. 15

i) eru ynglíngar Ó. V.

%) ere skjöldúngar O. U. j) groen ín graría 0. gtasn en gróna U*

4. K. l. á; en i 4 / aflgjörd O. aflgerd U. medalkafli Ö.

b) slavg U.

C) síieckjostyrir og ^árnxst lútar gramr konr úti U»

304 S KALDSKAP AR MAÚ

Sém þjójólfr qvag:

Svá ]auk siklíiigs æfí ‘) (loftiLngr bei^ enn leyflii

snjaliz at vær ‘rom -) allir lifs-grancl) í stö'5 váuáum.

Lofþa konúngi Í3^1gt>i I>at lio er lofþar heiía^ Sem

Aniór qvab:

Skíöldúngr miin Þcr annarr aldrí æl>ri grauir und sóiu fæ]?az.

yölsúngr, sem qvaO þorkeil hamarskáld,

Mér ré’S senda völsiinga-nicSr

of svalan ægi vápn gulibúit -}

YngljDgr, sem qvao Ottar syarti: ^)

Engi var^ á jörpu ^) austr sá er eyjom vesian

ógn-bráprj á^r í>ér iiál>i, yiiglíngr und síc ^) ‘PvjngTL

Yngvi ^at er oc konúngsheiti, sem Markus qvað: !Eiriks lof verpr avld at heyra; yngviLéllt vi^or^ztír’’)lingaH tngi mduSx veit fremra í>engilj jöfra ses% í veröld J’essí, Skiifingr^ sem Valgaror qvao:

Skilfíngr hélztu (t>ar erskulfa [aulS ^) varl>] su^r [um sípír skei^Ör) firir lavnd hin brei^u Sikiley] lií>i miklu,

Sinnjor, sem Sighvatr qvao:

Lát auman nti njcta Noregs oc gef stórum ^).

65. Skáld  heita  greppar,  oc  rétt  er  í  skáídskap  at 
    

kenna svá hvern mann er viU. Reckar voru kallaínr feir.

1. ^anaig O. »gi K. 2) ^annig O. værum K. en U, fellir ú»

ládar selnni Línumar 0. s. fr, aUt ad otdinu SkjÖldúngr. 3) pannig O. (/. gullbúinn K. 4) Ar»orr í/,

5. í ordo O. 6) vid pic K.

6. orrustur O.

7. pannig O. audt K. auþi í/.

8. Sjá 190. i>ís. O. hxtir vid hlr’. mál heif sem s«Iac Sinn^or k- §a t^i^na; tn U» sleppir j^rí oUu,

‘&KALDSKAPARMALl igS

STieilii, ier fylgöti Hálíi köriáiigi, otj af |>eiríá Hafrii eru reckar kallaþir hermeiin 3 oc er réít at kenna svá alla iiienn. Löfþár heita oc raenn í skáldskap> Bem fj^rr er riiat. Skatnar vörii þéir rneníi kállaþio ér fylgou jeim konlingi, ér Skati mildi var kalla§r^ áf hannz nafni er skati kallaor hVerr er miidr er Bragnar ^) heita J^eir, er fylgöu Bragl konángi en- nm gamhi. Vir|)ar heita þeir menrij er meía mál itianna. Fyrþar oc £írar öc verar heitd landvainar menn. Víkíngar oc ílotnar þat er skipa-hcrri Beim - ar svá hétu þeir , er fylgOú Beimuna ^) koriimgii Gumnar eþa gumar lieiía ílökstjóraí” ^) 5 svá sem gumi er kallat í brúofavr. Gotnar erti kallaf ir a£ heiti konúngs þGss^ er Göti er riefndrj er Gotland er viökennt, hanri vár kallaor aí riafrii Oþiris, oc dregit af Gautz nafni; því at Gautland eþa 4) Gotlarid var kallat af riafni Oþiris, [en Svíþjóð af nafni Sviþursj fat er öc heiti Opins ^). I Jíann tímá var kallat allt meginland þat er hann átti Reiogotalarid , en eyjar allar Eygbtaland: þat er riú kallat Danaveldi oc Svíaveldi ^). Drengir heita úng- ir menn bulausirj meþan þeir afla sér fjárj eþa or^ztír; Jíeir fardrengir, er milli landa íaraj þeir

i) tícr tekr til Edduhrot, setn er ínn/est áptarli§a i O; o§ sem i§

tttU ad kalla Obi

2. Beiraa U, Ob. i

3. fdlkstjörar O. V, Ok

4. oc O. 6) fdl. Ö. ^i»

5. ¥, Qh, slepfa ‘þestU cnda. frá GiutK nafíiJí ]

196 SKALDSKAPARMAL,

koniings drengir, er havíþíngjum f^jóna; peir oc drengir , er {>jóna rikiim mönnum eþa boendum; [drengir heita vaskir raenn oc batnandi ‘). Seggir eru kallaþir oc kníar oc licar, þat eru fylgrarmenn; þegnar oc havldar svá eru búendr kallacir; Ijónar heita þeir menn er gánga uni sættir manna. [peir menn er svá eru kallajþir: kappar,, kenpur ^), garpar, snillingar, hreystimenn, harcmenni, avarmenni, het- jur ; J>essi heiti standa hér í mót at kalla mann blauþan, veykan, þjarfan ^) , þirfmg, blotamann, skauí, skreiu ^), skjaor 5), vak, vám ^): leyra 7)^ sieyma, teyj)a ^), dugga, dasi, dirockr 9), dusilmenni, avlmusa, auviro, viimavgr. Avrr maOr heitir mild- ingr, mæríngr, skati, þjóoskati, gullskati, mannbaldr, sælíngr, sælkeri, auðkyfíngr, ríkmenni, havfþíngi; hér í mót er svá kallat: hnavggvíngr, glöggvíngr, mælíngr, vesalingr, fénífíngr , gjavílati *°). Heitir spekíngr rácvaldr”). Heitir oc óvitr máor: fifl, afglapi, gassi, ginníngr, gaurr, glópr, snápr, fóli, oerr, óor, galinn. Snyrtimaor: ofláti, drengr, glæsimaCr, stertimaörj ‘^)

i) þeir heita vaítir menn er batnaiidi eru U. Olf. 9(stré»: Seggír hcita ok kníar, liþar eru f. o. s. fr.

2. Kappar heita ok kempur U. Ob.

3. sl, O. U. Ob. 4) skræfa O. U. Ob.

4. scriad O. en Ob. U. U, þvr.

5. vakvamm cda vakvamenn U.

6. lora O, 0: löra; en U. hefir Leoska ; 83 teuda O. en U. sl. pessu o§ ^rí n<tst».

7. diröckr 0. drockr U. hun sL Þar h’já peim J. selnustu, Ob.hefr eptlr vam petté ‘. lók, leymu, dása, drók, dusilmenni.

8. hvinn, svinn o£ ímash’ngr bxtir Ob. tid. H} Rádvandr O, 12) snertimadr O,

skaldskaparmal: 197

pr^þimaðr. Heitir hrauini : [skrapr, skrokkr, skeio- klofi M, flángi, slinni, fjösnir, [slápr, dravttr ^) [L^5r heitir landfólk eþa Ijócr. Heitir oc þræll: kefsir, {)jónn, avnnúngr, þírr ^).

66. Maðr heitir einn-hverr, tá eí tveir ‘ro, þorp eí I>rír ‘ro, fjórir ‘ro favruneyti, ílockr eru fimm menn, sveit ef sex ero, sjav fylla savgn, átta bera ámælis-skor ‘^), nautar eru níu, dunn ^) ef tíu eru, ærir ‘ro elliíu, toglöo er ef tólf fara, þyss eru þrett- án, ferð er Ijórtán, fundr er þá er fimtán hittaa, seta eru sextán, sókn eru 17*), ærnir þickja úvinir þeim er átján mætir, neyti hefir sá er nítjáa fylgja ^) ^

1. slcapr, skockr. scrldclopi O, skraumi, skrapr, slókr , skrockr , skeídkloli Obi

2. il. U. en Oh. setr í sudln, trudr, lókr, kyrkpíngr, Svá heita höldar (5/á Rígsmál 21.):

Halr, drengr, havUdr, t>egn, smídr, breidi’-bóndí, bundin-skeggí, búi ok bodJi, brattskeg§r,

Kaudi, fnaudi, fóli, fifli, flángi, gassi, gokr , grorar, gogr (les : goggr) gaur, hriki, glópr, gapi, glonn, glanni , sláni , slappi, strun- di, smortr, stortr, hrókr, hrotti, Jjumr (kannske þrumr), trjótr, l>rapr,;tutr, tángi, motti, rámr, dirbekiU, gádi, ginnúngr, gaptrosnir, gunnúngr. í>rælaheiti standa i RígsJ>ulu (i2, i3). Lini, stafklifr? önnúngr, lydda.

3. sl. O. Ob. en U:^ I^íóþer heitir þraBlI , kepser, tracU,] tidn« avnnúngr, J>’^“i”. Lydr heltír landz; fölk.

4. scavr 0. 8 fylla á maelis skör U.

5. tugr U. tjgr Öb,

*) sjautján O,

C) ^aHnis Ob, mcnn 0. K, neyti cru m’t^‘in U.

Í498 ‘SKALBSK’APAMj1IA£)

ávótt eru tuííugu ipenn, í^jóo ^) cruþrjátígis folfc cru Ijörutígir, fylki eru fimmtígir, samnaðr ^) eru sextíuj savrvar ^) eru 7 tígir, aYÍld eru 8 tigir^ lierr ^r bund-? rat ^j.

a) þegnar ök,

2. pannig O. Oh. U. samnrof JíT,

0} ^varfadr U,

4. Lydr heiíir laiidzfólk hiztlr Oh. vid h’er. J ívjml Q., hefit eln”

hverr Ixu vid seinna: naegd er níutígir. Eingin af herperanói

Edduhókutn gerir hcr neina stéra adgreiníng ‘, getr pg sked ad rett-^

ast v^ri dd skipta Skáldik, m. einnángis i kend 0g ókend heiti^ og

telja ‘ölL Fornöfnin tiL seinni fpcksi^s. H’öfundrina }pykin ecki héf^i

haft mj’óg skirar hugmindir um pesiar h&í$a~.tegundir j tn eg heý

l-^aíd’id mh: t’iL l, gr, Skáldn.

3. FORNÚFK

4. JLLnn eru þau lieiti, er menn iáía gánga^rir ndfn maniia^ þat kavllum vær Yiðkenníngar eþa sannkenníngar ^) eþa fornöfn.

þat eru vitkenníngar at nefna annan lut réítu nafni, oc kalla þann er iiann víll nefna eiganda ^) ^ efa svá at kaila liann þess er hann neíncli favþur eþa afa ^), ái er liinn þrici. Heitir oc sonr oc arfí, arfuni ‘^), barn, jóo oc mavgr, erfmgi. Heitir oc bróþir, blóþi, barmi, hl-ýri, lifri» Heitir oc ni^r, nepi ^), áttúngr, konr, kundr, frœndi, kynstafr, nicjúngr, ættstuþill, ættbarmrj kynqvísl, ættbögi, aí~ qvæmi, afspríngr, [havfuo-bacmr, oískavpt ^). Heita oc mágar , sif júngar, lileta-menn 7)» Heitir oc vinr oc ráöunautr, rácgjaíi, máli, rúni, spjalli, alda-þópti^ cjinkili, sessij sessunavtr* þópti er liálfrýmis-félagi.

1. í/. Ok

2. é^a. veitantla e^a sækjattda !ÞeiiTa ]uta , svá ok at kerina y’i^ Ætt s’ria ok kalla liaiin o. s. fr. Ob.

^) Ob. b(Etir ínn: son e^a bró^ur, svá qva^ þjo^o’Ifr: Vaatu Olafs anstaii eíldr á vatiiit skeifda

4. arfí>egi, sefi, liefnir, burr bmtir Ob* inn»

5. nefi 0. linefi Ob. þflr er annars bródurs og nidjs^ heitiim samanskingt. 6) sl, Ob. U.

6. hlöta menn O. leytamenn, spjalli o. í?. /r. TJ. hér er nefnl, vina-og mágQ’’lieitum sleingt sflmöM, eins pg i Ob» er kem$t ad ordumiannig! svilar^ hievtarí

2QQ SKALDSKAFARMAL,

Jdíeitir oc úvijir ^) dólgrj andskoti, fjandi, sekvi ^), gkaÍTa-rnaCr, banainacr, þröngvir, savkqvir, ósyicr, rncr ^), f>essi heiti kölium vér vickenníngar, oc svá Þótt niaír sé kendr við hap sinp eþa skip sitt, ptat er nafn á, eþa eign sín^ ^ J>é er einkarnafn er

gefin ■i|

J>etta köHuin vér sann^enningar i at kalla mana ?5pekimann, í^etlonaripann, orcspeking, racsnillíng, ^ucrniidíng, úslækiiín^ gæimann ^), glæsiniann, [í>ettÉ^ ^ru fornöín ^),

spjallandi, I>ópti, kpinpáii, félagi, fostti, vinr, yaiidama’Sr;, frapjidi.

1. ^annis^ O. úvitr IC en U. s1, í>fi,

2. söckvi O, U. Ob.

^) csvifru^r 0. ósyipu’Sr U, ósyifrúngr, bági Oh^ 4) geinia 0 gei manna U.

£,) sh O. Mn Oh höndlar hénim mikhi greinUlgar tned Ifessum ordum: þetta köllum vér sannkenníngar at kaJJa at ma^r sé hrapstr, har^r, hagr, borskr, kjænn, ku^r, rikr, röskr, rei^r, rammr, rá^ugr, snjallr, snarpr snptr, sterkr, stórvitr, yaskr, vænn, varr, völídugr, blfór, bjartr. þetta köllum yér tyíriíSit. Hér fylgir stu’óníwg sannkenníngn, ef ma’Sr er kalla^r alröskr , ofrhíiga’Sr, fyllhvatr, yegsæll, ok á marga vega er sannkenníngum breytt, ok heyja^ >ær mest or^afjö^^a í skáldskapimm Qk fegra m.est skáldskapiim^

Héreptir Jylgir, i Ob- stycM um mannskenning’^ cry sem kemr mikid samm vid 31. gr. 127. Ms, ^S 47’ €’’• iS^’ hls.o, flg, en er þó svo merkilig^ at yert þy/^ir ad innfæra þöíi her heilt,

Mann skal kenna viS ycrk sxn öll , í»au er hann t>iggr e^a veitir e^a gjörir; hann má kenna til eignar siunar, Þeirrar er hann á e^r gaf; l>á skal svá kenna VÍ’S J>(ssa luti, kaJIa hann vinnanda eSa fremjanda, Manu má kalia viSarheitum ölJum karJkendum, J^aí má svá kenna vi^ Þessa luti, kalla hann vinnanda etSr freœjanda;

SKAI.DSKAPARMAL. soí

68- þessi em hvenna heiti ókend í skáldskaps TÍf oc hvv&v oc íljó6 lieita þær konur, [er inanni

I

tví at hann vinnr ‘^sX er bann gjörir ok reynir, Tré er ok vi^r ok reynir kalla’Sr, er höggr, síoln e’ða staí’r, fjorr eíSa borr, draugr, o. kcn^r lii eiguar e’Sa verka, Svá qya^: |)ór^, S. s,

Hlackar stofns at hefna

lierden’Sr í í>ví (,^yi^^) 5Ver^a Sv4 fjva’ð! A^grímr Jóní?son;

Lá^a rupla fé frí^u

fornbauga her-drangar

sverSa sæki Njör’Su

ser veslari heslia. KfilU^ir eru menu mor^úngar e^a nárúngar, mi^‘júngar ?^íi strengjaodi v^ga e<Sa verka, sYa qvaS Sighvatr: Undr láta l>at ýtar

æigi smátt, er mátti-^

skæ-mor^úngum skortSu

sk^lauss röSuil hylja, Hvern karlniann má kalla feiti eíSa fæ^i hræfugla e’Sa vargtj (pk) svá ilrjós e^a gómrjó^, Svá qva^ Arnórr; Austan komtu me’ð allra mestan

Yggjar márs í ]þrænskar (.bygtir?)

íi’Sri rjó’Sr en fjandmenn y^ra

f Ima qvá’Su ægis hjálma Sva qva’S Rögnvaldr:

Hvat mán ek y^r e^a ö^rum

úlf-brynnendum kynna

(heiSz lofa ék hjáhu blí^au

há-rannz) nema gu^ sannan? Ma’Sr cr kendrílæygir ok ferger, hciter okhreyter, mýger ok meiíS er, sæker ok særer, sökkver ok $löngvcr, væler ok Veiter, leger ok ótti. Svá qva^ Arnórr, Otti kunni-t clgjum hætt«

æ^i veSrs um skeífóan græ’Si

fengins guHz e^a fæ’^it ella

fremztan alldr und drifau tjalldí, þessum heitum skal k^nns^ mann til gullz etSa vápna. Svá qvaS Olafr Leggsson:

Gjaru em ek máls uni mavrnar inæríng J>ann er hlik særir» Svá qva’S Snorri Sturluson (í Háttalykli),

02

SKALDSKAPARMAL;

eru gefnar, sprund oc svanne heita þær konur ^) er mjöc fara með draQib oc skart, snótir lieita þær er or^næfrar eru, drósir heiía |íær er kyrrlátar eru, svarri oc svarkr Jær eru mikillátar, ristill er kavllut sú kona er sköruglynd er, rýgr heitir sú kona er rík- uzt er, feima er sli kavllut er úfravm er, svá sem úngar meyjar eþa J)ær konur er údjarfar eru, sæta híitir sú kona er búandi bennar er af landi farinn, hæll er sii kona ka\liut er búandi hennar er veginn, ekkja heitir sú er báandi hennar varo sóttdauðr. Blær heitir fyrst hver, en kerhngar er garalar eru. Eru enn þau qvenna heiti er til lastmælis eru, oc má fau íinna í qvæjum, |ót |)at sé eigi ritat. þær koRur heita eljur er eina mann eigu, [snor heitir sonarqvon, sværa ^) heitir vers móþir. Heitir oc móþir, avnnur 5} amma, þriðja edda: eiþa heiíir móþir. Heitlr oc dóítir oc barn jóð. Heitir oc systir, dís, jóo- dis ^). Kona er oc köliut becja, mála, rún búanda síns, oc er þat vicrkenning.

69. Ilai^fut heitir á nianni, l^at skai svá kenna at

Haiin á liöpp at synni hann vellir blik spaniiar. Kenna skal man heiturn O’Sins ölkim ok allra Asalieittim, vel i>ikkir kent til álfa, kent er ok til jötna e^a dverga. Svá qva^ Gestr:

Gestr hefver Gcifcis, Hér er útl e.itt blcd af br&tinu og vantar nú annat^

1. sl. U. 2) vcra 0> en U, s/, því:

3^ hannig eg. Modir heitir , oc O- en K. U. s/. þvL 4) 0. si. já’Sáís, en U ‘^vi öUu frá merhinul.

S K A L D S K A P Á R M A Z, soS

kaiía eííioi háls e^a b^^rþi ^), land hjálms -) oc hatíar oc heila, hárs oc brúna, svarþar ^j^ eyrna, augna, munn^, Heimdalar sverð, oc er rett at neína íivert sver{)Z’^heiti er villj oc kenna við eitlivert nafn Heimdalar ^). Havfut heitir ókent: haiis, hjarní, kjannr, kollr. Aiigu heita sjón oc lít eþa viðrlitj avrmjot ^j\ |>au má sva kenna at kalla sói e|?a tiingl, [skjÖidu oc gier eþa gimsteina e|3a stein brá e|)a brúna, hvarma e|>a ennis ^). Byru heita hlustir oc

1. manz byrí>r tda byrfe ^»

2. bjálmar O.

3. Jiir tekr 06. tll aptr> og hefin heyrnar a. iu, ok alls I>ess er á l:öí"Si er.

4. Heimdallar O, U. únlagt j en Ob, hefir Heimdallar á fyrri og Hcimdaliz á. seinni síadnum. Hán h(&tir ‘^arna.st “^essu inni Svá qva’S Bjanii A. s^

Var"S I>at er fylkis í’ærí>u

firverk brá jnerli.i

(sjör var hcipt) or li}3rvi

Heimdallz vi^ir seima. Her er sagt at augii eru kÖllat merkí briaia. HöíVit er keíit himinn e’Sa hús, höll eb’a snekkja hcilu oc u!lz |>ess ty i liöfSi býr* Sv^ qva(5 Bjarni:

Svá at ydróítutn átta

els reknínga pelar

rams af reikar-himni

rau’S svöi’f ofan gnau^a, Svá qva^ SkáJd-ÞÓrer,

Dyr gl eif ar kom dúfa

dags ok krisma lag^‘i

niegin skiöUdángi milldum

mæt í hattar-stræli. Svá c^ya^ Snorri Sturluson: (t Háttalykli S!,) HoJit felr hilkU-gellti

lieila-bæs ok deiler

gullz í gemlis-stalli

gunnseiS skörúngr rei^ðey

5. sl Ob. U,

6. Ob. hefir hér: skript e’Sa skjöllci, Ijós e^a lopt; gler

ao4 SKALDSKAPARMAL.

iieyrn ; J^au skal svá kenna at kalla land eþá jarþar- heitum nokqvorura eþa munn e{)a rás eþa sjón eþa augu heyrnarinnar, ef nýgjörvíngar eru. Munn skal svá kenna at kalla land eþa hús túngu eþa tanna, or^a e^a góma, varra eþa þvílíkt, oc ef nýgjörv- íngar eru, þá kaila menn munninn skip, en varrar- nar borþít, túngu ræj>it ej)a styrit, Tennur eru slundum kallat grjót eþa sker orþa, munnz eþatún* gu. Túnga er opt kavUut sverþ máls eþa munnz.

eða gitiisteina, steiti 6*53 stjörnur, gull e’ða geisla ok alla birti, ok kenna til brá e^a brúna, hYarma ok ennis, Svá (jva^ Einarr Skúlasont

Ok fyrst í>eir er lög lestu

leyf^ar hröf or höfSi

hætt m’l var Þat hcila

himintúngl fírar stúngu.

Hér cr hauss kalla^r himinn, cnn augu túngl Jes* himini, Svá segir í Morginsól:

HefSa ék opt fenn æfi á ek íljó^z lofa gó’Sa) enni leiptr af unnar elld-spöng degi löngum« Sva qva^ Egill:

Vi« pví tók enn tíru fylg’ðu sökk samleit sí^ra brúna.

Svá qVa’S Ulfr Uggason:

Inn-máni skcin ennis Öndóz vinar banda, áss skaut ægi geislum or(Ssæll á nien stor^ar. Brár má kalla hrís e^a gras hvarmae^a augna. Svá qva^ Olafr Leggsson:

Haug let (Uil ?) hvarma skágtr hla^norn vi^ mér stjörnum. Grát e^a t.a- má kalla hagl e«« él, rcgn e^a dropa, ikÚFÍr e^a forsar augna c^a kinna, hl^ra e(Sa brá etSa hvarxö** Svá segir i Mánu flokki:

SKALBSKAPARMAL. 2o5

Skegg heitir baro, grön eca kanpar *), er síendr á vavrrum. Hdr heitir lá ^), haddr þat er konur hafa, skopt heitir hár; hár er svá kent at kalla 5) skóg eþa viþar-heiti nokqvoro, kenna til hauss eþa hjarna eþa höfufs; eþa skegg, kenna vio havku eþa kinn- ur eþa kverkr.

70. Hjarta heiÚT nQggi þat akal svákenna, kalla

Knáttu mörg á mergjar fljó^s á frægja mci^a

mjö^karms furu Iivarma fjöiglygs himin íyggja.

liir^samua’ðar himna Vniíii sú er kjæiist er kvenna

hrynregn sali dynja: kvöl barina’Sar manna

busti biggja rista eljnn undir stcla

barm skúr ofan hvarma iltiin {)vegit brúna.

iþarc/noíi feJlir Ob. út cyrfl, munns, og ske^gS’heiti,

1. campr O. kanpr U. 2) lauf U.

2. Ob. kemst hér st’O at ordi: at kalla skdg e^a akr, e^a gras e’Sa vi^arheiti nokkuru , ok kent til höfu’ðs e^a hvirfils, hlýrs eíía vánga, hnakka eí^areikar, svar^- ar e^a ennis. Svá qva<S Snorri Sturulson:

Kom ek inn Þar er sat svanni svanna enstr (vænstr 1) i rauni Gor’Sr leysti sú svar’Sar svar^akr ratSar garoi, Svá qva^ br(3^ir i\rni:

Skafa sveinar klif krúnu l>o1a blusta köl kvistir kve’Sr eik me’San reikar kná skalla rá falla

bjúgr þrnir bn’^gr hjarnt ölr kríngiz vel vánga haf-sk’^a stafr rí^a: venr skaríi grön skaríSa,

Kalla má ok snjö e£a mjöll hauss eSasvaríai, Svá qva^ Einarr :

Hrynja Ut hin hvíta liaus-mjöll ofan lausa, strind avrríSa strandar stallz af {haddar’fjalU.) Htr «r úti ^^tta eddubroty en á ^vi plázi sem eptir er á bla^inu stendr ján^tt qvdíhi um Mariu me^ seinni hendif s^m á hér tcki vit.

2o6 S K A L D S K A P A R M’A L.

korn eþa stein eþa epli cþa linot ^) eþa mýl ejá líkt, ok kenna við brjóst eþa. Iiug; kalla má oc hús eþa jörö eþa bcrg Jiugarins. Brjóst skal svá kenna at kalia hús e|>a garc eþa skip hjarta, anda eþa liír- ar^ eljiinar land, hiigar oc minnis ^). Hugr heitir seíi oc sjafni 5)^ i^t^ elskugi, vili, munr; huginn skal svá kenna at kalla vind trGllqvenna) oc rétt atneína liVerja ^) er vill, oc svá aí nefna jötnana, oc kenna J>ií íil konu ef)a raóþur eþa dóttur þess, [þessi nöfil eru sér ^). Hugr heitir oc geð, tocki, eljutí, þrekr ilenníng, minni, vit, skap, hmd, írygö ^). Heitir oc húgr: réþi 7}, fjand-skapr, fár, grimo, bavl, harmr tregi, óskap, grelizskap S) ^ lausúng, útrygOj geðleysij þuimgeþi, gesni S), hraogebi, öf>veri.

71. tlond má kalla mund, arm, lam, hraram, á hendi heitir alm-bogi, armleggr, úlílior, hcr, fiiigr, greip, hreiíi, nagl, gómr, jaþarr, qvikva ^% ííönd má kalla jör8 vápna eþa hlífa, viö axlar oc erm- ar ^^), iófa öc hVeifa, gullhrínga jöro oc vals oc hauks oc allra hannz heita, oc í nýgjörvíngum fót axlar^ bognauá ^^). Fœtr má kaUa tré iljá, rista^

1. hnöt Ö. 2) ÍieiTimar Íaiid hngar ok munz U^

2. \anmg O. sjálís K. cn U. sh þfi’.

3. líannig U^ en K. og O. sleppa þ^/.

4. sl. 0. U. 6) skaplýndi tryg^, buga R

5. reilji hinar^ 8) greílskap O, grezlskapr í^. g) ge’Ssni O. gessin U. og strax ócSvere O. lo) vav^vi, aílvö^vi, ælSar, sinar, cöglar, knúi bs£ta 01 U. inn* ii) axla oe erma tj, i2) baugnau^ Ui^

SKA LDSKAPAMMAL:

207

leista epa þvilikt, [renniflein braiitar eþa gÖngn 5 feíz ^); má kaila fóíinn íré e^a. stoð þessa. Vi§ skiö oc scúa oc brækur erii fæ-ír kendir; á ffefi heilir lær, kné, kálfí, beio, leggr , ristj jarki, il, íá^’ við ÍJetla allt raá fólinn kCTina, oc kalla bann irh^ oc kalla hann siglu oc rá ^), oc kenna yíq |>essa luti.

72. Mdl heitir oc orö oc orííak, snilli, tala ^) saga, sennaj þræta, saungr, galdr, qvefjandi^, skjal, biva, hjalid, hjaJ, skval, glauoir, [i^jarka ^), gyss, þrapf^ skalp, hól, skraf, dælska, Ijóoæska, hégómi, aígelja, Heitir oc ravdd hljómr, rómr , ómun, þytr ^ gavll , gn^r, glymr^ þrymr, rymr, brak, svipr, svipun, gángr, [Svá skal orostLi kenna vio sverð ef a avniiur vápn eþa hlífar í).

73. Fit heiíir spekij ráo, skilnírg, minni, ætlun^ hyggjandi; tavlvísi, lángsæi, bragvísi, orcspeki, skavr- úngskapr. Heitir underhyggjaj vælræoi^ íláræþi, brigé, reií>i.

74. Lœti er tvent í læti heitir rödd^ læti heií- ir æþi, oc œþi er oc úlund. Heiþi er oc tvikení 3 reiþi heitir þat er maþr er í illum hug, reiþi heitir oc fargervi skips eþa hross. Far er oc ívíkent : fár er reiþij far er skip. þvílík ordíök hafa menn mjöc til þess at yrkja fólgit ^), oc er þat kallat mjöc oí-

j) s/. U. 2) ^annig G. oc kallat er sigla oe rá fótriiira K. en U. sleppir þ^‘i.

3. þanníg U. en O. og K. hafa sYiíWitaía i énu lagi, 4) sl. U. og strax íjys. 5J sl. U.

(i) U. sh ‘þn S€m fptlf €r af ^essari grein^ en hef^

2o8 SKALDSKAPAnMAL:

Ijóst ^). Lio kalla menn |>at á inanni er íeggir ríiætaz, tó heitir skip, lio lieitir mannfolk, iio er oc þat kall- at er maðr heitir avorum li|>i sínu, li5 heitir avl. Hlio heitir á garöi, oc hliS kalla menn oxa, en hli§ er brecka. þessar greinir má setja svá í skáldskap at gera ofljóst, at vant er at skilja, ef aþra skal háfa greininaj en ácr f>ycki til-horfa en fyrri visuorð. Slikt sama eru öc önnor mÖrg nöfn j |>au er saman eigu heitit margir hlutir.

7^. Atli, Fró^i, Göir, %neír*

Ali ^), Glanimi> GaVpi oc Eridiil^

Beti, Ati SkeckiU, Eckill,

oc Beimum: Skeíill oc SavJvi»

Au^mundr, Gu^mundr, Hölfr oc Hemlir^

Alall oc Gestill, fíárekr oc Gor,

Geitir, Ganti, Hagbar^r> Hacíí

Gylfi, Sveil»i. HrauSn[ir, Metti. ^)

fíjör-*

ír t>ar nast’ Vargr heitir ájr o. s. /r. 58- §. BjÖrn fet-

“VÍÍ r — * Hjörtr motraupnir — Hrafn ok Sléttfefi. — Gam- alla avxnabeití — I>es$i eru oímaheiti — Tveir eru fngl- ar 60. §, — Avrn, ari ^ Eldr sem hér segir 62. §. — Oro~ sta er kölJu^ HjatníngjaveSr 5o, §. – Hví er gull kallat barr Giasis 34. — fíví er gull kaJlat haddr Sifjar 35.

— Hér heyrir at guJl er kent til bavfu^banda FulJu 36.

— Söguna um Hreitmar 39. —^ HróJfr konúngr var ágæír it. Annat mark 44. — GuJl er kallat mjöl Frópíi 43. gr. mikit stytta og Grótta s. i burtu — Konungr het Havlgi 4’). — ^cirip um hljó^sgteinir og stafasetn^ ing — um bragarhœtti,

1. pydir her óY]6s. ans og átlvUa i ritgéfdinril um Íragarhdituná,

2. O. hxtir inni Gamlí; en U. fellir úc alla ^etsa ]pulu; St, Cr. , sem hafa umtteyot SkdLdu ‘óLdúngiSy hafa einníg skipt ^essu stycki í marga smáparta, og fest hv’óni framdn vid pa grein af Skáldu sem inni heldr sama hlutar heiti^ St, hefr Jpar ad auki ‘fart ‘iU heitin í staf roft röd,

3. sest cchi i K*

skalbskaparmal.

209

HjÖrólfr oc *) HravÞÚngr, Ýmir, Gángr oc Míniírj

ííögni, Mysíngr, Hundíngr, Hvítíngr^ ^ j Heití, Mé|)f]Í, -) Hjálmar, Moerr^ Hömir, Moevi^ Ílóíi, Rákni, íler oc Lcifi

ÍÍandver, Ravkilir) ^) Ileifnir, Leifnir, NæfiU, Ræfill, s } Nori, Lýngvi, *) Byrvillj Kilmuridrj Öeirai, jórekr, jóimuridi’^> þvinriiÍíí Yngví, l^eitíi

Virvill, Vinnill, VanndilÍ, Savísi, Gautrelcr ^) oc Húnn^ Gjúki, Bú^lí, Horiiarr ^), Hnefí, Hyrvi^ Syrvi; sékkat ec fleiri sæköuúng£i»

Ek mun jÖína ilina heiti:

ÍÞi oc þjazi, Hrúngwir, Hr’tiinír, ílrau^nir^ Gjíninir, Hve^‘rúngr, Hafli, Hripáto^r, GÝmir,

Har’SverÍcr, Hi’ökc|vir öc Hástigi, ^^) Hræsvelgr, Htírííir t)c Hrímgrímnir, ^’) Hýniir oc Lrímí’iirsj íívalr, þrígeitir, *-) j)rymr, |írúSgelnair> l>isti]barl>e.

Geirröt>r, Fyrnir^ GaÍarr, þfíValdí, Fjölverkf, Geitir, Fleggf ‘^), BlapÞvari, Fornjotr, Sprettíngr ^ Fjalarr, Stígandi, Somr ‘"^) odSvasu^r, Svarángr, skrati.

Surtf oc Stói’verkf, Sækarls-tíiúli Skorir, Skrýmir, Sterkir^ Salfángr^

16

i) Hravdólfr la.i 0. inftt

2. panníg O. Huttíngf Ki

3. sjásí tcki greindiga i Ki 4) Ravekví O.

4. NepiU, Repilí O. ^l K. synist tyt hafa Lyngri^

7”) Osmundr O* g) Mín $etg. fyrir Gaurekr K. O, g) Hömar O.

10. Höstigi O. Ii^ Hi’íngmímir O.

11. tn’gettir 0, ij) Flegr O. . 14) Sómir O. og strax Sb-attl.

sio

S KA LDSKAPARMA i?

Avskru’^r oc Svartr^ Andu^r »), Stúmi, Alsvarír, Avrnir, Anir oc Skalli.

Kavítr ^), Ausgrúi, oc Alfarinti, Vindsvalr, ViÞarr^) oc Vafí)riií>nir, Eldr oe Avrgelmir, Ægir, Rángbæinn, ^*)

Vindr, Vi’Sblinndi,

Vingnir, Leifu

Beinvi^r, Björgdlfr oc Brandíngi,

Dumr ^) Ecrgelmir,

Dofri oe Mi^júngr, Nati, Sekmfmir j ^)

ni! eru upptalin

ílniáttligra

jötna heitr,

Skal ek t r a v 1 1 q V

telja heiti:

GrííSr oc Gnissa^

Gr-ýla, Br^ja,

Gkimra, Geiíla,

Gr’ma oc Bakrauf,

Grottin-tanna.

Gjölp ^) Hyrrockinj

Hengikepta,

Gneip oc Gnepja, Geysa, Hala, Horn oc Hryga, Har’Sgreip, Forat »); Hrygl’a, Hvcfra oc Havlga-brií^r,

Hrímgerí>r, Hæra^ Herkja, Fála,

Imd, J’rnsaxa, ’ Ima, Fjölvör,

Njavrn, Ivi’Sja,

Amgerþr ^), Simul; S’vör, Skrikja,

Sveipin-falda, Avflugbarl>a,’

ee Jirn-glamra,

Imgerpr, áma

oc Járnvi^ja,

Marger^r, Atla/

Eisur-fala, e n n a Leikn, Munnharpa

oc Munnripa,

Leirvör *®), Ljóta

oc Lotin-fíngra,

Kráka, Var^rún

oc Kjallandi,

V’gglav'5 » •) þurbavr^;

viljum nefna

B.ýgi síparst

i) Avncludor O. a) Ka\itr O. 5) K. synist at hsfa Vip-

ar en O, Vitlr,rr5 Jjf/ hugsa i^ VJparr muni réttcst. 4) Egir,

Rangbeínn O. j) Dumbr O. 6) Sörkmísnir 0»

7. 0: Gjáip O. ‘h fat Gjolp. 8) Forad ö. og j/rðJrHrydga,

Hvedír 9”) Avngerdr t<zri kanns’ke rcttara*

10. Leidvör O, n^ Viíjlavd O.

SKALDSKAPARMAL.

mi

oe Rifin-gavflo.

þ ó r r heitir Atli oc ása-bragr, sá er enni-langr, oc EindriÞi: Björní HIorrií>i oc Har^-veorr, VíngÞórr, Savnnúngr; yeo^r oc Rymr ’ ), ása-hetja»

B u r i r eru O í> í n s í Baldr oc Meili, Víparr oc Nepr, Voli, Öli^), J)órr oc Hildólfr’, HermóSr, Sigi, Skjöldr, Yngvi-freyr oc Itreks-jó’<S, Heimdallr, Sæmíngr. ^)

Enn eru eptir jötna-heiti: Eimgeitir *) , Ver, Imi ^), Hríngvölnir,’ Viddi, VÍSgrípr ö), Vanndill, Gyllir, Grímnir, Glaumarr ‘), Glámr, Sám-endill,

Vavrnir, Har’Sgreipr; oc Vagn-havfti,

Kyrmir 8), Suttúngr. oc Kallgrani, jötunn, Ogla^nir oc Avrgrímnir, Grimlíngr, ^) Gusií; Oföte » ö), fílóe, Gánglati oc Helregin^ Hrossl>jófr, Durnir, Hundallr, Baugi, Hrav’Súngr, Fenrir, Hróarr og Mií>i. * *)

Enn skal telja ása-heiti: I>ar er Yggr oc þóxt, oc Yngvifreyr, * ^) Víí’arr oc Balldr, Vali oc Heimdallr; í>á er Týr oc Njör’Si*^ tel ec næst Biagaj Hav^r, Forseti, hér er efstr Lokí.

Nú skal ásynjuiS allar nefna : Frigg oc Freyja^ Fnlla oc Snotra, Gerí>r oc Gefjon,^ Gná, Lofn, Skaí>i, Jöri» oc iÞunn, Ilmr *3), Bil, Njórun;

l) Rymir O. 2) Olí O. kgnnske rettara: Valí, Alí.

5. Hérpykir ránta eina Linu at minttu, 4) Ehigeitir O.

6. Ymir O. enn hann var tlinn fyrstr allra. 6) pannig O, VÍH

gripr K. 7) Glauravarr O, 8) Skyrrair O. 9) GriÍlir íí»

10. Ofote ss. 11) Her pykir aptr vanta i.

I2) Yngvifrör 0» i3) pannig 0» cinnin.

21?>

SKAJjI}SKJPARMAL:

llVm oc Nanna, ílnoss, llindr oc Sjöfnj Sí’i oc Sagfj, ^igYii í)c Vörj Ja er Var •) oc S}^^ verí’r at iieina, cn þrú’Sr oc Ráii l>eim r^æsí íalit,

Grét oc at 0:Þi giilli Freyja, heiti eni iieíinar IIjioss oc Gersimi,

Enri eru a’Srar Otins nieyjar liiidr oc GaYnduI, Hlavkj Mist, Skdvgul, |>:i er Hrvmd oc Mist, Hrisr, Skiilcl talit. Nornir líeit^ |>ær ey nau^ skapa,

N i p t oc dísi pú niyn ec teija’i snót, ijrú^r> svanni;j §varri, spracki^ ÍIjó^, sprnnd, kona^ feima, ekkja, rýgr, yíf oc drds, ristill, sætp}, jnan, svðí-ki oc liæll.

jnær oc kerlíng^

Mál er at ?egja 151 an n a-l| eiti: greppar oc gnmn^?’> ^umar^) oc drengir, gotnar, rekkar^ garpar, seggir, sveit, snillíngari pc sælkerar.

Bragnar, þegnar, beimar, liavil>ar; ílrar oc flotnar, jFyrí>ar, hayl|)a|’, ‘) ,|ayruneyti, drótt, flokkr, har^meuni, kníar oc kappar, kcnpur, nautar,

Avld oc ærir ‘^) pc afarmenni , li;þar oc lofÞar^^ 3v^r oc sagnir^ Ijó^r, Qflátar^ Ijónar qq ferííir;, mildíngr, mærípgr, niðnnhaldr, spekíngr.

J)i er giæsi-ma’Sí oc gull-skati, l>á eru snyrti-menii oc au^kýíín^ar

í) V^r er sama sem Vör, um þennan misskilaíag s/a Gylf<ig. 3J gr. é:tu athugasemd. pef si pula er mikils til of ny og óáreidanlig til «t geta sannad fiockut ámóti máliins, edíi sjáLfu, ^anni^ grnna^ mig einnig ad llmrifl si her ecki d re’tta ttad. 2) gmmiU’ O. 3) sl. ss. 4) st. ts.

SKJI^DSKAFARMAL’

«13

00 oflátar: herv oc lielmíngr Qc liöftmgjar, fólk oc fylki, íundr, alweniiíng.

Nú er traung oc Þys^ Jíorp, au’Sskatar, drótt oc syrvar, dúnn, pryÞinienn, savgn oc samna^r, seta, stertimenn, ‘) fiorr oc brjónar.

Enn eru eptir aldarheiti bir^ oc gestir oc húskarlar, ifindrQtt oc hjón, ef ec allt segi, JÚni oc ]^ópti op rá’íSgjaíi,

Jnnhýsíngar;, alda-]þ(5ptar, sessi oc máli, serlar oc fylgpir: tá er felagar oc frændr saman, vinr, einkili, vertúng, halir.

Ai oc áttúngrj

avi, sonr,

faí>ir, bro|>ir, barmí, ’ l^loti oc lifri, jó^, burr, neíi^ oc arfuni. |>á eru hlýrar OP havfutba^mar,

Ni^r, hl^ta-ma^r, *) lii’Sjúngr oc barn, konr oc kynqvsl,, kundr, ættbogi, mavgr, mavtunautr, *) in^gr oc spjalli, ættba’Smr, ættsló’S, ofskavpt oc sveinn,

Sessunautar oc sifjúngar, afspiíngr er ]^4 oc ættstul>ill: “þá er ráÞunautr, |>j6nar, Þrælar, Jirr ‘^), avnnúngar, verkmenn, kefsar,

t>au eru orostu^) heíti hjaldr oc rimraa, gavll, geirahav^ oc geir-t>riful ^), xág oc róma, rann-gri^ ^) oc stor^,

1} Setlmenn O, l) Njdrhlutamadr O,

3. ]?aMníg O. og ^yklr ^ad rettara heldr «« málunautr sem K»

hefir. 4) pyr O.

5. 5/. K. 6) geirÞrimul O.

6. Rangrid O, $já Eidu 36. gr» kannshe Rári-gn’^r wítri rcttast.

214

8KALDS KAPA RMÁ £:

Bvípul oc snerra, *)

6igj fólkjara,

Sota-mor^ *) oc víg,

íókn oc i’S,

dólg, ógntara,

drima ^) oc ímuni

“þ’Á er orosta

cc avrlýgi,

hiíS oc etja,

LerÞögn, trima.” Ek mun segja

sverí>a-lieiti:

hjör oc hrotti,

högu’Sr, dragvandill, gora”^)^ gramr, gellir, gjallr oc neí>an-skarl»r, *) sig’Sr oc snyrtir, sómi, skjómi ^)

Skolkr, skerkir, stúfr, skrymir, lauíi, avltirr, lángbar’Sr oc ormtvari; leggbíti^) oc kyrr oc Leifnis-grand, Lerberi, hneitir oc hafrakan.

Lotti, liravndu’Sr s) lavgÞir, mækir.

mavnndu^r *), munndriÞi

oc mistilteinnj

málmr, Þrór oc mxrí

oc mi’Sfdinn, ’ ^)

fetbrei’Sr, grindlagi

oc fjörso’Snir,

Vægir * ‘), veigarr^

vallángr oc brandr,

vcrúlfr, valnir,

vinnbjartr oc qvöl,

askr, ángr-vaÞiU,

eggjom-skarpi,

svipu^r ’ *) oc svipalj(5tr,’

salgar^r, hneíi.

Hvati, höfu^hvessíngr, *^) hausa-ihölvir, hræva-gautr, herbrái oc holdmmir; bensogr, brigÞir, brímir, hú’S-lognir, **) skygÞir, skreivir, *5) skar^r, grindlogi,

Mímúngr * ^) oc fellir OG mál-vitnir,- taurar, hrævar^r, trani, vindÞvari, li^nii’, kvernbíti, Ijómi, herÞir,

l”) snerta 0» 2) Sotí, mord O, hún sl. oe úti Id.

3. driía O. 4) gróa O. y) neþanscardi O, 6) */. Q.

4. leggbitr O. elns og fyrir nedan iKvembítr.

S) hraundúngr O. 9) mavdudr 0» 10) Midfari O. og strax grindlogí.

11. Vegir O, 12) svifudr O. i3) sést ecki i K. 14) Sjast eckl

rctt í K. i5) Skreyvir O. og strax skardi*

1.6) Miinmúngr ts.

S K A L D S K A P J R M A L:

Sig

YÍtnir, yfrir, vægja ]æstir, ‘)

Skelkvíngr, fylvíngrj flæmíngr, skerl>i’ngr, skotníngr, skilvíngr, sköfnúngr, rifjúngr, brotníngr, hvít’ngr, bæsíngr, tyrvíngr. hœkíngr oc hríngr, hittaz mún nettíngr, ^)

Logi oc munn-gjallr lánghvass oc eldr; avrn oc eygir oc naglfari, brigpir, mavmir, blör oc skeriþir, liyrr oc helsíngr» br’Þir átti.

Fellir, favlnir, fafnir, raufnir, imnir “^) eimnir, afspríngr, pinorr, sig^ir, snyrtir, svelgr, sfcarr oc narr,” góinn, gestmóinn oc garr, triraarr, níShavggr,

Oddr, bló^varta oc henknúar, bló^reíill, bló’Svarp oc bl(5'5ií>a,

bló’Svaka, Ijtigfengr ^) oc bló^hneíi, i^hvarf oc brandr, eggteinar, fólk.

Emjar, jþremjar oc avlropar nautrj, merki vættrim *) oc missifengr, onn oc skafníngr, undir-dregn íngr , ) vargr oc kaldhamarsnautr^ valbavst oc her^r.

Sver^ oc gelmíngr oc samnagli, bugró, sigrlmo’cS, hjalt oc tángi, mundripr ^) haug-fá^í oc me’Salkafli.

Ö X oc jar’Ssparpa, hyrna, sfcjafa oc skeggja, skrama oc genja, regin-spavnn, gnepja, gygr oc fála, snaga oc bulda, barta oc vígglavíS,^ pveita oc penja ^) í>á er arghyrna, hon er öfst talit Ö5ar-heita»

i) yfvir, vegja-lestir 0<,

2. nectíngr O.

3. mundgiallr ss. og strax lángliáss.

4. liúíeingr jí. 6) merkivettin lí,

5. nmndridi ss,

6. temja **, og ttrax^ arhyrna,

7. ímmír ss:

2l6

SKALDSKAPARMAL.

Darr s p j ó t oc ílavt, davflen * ) oc vigr , ííiiamfleinn ) oc svaí, sviÞa, hræniækí^ geirr^)> spjörr, nata> gefjaj kesjd^ gaflac fracka, gúngnir peitá*

A V r er oc acká, oddr, hvítmylingri fenja oc drífa, fliig dynfaraj bavsl, baví, bílda, broddr oc hrenisa, gavgti-flavg “^) oc i>raus gavgn oc skapt-snavr*

Flugglav^, flugsvi nn^ fífa oc skeyti, geta skal fenná oc Gusis smí’Sis, Jóls smífi er (ok) en öfst l>urá.

A 1 m r, dalr, “ýr oc tvívi^r, sveigr, glær oc í>rymr, sónar, skal-gelmir, Enn qveS ec heita avll vápn sanian: jörn 5), avr oc slög,

isarn oc spjörr

S k j ö l d r : triingiiisah’^ ákavnn, Salberid’ngr, bognir, hlæbar’Sr, oc buklarií Vetlimi, targá, ve^rgía^r öc hlíf^ vi^bleiknir, rít, víggla^r od íind. ^)

CjalJr, davggskaíi óð gímskýhf, ba^Jjós, grýtá oc bav^-sk^‘íir, svalinn oc randi, saurnir, borí>i, Scuttíngr, bar{>í, skírr, tvíbyrí>ííjgr, ýrlygr oc svarmr ^) eilifnir, hei’Sr, baugr, fagr-bláinn, bera, mi^forríir.

Hropz hattar skaí ec heiti segja: Íi j á 1 m r, gullfiinii , lirauníí, valhrfmniri hallgr’mnir, skolir ^) oc hlífandi: fjörnir, pocki^ oe fic-móinHí

l) doplen O. 2} snafa, fleinn ss,

4. gagnflaug oc þreysgavgn oc scafst-snaur ss»

5. 0: járn.

6. pannig O. lld K’ og strax davgscapi.

7. syarmir O. 8) hallhn’mnir, scolcr ss.

8. ferf $s.

SKALDS KJP ARM A L.

%i7

bílldigavlltr, keilir^ herkumbl oc velgr, gr -11141, oegii-, giævir, stéfnir*

stormr, díki, hylr, Straumr, lækr oc bekkr, á]], bru’iSr, kelda, ií>a, íbrs oc kíil.

Brynja, kund, hjáimgávll, Hefríng^), alda,

hrav^ oc íiáíi, kavJd, finnzleif, jboföra J í>7’S-sýii bc bÍoíSÍeiíca.

S ær, síiœgjaj sáit, ægir, haf, lavgr, áúmr *), lægir^ laugr, stop oc vágr, gjallr, gnap, geimi, 3) gnarr^ svffr oc maiT^ svigr, sogsami, svelgr, ravst oc fjavr^r.

Sund, ögr [velforir, simi **) oc v’t>ir, hrí^, Ver, brekt, húm, fló^ oc brim, græl>ir, glýjo^r, gymir oc vegir, gni^r oc úrór, gjálfr, fen, snapí.

Gnat, vavrr, vika, vözt, hof 5) oc mi^, vatn, djúp oc kaf, vík, tjörn oc sík,

hvítíngr oc lá, hravnn, rán, kellda oö himinglæv, dravfn, u^r oc solnirp dúfa, bylgja. boI>i oc bára, blóíSughadda,

GjöU, glit, gera, gló^ oc valskjájf, voa ^) ví^, vimur, víng oc ysa, 5ÍÍS, su(Sr, freka, sekin, einstika, elfr ro ekla^ ekin, rennandí.

{)yn, ríu oc ni^; pavU, rimr ^), ysja, dún*), (5gn, dýna, dyn, höU, fara, orun oc bró *°), au^skjálg, lodda, mun merkripa, mein oc saxelfr ’ ‘). 1 y

I) borofa O. 2) sorn st. $) gnapheimí ss, 4) sest ecfíi i K, 5) hop 0. 6) hefrmgr ss, 7) TÖn ss. 8) rumr ss, 9) dyn ss^

10. O. synist sd fiafé bio,

II) farelfr ss^

2l8

S K Á L D S K’A P J R M A Li

Tífr, clurn, vina, temSf vond oc strönd, jnavra ‘), mó^þa , trym, niorn oc gautelfr, alin, ii’Sr, alkoga oc evfrates, ógn^ ei^rennir ^) oc apardjí^n.

Kavgn ^), liravnnoc ravn^ raiuuelfr, linipul, linÖjHil, lijálmun-l*, liiunra, vína, bil, vin vella, valJn, semd, salin, nepr, dravín, sti’auma; iiis, mynt, gnapa. Gillíng oc níl, ganges, tveddaj

3nma, vervál>a ■*),

leira oc gunnl>ró,

vi^svöl , vegsvinn ,

yn, ;Þjó^numa,

fjörm ^), strond oc spe,

oc fiinbii]I>ul.

Nyt, lira^mn ‘^) oc nau^,

navt, slítr ochríS,

kavrmt, leifsír ^) oc avrmt,

kerlaugar tvær,

gönml, sylgr ^) oc yH; 00 geirvimul ylgr, vav^ oc fold, ‘) jórdan er á lestu

(Fiska-hciií.)

Lags oc lánga^ lýsa, brosma, birt’ngr, Iiæingr , bust^^) ok hrygnas liumarr , hrognkelsi ,’ livc^nir, flóki , avlun, avrrií»i, oc andvari.

Sld, seiSr, skata ,’ sí]j rei’Sr **) oc ogr,’ skreiÞiingr oc sitr, * ‘^) skálgi, íly^ra,

fyldíngr, styrja

oc fy’Sruskill, »3)

hámerr, steinbítr;

oc liáskerí>‘ngr, Fjörsúngr, pravmmúngr

oc fengrani,

hamarr, sandhverfa

oc horngæla:

marknútr, glaumúngr

oc marpvara

silúngr, skeljúngr.

i) mavrn ss. 2) Rj’drennir ss.

3)Ravgnis ss. og strax ravnn — hnifod, hnanpol , hjálmra , rina,’

vil, vinfella. 4) ver, pada fs. b) íiorn íj.

6. hravn sí. 7) leiptr ss. 8) sylgir ss. ogstrax Geiranmöl.

g”) vad oc floc íj. 10) byst ss.

11. reydr **. j2) s;cr ss, •

i3) fudrjsciil ss.

SKALDS KA P A R M A L;

^19

tver^fiscr oc I^t. i)

byrsklmgr, ufsi ;^orskr, vartari , grunniingr, gedda^ gjolnir, keila, áll oc karfi, krabbi, gcir-síl; liár oc gó^laks, horn-s’l, ígull.

Hjfr, hvalr, geirhvalr, 00 hafgufa, hnísa, hafstrambr, oc hnyt>íngar, rey’Sr, rey’Sar-kálfr; oc rau’Skembíngr, bunúngr “”), rostúngr, bleio-hvalr.

Nor<Shvalr, kýrhvalr *), níhvalr oc leiptr, skeljúngr, fiskreki

oc skiitn-hvalr,

slettibaka, skjaldhvalr

oc sand-lægja,

hrosshvalr,andhvalr,

hrafnrey’Sr oc vögn» Nú mun ec skýra

of s k i p a-h eiti:

avrk, ára-kld,

askr, sessrumnir ,

skei’S, skúta, skip ,

‘)

oc skí^btónir, KÓr, naglfari, nökqvi, sneckja,

Byri»íngrj buza, ^) bar’Skaldr oc hreínn, backi ^), havmlungr,’ hælug-barti , ravst, bátr oc regg , rav’S, hríng-hornir, láng, kjöll, lángskip,’ leifnir, karfi.

Hríngr, gnótS, frekij|

hrav’S , móÞróe, ^)

hemlir ^)^ barte,

oc hyl-bauti,

tigla , leí>ja,

oc askvitull,

kona, ketla, ^)

kati, rei’S oc skálpr; Knavrr , kuggr, knúij

keipull, eikja,

drcki, elliti,

drómundr oc prámr |

fura, vigg, galei^,

ferja, skalda ,

íley, flaust oc Þeckr,

fartí^r, oc li^. S e g 1 , skavr, sigla i

svi’Svís » styri.

sýjor **^}»

saumfavr*

1. p*nnig O. eh K. ridar peím odruvUi tiidr, og kejir psr úÁ

auki i f. l. glaumftiugr, og i 7. skelfíngr. 2) burúngr O*

3. K. syniit at hafa Kurhv. 4) Vagn O.

4. bussa i#, 6) “Ilaki ss. - 7) modfroe ss,

5. helmir ss^ 9) kotla ss. og i axstu l, scolfr.

10} spior ii.

220

S K A L D S K 4 P A lí 31 4 L:

sú~5 oc skautreip, stag, stafn, stjórn.völr , stu^ill oc sikulgíör’S , snotra oc sólbor^ , sess ‘), skiitr oc ^treiigy,

Savx, stöj^íngar, svipti’ng gc skaiit, spíkr, siglo-tré^ saumr, leq-síoparj laukr, siglotoppr, jína, eyru, ílaugj ilaugarskegg ^) oc fariiagli.

-}ÍIiínbora pc hjálmun-vöír, húfr, lil^r, hremmii 4j

oc ha^s^twiii,

hefiU, háls, hánkij^

oc höíut-bendur,

háir^ hæU) hamarr,

hjálpreip ^) oc Jíko Ró, racki, rif,

rengur oc havmlur,

TÍndás, vengi,

vavndr ‘^), lángnefjor;,

yölit, beiti -ás,

varta brandar,

bitar, bóglína,

biilka-stockar.

Bar^ kné, bygt>i,

belti oc kinniingr,, kjölr, bor^, l^eili, oc kjöl-sýgja, kraptar, kerl íng, klær oc |>pptur, kalreip, trimir, Uó, var ‘’) oc iþiljur,

Drengir, dragreip, ^æla, árar, aktaiimar, rör, arinn oc nálar, avrbor^j kjalar-^^iæH pc agkeri,

hnot mil>i 8), ausker| pc húnspænir,

J a y r ^ : fjorn ^ tuím^ eskja oc hlóí>yría gýma, sif, ^) fjörgyn, grund, hau’Sr oc ravnd, fold, vángr op sif, frón, hjarl oc har^mr *®) land, bjav’S, j^ruma, (lítS) oc merski.

Hollt, háls 00 fjöll, hlíS oc leiti, hóll, hei^^r oc hvilft, hvall oG brecka, Íiró, dalr oc vayilr, hvammr oc túnga.

1. seys O. og strax svíphngr. 2) O. synist at ft^fé flaugars«g.

2. huiir hcttir O. vid og mun ]?ad rktt ^ einúngis patti mir húxin

Tcg uligra. 4) hrepni s$. og strax halsterami.

5. hjálprcic ss. 6) vindr st. 7) Wovar ts.

S) híiackmidi ss, cg strax húnspenir. 9) Ö. tleppir Sií kh’

10. barmr O,

SKAinSJCjBARMAL,

221

molcl, flag, inýri, ‘) mór^ laut oc sandr.

Jlnn skal s^gjj^ a V X n a - b e j t i : ^rvacr, drjóni, qc jórmunrekr, simi, freyr, reginn;, smi^rj eyi>vari, rav^r oc rekníngr OQ ravckvi hli’Sr, viggi, bavru’Sr, yíngnis-stjóri,

Himin-rjótr, simir pc har^-fari, herir *), digni, hjavUu’Sr, siraull,-) hli^r, stúfr oc litrj hrip, forsimi, arnr, avrmuni ^) pc eiki-smi^r.

Gneisti, apli oc golin-horni, ;iu^r, kvígrj, aYl4úngr oc arfuni,

griÞúngr, plgr, gellir, ^) glymr oc hre^i, t’ÞÚngr, boli, tarfr, avrgefinn*

K ý r heitir skyrja, ^^

kvígja Qc frenja ©Q Au^-humhla, hon er æzt ^) kiia,

H r ú t r, ofr-hvrníngrj hornum-skvali ?), gumarr? horn-glóinn, pc gjalldhróinn, hvedurr, hornglóinn, 2>) liallin-skíÞi, herr horu hroinn oc heimdali, hekri, mi^júngx’, blær, mavr^r pc ve^r,

Hafr heitir grímnir oc gciravlnir, tanngnjóstr, kjappí po tanngrísnir, skimn^r oc brúsi, bokkr, grímr tali^r. Heitir oc hei’Srún, ha^ná oc kiSlíngr, er kolmusa **^) oc ki’S saman^

B j ö r n : beríi, bldmr, bera, elgvi’Snir, » *) blííjixl, ísölfr oc brei (Svegi : bestítigr, bassi, balti, hlebar^r,

i) rimi K, 2) begir O. j) hjarllr, siniul //. 4) iavrmuiaí si> y) olgr, gilllr ss, og strax glymir. 6) sclrja K* og strax kvíga 0, 7) ellzt O. 8) honmnskali s$.

.9) K. tl. píSSK, cn j><í íTuhlatt bragarháttrinn, 103 kolmula O. u) elvidiiu* ss, og strax ísól£r.

222

SKALDSKAPARMAL}

tifr, frekr, vilnir, jórokr, mösni ^).

Fetví’Siiir, liúnn, fress, vetrliÞi, iugtanni, jálfti’Sr, *) ifjiingr, vilskarpr,

H j ö r t r ^ ) : dyratrór, bli’Sr, cikpyrnir, duncyr, d;linn, dvalarr ■*), metro’Snir.

G a V 1 1 í r : valglitnir, ^) gríss oc hrinnir, svinntarr *^), riini, særímnir, bavrgr, rar ^ j, valbassi, ro^r 5 ), dritroÞi, Jpvór, vigrir, skunpr, ^) l>röndr, vaníngi.

Vargr: úlfr, geri, vltnir oc hnimnir ’ ^) oc grá-

d-ýri> liati, bró^vituir oc heipíngi, freki oc vi^nir, * *) fenrir, hlébar’Sr, goti, gilldr.

glammi, gylÞir,

imarr, imr,

eggpir oc skavllkini.

Enn heitir svá:

ylgr, vargynja,

borkn oc ima, svimul, Níu eru h i m n a r á hæ’S taldir:

veit ec hinn næzta

sá er vindbláinn,

^á er hei^yrnir’*) oc hreggniímir, annarr heitir andlángr himin, pat máttu skilja tripl ví^bláinu, ví(S-feíSmi qve'5 ec vera hinn fjórí»a, Lrjó^r oc hlýrni hyggjum setta, gimir, velmímir, get ec mi vera átta himna upp um-tall>a, scáturnir ‘^) stendr skýum efri,

1. mösmí O.

2. vígtanni, jolfudr ssi

3. iorir j?C. eins 0g “petta vxrl enn bjtrna hcitu

4. dvalr O. 5) valgiltHJr ss.

5. svíntanní ss. 7) tarr K, 8) sl.K.

6. scurapr O. og strax vanmngi,

7. kannske rettara hrímniri O. sl. irí úti. XI ) vidrir O.

8. heidí>irnir O.

i5) scratyrnir ss. skatturnir S. og a spál* ol Saturnus;

skaldskAparmaL:

IjaTin er utan ‘) líkn-skin, raví>u]l;

alla beima, leiptr, ifravl>ull

Sól oc sunna, oc Ijósfari,

sýni fagrahvæl; drífandi, IfravÞuU

brj Sr leika, oc Bvalins-íeika *)

12^;

1. O. bxt’ir Inn (ura} eins og ‘þad yezri af skrifdranum og echi af ormihókinni gömlu,

2. Hér smeygir U. inn ofrLitlu ágripi af ritgjÖrdihni um iátinu stafrofid, scm O. fetfir inn á milli kendra og ókéndra heitúy enpad á eins ilLa vid hir og par. G. og St. í sama máta., og kaLia par iddar., ad ‘par byr’i Skálda eda b:ti partr Eddu , en fjórdi partrinn í peím er StáldsK.aparmái wm kenníngar ok lieiti margra hluta; ^xr steypa nefnl. saman kendum og ókendum heitum, og kalla ^at alLt kenníngar. fíjá Resea er aUsLags kenníngum og ókendum keit-^ um einnig samansteypt, vísunum sLepty allt fært i itafrof sr’éd y og heit’ir pad par: Aniiar Partur Eddu um k.enningar.

Res. hefir ámed-L topnaheití ‘^etta , sem hinar sLeppa , og sem heldr ]?yk’ir heyra tiL 71. gr.

Vápn l>at, er stendr me^al fc’ta manni, heiíir sverS

e^a brandr ok öllum sver^slieiínm , item helliskrípr: í>at skal kenna spjót-arvur ok ölUim hcitum lagvápna ok skotvápna. Kenna m.i íiat sver^ \VS maga, kylli, nyru e’Sa hlaun e^a hræra, Kalla má brandinn orm e^S liíla- dólg eSa jötuu húss dyra bur’Sarins,

Bur’Sardyr má kalla trav^, laun {o: leyni’) e^a slí^ur e’Sa ummgjör^ j bavll e^a hir^slu í>ess fyrsta«

Res. hefir adsönnu þeirra fiska , en Jústíirád SkúLi pórdarson. ThorLacivs hefir l^ess fyrsta / sínu 7. specim. Antiqv. Boi-ealium bLs. g6. hvar hann sannar ad petta sé ekta og hafi vend notad af gomium merkis-skáldum, Qne/nl. rf Eiiíf Gudrúnarsyni í pórsrdápu 8. sjá bLs. 116 /yrir ofan-^t Þ«í’ pad finnist í aungri gamalii Edda á bókfciLi,

BRAGARHÆTTIR

epiír Hdttalyhíi Snorra.

L QFÆpI’)

76. -ti-vat eru hœttir skaldskapar? þrent. Hvert? Setriíngj leyfi^ íirirbo^níng. Hvat er setníng háttanna? Tvenn. Hver? Rétt ok breytt.

77. Hvernig er rétt betning hdttanna ^) : Tvenn. Hver? Tala oc grein 3). Hvat er tala setníngar hátt- anna? þrenn. Hver? Sá er ein tala, hversu margir hsettir hafa funnij^ í qvecskap hofut-skálda; önnur tala er t>at> hversu mörg vísuorc standa í einu eyr- indi í hverjum hætti 5 en þrioja tala er sú, hversu

18

i) ]>essa fyfirso(>n hefi e§ sjilfr smídst samqvamt I. greln Skáldu og sjdlfu innihaldinu. K. O. S. hafa her einga fyrirsogn , ecki heldr U. Í>o l^etr hún ganga á undan nockurskonar registur yfir dróttqvednii háttuna i fyrsta qv&dinu og fáein* i odru (jS óLls) par tr seinaít þríhent: Hristiz hvatt pá. er reistiz. Samt mun skrif-^ arinn hafa cttlad ad haLda pv/ fram og látid ‘par fyrir opid pLa[ á sidunniy en pat hefir ecki ordit^ heldt hefir seinni eigandi notad ser paá tiL ad tkrifa á nockrar línur med Leyni~Letri. Leyndar’ dómrinn sn er annars audíeystr, og er hann i ^ví innifaLinn, ad madr istadin fyrir hvorn hljódstaf skrifar pnn samhLjédandm , er n<zst honum stendr í stafrofinu, t. d. b. fyrir a, f fyrir e {og æ), k fyrir i, {og j) p fyrir o (^og Ö) o. s. fr, t. d. fyrst stendr Jjar : Hfr fr rktbþr hblfr fkprþk txgi- hbttb. o: hér er riiapr halfr flórpi tugr hátta. ‘þri nctst kemr heimskuLig sxring einhvör , sem syniit (Ztlttd tíL at dempa eldsbruna, St. og G. hyrja Skáldu. ^5:ta part Eddu) med ritg. um Stafrofid^ en í þeirri Sr^aLdu er petta sá 5:ti kapituli, og hefir pessa fyrirsögn Háttatal er Suorri Stur- luson orti um Hákon kóng ok Slcúla hertuga. a) U. feLLir út petta og nastundanfarna svarit 3} pannig O. U, málsgreia iC. 5.

2i26 BRAGÁRHÆTTIR.

marí^ar samsíöfur eru settar í hvert vísuorð í hver-^ jum hætti. Hver er grein fetníngar háttanna?Tvenn. Hver? Málsgrein oc hljócsgrein ^). Stafasetníng greinir mál ailt; en hljóí greiner þat at hafa samstöfur iángar eþa skammar, hargar eí^a linar, oc f»at er setníng hljóé^sgreina er vær köllum hendingar y svá sem hér er qveþit:

1. Læír sá’r Hákon heitir sjálfr ræ^r allt oc Elfar (hann reckir ‘) H’S) bannat úngr stiUir si nnlli jör^ kann frelsa fyr^um (gramr of gipt at fremri)

fri^rors konúngr ofsa Gandvikr jöfurr landi,

Hér er stafasetníng sú er hætii ræí^r, oc qveþandi gerir, þat eru tólf staíir í eyrindi: oc eru þrír sett- ir í hvern fjórcúng. I hverjum fjórpúngi eru tvav yisu-orð. Hverju vísu-orþi fylgja sex samstöfur. I öcru vísuorþi er settr sá stafr iyrst í vísu-orfinu, er vær kÖllum h’ójiitstaýj sá staír ræcr qveþandi: en í fyrsta vísuorjji, mun sá stafr finnaz tysvar standa firir samstöfun; J>á stafi kölhim vér stucla, Eí höfutstafr er samhljóþandi , fá skulu stuolar jera enn ^) en sami stafr; svá sem hér er; Lœtr sd er Hakon heitir (hann recMr lic) bannat,,. en rángt er, ef |>essir stafir standa firir samstÖfun optarr el>a sjaldnarr enn svá i íjorþúngi visu. En ef hljóðstafr er havruísíaírinn, fá skulo stuOlarvera oc hljócstafirj oc er íegra at sinn hljófstafr se hverr þeirra; þá má oc hlýþa at hljó^stafr standi

i) ^..nn.g u. U. ef. K. Idtir inni Hvat er málsgrein? 2) rætir U, 5) sl. O. S, U.

BRA GARHÆTTIR: 227

fyrír optarr í fjórþiingi í fornöfnum epa í málfyll- Ing, þeirri er svá qveþr at: ecj eþa svá: en^ er, at, i, oCj ofy «/, um^ oc er þat ieyfi, en ei rétfc ðetning.

Önnur stafasetníng er sú er fylgir setníng hljóðs þess, er hátt gerir oc qveþandi. Skal sú grein í dróttqvæþum hætti svá vera, at fj;rþángt vísu skal þar saman-fara at allri stafasetníng oc hJjdþa: skal í fyrra vísuorþi þannig greina þá setníng;

J’ór% hann ýrelsa fyr^um^ hér er svá: ^o/S, fyr^> þat er ein samstafa í hvár- um sta^, oc sinn hljóí’stafr íylgir hvárri, oc svá upphafsstafr; en einir stafir eru eptir hljócstaf í bá um orþum; þessa setníng hljóðfallz kavllum vér stothending. En í öoru vísuorþi er svá:

Fríörofs konúngr ofsa, svá er hér: rofs^ ofs, þar er einn hljóöstafr, oc sva allir þeir er eptir fara i baþum orþum, en upp hafsstafir greina orþin: þetta heita aoalhendingar,

Svá skal hendíngar setja í dróttqvæþum hættí,^ at hina síþarri hendíng í hverju vísuorþi, er heitir viorhending, hon skal standa i þeirri samstÖfii, er ein er síþar. En sú hendíng er fr umhending heitir stendr stundum í upphafi oroz, köllum vér þá oddhendingy stundum í miþju orþi, kavllum vér þá hluthending. þetta er dróttqvœþr hdttrý meö þeiraa hætti er flest ort, þat er vandat er; þessi er uppliaf allra hátta, scm málrúnar eru firir avOrum rúnum;

78. Hvernig er breytt setning háttannal Tvá vega^

228 BRAGARHÆTTIR.

Hvernig? Með niáli oc hljócum. Hvernig skal meS máli skipía? Tvá vega. Hvernig? Halda eþa skipta liáttunum. Hvernig skal breyta háttunum- ©c lialda sama hætti? Svá at kenna eþa stycja ejja reka eþa sannkenna eþa jakja at n^gjörvíngum,

Hvat eru lendir hœttir’^ Sva sem J^etta:

2. Fellr of íura stilíi liolt felr liildi-gelti ílein-braks limu axla^) heila-bæs en ^) deilir Haiaiþis-fauug, tar er brínguw gn^lz? í ^) gelmis-stalli

hylr ættstul>ill Skylja: gems-ei'5 “*) skavriuigr reilþir^

Hér eru avll lieiti kennd í þessi vísu, en hendíng- ar oc orþa-lengð oc stafa-skipti fara sem fyrr var ritat,

79« Kenningar eru meö þrennum háttum greind- ar: fyrst lieita kenníngar, annat tvíkennt, Þriþja rekit; þat er kenníng at kalla flein-hrah orostu, en J)at er tvíkennt at kalla flein-hraks-jur sverþit, eu ^á er rehit ef lengra er:

3. Ulfs-baga verr Ægis Orms-váí>a kann eipu ítr báls-hati niáln, allvaldr gavfugr bakla, sett eru bavr^ firir ^) bratta men-strííjir, njot mó^Þur brán Míms-vinar-rúnu: mellu-dólgs til elli!

4. Hvat eru SannJcenningarl Svá sem fetta;

5. Stinn sár í>róaz stórum, hvast skerr ^) hlífar traustar, sterk egg fravnium seggjum hár granir lilir framla:

l) limu aka U, limYata St. a) heilá-bys oc O. heilaljós en U. 3) oc O,

4. gavHuseid is, gunnseid U.

5. borþ yvir U. bord fyrir breida Jón Olafaon frá Svefneyjum i verdlaunaritinu um gamla skáldskapinn, Kh’éfn I786. Us. i63. 6} scecr O. Jón OL hls./í’^i.

BRAGARHÆTTIR. 2129

hreín sver^ litar haipa *) (ítr ravnd fnraz untlium) hvcr drengr; göfugr tengill nnir bjartr snöru Iijarta. Jíat er sannkenníng at styoja svá orþin ineo savnn- u efni, svá at kalla [stinn sárin; fví at havfug eru sár stór, en rétt er mælt at þróaz: avnnur sann- kenníng er sú, at sárin fróaz stórum ^); nú er eitt vísuoro 00 tvær sannkenníngar. [I avöru vísuorci er kavUut sterk egg^ en framir seggir. I enu í>riþ- ja er svá, at hvast skerr, hlííin er traust. Oc í fjórþa orji at kalla konúnginn mikinn, en líf hannz framligt, þar næst at kalla hreint svero, oc Aarö- /i^a roþit, en einn-hperr\Qsví\dim\a.) oc væri rétt mál, fótt maor væri nefndr: gavfiigr er konúngrinn kail- aor, ravndin var kostigj oc furaþiz undarliga skjótty konúngrinn undi glaor frœknu hjarta, Nú eru hér s^ndar 3) sextán sannkenníngar í átta vísuorþum, en J)ó fegra {)ær mjöc í qveí>andi at ei se svá vandliga eptir þeim farit.

81. Sannkenningar hafa þrenna grein, heitir ein sannkenníng, avnnur stuSníng , priþja tvíriþit, [þetta er tvlri[nt kallat ^),

5» Oí>~harÞa spyr ec eyl>a ham-davckum fasr Hlackar- cgg full-hvötum scggjum, hauk munnrot>a aukinn

dá6-ravkkum veldr dauÞa (veg-hræsinn spyr ec vísa) dreng ofr-hugat>r pengill: valdr^) ógn- torinn skjaldar.

i) hardla 01. en pess er eingln Þör/; þf/ harda er sama: u d.

Hak. qv. a5. harda hrell sigihljód og vídar,

2. stinn sár pröaz stórum O.

3. Nú ferr svá meþ sama hsetti* unz avll er tippi vísan oc oru hér U.

4. fella U. St. út.

J) Íanni^ 0. vald K, U.

ií3o BRJGARHÆTTIR:

Hér fyigip stuíníng hverri sannkenníng, svá sera kavUut er eggin óth’óro , en fullhvatir mennirnir. J>at er sannkenníng horo egg^ en hvatir menn; þat er stuíníng er annat savnnunar-oro fylgir sann- feenníngu.

83. Hvat eru njgervingar? Svá sem jþetta: 6, Syi’Sr lætr sóknar-natSra linnr kná sverÞa-sennu ‘) slí^r-braut jöfurr skrít>a, sveita-beks at leita,

ctt ferr rógs or réttum ormr Þyrr *J vals at ^) varmrí

ram-sn kr fetil-hamsi: víg-gjöll sefa-stigu,

þat eru nygjörvíngar at kalla sverpit ormj oc kenna rétt, en sliorirnar gautur hannz, en fetlana oc um- gjöro hams hannz: þar helldr til ormsins náttúra, at hann skriðr or hamsi, oc til vatz; því er svá sett nýgjörvíng, at hann ferr leita blóts-beckjar oc skríþr hugar-stigu, þat eru brjósí manna. þá þickja ný- gjörvíngar vel qveþnar, ef J^at mál er upp er tekit haldi of alla vísulengð ; en ef sver|) er ormr kall- aðr, en síþan íiskr eþa vöndr eþa annan veg breytt, Jat kalia menn nykrat, oc þickir þat spilla. Nú er dróttqvæþum hætti (breytt) meo 5 greinura, oc er Jó hinn sami háttr réttr oc úbrugþin, oc er* optliga þessar greinir sumar eþa allar í einni vísu, oc er þat rétt, þvíat kenníngar auka orofjölþa, sannkenn- íngar fegra oc fyila mál , nýgjörvíngar sýna kunn- ustu oc orofimi.

i) spenmr sverda senna U. Sei

2. ormtyr U, St,

5} pannig O. U. St. or K.

B R A GA R H Æ T T IR, sSi

gj. þat er leyfi háttanna at hafa samstöfur seinar epa skjólar, sváatdragkfram eþa aptr or réttri tölu setníngar , oc megu finnaz svá seinar at fimm samsíöfur se í Öoru oc enu Ijórfa vísu©r|)i. Svá sera hér er:

;». Hjálms fylli spckr hilmix’ -ýgr hilmir lætr ^) eiga hvatr vind b!æs *) skatna, avld dreyrf.í skjöldii , hann kná lijörvi Jþnnniim styrs rý^r stillir herstJm

hræs ÞjoS ár ræsa : sterkr járngrá serki.

I þessi vísu eru allar oddhendingar [hinar fyrri hendíngar ^), oc er {>ó Jþessi háttr drótt-qvæpr at heiti. ^)

84- Nú skal s^na svá skjótar samstöfur oc sv^ settar nær hverja annarri, at af f>ví eykr lengð orðzinss 8* Klofinn spyr ec hJAlm íirir hilmis hjarar G^g (duga seggir); í»víeru heldr, í»ar er skekr skjoldu^ skafin sver'6 litut fcrÍJar: hila muna granir, l>ó at gumna ^) gular rítr nái líta j draga í»orir hanu yfir hreinna ^) hvatan brand |>rymu randa. _Hér er í íyrsta oc |)ricja vísuorI>i níu samsíöfurj^ en i ö5ru oc í fjórþa sjö; hér er þat s^nt hver- su flestar samstöfur megu vera í visuor|>i meo dróttqvæ^ um hætti , oc af fessu má í^at vita at átta eþa sjö megu vel hlýþa í íyrsta oc pripja vísu-;

i) hvatt (hrair) ^nndles O. hvatr vínles V. vinndhles $,

2. pannig O. U. yggr hilniir hvetr K.

3. í/. K. S. ^) hætti O. y) gunnar l/.

4. iannig O, hxctúciK, fyn? hreinan i7, og i. 8. /, ^rimu l/» prumu 0«

25:2 BRAG ARHÆTTIR,

orþi. I þessi vísu eru allar frtimhendíngar hlathend- ur, oc dregr þat til at lengja má orþin, at sem * tlestar samstöíur standi firir hendíngar. þat er ann- at leyfi háttanna at hafa í dróttqvæþum hætti eitt oro eþa tvav í vísu meo álavgum eþa dett-hent eþa dun-hent eþa skjálf-hent , eþa með nok- qvorum {>eim hætti er ei spiUi qveþandi. þriþja leyfi er þat at hafa aþalhendíngar í fyrsta eþa þriþ- ja vísuorþi. Fjórþa leyfi er þat at skemma svá samstÖfur, at gera eina or tveini, oc taka or annari hljócstaf. [þat kÖIlum vær bragar raáL Svá sem hér, er qvao þórarinn málhl^þíngr: ^)

Varl>at niic pars myrÞir

mor^fars vega torÞu. En er sú grein útsett myklu lengra. ] þat er hit fimta leyfi at skipta tíþum í vísuhelmíngi. Setta leyfi er þat at haía í dróttqvæþum hætti samhend- íngar eþa liðhendíngar ). {>at er it sjavnda a hafa eitt málsorö í báþum visuhelmíngum, oc þyck- ir þat spiUa í einstaka vlsum. Atta er þat at n^ta, þótt samqvætt verþi við þat er áör er ort vísuoro eþa skemra. Níunda er þat at reka til hinnar fim- tu kenníngar, en or ættum er, ef. lengra er rekit; cn þótt þat finniz í fornskálda verka, þá látum vær þat nú ún^tt. Tiunda er þat, at visu fylgir drag eþa stuþill , oc svá þó at þat sé í síþarra heimíngi, ef maor er nefndr eþa kent nafn hannz í fyrra helm-

i) ^annig eg fyrir máhliþíngr j en O, og U* sl, iessu ollu ámilli mtrhj^nné [ j. 2} hlithcndíngar £7.

ISRAGARHÆTTIR. 253

Ingi, |>ótt þit se ei iiáfn annari Veg en hanri éþa i^f/27i e{)á $á e|)á *;«. Ellípía ér þat at: er, en, eð, fejþa aí má liafa optarr en eitt öinrt í Visuheímírigij Isvá sem Ílefr qvaS:

Öæll er hinn er fcraniiá- Iicídýra vel stýrir (tí^ erumc vitnis-vál>a víngerp ‘) iinir sínu. /fólptá er atriðs klauf. Hvat er tíþaskipti? {irent. Hvernig? þat er var, þat er ér, þat er veror.

35. Hver setníng er þat at breyta hátlum nieo ináli einu? þat^má s¥á gera at gefa nafn háttum , oc grcina svá tölu háttártna eha fyrstUi en halda arin- arri oc erini þríþjii töKi setilírigár; þat fer> seiri íyrr var ritat, at hafa áttá Vísú orð í öriridi > oc hin þriþjat tala at haía sex samstöfur í VísuorOi ok sömu setn- íng hendíngariria. Háttum er skipt nieð ^missiim orStokum, oc er jþessi einri háttr er kalla^r er sextánmælltn

36. Vex y^n> vellir ro^na, skekr röncl, skildir bendaz , verpr lind, Þrymu snerpir, skelfr askr, gri|)uni raskar, fæsc gagri, fj^lkir éignaz , brandr gellr, brynjur sundrazi

falr hitnar, se^zc vitnirt braka spjör, litaz avrvar.

Hér erU tvav mál fullkoriiin í hverju vísuorþi, én orþalengo oc sámstavfur oc hendíngar oc stafaskiptí sém dróttqvæti

86. Nú er breytt annari Veg dróttqvæþum hæítí, oc eri raeS máh einúi þeriná hátt kalla merin dtt- mœlt : 1 g

0 pannig 0. C/, YÍngcíp K,

254 BIÍAGARHÆT Tin,

3 0, Jör^ verr siklíngr sverl>un9^ siindr rjáfa spjör undir, ]ind skerr í styr stcíuöa, stavkkr haus af bol Jausuraj falla fólk íí velli, fremr inilldr jöfurr hildi, egg bífr á lim l^ti, liggr skavr snitin hjörvi, Her er mái fullt í hverju vísuorþi. g7. þessi er hinn priþi *). 11. Yskelfir kann úlfum fær gotna-vinr vitní avi^-mildr búa gildi, val-bjór afar stóran,

]ætr gylþis kyn gáti-) vargr tér^) or hen bergja

gunn-snarr una harri: bló'5-dryck, oc grön rjóta.

Hér lýkr máli í tveim vísuorþum.

88. Sjá háttr er nú skal rita er hinn íjórþi {)sirra er breyttir eru, en hinn íirati at háttatali.’ f>etta er stœlt kallat:

89. Hákun veldr oc havlldum valld á ví^rar folldar (harSráÞum gu^ jartar (vindræfurs jöfurr gæfa

liggja lér me^ tíri) ötlíngi skóp úngum)

teitr Pjc^konúngs beite: avrlyndr skati gjörla^

Hér er svá 4):

Hcihun velldr 6k havlldum ieitr þjóckojiúngs heiti : en annat oc it þri|>ja vísuorð er sér um mál, oc er f>at stdl kallat.

i) Og er kalladr Fjórdunga lok i innihaUtistanum i l/o tint «g af Gunndr P.

2. gáto OL. hlí, i6Sy í órdaresistrinu hcfir hann\ “Gata o: victut, cihuí^’ en petta þykir einúogis kam ^itgáta t og réttara mun gdS af geta eins og arápt nám af drepa, n c m a o. pf. 3^) X^x O. U.
3. þelta er it fyrsta U» cn K, sí, ^rí.

BRAGARHÆTTIR. 235

gg. þessi er hinn fimti, hjdstœllt *): 13. Mauudýrí>ir fá ^) mærí»ar rjó^r vendilís -^) gaí rauda- tiiæt avlld fíra-gæíi ræki-iijör^ ^t sækja,

I-ýtr au^-gjafa íírum hæf fer;^ var su harí>a,

ölJ (st(5S aær of íjöllum): heim (skaut jör^ or geirna)^

þetta kavllum vær hjástælli: hér er it fyrsta vísuorð oc annat oc þriþja sér um mál, oc hefir þó Jfat mál eina samstöfun meo fuilo orþi aí hino fjói|>a vísuorþi- en þær fimm samstöfur er eptiríara iáka heilu máli, oc skal orétak vera forn minni.

90. þessi er hinn sjavndi, Ldnglokur *): l5.Hákun ræ^r irie'5 heitan [róg-leiks náir ríki

{hefir drcngja vinr fengit remmi-týr at stýra

(lavnd verr buSlúngr brandi (avld fagnai >ví) eigno] brei^feld) mikit veldi]: or’Sróm konúngdómi.

Hér heír upp mál í enu íyrsta vísuorþi, oc l^‘kr í

enu síþarsta oc eru Jjau sér ura mál.

91. J>essi er enn átti háttrinn, TilteMt. l5. Þeim er, grundar grínm gunn^heitir ná grýíu

^ald sei’Ss *) oc var falldinn, (granir býr of prek) st^ra ,^ (drótt man enn tatz ^) átti stórt ræSr hann en hjarta á^r hannz faljir ráta: hvetr bu^hinga setri.

Hér er hinn fyrri vísuhehníngr leiddr af {jcirri vísu er áCr var qveþin, oc fylgir þat máls oro er a/?eij>- ing er kavllut, er síþarst var í hinni fyrri visu, fessum vísuhelmíngi, oc er sá vísuhehníngr ei eliig- ar réttr at máli.

i) $L O. U, 2) fsei’ U. og í nxstu L gætir.

3. i>annig U rlódvendils K, riódvandill ^at O.

4. Láuglok Gunnar P. b) gjalldscidr O.

5. ^annig O, mun enn t>ess £/. nian ec i>ann2 K^

s3q MMAGÁRIIÆT TIR:

93. þessi er hinn níundi háttr: i6, Setr of vísa vitran yápnrrjólSr stikar yíÞa

yíg-dyótt [tn t»ar Iniíga] (yell-brjótf *) á lavg spjqtum

(ýr dj-egz) viS skot-skúrum |)rýngr at sverta saungyi) skjaldborg [í gras alldir]: sókn-har’Sr I>ravi?iu^) jarrar.

J)at ináls oxo er fyist er í þessi yísu er síþarst í hinni fyrri , oc er hin síþari svá dregin af hinni fyrri; því heita þat dravgur.

95. þessi er hinn tíundi háttr, er vær kölluni refJlv’órf ^), I þeima hætti skal velja saman þau protök er úhkuz sé at greina, pc hafi þó einnar tíþ- ar íall bæþi orð, ef yel skal. En til þessa háttar er vant at finna avll orð gagnstaohg, óc er hér fir- ir því sum prp dregin til hæginda , en synt er i þessi yísu þat, er oroin munu finnaZj ef vandhga, er leitatj pc niun hér þat s-ýnaz at flest frumsmí§ stendr til bóta. Svá er h^r qyeþit:

17, Siks-glóí>ar yerr sækir fljótt yálkat skilr fylkir $i]étt skar^ liali jarí>ar, frií>-læ [ravÞul **) sævar

lilíf-granda rekr hendir rán-si^ ræsir stay^var]

lieit kavld loga avldu: reiSr [gla^r fraymum ineitum].

Pér er í fyrsta yisiuprþi svá qveþit: siks ^ glóþcir , verr^ sœhir\ sik er yatn, glót er eldr, en eldr pc yatn haíar hvárt avöru: verr^ sœkiry þat er úhkt at yerja pc sækja. Annat yisuoro er syá: Slétt^ skaro^ hqfi^ jar^q; slétt þat er jafnt^ skaro þat er úslétt: oc syá hafi} jar]^ar\ sær er hafy land er jóro^ en þá €r í eitt fall inælt ^) at sá ferr afhafi til jarþar.

1. velS-bviót O. 2) ■þrumu ss, I>rímu l/.

2. ^refhyörf £7. 4) rödtiU O. U.

3. pannig O. er j sett fuJl mælt K. pat •r eitt fall mselt V*

BRAGARHÆTTIR. sS^

|>ríþja YÍsuorð er svá: Jilif^ grandaj fat erljóstref- hvörf-mælt; oc svá reJcr^ hendir^ sá flytr braut er Tehr , en sá stavövar er hendir. Heit^ hapld^ þat ^r Ijós oro, oc svá loga, apldii) logi er eldr, atda er sjár. Fimta orð ersvá: fljótt^ válkat; fljótt er þat er skjótt er, válkat þat er seint er; oc svá ^kilr, fylkir; sá er shilr dreiíir, en sá erfylkir samn- ^r. Sétta oro er svá: friþ, lœ\ fri^r er sætt, lœ |>at er væl, oc enn mwz/i/, sœi^ar’^ r apþull er sóly oc gengr hon íirir eld í ölium kenníngum, sœr er enn sem fyrr í móti eldi. Sjavnda org er svá: rdn ^ m ) rán þat er ósiþr: oc svá rœsir , stacöpar; sá ílytr er rœsir^ en sá heldr aptr er stavÍi^ar, Atta pro er svá: reiory glacr, þat er Ijóst mæltí oc svá fraí^mum^ mei^um; þat er újafnt at vinna manni framít eþa meizlur, Hér eru s-ýnd í þessi vísu sextan orðtavk sundrgreinilig, oc eru flest ofljós til rétz máls at færa, oc skal þá svá upptaka: Síks gló5 þat er guU, sœkir gulh Þat er maðr: hann verr skaro jarþar hafi slett^ þat eru firþir, svá heitir fylki í Noregi: hlif-grandi þatervápn, hend- ir loga avUdu er maðr, er r^ekr kavld heit sverþinu, þat er at hefna úsiþu: fljótt válkat má þat kalía, er skjótráþit er, þat skilr hann af ófriþinum, kon- úngr heitir fylkir: ránsio rœsir staivi-ar sœí^ar- rap^uls-fravmum-meiþum. þetta heita en mestu refhif’órf,

94. þessi   eru     avnnur    refhvörf    oc    eru    hér 
    

hálfu færi vísuorc, þau cr reíhvörfum er ort, oc

m BRAGARHÆT T,I R,

..Æ

em þau t¥enE í ooro vísiiorljij oc er firir í>ví köU^; lit en me-síu.

18. Bló^’ fremr(HlfíYkkstháí:‘Í2 M lætr of lier hvítan’^) fceldr sliínar dul) \ritni: liollr grainr rekinn framjþaH,

[skjoldr] enn skatnar foldir [cn íiggjasonr] scggjum [skelfr har^r] taka varfa: svalr brandr [dugir] grandar.

hér eru f>au reflivörf í\ Öröro liverjo orýi: heldr oc $litnar^ oc dul oc í^ií/zi^ dul er laun, en í^íífzí er gannao. En í fjórþa vísuoriþi eru |>essi : skelfr^ harvr, taka^ varþa. I séíta vísuorfíi er svrá: hollry gramr, reklnn^ ýram^an. I áita vísuorf)i er svá; svalr^ braudr^ brandr er elldz heiti: dugir,grandarf þeitsi er ofljóst ort Hér eru oc avnnur málíavk, |)au er til máls skal taka; svá at kalla: blóo fremr vitni fjat er vargr; en dul e{>a laun slitnar eþa rof- nar at hlavkk hd’^^iz, þat er orosta. Oc í avðrum f jórþúngi er svá, at haror skj’óldr {skelfr)^ en skatnar taka var^a ríki. I þrijja fjór|)úngi er svá: SLthollr gramr lœtr of her fram^an “^) fal hvitann rekinn, sá er framior er íramarr er settr. I fjórþa f jórþúngi er svá: at svalr hrandr grandar seggjum, en tiggja sonr dugir.

95’ þessi er hinn ‘^ri’pl refhuarfa-hdttn 19. Segi skekr of hlyn ^) Imglar

(hvast drífa skip) ra,sta

en favil of gram gylli ♦)

i”) K. S. eg U. f. látid her hv. O. hal látíd her hv, Gunnar Fálsson hefir skrifad hjá “fal, of her sumhy Isetr adrir” par af hcfi ég upptekid ^ad sem meiningin pykir útheimta. 2) -^annig JJ. en K. O. teija íVamtau tiL íal $) hlia 0* ok

hiya (/’ 4) ^aanig 0. U» gulli K.

■ BRAGAMHÆTTIM. sSg

grunn djáp hata uDna;

iié ráa vi^ haf-breinua^_,

liá-ravst skapar ílaustum

(hravim JSrir hiífi jþunnnm

heil klofnar) fri^ deiiii ^). þessí em at kalli in mestu refhvörf 2). Hér er eitt ^) vísuoro í hvárum helmíngi , {)at er refhvöríiim er ort, oc tvenn í hvárum ‘í), svá sem hér: grunn cijilp haia unna, enn í enum eíra helmíngi er svá: heil Moýnar friö deilii; þessi eru at kaiii en mesti ref- hvörf oc minnzt af þessum.

96. Nú hefjaz eji mlnni refhvorf. Hér eru ein refhvörf í vísuorþi;

20, Hélir hlýr at ^) stáli, vindr léitr váí»ir bendlrj

hafit fellr, en svífr l>elli vefr rccr á haf sneckjur,

ferí» dvöl firrizt harí>a ^) ve^r l>urr vísa ii>jor -7)

fram mót lagar glammi: vurar fýsir skip lýsa ^).

Hér er eitt refhvarf í hverju vísnorfi^ oc ílest ©íljós.

97. þessi eru avnniir en ininni,

98. Lúng ^) frá ec lýl>a ^þengils (lá reis of skut) geisa, en svavr^ of her her^a ^ °) hljop stó^ und gram Róí’a, * *) í>j6íS fær |>úngra skeipa jþranng rúm skipat laungnm

2. dæla O. 2) sl. 0. V^ 3) eru ívar O.

3. panntg O. en or hvárum K. réttara i>atti mér: i hyaru íár ^ hvárum stad. 5) fjFÍr U. 6) Hörda O.

4. Þyrr O. iþnir 27. 8) lyþa ss,

g) Lyng frá ec lysa O. o_^ i nœstu /. geisla.

10. sverd U. — hardiz 0. hannske réttara varl: (ea sverd of lier} Hörda cda harda, 11) hljód 0. —um gram bjodai/.

24o bragarhættir;

st’il lætr styijar deilir stinn klavck í mar sa^ckva. Hér er refhvörf í avcru hverju vísuorþi.

98. þessi eru en þri{y>/:

99. Hiœinglæfa strýkr háfar hraYíin SkiJja sog piljur

lavg stiga ^ ) vill lægir Ijótr fagr-drasil brjota. Lvs-heims náir Ijóma (]í'5r ár) oF gram bli’í>uní (n’Sr reckir kjöll klavkkvaii kavld} eisa, far geisar.

Hér eru reíhvorf í hvárum helmíngi^ fessi érii eri minnzlu reíhvörf*

99. Eii er sá Íiáttr er Vær kdvllum refhparfa-^ hróþiir. ‘^-^

100. Firriz Íiöncí med harrá hluni *) (lilSr vetr at sumri) en ílaust vi^ lavg Listá laung taka livíi^ at gaungu. Avl inæ]ÞÍr li’S lýí’a,

létt skipaz havíí it *) retta,

cnn skál at gjöf gdla

gullz svífr tóm en fulla. Hér er í Öcru (oroi) oc fjórja þau orc er gagnstao- lig eru sem refhvÖrf; enda standa ei saman, oc er ein samstafa millum fjeirraj oc lúkaz bæþi ei eina tið. þessir hættir er nú eru ritafir eru dróttqvaé|>-

ir at

i) ‘pannig U. launstíga K. \ö^ skída Q. og i fyrlr l. sæg U. sög 0. a) pannig £7. hlumr K, O. 3) pannis U. en K. hin O,

fi

BRAGARHÆTTIR, 24i

ir at hendíngum oc orþa lengc: hér eru sex sam- stöíur í hverjii \ísuorþi, oc aþalhendíngar í öl^ru oc enu fjórþa, en skothendor í fyrsta oc þriþja.

100. Hvernig skal skipta drótlqvæþum hætti meo hendíngum eþa orþa lengg? Svá sera hér er dunhenda.

101. nreitiíjörmim gl’^^r horna (horn n ‘ir lítt at í>urtut) (nijö^r hegnir bavl bragna) bragn’ngr skipa sagnir: f ‘>lk-hömlu gefr framla framlyndr vií>nni gamlar (bínn er heidr íirir skot skjöldum) skjöldúngr hunángs-avldar,

Hér er þat málsoio fyrst í öCru oc enu í^órþa vís- uorþi, er síþarst er í enu fyrsta oc þn| ja.

101. þetta er tílsagt,

tS. Ravst gcfr av^língr jastar máls kann mildíugr heilsa (avl virí>i ec svá) fiiPutu; (nijö^r heitir svá) vcita;

pavgn fellir brim bragna strúgs kemr í val veiga ’ )

(bjór forn er i>at) horna: (yín kallac t>at) galli ^)

102. Ná er orizqvi^ahdtir:

103. Fúi brvtr fvlkir eisu mjöc trúir ræsir recka

fcns (brííg’Sr hönd á venju) raun fsér gjöf til lajjnai),

rán-he^nir gefr Rínar ráS á lori>úní{r l^ ^a

rayf (spyrr ætt at jöfrum): lcngr (vex hvcrr af gí ngi).

103. þetía er dlagsháítr :

20

1. strngí kemr yalr á veigar O. síryks . i val vciga l/.

2. galida iT.

242 JBRA GJRHÆTTIR:

27* Tskalda skar ‘) ec Öldu brjótr ]?’< hersirs Leiti €Ík (var súð en bleika hátt (dugir sæind at vitta)

l’eynd) til ræsis fundar au^s af jarla-pr-ýt>i ^ )

líks (emc ku^r at slíku): ítrs (yara siglt ^) til ] tils).

Hér hefr upp annat oc hit fjórj>a vísuorc meo fullu orj)! oc einni samstöfu, oclei ir fat oro af hinu fyrra vísuorþi, en þœr fimm samsíöfur er þá eru eptir eru sér um mál. þessi er hinn fyrsti hdttr er ritaðr sé f eirra er breytt er af dróttqvæj^um hætti meo fulla hátta-ski|)ti , oc hé^an frá skal nú rita {>ær greinir, er skipt er dróttqvæ{)um hætti oc breytt raeC hljóþ- um oc hendínga-skipti eþa or|>a lengo , stuuduoi viaagt en stundum aftekit. 104. þetta er tplskelft. 28. Vann barigs veitti “*) sendir fann næst fylkir unna vígrísckr [cn gjöf í-nckac favl d\r’^’^ at gjÖf st-^y’ri

skjald’brags ^) Skylja mildum] stál hreins, styijar-deilis s.kip reií>u mer [hcil’a] stcrlæti sá ec ~) mæta.

Hér [er] í fyrsta oc þr)|)ja visuoríi þat er háttum sk ptir, hér standaz ^) hlj cíyllendr svá nær [at ein sanielafa er í niilli f eirra; |>eir gera skjálfhendur stuc iar , oc er hinn fyrri 9) upphaf vísuorcz , en hendjKgar standaz sem íirst. En ef frumhendíng er í þeirri samslöíu, er næst er hinni fyrstu, J)á bregj: eigi skjálfhenda.

1. þannig Jj\ braut O, skaí K. 2) fry]þí U,

2. shkt O. U.

^j veih U. -vandbaugs veííi O. hannskc Tcttarai vann baug5-T©iá senda eáa vtiu senciir. 5) skjaldbralís O.

6. fjöidyr %$. fílldnr U. og strnx styra, 7) sá er K, íá er U* -
7. stutiar batir U. ina. 9} €ro h’m fyrri U.

BRAGARHÆTTIR. 243

105. t^essi er detthendr Jidttr *).

29, Tvær man ec hilnú hýrum fiiss gaf fjikir hnossir

heims-vister ótvistar, flein-stýri margd-yrar,

hlaut ec ásarat at sitja hollr var hersa-stilli

seimgiKii femilldum: hodd-spcnnir fjölraennuin,

Hér skiptaz hættir í ör ru oc íjórTja YÍsuor|)i, oc ræcr en ij’ rþa samstöfun háltunum.

106. t>etta er draugs-hdttr,

So. þoll biS fec hilmis hylli víg-foldar nJíSt valcli

balda grænna skjalda, vandar niargra landa

askr beiS af pví^roska n-ýtr vartu oss til ítrar

^ilju HrúngMÍs ilja: elli dólga feliir*)

Hér er enn í fjórþa oc í avðru vísuorþi |>at er háttum skiptir oc ræOr hér hin þriþja samstafa.

1. O. kefir af öLlu pessu frí merílnu einnúnglt : at tvasr sainst6íiSf cru íraillnm þeirra : f>asr gjöra skjálfiiendur.

2. dölgafeliis ö.

JNNAT Q r ÆpL

107. [N’^ Iicfr iipp aruiat. qvæþi: ^). 31, Sráls d^‘n-blacka sfavckvi oddz ^) blá frrla Jarli stnníge’^s sainír miniíaz avjbiji’W *’<’> sL,i! þrjófa

( LÍlms-bifsæki aiikum ‘) (f-fiíis H;r?íi.tiiiíi “j hianr.ir

Yí!;,js-reng) á lof pci’í’/ils: iMæri.’ní) r’:’-< nt .stær<T.

Jvttía lieitir bragarbót ‘^). Hér skipJir InJfum i fyrsla oc fril^ja \ísuoi|>i: [hér síandaz sem first ?ná sliKlar, en bendinj^ar svá gí ein sauistai’a er á millij h’úX greinir háltuna ^),

108 þtiina há?t kálla nienn riThendor 7). ,^2. Ki í>r<ifz skarpí of Skuiíí sc-Jm- þscyiir hjó svciía •^Á^s sríarviufla IíikÍíU’, snjaUr il.síaffta^j hrafni,

rgg vr.r> hvös^ í hávggiim Páít ‘“jvarc utid fet’’)fana

}ij æs dyu-brunninii ^ ) rr.níiin: í) níu “þrá-b.ínii arnar,

Hér skiptir hátíuui \ öþni oc ilórba ví.suor’ i, standa |>ar benclingsr l)a–ar sanit nær enda, oc túkaz í e’nuíii staO*) bá|)ar, oc er bLÍr at sauihljuOandi sé eplíi” acia ^5).

1} þit er ovt er nm Siúln iarl r.c lipltir Br.ignrbó!; A«/ír O. inm , fj. sl. “^^cstn ‘vHu^ en háttrmn -^jtt’fr heitir bTagi;rhái.{.r i U. ávAU^- hendl hjá Gunntiri P. konn ((’!}• r n(f,st undarfjrna hMttiitum eclcrt islei}\Kt n«fn.

2. áifs b. aukíiui O. 5) Ods O.

3. saltavnnu /T. salnmnrim V. 5) í/. O-. U.

fi) íií. O. þö setr kuá í itA^ifi : ok rædr í-ii satóstafa háttuiw , er -ns.st er hjnni fyr.stu.

7. */. O en V. kaltar >iHna Aáit h’dher.dur. Sj ‘pafintg O. U. hröniiiim K. 51) ii.stafni O,

8. Jroilr O. V?!r £/. lO ii^ O. fót £^

J2^’ i eiun iiljódstaf C-^ ?.«? ‘pesi’i erd sjast ecki í K. 13) háþar O.

ÉnJGARHÆTTIR. 245

lOg. þessi háttr cr kallat veggjat.

33, Lífs var’S rán at raunnm re^ ‘) svcrl>, skapat mjöc ferl>um ítraung *) ó^ l>rátt á Þíngi Jjjó^ sterk, li’Su fram merki: hrau'5 of hilmis brópur hvöss pgg fritar vön^) se^gjum, spjöí iiá^u blá bítí^ búandmenn hlntu tar lenna,

Hér er hátta skipti í öcru oc fjórþa vísuorþi, oc er par eiii samslörun sett í, svá at ívær eru síþarr, oc aukit þrí leiigo orðzins.

110. Nu er /lag’þa hdttr:
111. Flanst bjó fólka-treyatir best rak hilmir rastar fagr-ikjölclupustum avldum, bar^-sveipadaztan ‘) reipam, lei^ skar bragníngs brój>ir sjár hlaut vi’S t>röm í>jóta

bjart-Vvggjut>ustu reggi; *) í’áng-húfu’Suztu lúngi.

Hér skiptir háttuni í öcro oc enu íjórþa vituorþi, er hér aukit bæþi samstöíu oc íuUnat orctak sem framazt, oc eptir þá samstÖíun eru þrjár samstöfur, Gc er rétt dróttqvætt eí hon er or~tckin.

ill. þessi hdiír er en forna Skjáíjhenda’.

35. Rtist at vá^s-brú vestan »íöck öx ^j er bar blacka ^)

(varr-sima bar*) fjarri) Driíiis firir jör"S, it grimma

heit-fastr h ‘ifar ra«lir hcríjöíd húfar ivÖiþu

hjálnit-ýr svölu st>ri: hrann \% ^) báandmanna.

Hér er skjálfhent meo aþaliieuding i þriþja vísu-

1. reid O. reid^ l/. 2) stön^ U. síög O.

2. ván O. tptir vanalegrl ítafatcmíngu.

3. hreggi 0. U. 5) ^anni^ 0. U. harrl^^reipadaztan K.

4. barr ^. St. 7) stökr vóx V. stöcr ox K. Síockr vóx St. %) backa U. St, q) hrinn rád K. hraiinlad U. hrannlá^ St.

246 BRA& ARlHÆTTjn.

orþi í hvaram-tveggja heínuEgi en, at oðm sem dróttqvætt. [þenna hátt íann fyrst Veiii ^); þá lá hann i ótskeri nokqvoro, kominn af skips broti , oc höfþu þeir íilt til klæþa oc Yetr kallt: þá orti hann qvæþi er kaliat er Qviþan skialfhencia eþa Drápaa steílausa, [oc qveþit eptir Sigur ar savgu ^), 11% þetla er þrihent kalíat:

36. Hristi iwatt l>á er reistíz

lierfaung mjöc iaung vestaung^

samt>i fóík en fravmt’nz

fullsterk lirf^ngserk grams verkí

hönd léc hermun^) reyndiz

ijjörr kalldr**) allvalldr mannballdr

e|,‘g frá ee brpií»a bjöggju

bragníug f,lk;ng stdS ‘þing. þrennar aþalhendíngar eru hér í ööru oc enu fjórþa vísuor i, oc lúkaz allar einnig, oc íytgir samstöfun íirir hverja.

115. Nú er hmn djri hdttr t
116. Vann kami vh í>um banna hátt >rátt ^) havlpa áftar vald gjald höfuí> ^) aldar (hrau’ö au^ jöfurr rauíum)

íiV^ vcrí> fólka berí>i ^) [þat gat pengiU skatna

fest mcstj sá ^) er bil lestir: Þjó^] stó^ af**)gram [bjópa]. Hér eru 1 fyrsta [oc þriþja vísuorþi ‘®) tvær aþal- hendíngar samt í upphafi, en hin þrioja at hætti vio enda.

£) þorvaldr Veíli Z/.

2. sl. [/. en O. il. ^vi ollu frA fyrré mtrílnut eg fetrir “pad l/té

sein’ia nd 58 erinJi.

5. liverjum Q. herjum U. hernxim 5.

6. kalld O. en ails valdr S.

7. liöfundr O, U. 6) hirdí O. og tttax fíest, ^) sú U. 8) hrátt U. g) of is. um U. lo} visuordi ot liverju í tippliafi O^

BRACARHÆTTIIt. sé^

38. Farar snarar fj^lkir byrjar, freka breka lemr á sneckjiím, vaka taka vísa reckar, vi^ar skri^ar at pat bi^ja: svipa skipa sýjiir ‘) hepnar savmum Þravmum í byr ravmmum, fíaka skaka hrannir blavckum, hii^ar mi^ar und kjöl mi’Sri ^)

39. þessi háltr er kallat tlliekit:

40. Oc hjaldr-reifan^) hófu hjaldrs l>á er hilmir foldar todd-sticklanda miklir hugdýrum gaf styri ^)

(mor’Sflýtir kná mæta [dgn-svellir fær alian]

m Im-skúrar dyn) hjálmar: “*) jarldóm gavfugr [sóma]. Hér skiptir liáttum it íimta YÍsuorö, oc leiþir í því orþi m Itac af fyrra vísuhelmíngi, oc dregz þat vis- uoro meö hljócfyllíng mjöc eptir skjálfhendu enne n^u.

115. þessi h-^ttr er tallat greppa minni: ^)

4o. Hverr fremr lijaldr 7) barra^ hverr er mælítigum ferri 8), hverr gerir havpp al stærri , hverr kann auíS at íverra?

l) synir U. svjor K»

2J ^ttta erindi fara. U- St. G, inn her y t>g ^yJiír ‘pad tltt y lítdl fegta i»Hihald$ins um sjóferd’ma og vegna ^ess ^ad er svo likt fyrri híittirum . e* O. og Skaldubrot , sem eg ei^nadisj á lilan- éi-, fitra pad inn seinna nast eptir Ragnars Lochrókar h. O. ke< r ptmast med pad um VciLa , sem K. og U. h’afdu v.d Jj, crii^ éit , og hefir pareptir Peita: Hér eru í>rjár hendin<;ar í visu o — di ok skolhenden Jt^ridja hendmgin ok íylgir sarasíafa hverri hei ««» íngu. Sháldubr. nefnir pad Yelaháttur al. TrÖlls- háttur , vg hefr nast eptir petta : Þad ^vædJ, sem þessi visa er { héí qvidaa •kjalf henda, eru bér þrjár hendingar o s. fr. K. hejir hLaupit yfir 'i4d fyrst, en iid&n er pad skrifid tiL allra seinast y eptir Njoti tldiirs o. s. fr, S, hefir eckert cf pti, 5) hjaldreifar K. 4) halm;.r V.

b) hugsíærum gsf fgeri O. huglaeruni (-ræfur) gtf stœi’i U. og mua lpa*i rett. ö) iL. O. U. -] j hiidi O- U. S) í^tvi 0. »:

iKriiz-i (gunn, i^. i^rri U, Qi fJK^iri ad e^ msint»

248 BRAG ARHÆTTIR.

veldr hertogi hjaldri, hann er íirst blicnar ^) manne, hann á havpp at sýnni, hann vélir *) blic spannar, pessum hætti er breytt til dróttqvæCa háttar meo or{>um ^).

116. Nú er sá háttr, er vær kavllum lio- hendor.

4i. Vclr ítr-hnga’Sr ýtum hjörs vill rj(5^r at rí>í

Otr-gjöld jöfurr snotrum, rei^málmr Gníta hei^ar,

opt hefir Þíngs Jirir traungvi vígs er hreytt at hættiz*) l»úng-farmr Grana sprúngit: hvatt niflúnga-skatti.

þat eru liohendor, er hinn sami stafr stendr lirír hendíngar, oc þá er rétt ort hohendr háttr, at í av?ru oc í hinu fjórþa vísuorþi sé oddhendíng oc skothendíng [við þær hendíngar, er í fyrra 5) vísu- orþi eru, oc verþr í>á einn upphafsstafr allra þeirra Jjriggja hendínganna ^).

Nú er sá háttr er vær kavllum rétthent 7): 42. Alranísum drífr aupi, snjallr lætr á íit falla

<Sgn rakkr fírum Hlackar fagr-regn jöfurr í>egnum

Teit cc hvar ^) vals á reitu (ógn-flytir ‘) verr vtum

verpr hring-dropa snerpir: arm) Mardallar hvarma.

Hér eru aþalhendíngar í fyrsta oc friþja vísuorþi, en gætt at taka or skothendor,

11».

O blikur Z7. bllkur* O. i) velur S.

5. O. hatir vid: en flestir yrkja ^aX med léttum heitua,

6. hælis £7, h’aeiti O. 5) ^annig £/. einu K.

7. O. sl. ^cssu frá merkinu. 7) detíhent O, 8j pannig O. U. og 01, bLs. 60. hvat K,

^j ó^o-%tum <?, og OL. ámóti málfrxdíini\ U. og K. hsfa ó^nflytir

Íl8. Ean ei? sá liáttí ei* vær kÖUuni ina minni ú^álherídUy þat erii skothendor í enu fyrsta víáu- orþi í báÞum helmííiguiUj svá sem hér segirs 43. Sanlí>ackjaríreitir savckvi”) fe-strjí>ir kni Fró^a- stiar balcír hjarar aldir^ fri'3 bygg-lipi tryggva,

gtlnn-liættir kann Grótta- fjölvinja^r liylrFcnjii

gk^dript^) íira;þá akiplaS faír nieldr alin^) veldi

l3n tninni aihehda er þá rétí ort, afc haldit sé vísu- lengð saman; en ef henni er skotit í fulla alhendu svá aí skothendor se fjar suniar eja allaf í visu- orþi, þá er Íjat ei retí»

119. Nii er tilhenti

44«Frama skotnargratngotnom ÍielTjöl’S foera liav1;par gjöf sannaz ravf “^) spaniiar hag bAl ^) lagar stáia irien-stiklir veiiz míkla ^) fri:^az sjaldan viíS valdi maiin dýrí>ir vann ö)skyrpar: val-Íandz^) svala brancia,

Hér eru tvennat aþalhendíngar í hverju vísuorlsi: þessi þyckir Vera fegrstr oc vandaztr, ef vei er ortr, þeirra hátta eí qvæþi eru ort eptir, oc er f)á luU alhending ef ei finnz í : atj ec, en e|>a þau smá orþ er þeim fylgja> nema f>au standi í hendíngum, en ei liafa allir menn pat varaz, oc er Jíat íirir því ei rángt, sem qvao Klæingr biskup:

BáS ec sveita gla’á Geitis^ dravgnm hest á lavg íesta, gavr er i'5 at favr tít>um, liS ílýtr, en skri^ nýtum..

120. þettaer stanihendr háttrs

521

j) Samfjyckjar íx\ söcfcum Ú. Ó, a) grottii grad dripÉ O, og

strax ijöívinjar, en U. hefir fjölvinjafc. 5) K, syn’nt ad Ad/* alrtl,

en O. fxrir þetta trindi inn nxst eptir: bad eC sveitá. 4) ref £/. i) iniklar Ó. OL,fs. bLs, ói, venr niiklar U,. 6) iniian Z/» 7) bag

foáls «. 0. 8) vandz (/»

2bo BRAGARHÆTTIR.

«

^45. I.æfr undin brot broína arœr kná vPá blikblikna biíi^!iii!gr íirír sér hrínga , brimlaiiílz viÞum randa,

sá íekr íhir mvn meuja par cr hcnd at li^ lií>nar ^)

31,‘ætt or’l!* of sik fæítir: ‘) lý-s]óí»ar berr glóþir,

íiér er i fyrsía oc þricja vísuorði tvíqveþit at einni sanisíöfu;, oc haft í^at til heiiclínga, oc fnir því kavlluín vær þetta stamhent at ívikl} pt ^) er tii hendingarinnar; oc síanda svá hendíngar í orþinu sem riOhendor.

121. Nú er sá iiáttr er samlieiit er kallat: 4G. Virpandi gefr virí>urn ýtandi fremr ýta

vcr~bái 4) lipar skerja, au’S sæ-funa raupum,

glf^r veíl-brjóli vellum J>ar er uiætum gram mæíi

vcrfúug avar ^) túnguni : mar-blaks-skipendr packa.

liér eru þær hendíngar er vær kavílum samhend- or, því at þessar eru allar med einum stavfum, oc eru i avoru oc þricja vísuor>i svá settar sem skot- hendur í dróttqvæþum hætti.

122. Nú er i^urmælt:

123. Scim-t’verrir gefr seima baug-stavckvir fremr baugum seini-avrr ]ií>i beima, baug-grimmr hjarar drauga,’’) lirmg-mildau 6)spyr echríngum vi’Sr gull-broti guUi hríng-skcmmi brott stínga; gull-hættr skapa fullan.

Kér er þrim sinnum haft samhendíngar, tysvar í fyrsta oc þnfja vísuorþi, en í avCru oc hinu fjórþa er haídit afhendmg sem í dunhendum hætti* 125. þessi háttr heitir Mifat.

48. Au^-kendar 8)verr auí>i au’S-týr boga-nauí»ir,

1. mæt o.um s, fætir] O. metord of s. fetir U, 2) þyíat h. vid 1. h’dna O. 3) tvíkýlpt U. 4) verbáls K. 5) aurar K. 6)liríng-

mildum O. og i nícstu l. brotninga íí. brott pínga £/. j)áraiig\ivo. K. 8) pannig U ■ e» K, sjniít áit hafa audkendor, *» 0» audkeiidum, 0% strax bo^a nauda.

BR A G AR H ÆTTIR. 25i

“þdr er au’S-vlí’am anÞit iiei^-millclr ’ ) jöfurr reiþjr,

aiiís í galli raulþu: verr 2 j liei^-rravmLi^r lieii^ar

licio-möiinum byr ijciþis iiciíS gjöf vala ]ci|>ar.

Hér lialda samheiKÍingar of allan ví.^aheimi’ng, o© taka meo aþaiheiKÍÍDg ena siþarri í ö|)ru oc enu íjór|ía visuorþi.

124, Nú crii þeir hætlir er sfdfar lieiía:

49. Hjaldr-remínir tekr Hiidi i-íéí>ins-rnála býr iivílii (bríngr brestr al gjöf) festa ^ ), hj ilni-iesíanda ílesíuni , hn’gr und iiavgna-œeyjar raorS-aukinn Þiggr nneki

hers-valdaadi tjaid: mund Hja’Sriínga-spruiid.

Hér er it fjórþa vísuoro stvpt; oc tekin af sasií-tafa, er í drótíqvæ|>am iiætti skai setja meci lieadírig. 125- pGssi er meiri stiífr-.

50. Yggs-drósar rýfr eisa geíí-veggjar svífr ^) gi»gga avíd 4) móo-seva-tjöld, gless dyn-brirai liress; 6j gló^ stöckr í haf tllackar hvattr er hyrr at slétta hiigtúns f rum brún: lijaldrs gnapíurna aidrs. 7) Hér er stýít annat oc it fjórþa visuoro.

51. Nú er hinn mesti síúfr, Hér eru avll vísuoro styío:

5u íler-stefnir lælr hrafn vilja-borg í<>) en vargr húngrs 8) fuU-seb’jaztúngr j v’g-sára klífr gr.‘r, il^spornat getr 9) avrn opí solgií fær ylgr

alldr-lausaztan liaus , (jöfurr gó^r vili svá)b]óS.

þessir íiættir er iiú eru ritaþir oc greindir í þrjá staþij I>yí at meíui iiafa ort fyrr svá at í einai vísu var annarr heiiiungr stýícr eau annarr heiauDgr

1} heldfrækn U. 1) venr O. U. 3) ílesta U.

4. ell [/. 5) ged Te^í^r synir ss. 6) glæss d. br. ‘hruess. O.

5. alidr. ss, 8) húus^” O. U. 9) lætr O. lO) ‘^inni^ O. U. Qor§ K.

25s :b R ‘AGARHÆ TTIM:

tvíst^íSr, oc em faí lidííafavllj sá er hinn ixi’þl ev alst^íCF er^ jþvíat hér em avll vísuDro st-^‘fos

Í27. Ná skal rita ^ann hátt er skQthmdr lieiíir:

^-^.iScerslíjöldihigsni^rskuriim,, geysa Ve fyrfr vísa sköpt darraljar Ijptaz, ye^ár síauiig*) a.íh}ymGimgms^

hTÍnár gwnifáMa griiíicíar -) styrk erii mót uná nierkjum ^l^^gg af frccknuui tiggja íi]ál<ns of ítran 3) liilmj.

Hér eru skothendur i olium YÍsuar|3Uin, en annat mm dróttqvæí>r báttr,

128» Nú er s4 háítr er VDer kavlíum liNiendor* 53, Stjóri veiizt at stæra liarri slítr -^) í hverri

stór verk dium geira, Hjarrancla-favt snerru,

lialda kaiiii me’S Hildi íalla l>ar til fylJar

^jaldr-týr und sic’foldu: Ijallvargs jdru-pollar,

I þessum hætti eru liohendor mec tvennu ixiotlj en acrar á þá lund at við ^) ena f jm hendíng i fyrsía oc |>ripja vísuor|>i . , ,

129. Nú skal rita f 4 háttu er fornskáld hafa qveþit;^ oc eru nú settir saman;” pótt feir hafi ort sumt meo háttafavllumj oc eru fsessir hœttir drótt- qvæþir kallajirí fornum qvæpum, en sumir finnag i lausum vísum, Svá sem orti Jlagnarr ionúngr Locbróh meo f>essum hætii: ^)

130. Skýlr at, Ska^‘glar-ve’Sji Hildur hlenimi dr’fu en skialdagi baldaz 7) of Iivítum ^) Þravm rffar:

j) Göndlar Olafs. hls. 59. 2^ pðna/^ Z7. sfönjí O, ^n i K.

sjsí Jpad €ckí) síröug Olaf^’. 5) {t’rnr A’, 4) skllr £/.

5)^ O. sL al; í;i Z7, ál. vJil. G) fr’ir /á^r tií pad adr umgcína

^kiddu-h-ot, pad kemr O. milid nctrri v’iJast hvar. 7) skjölld-’

Tjpí liiilidí,^ U. ca í n,vstu l, hleinii U’ hltímm’i eda hleanu O. S) liviíar. O.

BRAGArHjETT Ji?. s5S

en i sœflí! sveita r-ý^r aícla-^vin odda

nt svertíQgi feri»ar (l?at ex^ jarls megiri) anarla^

Her er í fyrsta oo þrlc^ja vísiior|)i háttlausa, enn í öcr«-’ 11 oc fjórþa acalhendmgar; cn havfatslafrinn stendi’ ívá, sá er qveþaaJi ræor í Ööro oc enu íjórjsa vísu^ Qvþi , at þar er firir-sett samstafa ein ejia tVei^rj eB 9Lt avcru seni drolíqveett

130. Nú skal rita TorJ-einars hcíiti

^fý. Hver sæi jofra-Qegi ‘) stendr af sUIa-ski’irar

jarl fjölvitrum betra, ^) st\rr óV.úW Gauti ,

eja gjarnara at græpa ^) í>á er fólks-japar foidir

glym hra’Sfeldan skjalda ? forr sig-njörpam var]?a.

Hér er í fyrsta oc þrij>ja vísuorþi háttlausa 3 en í avðro oc í]Qr|)a skothent oc richent. ^) J31. Nú er Egils hdttr,

56. Hver ah blóþi byrsta S’) gefr oddviti undir bens rau’S-sylgjum ylgi, egg ný-bitnarvitni, nema svá at granir of-gildi her sér 7j Fenris fitjap gaf 6) dag margan vargi : framkló lo’Snar rol>na,

Hér er í fyrsta oc þricja vísu-orþi háttlausa ^ en I UYcru oc enu fjórf a acalhendíngar oc riohent. ^Ji 152. Nú er fleias-háttr.

57, Hihnir hjinma-skúrir hrjóta hvitir askar, lierÞir sverpi ro’Snu, hrynja bryniu-spángirj

») æg’r O. ægri U. 2) forvitnim snarla U, 5) pannig 0*

U. cæt’a. K, 0.7 strax bardselldan O. harþsvellclau U. 4) aþal- hendiag ok ridhendur O. 5) bysta Í7. og strax vlfjjar.

6. |>.4ftn,jff O- Skáidubr. grdd. A”. í’. 7) Iiann er O, hann

eda hér er í^’. 8) Q. setr penna hátt eptlr FUinshátt en U.

0g ^l.iidubr. f jlglr sofíiu rád sgm K. Her eru og úti U. G. eckiran– tar i ^ar Í"ví autt píái er epíir i U. og eru para uppireonar tv/zr ma.nnsmyndir ecki of snot iirligar^ heldr kejir skrifarinn einhvörnegin ecki homiit til þess ad Ijúka rid. Ea í St. hejir einhver íxtt ¥Íd úr S. ‘þyi sem rantadi.

2Í)4 BRAGARHÆTTIR,

liiiyckja Hlackar-eldar remma rimnni- glóí>ir

liarí»a svarpar-landi , randa-grand of jarli.

Hér er sváíarít hendíngumsem í dróttqvæþum hætti, , en hendingar eru settar saman í öndurþu vísuorþi. 155, Nu er Braga-húitr, 5-8. Er til Iij::lma-liyrjar sjá kná gar^ ílrir grundu,

herjom styrjar væni, grindar ^) þitndar japra,

l>ar svá afc jarl til ógnar er skatna-vinr skjaldar

egnir togno sverÞi: skyldiz galidr at freuija.

Hér er í fyrsta oc f>ricja yísuorþi it siþarsta máls orc haft tii hendíngar, en niissir þess orcz ens fyrr- a er gera skyldi skothendíng, en viö þetta hendíng- ar-orð eru í öþr© oc eno fjórþa vísuorþi hendíng- ar oc er þat önnur hendíng skothenda oc iiö … Önnur aþalhendíng , , . fyrstr, en þessar hendingar er í öcru oc f jórþa vísuorþi eru, standa sem i fleins- hætti. Víþa er þat í fornskálda verka , er í einui TÍsu eru -ýmsir hættir eþa háttafavll , oc má eigi yrkja eptir því, þó at þat þycki ei spilla í f ornqvæþum. 134. Nú eru þeir hættir greindir í þrjá staci er lúmhlabond heita. þessi er einn:

59. Hjálm-Iestir skerr 2) Hristar

liregg avld Sigars-veggi

gramr lætr í byr 3) brjóta

branndz hnigl>ili rannda .stranda 4)j

stál hrafiia lætr stefnir

styr vind of sic Þyrja

l>iggr at Gavndlar glygg^”!

gagn ^) oddviti bragna sagna.

1. ?rundar O, Skaldubr. 2) skekr O. Skálduhr.

2. böd aniastadar. 4) standa s)t, 5} ^áng K.

bhagarhættíf: 255

Hér er í fjórfja vísuorþi í hvárum helmíngi aiikit af alhendíng nieo tveim samstöfum eptir vísuorc , en at ÖCru sem dróttqvætt.

155. Ná er it meira Mmhlahand:
156. Alm-drósar skylr ísa styrjökla kná stiklir ár ílest megin bára sára stiim mens legi A^enja benja ^)

kænn lætr liræs á hravnniim lætr stillir favr *) íylla hjáim svell jöfurr gella fella foik snnd lijarar lunda inida. Hér eru tvenn kimlabavnd á hvárum helmíngi. 136. þessi eru en mesta kimlabavnd.

61. Hræ ijóma fellr 3) hrími tími hár vex 4) of giam sára ára frost nemr ^) of hlyn Hristar Misíar herkaldan Þravm skjaldar aldar : gull-sendir brýtr grundar hrundar gunaveggs ^) stöfum leggi hreggi sokn-vallar spyr ec svelli elli svá skotnar t>at gotna í>rotna»

Hér fylgir hverju vísuorþi kimblaband,

157. Nú skal rita hrynjandihdttu, þessi er hin

fyrstiz

62, Tiggi snýr á ógnar-áru 7)

(und-gaglveit pat) 8) sóknar-hagli , Yngvi drífr 9) at fareggi hlífa Ljör vélir fjör ^ o) brynju-éli: vtsi heldr of fjörnis-foldir “) (fólk skiptir svá boga-driptum, skúrum iýstr of hiimi hraustan, hannz fregnum styr) Mistar-regní.

1. leggja veina b«ina O. 2} fraur K. 3) felr O. 4) reg ss,
2. venr st. 6) K. symitt ad hafa gunHreggs. 7) ára 0»

S) ^indgagU veit J»ví ss. g) dreif o^ ttrax hb’far a,

10. íör <í. 11} foljar. n.

256 BRAGAHHÆT TIR:

Hér er it fyrsta oc þriþja vísuorö aukit framan tveim sauistöfum til háttar setníngar, en ef [ ær eru aftek- nar, fá er eptir sem dróttqvæít, En or öcro ö3 ijórþa. vísu-or{>i má taca málsoro pat er tvær sam- síavíur lylgja 5 en limta oc en sétta í visuor|íij |.á er þat orc oc dróttqvætt* í hrynhetidum háttum eru optazt átta samstöfur í vísu, en hendíngar oc staiaskipti fara sem í drottqvæþum hætti* JJetta kavlhim vér dróttqpœþa hrynjandL

138. Nu    skal    sýna  fleiri  skipua  háttannaj    eij 
     

|>essi hrynjandi köllut tfóllz-háttr :

63» Stála kendi steyckvi lunduni

styrjar valdi rav^u fallda; ^)

reckar st-ýrtu rett til jdrpar

roíjnu barji austaia fjartaí t

oddum rendi eljun strand . . . ^)

“ýta ferjþar hrínga-skerl>ir ^

hilmir stærl’i hvössu sverj)!

heila-grundar megin-undirí Her eru átta samstöíur í liverju visU~ör|)íj [hér cm hhithendor í Öllum or|)um ofc fyigja Ijórar samstöfuí hverri héndíngu ^)) oc svá íara skotheíidoí oe aualhend-* ingar oc síafaskipti sem í hrynhendu.

139. þessi er einn hrynhendr háítrá
140. Vafí>i Ktt, er virí>um mætti,

víg rækjandi frara at sækja ,

sker^ir géck i skúrum 4) Hlsckar

Skoglar-serks fyrir rodnum merkjumj

íuddiz land 5”) , en ræsir J)rænda

Rihbúnsitm

i) at falda Ö. at balda Skalduhr. 2) strandar 5. tkáUuhr,

stfandir O. AJrir steiíidir. 5) rantur i 0* Skálduhr^

4. ^annig 0’ skutu iC. 5) liiid Ö*,

BRAGARHÆTTIR, 25j

Ribbiingiim skóp bana i>úngan ^ Giinnar skant und Gera fótar grinisetta il hjálma-kletti ^)

þettá er hrynhenda óbreytt ^).

140. þetta er draug-hent:

é>. Vápna-hríí) vellta ni^ vægÞarlans feigum bausi , hilmir lét höggum mæta herpa-klett bana verpan : íleina-lands fylkir rendi fjörnis hl’Þ megin sk’Þi (avílugt svert eyddi 3) fyrj^nni jöfri kent) holdi fenía.

f>essum hætti eru tíTaz sjav samstöíur í hverju %nsu- orþi, hendíngar oc staía-skipti sem í dróttqvæþum oc ef hér er ortekin ein samstöfun fyrsta eþa þriÍJja vísuorþi* sú er stendr næst hinni fyrstu , þá falla hljóþin avll sem í dróttqvæþum hætti. Svá má oc aftaka í ööro oc hinu fjór|)a vísuorþi ena sömu sam- sLöfun,ocer þá þat dróttqvætt,[oc verþrsumt ei nijákí ^),

141. þenna háít köllum vær jnunnv’órp.

6Q, Eyddi úthlanps-mavnnuin ítr hcrtogi spjótnni , súngii st’l of stiilis 5”) (síó’S ylgr í val) dólgnm : '

hal margan lét haví’l>i’ hodd-grimr jöfurr skemra^ svá kann rán at reísa rei’Sr oddviti i>jól)um !

22

1. hjainAl. O. 2) sl’ O. S) avflmTi sótti oddi Á”. en 0. hefr

sr erdam fjrir fyrpum. 4) ok iilímjúki: O. 5) síij,ii*b.

a58 BRÁ GARHÆTTIR,

Hér er háttlausa í enu fyrsta oc þriþju vísuor{>i, en í avíru oc enu fjórí>a skothenclor.

142. Nil er sá háttr er kallat er hdttlausa, (s’]. Oríac avld at minniim sítz hafa veg né velium, *) J>á er alframazt vissac er verÞan ^^) mic létu,

of siklínga snjalla á aldin mar orpit

me’S scx togum hátta; (oss er ^at frami) jöfrar.

I þessum hætti eru öngvar hendingar, en stafaskiptí seni í dróttqvæþuoi hætti. Nd eru saman-settir í tvcira qvæþum sex tígir hátta, oc umfram þær átta greinir, er fyrst er skipat dróttqvæcum hætti meo málsgreinura, þeim er fylgja hæltinum, oc eru þe»sir hættir aiiir vel faiinir til at yrkja qvæOi eptir j ef viil.

1. sitt hafa reig med yellum O, 2j -virdan OU bLs, 58,

PRIPJJ QFÆpL

143. Nú skal upphefja it þriðja qvæþi, f)at er ort er eptir eoum smærum háítum, oc eru í>eir hætt- ir þó margir ácr í lofqvæþum: Hér hefr upp fog- drcipu lag\

68» Freiiistr var^ Skúli, meírr skal ec stæri skal-a lof dvala, styrs hró’ðr fyrir

sem ec miluam gram (kærr var ec harra,)

mærS fjöl-snærpa: ; hers ‘) gnótt bera.

He; er í öoru oc í íjórþa vísuorþi Ijórar samstÖfur oc tvær aþalhendmgar, oc svá settr havfutstaír sem í dróttqvæpu; en í fyrsta 00 þriöja vísuorþi eru oc f jórar réltar samstöfur 00 en fimta aíkleyvis samstafa, þat er ec eþa aj\ eð ^) en^ eö er eþa þviiíkt. þar eru oc skothendmgar , oc cin hljócfyliing vio havf- uO-stafiun.

144. þetta er annat to^lag:

145. Kimn bjó <c qvæl>i frani skal en fjórí»a

konúngs bróÞur tjó^ folk gtós ^) vai>a

[fann voít cc Þciigi!] ]jós ellz lagar

Í>renn [fjölmennan]; lofom ^*) fritrova.

Svá íerr her annat oc fjórþa vísuorö sem í fyrra hætti, en it fyrsta oc þrifja vísuorð er hér hend- íngalaust, en tveir hljóðíyllendr vio havfucstaf sem í dróttqvæþa.

1. >annig O. S. hann?. K. 2^ o: edr,
2. hin fjórtii Cíds ghidr SkáLiubr, 4^ ljó;s beri Isi^ar Íah sst.

26o BRAí^ARHÆTTIR.

145. {>essi cr hinn {>ri{>i háttr, er vér kavllum hdgm

146. Mitt er of raœti lil^^tr grams geta juart lag bragar g^^PP óbncppra á^r óqvGtit skyrr skraiit fara odcl-braks ‘) spakan: skjöldúnga úngr. ^)

I þessum iiætti eru skoíhendíngar í íyrsta oc þricja visuorþi oc staíaskipti sem í dróttqvæbuin hætti, ea at öíru sem togmæit. I avllo toglagi er ei ráiigt fát 5 samstöfur sé í visuoi þi, er skammar eru sum - ar oc skjótar. þat er togdrápii háítr at stef skal vera tii íyrsta vísuojc^, oc lúka því ináli í enu síþ- arsta vísuorþi qvæþissins, oc er rétt at selja qvœþit ^neo svá mörgum steíjamelum 3) sem hann vili, oc er þat tibaz at háfa avll jafnlöng, en hverr steíja- inels skai steí upphaf oc niérlag.

146. Nú Qx grcenlennzkí hdttr:

147. Sl ‘‘6 kann sne;it>ir “^) Liiin cr af hlunni stima geioia liesta fc&ta

linig í’ak hafa ^) lætr lcyfS skati

hleypa greypa: ^) láiiga gátiga.

Hér er it fyrsta oc fjri^ija visuorc svá sem hagnlælt, en aniiat oc fjórþa meo aþailiendingum, oc eru tvær samstÖfor a|íaíhendarj oc enda báþar í einn staí. 147- Nú er Júiin skainnd hdltn

72. GliU kná ec ^) grcppar vass crn^’) seggir 2l(’)a róa samir franiir:

2. hW’-r gr:;mr geira greps óhneppan slcir skríiutfara skjolldúngr úngr

Shííidubr. in erindid vantár í S, j) málam ,S”.

4. Eiútl l-.ann sverda Shálduhr. 5) hnn^^fak Kraka Skálduhr,

hnig-í<.r hma-ix S. r>) pleipa SháLduhr.

7. er S. Si^áLdtíhr. sl. þv/, og hejir sirax garpar.

8^ vals (^ru S. vel ord Skdldubr.

BRAGARUÆT TIR. 261

eik mi und jöfri l^á nýtr víai

uua bnina, vil>ar skril>ar.

Hér er it fyrsta oc pricja vísuoio hendíngalaustj eii

annat oc it fjóiþa. sem grænlenzki háttrp oc skemri

orctökin.

148. Nú er nji hdttn:

149. llæsir glæsir skreyíir hreytir Ravkc[va stavkcjva ^) skafiia stafna [hvitnm rítLim hrínga stínga^) lireina reina: ^) lijörtuni svörtum.

I þessum hætti eru í hverju visuorf>i íjórar samstöf- ur, en tvær acalhendíngar, oc lúkaz í einn staí báj- ar, oc engi aíkleyíis orö 4).

149. þetta er stúfhent i

150. Haf-ravst ^) hristir blá veit brjóía hlunn-vJgg íiggja, byr-skií> víl>ij bor^-grLUul bcndir bauá harl>r ^ } bavrtum brim-dýrs ^) stýri: buSlúngr túnga.

I fessum hætti eru íjórar samstöíur í vísuorþi, en hendíngar oc stalaskipti seni í dróítqvæ|: um hætti, nema þat at allar hendíngar eru náhendar.

150. þetta er s) ndhent’,

151. Hrinda læfr linig ^) grund hlurai (]ítr her frara)

haf bckks sncckjnr hir^<S-mcnn spenna,

Ixá er falla ílein]?ollr ^ °) enn ræí>i (ran^ó gob’

frygg-mál stálum: rogálfr) skjáifa.

l) dörkva Skálduhr. Olafs. hls. 66, nöckua S,

2^ lií’ista nisla htyra eyra Skáidubi’

3. ‘^annig 5. OL. stn’nga K. 4) enn hÖíuflslafir sem í fyrsta

toglagi Skáldubr. 5) Ká röst 01. 65. Hrafröst lístur Skáídubr.

6} brimd}^ 01. hörd grunn hendir Iinorin díri Skáldubr.

7. ‘pannig 01, en K. S. hafa hjíirþr og í n&stii L. Jjúngan.

8. nákvedid eda batir Skái-dubr. inn.

9_) hríngs Skálduhr, 10} pciiar sst. eg strax fjörœáls.

26a BRAGARHÆTTIR,

Iþessum hælíi erii íjórar samstöfur í vísiiorþi, oc er cigr rángt i enti í’yrsta oc þriþja, þótt fímm sé: þar Íj eru skothendor, í ax’X’ru oc enu íjór^a eru aþalhend- íngar, oc báþar saniaii, oc en lyrri st-yio , en staía- skipti sem i drótrqvæþu.

15 i- Þ’tla er hnugg-hent:

76. iíramiir stiykqva hlal>)n svarvfum Iileypir svana-fjöU

beck, •) snjalliiiælrr stijlir baflavt>r skdlir, Iiluiiua [íVam of ^) Haka veg

kasta n’.ÍT k)í.’lcnstig hriÞ-ftld skítiiin,

lcallt Iil\r saviiÍM.u;

Hér er í lyrsta oc þril)ja vsuorþi sjav samstÖíur oc hendmga-iaust, en rétt at slÖfum, en annat oc it fjórþa heíir fjórar samstöíur, en réít at stöfum oc skothendíngum, oc oddhent, oc st^íö en fyrri hending* l,c;ö. Nú er hdlfhjieft.

77. Si!3^;a lætr í sólio^ lypta kná ly^r^) opt sneckjíir á ]\Jaiiar-liieck, lauki of kjalar-ravkn, árla »cr úní^r j;irl greiþa náir gl 3’ gg vá^^ alvaldr brckn-fall: greipum mæta dragrcip. I Jjessum Jiætti ern sex samstöfur í vísuorþi, en eigi er lángt, | ótt vei þi íinuu eþa sjav; í fyrsta oc þricja vísuorþi eru skothendor, en acalhendíngar í avoru oc hinu Ijórþa i hvárumtveggja star, en fyrri hendíng rélt í dróttqvæþu, en en siþarri st^ío eþa hneft, þat er allt eitt.

78. Sjá liáttr er alhneffri

79. Hravuii skerr hvatt ferr Já hrjir lavg skýtr

húfr kalldr allvalclr, lúng-armr ráng-barmr:

*f” — ■ —

1. strjnka hl. bord sst, strykja-hl. hord OUfs, 66.

2. OL. frara á, en K. U. fram.

3. Ijptaz kni af lytli 01, 4o.

BRAGARHÆTTIR, 263

brátt skckr bvrr rekr jail jætr almætr

blá~vegg rá skegg, ósvipt bún-skript.

I þessum hætti eru íjórar sarastöíur í vísuorþi oc tvær aþalhendíngar báþar í eian staí; oc allar hend- íngar hneplar.

154. þeíta er Huþar-lag.
155. Læsir leyf^r \ísi ‘) ern kná jarl P^’^rna

landa útstrandir oddimi valbrodda

blfór um bláskípu jör'5 meS jelsnÖrÞum;

barpa rann gart>i: )a^ri hræ »al>ra.

I þessuni hætti eru fimm samstöfur í vísuor^i, en hendíngar oc stafaskipti sem í dróttíjvæþum hætti. ^)

155. Nú eru f>eir h«ettir er rúnhendor eru kalla^ar, þeir eru með einu móti; hver háttr rúnhendr skal vera meo aéaihendingum tveim, oc í sínu vísuor|)i hvár hendíng. þessi er rétt rúnhenda’.

156. Lof er flutt fjórum befi ec hannz favrum fírir gunn-avrum, lil hióSrs eyrum^) né spur'5 spörum ypt ovörum

spjöll grams snörumt ílrir au^s havrum.

þessi háttr er halldin meo einni hendíng í hverju VisuorÞi, oc svá er sú rúnhendíng, er skilr hendíng- ar, oc skiptir orþum; því er þetta rúnhent kallat.

156. þetta er hin minni rúnhenda:

157. Fluttac íræti túnga tæ^þi

oF’*) frama-græt>i, me’S tavUi-ræí>i:

l) Ræsir Skáldubr.

2} Hvar fjórda qvxdit hyrjar fnnst hfargi tiUekidj ^p’ ectr skedTíád.

sé fid 80. edr gi. erindi. 3} mœrum S.

4. l^anni^ Ol, bU, jo oc iC,

I

264 BRAG ARHÆTTIR:

stef slcal stæra Iiró^r dugír hræra

stilli inæra, oc honum færa.

Hér gengr hendíng of hálfa vísu, en Önnur í síþarrí

hehiiíngi, þessi háttr er st^fjþr eþa. hnept af enum

fyrra.

157. þessi er en minnzta rúnhendai

158. Slíkt er svá jarla er siklíngr á austan ver (avld í»ess ann) skatna skýrstr orl>róm paim: Skiíli dýrstr.

þessum hætti eru þrjár samstöfur í vísuorþi, en tvav vísuorð sér um hendíng; stafaskipti sem í drótt- qvæju. En íinnz þat svá at ei er rángt ef stendr einu sinni firir máis orð hljóc-stafr, sá er qvej^andi ræcr.

158- þessir eru enn rúnhendir.

83. Na^rs gnapa ógu alla, orms er glatt galla eyí’ir ’ ) baug-valla, me^ gumna-spjalla, hlunnz of hástalla jarl fremr sveit snjalla; hestar svan-fjalla =): slíkt má skavrúng kalla. J>essi háttr er ort meö fullri rúnhendíng, oc eru J>ar tíþaz íimm samstÖfur í vísuorfi eþa sex ef skjót- ar ’ eru.

þessi er annarr:

84. Or^ féck gott gramr hinn er mál metr^ hann er gunn-famr, mildíng sízt getr mjöc er full-framr í>ann er svá setr fylkir rausn-samr; seggi hYern vetr.

85. Þessi

i) Nadr gnapa og nalla neydír Skalduhr,kanníke rettara eyþís, 2) skervalla SkáLduhr, sjá 01, 46,

BRAGARHÆTTIRl 265

159« þessi er hneft[r af hinni rúnhending ‘). 85» Mær’S vilc ^) auka dyr^ skal segja

Mistar-lauka (drótt má Þegja)

gónia-sverí>i styrjar-glöt^a-

-grundar-skerl>i : * stavckvi mópa.

I þeima hætti eru f jórar samstöfur í vísuorþi , en höfuostafr sem í dróttqvæpum hætti, oc fylgir J>eim cinn hljóofyllandi.

160. þessi er hinn þriþi háttr rúnhendr:

161. Veit ec hríngs hral>a drekkr gramr glata, í havll laÞa, en at gjöf vapa gott er hús Hlaí>a, vitar valkata, ^) hir^ avl sal>a: vann baug skat>a.

þetta er rétt rúnhendíng, oc er þessi háttr tekinn af toglagi: hér eru fjórar samstöfur í vísuorþi eþa íimni eí skjótar eru.

161. þessi er hiji minni hrúnhenda 4).

162. Drífr handar-hleckr, Leikr hilmis her tar er hilmir drekkr: hrein gullin ker ^) nijöc er bravgnum beckr (segi ec allt sem er) blí’S-skálar peckr. viÞ orta-sker. J)essi er hneftr af hínum íyrra.

163. þessi er en mijiztat

164. En I»3 er hir^ tii haliar biíin er gjÖf til greizhi her oddviti kallar, at gullbrota veizlu,

opt tekr jarl at fagna l>raungt sitr pjópar sinni,

f it ^) ótali bragna: ^ar er mestr fraiHÍ inni.

25

, 1) pAnnig S, ttt ‘þeíta »ht eckl i K. %) ?kal SkíUuhf,

Olaf». 45. Mærd vil ee a, máls um haufca g, Wídi gr, skídi. S, 3) val sada Ö. 4) rúshenda *#. eim »§ stiana^

í>J jttllker /#, §} Yitr O^ S, rids GunnaT PiU$9H.

356$ BRAGARHÆTTIR.

þessi hrunhenda er tekin af dróttqvæpum hætti, oc eru hér [jaín margar ^) samsLÖfur oc svá stafa- skipti sem í dróttqvæþu.

163. Nú hefr upp en íjórþa bálk rúnhendínga:

164. Hir^ gerir hilmis kátt^ havll skipaz praungt at gátt, su^ gefr tengiU Þrátt,

í>at spyrr fram í átt: slíkt tel ec hilmis hátt, hannz er rausn of mátt, jarl brytr sundr í smátt slúngit gull vi’S tátt. j>essiháttr er hneftr aí enum fyrra, oc runhendr.

164. Nú er minni rúnhenda:

165. Mörg Þjó’S ferr til siklíngs sala,’ sæmd er I>ar til allra dvala,

tiggi veitir seima svala, «att er betz of hann at tala: bresla spyrjum’ bauga flata, bragna vinr kann gulli hatta •) aeÞri veit ec at gjöflund gaif-a grundar-vör^r firir hr{aga-skata. þessi rúnhenda er tekin af hrynhendum hætti.

91. I)iggja kná me<S gulli glöS gotna-ferÞ at ræsi mjö'5, drecka lætr hann sveit at sííi silfri skengt it fagra vín; greipum mætir gullín skál gumnum sendir Rínar-bál,

i) jc.fníngar O. S,

2. hatÆ O. hvarA. Qunn» P, gerlr ^esta (nkugagretnl gu|^d edf,

gulU ata, Mer tirdiit rettara guU at hata edr guUi §Ia|i^

BRAGARHÆTTIR, 1267

eigi hittir ælSra mann, jarla bcxtr, en 1) skjöldiing Þann; jpessi cr hneftr af hinni fyrri rúnhendu.

165» Hér hefr upp hinn fimía rúnhendan hilk

g2, Getit var graras fara, gert lieíi ec mær^ snara, Iþengil mun Þess vara, ‘þsLÍ nam ec lítt spjara: finnr-at fræknara fæí>i gunn-stara znann né milldara merkir blóS-svara.

}>essi er oc full rúnhenda, oc tekin af hilíhueptun^ keetti ^Þ^ náhendum.

166. í>essi er hin minni rúnhenda,

167. JengiU lætr havpp hrest, honum fylgir dá^ mest,

vísi gefr vel ílest “ver-bál ólest: Húfar brutu haf lj(5tt, lieim lét^) ec jöfur sáít; Yngva Jofar öí] drótt, jarls «a er frama gnótt.

^essi er stýíor eþa hneptr af fyrra hætít

94. . — — . — — ^ gramr gull söri ^) Kraki framr,

cfla frágum *) Háka [hjaldr

->- .- — — — — aldr. 5)

Ormi veitti Sigur^r sár.

0 ^’ ^- ^) pannig O, leit K.

^) guUsæri 5. adrir Cramr.‘íaéri gulli Kraki,

4. frœgum O, 5.

y) hinn miUd lofadr alldr 0, hinH milldi lofadr aldr 5,

268

bragarhættir:

slíkt var allt fyr lií>it ‘) ár, Ragtiar í>c’tti skatna sk-ýrstr ; Skúli jarl er myklu dýrstr. 367. Mdla-hdtfr:

95- Munda éc miIdÍHgi, IÞá er Mæra-hilmi fluttac fjÖgur qvæjji, fimtáu stór-gjafar:

168’ Foj^nyr^a lag:

96. Ort er of ræsi, IÞaun er r-ý’Sr granar vargs oe ylgjar ,

oc vápn litar:

169. BalJcar-lag:

170. Lypta éc Jjósu lofi l>jdíS~konúng«, upp er firir “ýta jarls mær^ borin:

Iivar viti á^r orta me^ æjjra h»tti mær’S of men-g]ötu’S ma’Sr iind iiimins skautum?

IÞat mun æ lifa, nema avld fariz, bragninga lof, cpa biJi beimar,

bver muni heyra

hró^r gjöfJáta seggr svá qvcjpinu seims oc hnossa ?

Sú er grein milli þessa hátta at i fornyrþis lagi cru i fyrsta oc þrioja vísuorÍJÍ eian stuöill, en i öþro oc fjórþa vísuorþi þá stendr havfuðstafr i micjo orþi; En í silcka-lagi, eru þrír síuolar, en havfuöstafr ^ miðjo orþi; En í Balkar-lagi standaz stuðlar oc höí- ucstafr sem í dróttqvæþu. 170. Starka]>ar lagi

98. Veit ec vert»ari l>á er vellgefa, brav^rdum beita en ^*) búa sneckjur: hæra hró^‘rar

en heimdraga,

iinga jöfra

en au'6-spavrut.

99. þeir ‘ro jöfraF alvitraztir,

1. hit lidna 0»

2. ok a

BRAGÁRMÆTTIR.

269

hríngtim hæztir, hugrackaztir , vellnm verstir,

171. Ljóþa-hdttn

172. Glöggva grein liefi éc gert til bragar, svá er tíractt hnndra’S talitt

173. Gandra-lagi

174. Sóttac fremd , sótfa ec fiind konúngs *), sóttac ítran jarl :

l>á er €c reist, ‘þá er ec renna gat kaldan stranra kili kaldan sjá kili.

102. Njóti aldrs

vígdjai^faztir, hirS hollaztir, happi næstir^

hróprs örverpr ‘) skal-a ma^r heitinn verá« ef svá *) fær alla háttu ort.

oc au^sala konúngr oc jarl! l>at er qvætis lok* falli fyrr fold í ægi steini stndd cn stiilis lof ! ^)

1. Min getg, fyrÍT’. ‘óf ré^t K» öv udr 0» ör udurj S, ófródr adrif forte örrádr Gunn, P.

a) sá K. so 5. O. sl. alla. 5) i/, O, 5.

4. Her eru úti K. og S. ðd ollu leitiy og meinM ég ad Skáldé $t Augljóslig^a nú á enda, $amqv(tmt i. gr.\ Jþrt aú er éttmlmd mm skáld- skaparmálid og bragarháttunt. pad sem eptir kemr hhtr ^ar fyrir ad *era verk fyrir sig, pótt pad sé af sjálfum hsfundinum ^tldd tiL at fylgja Éddu og Skáldu, sem seit af byrjun: Nú um hrídhef- ir sagt verit hversu kenna skal ^á hluti, «am fiammi standa í hók ^essari o, s. ft, pessi ord munu lika htfa tælt skrifars O. til ad, smeygja ollu verkimu inn i midja Skáidu tnedal kennínga og ókendra heita,.og skrtfara U. til ad færa sitt ágrip paraf inn ámedal Skáld- skaparmáls og Bragarhátta i enn tuk ^ess ad psnnig trublast inni- haldid i SkáLdu, sem annars ttendr allvel heitnavid I. stu gr., Pykir mir lika audfundinn «di munr á ordfarinu her og i Skáldu. H’er eru Mungrar ttuítar, smásmugligar ipurníngir, par eingin ordskrifÍ úr gri\ku ne látínuy angvar gudnekiligar hugvekjur , og eckert getidum bihlíunaf af hvörju öUu ég rxd ad petta sé af odrum hofundi heldr cnti Skáldat cnn af sama sem formáli og eptirmálar vid Eddu,

Ritgjöréir hinni

ÍSLENZKU MÁLFRÆDI

y i S V í k j a n d íi

Vm LATÍNU - STAFROFÍT*).

Í. IMú iini hríG hefir sagt verit^ hversu Ícénna skal þi luti, sem frammi standa í bók þessaríi ínegU þær keniiíngár á niárgan vég brseýtaz , eptir þí sem nú iinna ný skálid, ök íaka tii ok setja í-égliar eptit ým- ísiigutn bókum. Skal þó eigi at heíltír Íáta þat únýtt Verá, Sem förnskállclin hafá fundit, er éfni ok grund- Völli* ér allz skálidskaparj ehn ásigi skoÍU menn þeps- uiri frásögnum írúá framarr en skynsamligt er, eptir |>í sem segir í fýrsta lut bókarennar mec hverjii (móti) villurnar fjölgucúz : ok af f:í hefir h ver( skálld sett sér reglu , þat sem eigi trúoi réttiegha, af þí Í>eir htigðu Oðin guo verit hafá ok alia þá meS guCrtlagni, sem honum þjónuCti , serti hæyra heíif inátt í mÖrgUmfrásögniim þessar bókar. Enrt nú skal lysa hversu nj skáld ok fræcimenn ok æinkannlega klét’ karnir vilja lofaz láía, hversU kveða skal, ok úrtyta seigi at helldr þat sem menn íiáfa framit, utan þa^ sem klerkligár bækr banna; því at þat ér ná(t- úruiigt át menn sé nú smásmugíarij sem fræöi-

) Allt ‘pet/a sem her fylgir finnst etnúng’is i O., ^ó hefir U. nock” urskonar ágrip af príá J lli . nefni. 88 92. O. hefi- aunova^d” greiníng ne fyrirs’ógn h-‘Orki hcr né sidar, enn U. kaUar ^ad Hljó^t” greiniry sem ^ó etki pykir eiga vti riþ innihLdid’

374 L AT I N U ’ S T A F R 0 F I T.

bœlírnar drelfaz nú viðara. Láta ^) froolr klerk- ar liverjar bœkr sem {>eir finna , at snara til teirrar þjócar túngu, sem í {>í landi talaz, sem J)á eru þeir, æigi at æins liversu lala skal , helldr ok jaravel hversu hverr stafr hljóðar með löngu hljóOi eéa skömmuy hörCu eoa linu, ok hvat hvergi J>eirra hefir af sér fall eOa tima , etr (at) þeim, sera fyrir honum stendr ok epíir, sem yOr mun sýnt verða í þeim greinum, sem sicarr eru skrifacar eptir J^eirra manna upptekinni stafasetningar-reglu, sem vér hygg- -um vel hafa kunnat oroograffíam; ok þó -at sína fjpuru hafi hverr þeirra til slnnar sagnar, þá s^nlz incnnum allir þeir fagiliga skipat hafa: hefir hverf sett stafina eptir J»eirri túngu, sem þeir hafa talaCí ok hó at “þeirra verk sé samanborln, þá bregOr ekkí Jjeirra annars reglu. Skal yCr sýna hinn fyrsta let- urs háít svá ritinn, eptir J>ví sem þóroddr rúna- meistari ok Ari prestr hinn fróoi hafa sett í mótl Lárínumanna stafrofi, er meistari Príscianus hefir setf. Hafa þeir Ji fleiri hljóösgreinir meö hverjum laddarstaf, sem þessi er túngan fátalaCrl, svá at þaC má undirstanda meS hljóoi umbæygiUgu , livössu ok síwfii, svá at einnar tícar fall væri í hvárutveggja stafrofi til þess at skálldin mætti þá rnjúkara kveca cptir nAfundinni letr-Iist; enn hafa æigi hvert orcz sknpi þat sem fornskálldin n^ttu, en hálfu siCr auka i enn verrum orcum en ác r hafa íundin verít; því at vandara var þeim at tala, sem ekki höfcu fyrlr sér, enn þeim sem nú hafa ýmisligar fræfibækr. Enn vcl má n^ta at hafa eptir þeim heiti ok kenníngar

a) kanníke rittarA játa o: leyfa^

LA^INV ’ STAFROFIT. «75

ðelgí lengra reknar enn Snorri lofar. Leiti eptlr sem yandilgaz, þcir sem nú viija fara at n^jum liáítum skálldskapar, hversu fegrst er talat; enn æigi hversiz skjótt er ort, þviat at því vercr spurt: hver kvað^ J>á er frá-lícr, enn ælgi: hversu lengl var ai-verit ? Ok þeir sem nú vilja með nýju kveía, hafi smásmug- ul ok hvöss ok skygn hugsunar augun aö sjá hva§ yOi* er nú s^nt í þessum frásögnum.

2. I flestum landum setja menn á bœkr annat- tveggja þann frócleik, er f ar innanlandz hefir gjörz ccr þann annan, er minnisamlijiTaztr þikkir, þó at annars-staðar hafi helldr gjörz, eca lög sín setja menri á bækr, hverr I>jóö á sína túngu. Enn af því at túngurnar eru (ú)líkar hverr annarri, pær [þegar] er ©r æinni ok hinni sömu túngu hafa geingio eða græinz; þá |>arf úlika staíi í at hafa , enn æigi] ena sumu alla í öllum, sem æigi rlta Grickir látínustöf- nm girzkuna, ok ælgi Xiátínumenn girzkum stöfum látinu, né enn helldr ebreskir menn ebreskuna hvárkl girzkum stöfum né látínu, helldr ritar sínum stcifum hverr I>jó5 sína túngu. Hverega túngu er macr skal rita annarrari túngu stöfum , þá veror sumra stafa vant, af þí at æigi finnz þat hljóð í túngunnij sem stafirnir hafa þeir er af-gánga. Enn þó rita cnskir menn enskuna látínu-stöfum öllum þeim er réttræoir verca í enskunni , en þar er þeir vinnaz seígi til, þá hafa þeir vio aCra stafi svá marga ok þesskonar sem í>arf, en hina taka þeir or er æigi eru réttræðir í máli þeirraé Nú eptir þelrra dæmum, alla ;vér erum æinnar túngu, þó at greinz *) hafi rajuk

*) Af/íi lagfxriog fyrir gjöra (?,

«76 LATJNU’STAFROFIT.

Qnnur tyeggja eoa na^kvao báoar, til þess aO hasgra verei at riu ok l«sa, sem nú tíoiz ok á {)essu landi? bæci lög qk áttvísi ec a þ-yiingar helgar , eða sva |?au hiri spakJegu frsBei, er Ari þorgilsson hefir á bpskr sett ^f skynsanilf’gu viíi, H hefir ek ok í-itað oss IsiendíngTim stafrof bæoi látínu - stöfum öllum J>eim, er mér þotti gegn^ til várs máls vel , sva at réttræcir m^ptti yerCa, ok J>eim óCrura, er mér þótti í þurfa at vera, en ^) qr váru teknir |>eir er æig| gegn^ atkvasðum yarrar túngu: or eru tei^nir sam- hljoSendr nokkurir or l^tinu-stafron, enn nQkkurii: í gjöríir; raddarstafir eru ^) öngvir or-teknir, enn i-gjörfir miög margirj þyi ^t Y^r túnga hefir flesta aUa. hljóS* eca raddar-

5.. Nu af þí ^t samhljócend^ megu ekki mál eCa atkvæoi gjöra æinir yig sik , leigi svá at meg| nafn hafa án raddarstafs ^); enn ^o raddarstafnuin æinum qk aérhyerjurn má kveða, sem hann heiur ol^ ?Lt honum kveo? í hTerju máli, ok feeir berj^ sv^ tign 5if samhljócondum sera í^lnfiætíi af hálfmætti; þá heft ek af því fyrri setta þi i stafrofi ok í umræ^U ]iér nú, Við þi hljóöstafi fimm’, er ácr voru í ]át- inu stafrofi «, e, i, o, u þar hefi. ek viO-.gjörfa þess* stafi fjóra, er hér eru ritnir nú: 0^ «, 0 y. O (a) Jiefir lykkju af <ze, en hyínginn af ó?; því at hann e? þeirra hljoCa tveggja samaqblandinn 4), kveííinn minnr Qpnum mupni ?Jin á, en^ meirr enn ó. E (^) ^^ ^^^” inn mec lykkju fls, enn ipeo öllum ves^ti «s, sem hann er ^f þeim tve|m s^mfeldr, minnr opnum munni enn á enn meirr enn e, 0 hann er af hljóéi es qk ós felldr

I) Mín lagfítrÍHg fyrir er O.

^) ena 0» s^ raddarstafi ití, 4) hxnitskc sambland.

LATXNU^STAFROFIT, 577

samanj minnr opnum munni kveoinncnn e ok meirr cnn o, enda ritinn af því með livisti ts ok ineo óí- €ns hríng. Y er af röildu is ok (is, görr at ^) æinni jpoddu, kvecinn minnr opnum munni enn /, ok meirr ^nn ú; ok skal af því ena fyrri kvísl af höfuðstafs- Úe, sem áðr er þeim í stafrofi skipat. Nú má veroa ^t Iþví at nokkurr svari sva: ek má fullvel lesa danska túngu, þó at látínu sttifuro réttum sé ritaO» iná ek þó at líkindum ráoa hve kveða skal , J)ó að ?EÍgi sé allir stafir rétiræolr í því er ek Ies§ ræki ék 93Ígi hvart þú rítr o ^) |>itt eða a, (e) eoa e, y ok u. Jlnn ek svara svá: eigi er þat rúnanna kostr, þó at þ\i lesir vtl eöa ráöir vel aQ líkindum , |>ar sem rúnar vísa ósk^rt, helldr ex það þinn kostr, enda ,^r þá æigi örvænt at þæygi lesa ék vel eoa minn. inaki, ef sá finnz, eöa ráoa ék vel at líklndum til Jivers ens réíta færa skal , ef fleire vega má færa til réttz enn einn veg , þat sem á einn veg er þó yitaO, ok æigi sk^rt ákvecit, ok skal geta til , sem þú léíz [þat] vel kunna. ilnn þó at aller mætte Hakkvac rétt or-gjöra ; þá er þó vís von at þæygí yiU aller til æins f?era, ef máli skiptir, allra helldz í lögum. Enda tel ek þik seigi hafa yel svaraO, er |>d læir æigi þurfa í yáru máli þessa níu raddarstafi. c, á, €, Æ, í, 0, ö, w, y, allra hendz ef ek klýf or Jessum niu sex greiner ens fjorða tigar, þær er sitt m I gjöri hverr, ef glugt eru skildar. Nú mun ek þessa sfafi átta, allz æingi greln er enn gjör á meo- ^l erina sómu (yeggja samhljooa , setja sítt s’inn bvern, enn syna ok dsemi gefa, hve sitt mál gjöiri

I) af O. 2) i3í stt.

B7S LÁTJNV ’ STAFROFlt.

hverr þelrra viö enna sömu stafa fulltíng, í ena sama staö settr hverr sem annarr, ok á þannveg svá> gefa dæmi of allan í^enna bæklíng árneíal enna lík- uztu greina feirra er á stöfunura verca gjörvar: sár sár, sér sær, sor (sór) súr syr; sár veitti maár.inéc eitt, sár mörg veitta ék honum; sor-goCinn ^) sór ein sœren; súr eru augu sýr, slík duga betr enn spríngi -yr.

4« En nú elr hverr þessa stafa níu annan staf undir sér, ef hann verCr í nef kvecinn, enda ver§r sú grein sva sk^r at hon má ok máli skipta \ sem ek s-ýni hér nú eptir, ok seíé pimct fyrir ofan f>á er í nef eru kvecnir: hár hár, ro ró, þel {>él, fær fser, Jsa ísá, orar órar, ora œra, fuat þvat, syna sýna. Sár vex á kvikendum, enn hár ^) er j&skr; rá er citt tré úr seglvicum, enn rá er hyrníng húss; fcZ er á hnefa hundnum, eca hlutr felldar , enn þé/ er smicartól; annat er pat, er sauCrinn heitir /^r, enn annað þat, er hann fczr lambs; i’-íá skýja-deilld, þá cr vér komum í isa\ orar eru úræktir orar\ spakt skylldi hio ellzta barn , fvíat hiö elira má œra hio öra, þar varþú öf, er fjácr ^) klaeðit pvcf. I>riggja syníi austr mun ek þér sjna. Nú yeror þetta allt samaa xaddarstafanna fl, «, g, c, e, e, íb, æ, i, i, o, ó, ó’, cc^ w, “, y, ý-

5. Enn. J>ó at ek rita æigi fíeiri raddarstafi ; enn raddirnar funduz í voru máli, átján gjörvar or íjmm látínu röddum; |>á er fó gott aO rita þat, aO cr grein enn á raddarstöfum, bæöi þeim er ágr voru i stafrofi, ok peim öorum er nti eru í-gjörfir, grein sú er máli skiptir: hvárt stafr er lángr eöa skammr.

i) Kannskel saur-godínn. 2) d: káfft

^LATINU - S TAFR OFIT. 27^

Sem Grickir rita í ööru líkneski lángan staf, enn í öfru skammanj svá rita |>eir e skamman f, enn svá lángan, sem sjá stafr er yj , þannveg o skamman, enu ’ pannveg lángan ou’, pi grein vil ek enn s-ýna, þvt at hon skiptir máli ok , jafnt sem hinar fyrri , ok Bnerkja ena löngu meo stryki frá hinum skömmuras far, fár, ramr, rárar, 61, ól, vön, von, sébu, seþu, framer, frá mér, ver, vér, venéz, vænez, vil, víl , minna, mínna, goö, góo, mona, móna, Goðreci, goQ ræci, möndi, mœndi, dura, dúra, runar riinar, flytr,’ flýtr, brynna brýnna. Far keitir skip, enn fár nokkm úrskonar nauo ; rnmr er sterkr,->enn rámr enn liásij Ö/ heitir dryckr , enn ól er band; túngan er málinu vö’n, enn at tönnunum er bitzins von; Sé-^u hve vel J>eir seou er fyrir saumförinni récu; lujök eru þeir menn framer, er æigi skammaz að taka mína konu frá mh; svá er mörg við ver sinn vœr, at varla of-sér hon af honum nær; veniz æigi góor maor þv* fó at vándr maor vœniz góOum konum; dul vættir ok vil at lina muni erfigi ok vih huglan mann vil ek minría hugora erinda minna; sú kona göfgar goOy er sjálf er góo; mon-ck^ mín móna (kveSr barnio) við mik gjöra verst hjóna; vel líkaoi GoQröZi gógríeoi,’ Jat eru góoar árar, sem skálld qvaOs

rétt kann ræ’Si slíta

ræsis herr or verri. Leka mundi húsit, ef æigi mœndi smiCrínn; ef gösí* linn kveor duraf þá skylldi æigi bóndinn dúra; run^ ar heita geltir, enn rúnar málstafir; Séþu hve flot„ inn fíjtr, er sækarlinn flytry- síýrimacr þarf byrenn hr^nna^ enn sá er nautunum skal brynna.

6. Nú ef nokkur Í>e6sa greina i^ex em fjóroa

38o LATINU- STAFROJ^IT.

tigair hiá svá nior-falla, að alldre þUrfi í váru tnáli^ þá skjótumz ek yfir, sern vís voíi er , efa svá el fleiri finnaz í manzens iröíldu. En þat er eott at vita, sem fyrr var gétiCj er svá kveci’ it hverjum raddarstaf í hverju málij sem hann heitir í stafrofi* néma þá er hann hafnar sinu ec li , ok hanii má heildí |;á sátnhijócahdi heíta en raddarstafr. þat Vercr þá er hátiti ér stafaCr vio annáti raddarstaf, sem hér eru nokkut dæmi ilu: austr, eáíhj eir, iúr ^)ý seyííirj uín. Nú éf áeigi örváent aö svá svari nokké» urr mér.- þar er öfc , at þú ritar þar e, er flestií? nietin íita i (j), |>á er hann véror fyrií samhljócandá settr,.sem nú er skdmt frá því er þú ritacir eárn ^ þar sem ék munda iárn rita , eoa svá í morgurri stöcum öcrum. þá svatá ék svá: þú hefir jai’ féít fundit, ök ló öeigi allz getio , f>ess ef þér má ek kyniiga þikkja fitao hafa, ok þö hafa ék fyrir öhií^ kost svá ritac í fléSíum stocum. Ef ek gjiircá annat ínálj sera þar værí full þörf ok æriri efni til, ef kænska væri, of þat til hverrá stafa hvéir oro hafi cclij eca á hverjá Itlnd hverja stafi skylldi samaíi- stafáj þá væri sú bók önnur öll, ok riiikklu tríeifí*- ok má ek a£ því seigi þat máí ni^í iiiaela innari í þessu : en þó mutl ek nokkurUm orfum svafíi Um þetta hit æina orc, er þú skoracif heíldz í; fyrir þí at þat hljoC, er Samhljócandinn hefirj éCa sá radd- arstaff , er í haus staO er setír ok stafáCr vio aíiriaíi raddarstaf, er sígi auCskiHo, þviat litio vefCf ok vioblandit næf éCa gróeO vio raddafstaf þánii er vio er stafat. þá ^r þess leiíanda hváft sváfinnnm

vér

i) o: júgr, júfrj Sríar seg/a jur ennj^á.

LATINU -^ STAFROFIT. 381

Vet kvecit hio sama orc, aO sá raddarstafr sé frá öOrum raddarstaf skilinn, ok gjöri sína samsíöfon hvárr, er optaz er vio-stafacr, svá at æina sarastöfon gjöra bácir. Skald eru höfundar allrar rynni eca m^ls- greinar, eem smiíir málsgræina*) eca lögmenn laga. En fessa lund kvao æinn þeirra eca J^essu likt* HöfSu hart of-kraföir

(Ilílídr óx viS :Þat) skiUdir

gáng, C11 gciinlir’ sprúngii

giinn-tjíijgs eárn-hríngar. Kú |>ó at kveíandin skytldi hann til at slíta æina jamsföfu í sundr, ok gjöra tvær úr , til þess at kveo- andi halldiz í hætti, þi rak hann í>ó æingi naucr til J>ess at skipta siöfunum, ok hafa e fyrir í, ef helldr ætti í at vera enn e, |)ó at mér lltiz ælgi at því. Enn ef nokkurr verOr svá æinmáll eoa hjámáH, at hann mæler á mót svá mörgum mönnum skynsömum, seín bæði léiuz sjálfir kveía Jjeita orc, áor ek ritafa þat , ok svá iKsyra acra mena kveOa, sem nú er ritaö, ok Jú lætr i skolu kveca enn æigi ^, þó at þat orð sé í tvær samstöfur deillt, þá vil ek hafa ásiráo Katónis, J>at er hann reo syni sínum í versum:

Contra verbosos noli contendere verhis; scrmo datur cunctis, animi sapientia paucis. þao er svá aO skilja: hiro æigi þú ao þræta viö máL rófsmenn ; máiróf er geíit mörgum ^ en spekin fám líú lýk ek hér umræcu raddarstafanna , enn ek leita við, ef guo lofar, at læSa nakkvat um samhljugendf

*) Kannshg »tálnigripa.

aSíX LATINU ^ S TAFROFIT.

7 I nafni samhljóðanda hvérs sem ælns er nolk- iir raddarstafr, þvi at hvárki nefnir þau nöfn né önn- ur eingi, ef þeir njóta eigí raddarstafa, sem fyrr var sagt. Nú þó aO I>at hljóö eCa atkvæOi, er samhljóo- endr hafa, megi varla æitt saman ackveca; enda sé þó naucr at skllja hvat þeir stoca i málinuf enda sU’CÍ eingi^eirra |>at allt í málinu, sem naín hans er tíl, sem raddarstafirnir gjöra; þá mun ek svá haga nafni hvers þeirra, er ácr hafci æigi svá nafn til, aí þá skal af nafninu skilja hvat hann stocar í máÍ- inu; ‘þó ac ácr skili æigi. SkaÍ þat atkvæoi hvers J)eirra i hverju máli vera, sem þá lifir nafnsins ept- ir, er or er tekinn raddarstafr or nafninu. J5, d, g, hf -p, i f eir stafir hafa af bvi mundáng-mikit æins-stafs- aíkvæci, at alldri má tvá samhljócendr ens sama lufcar seíja í æinni samstöfun fyrir raddarstafmn F, l, m, n» r, s, {>eir stafir megu hafa íveggja samhljócanda at- kv.íOi hverr æinn, ef svá mjök viU alkveoa, svá sem hverr þeirra, er eptir raddarstafinn vercr settr, sem {>ar berr vitni, er vér nefnum t>á meo svá miklu at- kvæo, sem mundim vér, ef svá skylldi rífa nöfa peirra: eff, eli, emm, enn, err, ess. Má ok mínka atkvæ^i þeirra, í>ó at í>eir standi eptir raddarstafi í síimstöfon, ok sé svá nefndir, sem þessa kostar væri Tiiin nöfn þeirra: ef, el, em, en, er, es, sem ek læt þá svá íieita alla, ok alldri hafa meirr enn æins stafs afkvæoi hvern , hvárt sem í>eir standa fyrir raddar- s{afi í samstöfun eSa eptir: nema |)ars efc ríí samhljóO- ‘anda, hverngi er ek rit, meo vexíi höfuosstafsins, en- áa standi hann epíir raddarstafenn í samstöfun: Já læí ek í>ann æiim jarteina eafn miklí, sem |>ar væri

XATINU - STAFROFIT, «83

tveir einskgiiar ok ens sama konar ritnir, til fjess at rit verci minna ok skjótara ok bókfell drjúgara. Nii pars þeir stafir ero, er raddarstaf hefir eptra í nafni- nu, sem eru í>, c, df^ g, p, f, ok af þí ofæykr æigi at- kvæCi nafns hvers þeirra ; þá skipti ék þar hófuo- ítafsins nafni, ok set ek pá. raddarstaf fyrr, íil þess at aukaz megi atíkvaeoi þeirra svá í nafninu , sem annais-staðar skolu |>eir í málinu jarteitia. ^kal nii hverr samhljóöandi jammikit sitt atkvæCi leg>ija íil la2S við raddarstaf þann er í nafni hans er, se n hann skal hafa vio hverngi annarra, er hann verCr staf- aðr í hverju máli. Enn fyrir J>vi nú at sumlr sam- hljóðendr hafa sín líkneski ok nafn ok jariein , en. Sumir hafa höfuOstafs líkneski ok nafn ok jarteiii, en sumir hafa höfucstafs Ijkneski ok skipat stöíum sum”, ra í nafni, ok aukit aíkvæci bæði nafns ok jarteinar, eri sumir hallda likneski sínn, ok er |>ó mínnkat at- kvseéi nafns í>eirra, ok jartein , sú er feir skolu ]iafa i málinu, skal þeirri lik er í nafninu verCrr þá skal, nú s^na leita bæði líkneski þeirra ok svá nöfn fyrir ofan ritin, at yfir þat megi nú alit saman líta, er áor var sundrlauslega umrætt:

b, B, c, C, d, D, f, F, g, G, bé ebb, ché, ecc, dé, edd, ef, eíF/, gé, egg, g, h, fí, i, li, Mií M, n, Ny p, P, r, eng, bá, Há, el, ell, em, emm, en, enn, pé, epp, er B, 8, S, í, T, X, X, Þ.

err, es, ess, té, eit, ex, exx,

8. Sá stafr, er hér er rltinn C, er iátinu-menn flestír kalla cé, ok hafa fyrir tv^ stafi, fyrir t ok s, þi er Jíeir stafa hann yit e e^‘a í, þótt þeir stafi hapn viO « cá’a o eéa u sem k, sem svá stafa Skuiar þann staf

284 LATINU- STAFR 0 F I T.

viö alla radtlarstafi í latínu, ok kalla c/ie; hann last ek ok ciit (p: ke) heita í oiu stafrofi, ok síafa ek svá vio alla raddarstafi, sern A eda q^ en í>á tek ek yr staf- rofi báca, ok læt ek J>enna aíinn (c) fyrir hrárn hinna ok svá fyrir sjálfan sik, aliz J>eir höfcu ácr aller æitt hljoO í(flestuni)síócum eta jartein. Ennfyrir því at c hefir enn sama voxt hvárt sem hann er höfuSstafr riíinn eca æigi, allra helldz cr ek rií (eigl) J)a höfuustaft stærri enn aCia i ríti, er æigi síanda í vers upphafi> ok skolu tvá stafi earteina ; [ok] þá rít ek fyrir hans höfuCslaf þenna staf K, fyrir því at þá hefr hann sinn vöxí, J>öt nakkvat Jægiz við : er ok æigi allfjar- lekit til þess vaxtar honum; allz sá síafr stendr í griksku , ok heiiir kuppa, ok jarieinir 20 í tölu þará enn hér skal hann í máii váru standa fyrir cc, sem aCiir enir smæri höfucstafir jartelna tvá stafi í máli* Má hann ok í íolu várrí jarteina tvö hundruO tíræð sem cé tvav í látínu, Acr hann væri fyri tva staft seitr ok hann hét che, þá hafCi hann eftra e en e í rafni sinu; en nú skipti hann, ok hafi e fyrst í nafn- inu, ok heiíi eÁk^ enda siti um so-gört. f>at n, er gtendr fyrir g hiC næsta í æinni samsíöfu, þat er minnr i nef kvfc^if, en meirr í kverkr en önnor n, af J>vi at þat tekr viðbland nakkvat af g; nú gjöri ek J>eim af yí vinveitfar samfarar sínar, ok gjöri ek æinn, staf af báðum , þannz ek kalla eng ok iJtk á {^^essa lund g, Kann iæt ek jarteina æinn sem hina ivá, svá at allt sé eitt, hvárt þú ríir bruiíiF eca bngr; nema þat er ritrninna, er stafir eru færi. Hvárki hefi ek bruguit vexti né nafni á /?, |>vi at hann má hvárkl vaxa né Jjverra né á ælngi veg skapaz i sínu atkvæoi. -X, y> z, clr feírra stafa má Jjarnaz, ef vlll , í viru

LATINU’STAFROFIT, 285

máli, |>ví at æingi er seinka jartein þeirra; allz þeir CTu fyrir þá eina stafi haíðirj er áðr eru í stafroii ’ surnir fynr tvá, sem o; ok z, tlr eOaí”^), er fyrir fíeiri verCr síundum; enn sumir fyrir æinn , sem y, eca stuoílum (~). X bann er samsettr í láiínu af c ok s; hann vil ek (ok) hafa svá samsettan í voru máli, ok ekki sinn láta hann höfucstaf vera; því at hann verðr aldr- ei fyrir c ívav, vk 2pigi í upphafi verí né orOz, né sarnstöfunar ^). T hann er grickskr síafr, ok heitir ]þar vi, enn láíínumenn hafa hann fyrir ?, ok í grickskum orCnm ac æins f>ó, ef sVynsamlega er ritaC; ok þarf hann af því æigi hér í vára túngu, nema m.aðr vilx Setja hann fyiir u, þá er hann veror stafaor vio ann- an raddarsíaf, ok hafor fyrir samhljócanda: er ^) f>ó láta ék af nú að rita hann: því at ek sékka u þess meiri þtirf fuUtíngs en öorurn raddarstöfuni , þá er J)eir verOa fyrir samhljóoendr settir. Z’ hann er samsettr af daleth, ebréskum staf svá ritrlum 1 , er ^) settr er fyrir d, ok af J>eÍm öcrura er heiiir sade^ ok er svá riíenn K, ok er Jyrir es í látínu settr , zWz hann sjálfr er ehréskr stafr, er þó sé hann í látinu stafrofi ok hafor; því at ebrésk orö vaca opt í látín- ■unni. Honum vísa ék helldr or váru máli ok staf- rofi; þvi aí f>ó verða fyrir nauzynja sakir íleiri 5íaf- ^r í þar, enn ellegar vilda ék hafa : vil ek helldr riía J)eim enum fám sinnum er þarf, d ok 5, allz hanri er of allt ^) í oru máli af d samsettr ok í, en ekki sinn af ö ^) ok s. ^ er heildr samstöfon enn stafr qk eru gtafaðir saman e ok í í látínu, enn <í ok ]þ f

I) M’Ln lagfízring fyrlr samstöfannar O. Z) kannskc Ttsttara’, cn. 3} ok O,

4. 0: aLlssíadan oíVaiit O, b) d 0»

íi86 LATIN U >^ STAFROFIT,

om máli , ef bafa skylldi ; enn ek hefi hann sem sízt í oni máli ok stafrofi, þvíat alldregi verí^r sú Bamstöfun svá í oru máli æinsaman, at æigi sfandi í |>eirri hinni sömu samstófun nakkvar san.hljócandi fyrir t’et. Tiiuli hefir enn «cki ecli til stafs , enn hann er þó til skyndíngar ritz ofc mínkunar sectr fyrir ^msa stafi acra, stundum fyrir æinn, en síund- um fyrir fleiri. Set ek hann optaz fyrir m, eca stun- dum fyrir n, eca fyrir er samstöfon*), þann er svá er vaxin C)’ kanka ék til I>ess meiri rác , en htil; bindi hverr med tiíli sem tilfyndlligt ok auCskilU ckt þiJíkir. TituU heíir þó nokkura jaríein til nafns jíess er hann á; fó at hann megi æigi svá merkja af nafni sem acra stafi: titan heitir sól , en |>a(an af er mínkat þat nafn, er titulus er á látínu, titull kveO’ vni vér , þat er sern líúl sól sé; jþvíat svá sem^ sól lýsir þars áðr var myrkt, þá Hsir svá tituU bók, er fyrir er ritinn, eca orc, ef yfir er settr.

Síaf þann er flestir menn kalla þorn þann kalla ék helldr af |>ví thé, at þk er þal aíkvæCi hans í liverju máli , sem eptir íifir nafnsins, er yr er tek- inn raddarstafrinn or nafni hans , sem alla hefi ek samhjjöCendr samda í þat mark nú, sera ek reit snemma i þeirra umræC^u. Skal þ standa f-^rri í staf- rofi enn liiull, þó at ek hafa SK ar umræCu umhann; J)ví at hann ttr siCarst í-fundinn; enn af þyí (ræddi ek) fyrr um titul, at hann var ácr í stafrofi, ok ek lét hann þeim fylgja í umræcu er honum iíkir J>ar- naz sína jartein. Höfuðsíaf thésens rií ek hverg nema i vers upphaíi; því at hans atkvssci má æigi sexla, þói hann síandi cptir raddarstaf í samstöfon.

*} «!:afsíöfon O.

‘LATINU - S TAFROÉIT. 287

’ 9- N^ þó að eg hafa mjök skyndilega mælt um hufu^^rafanna rit, þeirra er fyrir ívá skal æinn vera, þa kalla ék ælgi rángt né ííia ritac, þó at liinir tveir sé þar heiMr ritnir, er hvárgi er höfucstafr, er {)ó ▼ilja ék helldr æinn staf ríía , þar sem bæöi stocar jafnnmikit æian ok tvá, til þess sem ek sagoa at rit ▼erc i minna ok skjótara ok bókfell drjúgara. Enn |>at veit ek æigi hvat þá skal at-hafa. ef svá illa vercr at enn högs nokkurr í ok raælir svá: ^ar sem J)ú rítr höfuc; staf æinn, kvecx* hann ef hann ræjr þati eca samhljócendr tvá æinsko^ar samfellda í æinni ok jenni sörau samstöfu, segir þú, í>á vil ek hváiki ríta samhljoðendr tvá né höfucsíaf æinn lil þess at auka atkvæc it, né enn helldr jþann sem ælgi sé höfucsíafr til þess at minnka, helldr rít ek æinn ens sama kon- ar [ens sama] jafnan, ok æigi höfuOstaf nema i upp- hafi orcz ok vers, ok qveci svá mjök eca lítt aQ hverjum, sem ek ræó síöan; eoa ælgi ræki ék ao ek kve?a jafnmjök at öUum. HvaS skal fá aohafa? kvaö ek, hvao {>á nema s^na honum svá skýr dæmi J>eirra græina, er hann skilr engvar áor vera, að þá þikkiz hann of sæinn veroa til at mæla seálfr á móC sér, ok verða fyrri að bragoi enn jþeir er ella mundi fifla hann, ok kalla sem væri spakara ef fegoi. Nii eru hér þau dæmi, er bráoafángs funduz [þeir], ena •ícan nokkuru Ijóslegarr til máls færo ok skilníngar: 11 bé UBe, secr seKr, höOu höDu , áfarar aFarar, þag- at þaGaö, öl öL, frame fraMe, vina viNa, krapa kraPa, liver hveR, fus fuS , skjót skjóT: ú hi þat ^ru tvav nöfn tveggja bókstafa, cnu I^hbe þat er æln« jnans seitt nafn; sekr er skógarmior, enn stkkr er ílát; ho^a þá tr hijlgíi tíöU dó, «nn heyr6i tll hödiu |>á

S88 ZATINU’ STAFROFIT.

ei þór bar hverenn; betra er hverjum fyrr “þágao enn annar haíi þaggöO; €4gi eru öl öll ao æinu; meiri þikkir stýrimannzins frami, enn |>ess er þil- JQrnar byggir frammi; sá er raestr guCz ^‘ina er mest vill ú-^>inna; vaoa opt til kirkju krapa, þó aO þar fái Jeio krappa; hverr kona ok karlmaðr skylldu þess fús, sem guo er fúss: þá munu þau til góora verka skjót, ok hafa guös hylli skjótu

10. Nú um þann roann er ríta viU eca nema aO váru máir riíio, annaðtveggja helgar þ-^ícíngar eða lög ecr áítvísi, eoa svá hveregi , er maor viH skyn- samliga nytsemi á bók nema, ecr kenna, enda sé hann svá litiilátr í írócleiks-ástinni, ao hann vili nema iitla skynsemi helldr enn öngva, þá er á mecal vercr en- ar meiri; þá lese hann þetta kapitulum vandlega* ok bæii, sem í mörgum stöcum mun þurfa, ok mete TÍCleitni mína, en várkynne úkænsku, hafi stafrofþetta er hér er áor ritao, unnz hann fær þat , er honom líkar beir : aáááeéædlioó0œ u ú y j hBcKdDfFgGshlLmMnNpPrR s S t T X ^ ^ (^^ -” ’ ‘)•

11. ‘Nú^) fyrir því at macrlnn sé akynsamligum anda skr^ddr ok pr^‘ddr , þá skilr hann ok greinir alla luti gjörr ok giöggra enn önnur kykvendi; þá næyti ok rijoti þess láns meö guci. Hjaria mannz kennir allz, ok viO hjaríat liggr bæoi barki ok vélendi , ok

and-

*j ]petía stycki synUt ad vera af odrum h’ofiindli “pví þflf mótttaLr hinu sumstadaTi f. d. um C, og er hförgí narri eins imásmugU^t,

LATIIs’ U STAFR OFIT, 2R9

andblásnar æcar renna ]; ar upp ok rætaz , hæO |-ær æcar, er bera vind eca blástr, blóö ec’a Ijóc; ok ,á annan veg horfa þasr svá, aí fær mæta^ Við túngu rætr; raeo þvi hverr er þarf renn ok rödd upp fyrir hverju orci. þarf ok með orOi hverju þrjar þessar greinir: minnl ok vlt ok skilníng; miíini at muna orca atkvæCi, vit at hugsa hvat hann viil mæla, skil- níng til þess hvat í-b\r orOunum.

12. Nti hafa pííessir íutir hljóc, sumer rf^dfl ok sarner mál, sem sagt var. Sú er æln greiii ‘) h^i cs, er þ r vecr eca vötn, eor sjór ecr grjót eðr ^jorg eoa j^‘C brynrj þetta hljóö heiter gnyr eða þrynr, dynr ec 1 dunur; svá þat hljóð, er málmr niætiz, ef a o.inna þyss; J>at heiter ok gn^r, glymr eca hlymr ^); s^á þat er vicir brotna [eca gnesta, þat heiiir brak ec^r brestir ^): þetta era vitlaus hljóð; enn hér umfram er þat hljóö, er stafi æina skoriir til máis, þat heltij. saungr, þat eru hörpur eCa önnur söngfæri 4). Ónou,. hljócsgræin er sú er fuglar ecr d\r ecr sækvikendi hafa, þat heiiir rödd; heila fær radder á mariJa lund. fuglar sýngja eca gjalla e?r klaka, [ok þó (fuec) yms- um háttum; dyra-rödd er greind med mörgum nöfn- um ^) , ok kunna menn skyn hvat [ikkjaz benda £ sínum látum suraum; sækvikendi blása eca gjiUa ^):

26

1. Hér tekr tiL £/, og hyrjaf panneg’, Hér segir frá hljóþsgreinura.

Hvad er hljóf>sgi-eiu? ]?renn. Hver? f»at er c-in grcin.

a) hljómr U.

5. ej>a yápnin mœtaz, þetta heita brafc eþa brestir eþa enn sem ádr

er ritad: U.

4. ok enn heíldr hin meiri söngfærin : en þat heitir sÖngr ss.

5. ok enn med” ymsiim háttum ok nöfnum ok kunnostum ero greind yrasa rcra dyranÖíuin n ó) gella ti.

Sígo

ZA TINU . STAFROFI T.

allar þessar raddir eru mjök skyníausar, svá at flestr luíi manna viíi. þriíja hljoísgræin er miklu merki- líguz, er ménn hafa, þai er hljoQ ok rödd ok mál. Malið gjöriz af blæstrinum ok túogulifagcinu ‘) ok skipan varranna 2). Ef maír getr mickla málsnilld, þá farf þartil þrent 3): vit ok orcfæri ok fyrirasilun ok alhægt túngubragc. Ef tenn eru skördóttar, ok missir tanngar?ar 4), þat lýtir málit; svá ok ef túngan er ofmikil, þá er málið blest; nú er hon ofHtil, þá er sá holgómr. þat kann ok spilla máli mannz, ef varr- jir eru æigi heiiar.

13. Muírinn er leikvöllr orðanna en íúngan stýr- ic ^), á þeim leikvelli eru reistir þeir stafir, er allt inál gjöra, [ok íimm hríngar eru ura þá stafi slegnir eðr setter í málsbætti “). I fyrsta hríng eru fjórir stafir, er heita höfugstafir, þá má til æinskis annars

1. viþ tenn ok góma hatir U. inn.

a) U. farir inn hér úr fyrrl gr. En hver)0 ordino fyJger minnit ók. Yitid : mlnnit parf til J>ess at muna atkvædi or|>annai en vilid ok skilningina tii _þess at hann muni at mæla þau ort^in er hann vill. 3) í/. U. 4) túngau þær ss.

5. Mu"þi-inn ok túngan er leikvölh’ orfanna ss.

6. U. hifir lier úr ij. gr. ok Jiendir málit ymsa srá til at jafna, sera hörpu-strenger, eþa ero iæstir iyklar i Simphonie

ík^

vaff

þorn

faí

1

T

. efi ‘cé

h

há

egg

ecsi

bei) a

B

ebb

Ö~ ed

d dud

e

D~

edd

z

zet

k 1

u y

K L

ekk ell

& ! 7

et i ir

m

mem

æ

~M emm

9

us

n

ner:

ö

‘^ enn

w ra

P

PP

au

T”

epp m,n

r

rar

err

s ses

ei

s

ess

ett

yetta er uppmálad á kríngl. /ígúru i sjálfri U. sem eeki gat pren^ ta^t’. innita krrnglan er fjó skipt og svarar hinni fyrstu línu h’cr ^ {jjr utan um cru (jórar hríngar, serhv’orium af ‘peim er skipt í tof, rúmf enn^rjú rún cru aud i cftta, hringnutn eins og her i ncdstu Lin-

LATINU ’ STAFR OFIT. 291

nýta, enn vera upphaf ok fyrir öþrum stöfum þ, v^ ^) hy q» I öcruin hrmg eru stafir lólf ^), þeir heí(a málssíafir, hverr þeirra mi vera bxci fyrir ok eptir í orcinu, ok gj rir þó æingi þeirra mál af sjáifum sér: i, íf, /, g, k, /, »7, n, p, r, s, t, nöfn þeirra eru ept- ir hljóc þeina ^). I þricja hríng eru tólf stafir, er hljocstafir heiía ; þessi cr græin þeirra, fyrsí heita stafir, ok skal $vá rita: á, «, i, ó, ú, y. 0nnur er feirra gjæin su at þeir heiía límmgar, ok skal þá svá rita: æ, 0 au 4), þessir þrir^stafir eru hvartveir ‘’) hljogsíafir samanlimdir; því at þessi siafr hverr hefic hvrirn iut af hljoc i hinna, er hann er af-gj6rr. JEn J>ricja græÍQ er sú er þeír stafir hafa, er heiia lausa- klofar ok skal svá ri(a ey ok ei, þessir tveir stafir cru ritaoir úbræyttir 1 hvárum stac, ok gjörr æinn af J)ví at hann tekr hljóo þeirra beggja, enn fyrir ritz- háltar sakir er þá úhægt saman at binda. Tólfti stafr er skiptmgr: þat er réttr ^) hljoCstafr; ef málstafr er

unni. Nafnid ValF hejz eg sett fyrir viicl, sem tckert pydiri ‘þad er nefnl. audséd á m’órgu ad skrlfarinM. hcfir ecki skiUd höfundarlns meiníng allvída. I ödrum hring y ar b og beb sitt i hv’órju rumi, enn k yantadi’-, i pridja hríng rantadi jí i fjórda stód beb fyrir ebb; enn ifimtame^ fyrir e^, bet fyrir zet (o: ieta)y ed. fyrir et, ur fyr” ir ir, uss fyrir us [alpeckt hcnd i látinu), nr fyrir ra, qn fyrir m, 115 enn tttlarnir, scm h’öfimdrinn kalLar h’óndin, skelfliga rJngsnúnir og ópcckjanligir’. svó ad þetta allt vard cg ad lagfxra af cgin ram^ leik, 1) &. skrifar her y.

2. U, hefir h’er’. XI. (d/ þv^ k var glcymt sem adr cr gctid) þeir sem heita ^, p, h, 3’» h, c[ [petta rugL er komid inn frá spá{iunni^hvar þad hefir verid iztlad til ad innfarast í fyrri kiausunty og kefir dtt at vera’. þ, x, h, q) málstaíir: hverr, peirra o, s, fr.

3. hér sett epilr hljóþi þeirra U,

4. æ, axi, ay U.

j) Jjessir ero íueir, hér ero 2 («/ hr’crjuþédfyrsta.crpcnHafiHayss, 6) æiim 0,

292 LATINU - STAFROFIT.

fyrjr honurn ok eyAir í sarnstofun; enn ef hljócstafr

er næíír epíír hann , há skiptíz hann í máls(af, ok

gj’ raz [á af honum mörg full orc, svá sem: ja ec r

j rc eí^ a jor; önr}ur sklptíng er þat^ at hann er K\usa-

k!ofi, svá srm ácr var riia’c, þá er svá ef málstafr

sJe-p.cJr fyri.r honum ok hljóCstafr eptir, sva sem ^) bjór

eCr björg. á, i, ó, 7 þesser gjora æÍDÍr saínan mörg orO

fiiíl, enn skarnt mái igjóra þeir sjálfer- ¥J á gjörii:

heiih orc , þá rnetz þaC svá, sem þú nefnir yfiy; i

[ ‘( ac er fyrir hman ^}\ 6 eCr ú þaí skiptir um orcum^

svá sern er satt ec:a úsatty Menn kalia 7 æinn vicl;

3B 3) þat er '^inon ka!laC;4) er ok (zy e?a œi þat

cr alhiregi þr^tr. Hljóiostafir hafa ívenna grein, þá

er opfieLjnr skipíaz or?in með, ai þeir sé styitir ^) ec’a

dregnir; er þvi betr dregit yfir þann staf, er sæitt

skal at~kveoa ^) svá sem hér er: á þt’í áre er Art c.jr

í(£d<!r, l^ok ér ertu’C hann “), þöí <r t nnnu minni. Ort

skip(a orcaleicmgar avllu máli, hván hinn sami hijoc-

stafr er leiddr skjótt eöa seint. Lofat er þat i rj(z-

hætti at rita af límíngum 8) helJdr á-lykkju enn fnll

fl 9) ok er þá svá: « , < . I fjórCa hríng eru tcílf sr^f-

ir svá ritac’lr: B, D, F, G, K, L, M, iV, P, i^, ‘^

T, þessir stafir eru settir hverr ^^) fyrlr tvá jnfna sér j

riizhætti, þvíat sum orö endaz í svá fast atkva^ci -^i

aeingi máistafr fær æinn boriC: svá sem havll e^a

1. er ].>iöru bxdr U. inn.

2. Mn lú’^faring fyrir J’aK &em fer innan eir ■þeim fyri innar f/ enn O. iUppir pW. 3) «1: O.

3. eu ey h(;iter ]5at land, sem sjór eþa vatn fellr unihverris. í>at er

kallal; ey eþa «, er alldri Lrytr U,

bj studí’ir O. 6) leiþa £/. 7^1 .«/. £7. 8) Iinéigíngum O,

9^ helldr en af lyckjo en fuil^, a í^’.

10. ^erj^ ecki annat, en menn vjijá IihQ í>á fyrl rií2ijátlar sakir, oker

setlT hverr peirra einn í/»

L A TINU - 5 TAFR 0 F 1 1.

t95

fjall , fiross eca hross , framm eOa hramm; nú |>arf

innaf hv

árt at nía tvá málsiaíi ec r þenna æinn.

.íin\ta hnng eru rifaclr þeir þrír stafir, er heita un- dir-staíir: c, z, x, niá þeim ^) viO engan staf koma , nema þeir ^) sé epiir hljocsíaf í hverri samstöfun. Fjorci stafr er c 3), þat er rétt haos hÍjoO, at hann sé í entla samstöfu sem ac^rir undirstaíir. Tillar ern hér so ritacer sem i óCnun ritzhætti 4;; hefir timll ekkl

l) þessum staf má ss. 2) fjat ss.

3. ok hava sumir menn þann rifziiátt at setja c fyrir A; Qadrir lesal c fyrir konúu^) en liitt eina er rétt 9 *. fr.

4. U. sleppir þi’c ö//u, tem hcr cptir kemr allt ad enda bókarlnn- «r ; cnn he.fir parámóti eptirfylgj^mdi greiny sem vantar i O.

..^^ " 1

’ 1

0

1 u

1

1 y

1 •=

i °

au

ei

1 ey

bjb ibií.

S 1

(

1 1

1

1

1 1

1 1

U\á.i\d\ i i i i 1 1 1 1 1

i 1 1

‘ififri i i 1 1 i \ \ 1

1

1 1 1

8. 1 p 1 g ! «-, i

!

1

1 r

1

i

! 1

1 L

‘’l’’’!^‘‘ki II 1 ! i i 1 M

1 1

i HÍiHI

1 1

1

] 1

1 1

1 !

1 1

1 1 1

mjm jm|tn

i

i 1

1 }

1 1 1 1

n ri I n 1 n

1 1

1 1

1 í 1

p Ip!p; pI

i

1 1 1

1

1 1

1 1 1

rhlrl r|

1 í

i 1

1 !

1 !

sl shl s(

i

i 1

i I

1 1

1 i 1 1

• i ’ 1 ’ i ‘1

iT

i “1

-j—r-

“~i

1 1

ÍT

) i

1^1 is|

1 1

t\ IÞI 1

V) fvi r

1

)

_LLI

1 1

1

1 i

(

I —

) 1 1

1

1

1 1

1 1

1 (

ic 1 ci 1 1 1 i 1 i 1 1

1

1 1

h| 1 h!

1

r

1

1

“1 r

i !

1 í

1 1

i

1

1 T!

in

— —

~i”

1 1

i^-i 1-^1

q| iql !

1

i”

(

á§4 LATÍNU ’ STAFROFIT.

æinkar ecli til stafs , helldr er hann tll sk^ríngar ritz. Sól heitir Titan, heiiir i^a^an af titulus í látíiin, ^r vér kölluiíi titnl, þat er sem íitil sól; því at svá iem sól l’ýsir heim allan, svá l^sir tituU oiu réttritiri. J>essir eru fjórir höfucstaíir: |), v ^), h, q; enn þessir eru sex hljóSstafir ^) óbræyttir: a^ e, /, o, w, eru þeir ok limdir saman í ritzhætti; þá eru þessir tólf samaa málstafir úbræyttir: h, d^ fi g, A, /, m, n, p, r, s, í; í>e$sir eru uadirstafir: c, x, 2, 6C ^), ok J)eirra má missa {

Statasetníng sjá jem héc er rltod, ei svá sett tíl máls sem’ lyklar til hljódsj músíka ok feglor fylgja hljódstÖ:um, svá sem peir lyk- lum. Málstaíir ero ritaþir med hrerri reglo bæþi fyrir ok eptir , ok gera þeir mál af hendíngum þeiri (kannske þeim) sem þeirhava (^adrir Usa fylgja) vzd hljódstafina fyrir eþa eptir. Köilum vér tat lykla, sem þeir ero i fastir, ok ero þeir svá settir (hér) í spá- cionne, sem lyklar í simphonie, ok skal þeim kippa eþa hrinda, ok drepa svá reglostrengina , ok tekr þá þat hljód, sem þú villt kaft bava. þessar hendíngar ero meiri en þær, sem fyrr ero ritaþar, ok hinar minnzto þeira sem stafat sé til •, því at hér er í hendíng einn hljódstafr ok einn raálstafr, ok gerlr sva. raargar hendíngar, sem nú er ritad áþr í stafasetnÍHginni. Hér standa um þvert hlad Ii hljód- stafir, en nm endilángt blad 2o málstafir ; ei’o þeir sva settir sem lyklar í simphonie, enn hljódstafir sem strengir, Málstafir ero 12 þeir sera bæþi hava hljód, hvárt sem kipt er eþa hrundit lyklinum, enn 8, þeir er síþarr ero ritaþir, hava hálít hljöd vid hina. Sumer taka hljód, er þú. kippir at þer , sumer er þú hrinder frá þér. þessir hljódstafir standa um þvert blad : <j, í, /, o, u, jy, œ, ö, au^ ei, eyi þessir ero 12 málstafir : b, d, /, g, k, /, m, n, /7, r^ s, c i J>essir ero málstafir ok hava hálft hljód vid hiua ^, 1>, {, >-, c, h, jf, q.

Ad línan undlr i eeki nar allt nidr ígegtum, er án efa misskrif- mdi þrj msiningin er ad syna hvörnin aUar einfaídar samstöfur myndast, nefnl. med at setja noehra samhljódendr framan edr apt^

\n

hLjódttafina, adra. tinúngis fyrir aptan, og enn adra einúng. ís fyrir framan’, enn petta gildir um í og þá eptir fylgjandi hljód- stafi eldtíngis eins og um á, e. Eg hefi par fyrir ecki viLjad npp~ fylLa fieiri enn þá fyrstu 4 dálka med bökstofum þoíí þíir séu all” ir uppfyitir i U. eptir sömu regLu, Hrör og cinn getr og htzgLi^a gjört pad ^J^Lfr, edr imyndad ser þa^, Hér er þa U» ‘óLdúngis á cnda; pví nii fyLgja nockrar Linur af kégómligu Leyniriti , enn þá tekr vid registrid yfir dróttqvednu háttunay s&m^ getid er bLs, 22J. atkug, 1), og þíz HáttaLykíiL sjáLfr^ 1} O. héfir einnig hér Y. 2) Min LagfÆr. fyrir höfutstafir O, 5) Mín laof^r. fyrlr Y.

LATINU - STAFROFIT. 29 J

várii máli ef vllls x er samtengdr af c ok s í láíínui z hann er samtengdr af d ok s, ok er ebreskrj Sc ef helldr samstöfun en stafr, eru stafaSir gaman c ok í í látinu.

14’ Enn fyrir því nú at sumir samhijócendr hafa sltt likneski ok nafn ok jartein ; en sumir hafa höf- uCstafs Iikneski ok skipat stöfum [enn sumir] í nafnZ ok aukít aíkvæci bæyi nafns ok jartein; enn sumi hallda likneski sínu, ok er |>ó mínnkat atkvæði nafns þeirra, ok jartein, sú er þeir skolu bera í málinu? þeirri lik, er í nafninu verOr:’ þá skal nú s^na leita bæði likneski þeirra ok svá nöfn fyrir ofari rituo; at yfir þat *) megi nú allt saman líta, er áor var sundr- lausliga umrætt; c, á^ o, 0, €, a, i, í, w, li, y, ý, b, J5, c, K, d, D, /, F, g, G, héy ehb, ché, ecc, dc, eddy ef, eff, ge,] égg, g, h, H, /, L, m, M, n, N, p, P^ cng, há, Há, c/, ell, «m, emm, en, enn, pé^ epp r, R, s, S, í, T, a;, [§, z, íb’ ^), Í er, err, es, ess, té, ett, ex, eO, zet, jpé

t- 7 r ’ w 9^

Nu veror Jetta alltsaman stafrof kallat.”

15. þessir stafir gjöra allt mál, ok hendir ználií “ýmsJ a, svá tll at jafna sem hurpu strengir gjöra hljóö, eCa €ru læysiir luklar i simphonie, eða þá er organ gengr upp ok niOr, i^ptr ok framm um allan gamma, |>ann er með sér hefir nííján lukla ok átta raddir, ok þá 3) koma til móiz þessir fimm hríngar stafanna , er áðr var umræit: kallaz nú hvárir viu agra slafrof ok gam-

1. Min Idgfar. fyrU ]þeim.

2. Min getoáta fyrir: Xex^z et œ, sm O, hcfr, ennsgm ámltgulí^^ gctr síadí{í,

3. Mín Ugj’ifring fyrir fú scm O, hfjift

296 LATINU-STAFROFIT.

tni, ok (aka nú hljócstafir þar sín hljöO, ok raddarstaf- ir rödd, málstaíir málít ok samnaz til orcanna svá margra, at ekki er f>ess mcjelt í heiniinmn, at tíigi ^é T)e»sir stafir tii-hafðir. Nú eru æinsi þaii læii «gCa

L JL

hljóð eca raddir at æigi luixni bat ailf fmnaz i gamm, anum. Nú tekr svá fremi mikit ^; um (ijriraz, er oro- in hefjaz upp ok hljómrenn vex ok raddirnar glymja á, nefniz ok svá fremi sóngr er þeita heíir alh tii, o^ nú þyss sjá flokkr framm á leikvollinH, ok ollum-meg- in at stýrinu fví, er túngan heitir, ok hcita nú á hana tii málsins ok orcanna ok songsins, at hun kveci þatallt upp, ok hon gjörir svá: Osanna segir hon, þat þvðiz á vára túngu svá: graö þú oss; enn þat er á ehresku mællt, ok stack haiia náttúran til þess, fyrir t>ví at hon var fyrst, ok geck þá um allan iieim, þán^at til er guo skipti þeim.

16. Nú segir þar til at henni pótti hann vera styrimacrinn , er hann skapaoi hana , ok af KrÍsls nafni er kristnin kölluc: vér er kristnir erum köUum hann höfuð várt; enn vér hans limir ok lioir; o^ hans sonr er sá, er hann sendi hingat í heim; ok sá er vár faðir, en ^) vér hans börn; var ok facerinn vænligr til at stjórna sínum börnum svá sem bezf gegndi; var þí oroit or messunni tiltekit, at hann vissi hverr iofsöngr honum þótti mestr frammfíuttr þessa heims viC sik sjálfan; er þar ok vár hjálp öll í-íólgin, er um hans písl er ræit ok sár, er hann þoldi á krossinum helga, er or-fann bæði blóo ok vain; ek í þí erum vér skiicir, er rétt trúura á al-

1. kannskt máU’t,

2. eir O,

LATINU- STAFROFIT. 297

máttkan guð; ok pat hans holld ok blóö, er í mess* unni er framrníluít, er várí farjiest, þá er vér fonim af þessum heimi. Nú skal þat ván vár at væíta Jess^ at svá freml fariz oss vel, er svá vercr, sem hann kefir fyrirséo , at bæci sé at hann er í för meo oss ok vér með honum, þá er vér förura helm til föc- urleiffar várrar; ok {>á ej hapn hefir sklpt sínu lioi sér til hægii handar eptir dómsdag, þá skolam véf hefja upp Allelájá, fyrlr því at þat er æigi jarCneskr söngr, s^ngja í>e((a ^á alier saman tíu fylki gucz eng- la ok manna; þá er almáiíigr guo ferr meor sína ferQ hæim í himinrikis d^rC; í>k skolum þá una í sifellu, svá at alldri skal eptir ^) verCa, meo guði almáttkum þar sem hann er æ ok æ meÖ feor ok syni ok helg- um anda, sá er liíir ok rikir æinn guQ of allar alldir verallda. Amen.

MJL FR ÆD INNJR G R UND FOLLR %

17. HIjóo er allt þat, er um kvikendls æyru má bæyra, hljoo hefir matgar kynkvislir, ok verOr hljóð jþat sem náttúruliga megu æyru greina af samkvámu tveggja líkama : önsmr hlJQOsgræin er sú er heilug ritníng segei andliga Inti hljóca. I.íkamligt hljúO vejCr annat af líflausiim iuíum enn annat af liílegum lut- um. Hljóo {?at (ev) hæyriz af liílausum luíum verOr annat af ræriligum skepnum, enn annat af úhrær- iligum , annat af samkvámu ræriligra luta ok ú. læriligra. Af ræriligum lutum vercr hljoð, sem af köfuo-skepnum: elldi, vindum, voínum; af úhrærilig-

l^ kannskc 8!«div, ^^» a^ Q. hefir Aungva f^rír *‘0§n,

«•7

298 MALFRÆDINNJR.

um lutum vercr hljóo sem: stæinum ok málmi eca streDgjum, ok verðr þesskyns hljóc jafnan af hrænng Dokkurs likama lífllgs eía úlifiigs. Af samkvámu xæriiigra luta ok úræriligra vergr hljóc, sem þá er vindr eca vötn eCa elldr slær mec afií jóro eoa aCfa úræriliga luti. HljoO J>at , er verðr af lífiausum luium er sumt ugræiniligt, sem vindagn^r eca v’itna- J)ytr cCa reiOar- J)rumur, en sumt hljoo er græiniligt eptir náttúrligri samhljócan þeirri , er PhUosophi köU- uCu músicam^ ok verör þat hljóc hio æfsía ok hiC æzta af ræríng ringa þeirra, er sól ok íúngl ok fimm merki- síjörnur gánga i, þær sem planete heiía, ok heiti^ Jat celestis armonie, þessar stjórnur sagbi Plató hafa líf ok skyn ok vera údauðligar. Græmiligt hljoC vercr í liflausum’ lufum þat sem vér kólluni listuligt hljóö sem í málmi ok strengjum ok allzkyns söng ok píp - um. I lifligum lutum verCr (hijoc) sem i vicum ok grosum, ok þó af rseríng nokkurs rærlligs likama. Af lifiigum Juíum, þeim er líkama hafa verír annat hljóð^ þat er rödd heitir, enn annat þat Bem æigi er rödd sem fóíastapp eca handaklapp ok annat þvílikt. Rödd er hljóc frammfært af kvikendis munni, formeraz af níu náttúruligum lólom: lúngura , barka , túngu og tveim vörrum ok tönnum fjórum* JEnn Priscianus kallar rödd vera hið græiniligsta lopízins högg ok æig_ inliga skiljanligt, en önnur úritanlig. Uritanlíg rödJ cr sú, er æigi má stöfuro græina: riíanlig rödd s:-t (Önnur merkilig) önnur úmerkilig. UmeítóTg rödd er sú, er til engrar merkíngar er höíc, sem: buob hligstrixi merkilig rödd er önnur af ndíturu önnur af fetning eca sjáífvilja. Merkillg lódd af náltúru er barnagrátr eca sjúkra manna stynr e^a annat } vilikt

GRUNDVÖLLR. íq,

merkllig rödd af seíníng, er sú er framfæríz af sjáif- vilja mannz, sem þetta nám: matr merkir kv’iktndi skynsamlig ok daiicrig.

IS- ‘Stafr er hinn minnzti Infr samanseítrar raddar sá sem rita má, ok er stafr kalh^r í þí sem hæyrir ailre samsetníng síafligrar raddar; þvíat vér skiptiiríi bsekr í capitula, en capifuía í fclausur e^a vers, en clausur í máisgræinir, máhgreinir í sagnir; sagnir í samstófur, samsiofur í stafi. Enn þó eru eigi staíic náítúrulija lískiptiligir, þvíat stafr er ródd, en rödd er lopt, ec a af lopíi formerat. Enn hvárt. sem rodd er lopt eCa af lopti formerat, þá er hon Simansett af BÍnum pörtum sem ^) loptið, raeö því at þaí er líkamligt, (því) aller Jíkamir eru samansetter: enn jafn lutr vercr af jófnu efni at gjöraz, sem holid af holldi. Enn svá sem í náttúruligum líkamum era nokkurir þeir lufir, sem kallaz æinfalldir, sem fjórar höfuCskepnur: eildr ok jorc, vötn ok lopt, ok kaiIdZ þesser luter æigi æinfalldir af því at þeir sé úskiptiíigir , helldr af þí at Uverr þeirra hluír er jafn hinu ^) óHu, sem lítill gneisti heíír jafna náiíúm hinu mesta báli; svá eru ok stafir úskiptiligir í mis- jöfnu efni, eca í þá iuti, sem úlikir eru ; þvíat á ok aCrir raddarslafir hafa stundum skamt hljoO, enn stund- um íángt , ok ef þeir hafa lángt hljóð, þá hafa ]^eit tvá tima jarnlánga. Phiíosophi köllucu stafi elemtnta þat eru höfuf skepnur, af þí at svá sem likamir eru., skapaCer af fjórum höfuCskepnum, svá gjöra ok staf- ir samansettir aíla stafiega rödd, svá sem nockurskon- ar Iikatna, þvíat rödd tekr æyru, ok hefic þrenna maelíng, sera allt þat er líkamligt er, þat er hasð upp

i) Min Ugf. fyrir sed. 2) Mii l«t^f- fyrlr sínw.

3O0 MALFRÆDINNAR.

ok ofan , ok brerdd tl] vinsfrl handar ok hægri, ok lengd fyrir ok epitr; því at rödd má öllum megin hæyraz. Samstöfur liafa hæc í hljócagræin, en breidd i anda, lengd í tíma; þviat hverr samstafa er annat- hvárt hvöss eða ^úng eca imibæygilig: hvöss Aí/jóc^. gríBÍn (er) sii, er fi-ammfaerð verCr rreC hölldnu hljó^i, sem þessl samstafa hvat; ^úng hljóCsgræin er (af) iit- illáíu híjóci hefz, ok dregz niðr í hic lægra hljóð, $em hin fyrsta samstafa í þessu nafni harœyiíi;

JL f

umbæygilig hJjócsgrÆÍn er su er hefz af luilJáiu hljóci, ok J>enz upp sem hvss hljóOsgræin, sem þeíta nafn rcust. Hver samstafa lieftr ok frammflutníng annathvárt Uiia eor snarfa, ok er sá andi hér kaílaCr jÆríng Jrúwfliitningar samstöfu. Meo snörpum anda vercr sú samsíafa frammfærc, sem hin fyrri sanistafa þessa nafns þurruni^ með linum anda flyíjaz samstöf- ur þessar lángan tima. Hverr samstafa er annathvárt löng eca skönim, ok (<*t) skumm samstafa skjótt framfíutt ok heíir æína stund, sem fyrri samstafa í þessu nafni Ari; löng samstafa er seinliga frammfFtitt, ok hef- er tvaer stundir, sem hin fyrri samstafa i |)essii nafni . . 1 , ok er tími eca stund kallat dvöl, mælandi framm- flutning raddar.

19. Síafr hefir þrenn tilfeUt: nafn, figúru, v&ldi eÍa. métt, Sfafanöfn eru sexíán i danskri túngu, í þá lík- mg sem Grikkir hofc u (forcum) daga, enn þó eru Hierkíngar y>eirra mycklu fieiri. Priscianus segir at hverr raddarstafr haíi tvu eöa fíe’ri hljóc; svá sem áj ef þat er skamt hefir fernar hlj.)CSj|ræinir; hvassa hljócsgræin fyrir uían áblásní??g h, sem hér haji, e» þúnga hljócsgræin haj andi; lángt á hcfir 6 hljóð , e^ þat heÉr áblásníng /z, Jíá hefir |)at annafhvárt hvas«*

GRUNDVOLLR. 301

hljóCsgrðBln eca þúnga eða nmbæygiliga, gem hér… Slikt hio sama ef hann heíir seigi ábíásníng; Ijóoar þar sera þessi: cré, áronna , áta. Slikt hið sama má ok greina aCra raddarsíafi: i ok ú haía því fíeiri greinir, at þeir eru síufidam síimhljoðendr , sem í þessum nöfnum : jurl, ^iir^ ok heitir v. I norænu stafroh er^ 5 kijóðsstafir svá: f\ úr, þ óss, | íss , ^ ár, ok er íss stundum setír fyrir g, ok er þá [stundum] svá sem aleph eca joth seijaz fyrir 2 raddarstöfum i ebresku máli. f\ ev af fví fyrst seít, að {>at Ijocar í vörr- um; 4 þarnæst, hann hljóðar í munni; f stendr þai” næst, ok ijocar í ofanverðura barka sem t?j ef hann cr pontaðr; þarnæst er á skipat, þvi hann hljoðaíf i brjósti, h ^) er teklt af ebreskum stufum. Enn iátinu- menn skipuðu síöfunum gagnstaðligaj þessum sem hér er græinc: setíu þeir a fyrst; þvíat þat er næst hinu neðsta raddaríóli, er vér kölhim lúngu, ok þat má fyrst skilja í bernsligri rausí. Enn |\ er af því fyrst skipat, at þat er fremzt ok næst sjilfu efni radd- ^rennar, er vér hyggjum at loptio megi kalla , ok hafa af þvi hvárirtveggju meisíarar vel ok náttiírlega gkipat stöfunum í sinu maii, Baddarstafir þessir hef- jaz aller af sínu Ijóði, en leggjaz í samljóðendr rtlQ ^k só/. Samhljóðendr eru la í rúna máli; ^ þeirt cr nálægir (eru) raddarstöfum, eru kallacir hálf’raddar. ^tafír áf [úJfróCiAm ^) mönnum; þvíat þeir hafa meiri likíng raddarstafa ok merkiligri liijóð enn aðrir sam- hljóðendr, þat er [s,l^,^|^,r*,r’’; kalla Bumír menn með Jessum stufum teljandi .. . í látínu síafrofi; þvíat hann hefir sitt hljóð af raddarataf , sem aðrir þesskyns

l) kannske haim er tekinn.” 2} kann$\e 2 o: hádnm fráá»Ht,

S02 MALFRÆDINNAR,

■amhljócendr. Priscianus segir spígl ráöa mega síafs. ins merkíng., hvárt hans nafn hefz af laddarstaf eía af æiginiigom, sem marka má í þessii sta£»ofi, ok mörgum óOrum, er náliga hefjaz ailir stafir af sinu Ijóci hvártveggja raddarstaíir ok sarí)ljóíf?ndr ok hall- da fuUkomliga sínum merkíngum. I þessu eru 5 ftafir, þeir er vér löiíum dumba stafi ^*),þ,Kl’B’ ^^ cru þesser stafir aei af því dumbar kallaíir, af þeir hafi ekki hljuá, helldr af þí aí þeir hafa luiS h}öt hjá raddarsíöfum, í þá iikíng sem sá maír er kallaí^r ein- Ijisháitar af gócri æit, er iítt er raentr hjá finum göfgum frændum.

20. Annat tilfelli stafs er figúra^ ok er þat mynd eCa vöxtr slafanna, svá gjörr sera hér er ritaC. t>rið» ja tilfelli stafser máttr, ok er sjálf frammflutuíng stafa ok merkíng þeirra : fyrir þann sama mátt siafanna cru fundin nöfn þeirra ok figúrur. Sumir meistarar kalia hiö fjórCa skipanar tilfelli stafs, enn þat kallaci Priscianus æinn part, þann er maetii stafsins hæyr- ir. pessa síafi ok þeirra meikíngar compíleraci minn herra Valdimar Dana-konúngr með skjótu orctaki á þessa iund: suréngd mannz-hök fiy?i iwi boll

Hér ersóZ fyrst skipat fyrir s látínufftaf, ok z girczk- an staf, ok kólluin vér þat knésól, er svá er gört f4^ enn 2 heíir náttúrliga í sér tvegqja stafa hljóo t ok s, eca d ok s, ok (er) af því hvárgi stafr x ok 2 rit- aör í rúna málieca í fornu látinu-stafrofi;núeruþeirstafii- af því í siafrof settir at skjótara þikkir al rifa [eptir] hellcr 36Ínn siaf enn tvá. fsar næst stcndr g, ok er hjark- an 6vá, at þat stendr fyrir b látinustaf; ok hefir

*) O. hefr ker Y.

G RUN DV Ö L L R, 30$

sá réna - sfafr tvá duiriba síaft í sér , þá er f)aí hljóCar fyrir, Enn af því eru beJgir opnir gjrríir á bjarknni, þá er þaí hljóCar fyrir p, at (þat) skal meiu suiidrloknum Víirrom nefna enn b. Þarnsest stendr (^ fyrir r láiínusíaf, ok er æinn af þeim, er hálf- raddarstaíir eru kallaCir. þarnæst stendr e’, ok hljoð- ar fyrir tveim raddarstöfum: -f ok | , ok kalla Girkir þann staf dipíongum {:h(^^oyy^), þat er tvihljót’’ á norrænu, ok eiu fjórir diptongi í iátínu stafroíi , enn í rúnum 5. Diptongus er samanlimíng tveggja raddarstafa í æinni sarnstofu, þeirra er bácir hallda afli sínu. þessir eru límíngarstafir i rúnum: ^ fyrir ae, ^f^ fyrir «1/, ^ ) fyrir e ok i, ok er sá dipfongus ekki í láíínu [æy]. r^ íyrir e ok o, ok er hinn fjórci diptongus í iáíínu, ok er hann apígi í rúnum. Sumir raddarstafir eru fyrirskipacir í samlimíngu, sem a ok e en sumir eru eptirskipacir, sem e ok /, o ok u; ok eru þeir raddarstafer náttúrlí^a fyrirskipac ir í saman- límíngum, er nála:gt hljoö hafa hinu innzta raddartoli mannzins , enn hinir eptir-settir , er nærri standa í ijóísgrein raddarennar, sem íi fyrir a ok w, enn e fyrir e ok o ok u, af þvi at þat hljóo er grannaraj er nær brjósiinu stendr ok fyrr siendr, enn hitt digara , er framarr skapaz, ok meira hefir rúm ; er ok hægra þat hljóð fyrir at sefja í samlimíng, er fyrr skapaz. enn hitt epiir er formeraz (seinna). A lácinu er dipíonpus fyrir 3 vSakir fundinn: fyrir hljóc-fegrð ok sundr- græín ok samansetníng; enn i norænu fyrir tvennar sakir: fyrir græin ok hJjóðfegrð. Fyrir græinar sakir cr diptongus fundinn í norrænu, sem í þessum nufn- um: mœr ok sdjr, at gvæina i>au frá fornofnum sér ok uur, ok oCrum þílikura; eno^ fyrir hljóCifegrQ er

J04 MALFRÆJDINNAR.

diptongus fundinn, sem hér: lœkr, œgr: {>víat fegra ÍJÍkkir hljófa helldr en lcekr, œgr. þarnæst stendr |s, ok er hon af þelm , er hálfraddarstafir heita. þar- næst stendr Y <^^ ^^ Þ^^ ^J^^^ ^^^ samhljócendr k og g. þarnæst er ^ stúnginn, ok stendr fyrir d látinu- staf. Að slíkum hætti eru aller rúnastafer , settir í þessum orczkvifum, ok munum vér J>at aeigi framarr græina; þvíat æiei er nauczynligt. |>ví eru þessir 4 rúnasíaíir seftíu fyrir tvá samhljccendr , at þeir samhljóíendr hafa líkara hljóð enn aOrir, svá sem g ok Á, s ok z, é ok p, d ok t.

21. Samstafa er samfyllig stafasetníng meö æinum anda, ok æinni hljófsgiein, ósundrgreiniligha samansett ok frammfærO. Samstafa hefir 4 tilfelli: staf eCr tölu, andi ok ííö ok hljócsgrein; pviat hverr samstafa hefir skamsna tolu æinn síaf eCa fleiri, pk- hefir æingi sam&taía í látínu fleiri enn 6, enn í norrænu megu. æigi standa fleiri í æinni sarastófu enn 8 eta. 9, sem; spannzkr ok strennzkr. I látínu standa 2 samhljóc- endr hio ílesta fyrlr raddar^taf, enn 3 eptir; enn í norrænu megu standa þnr samhijocendr fyrir raddar- stafenn, 3 eptir, sem skilja má í þeim nöfnum , er fyrr eru rituC, þessar samslöfur gjóra mesta fegrð i skálldskap, ef œinn raddarstafr er í tveim samstöfum ok hinir sömu eptu-seuir, sem hér: snarpr^ garpr^ ok köllum vér þat a’calhendíng, enn ef sinn raddarstafr er í hvárri samstöfu, enn aller æioer samhljófendr eptir, sem hér: vaskr^ röskr; þat köilum vér skcthend- íng. þessar hendmgar þikkja |>á btzt falla , ef tvæ|: samstöfur eru í hvárri sögn, qk hinn sami sé raddar- Stafr í fyrri saHistöíUj ok svá samhljóoeadt; feir sem

fyl^i*

GEUNDVÖLLR. 30^«

fylgja, enn öU æin en síðarri samstara, sem hér: aU~ er, snialUr; ok eru hendíngurn diktuð ritín i iátinu skálldskap, sem |?etta:

Ante chaos virgTnum indigcste mohs adhue yle gravida fetu magne prohs.

þessar somu hendíngar eru ok settar í norrænu skálld- skap í þeim hæítij er vér köUum Rúnhendu, sem Snorri kvaö :

Orms er glaít galla me’S gumna-spjalla.

Látínu klerkar hafa ok þessa hendíng í versum , er jþeir kalla consonantia, ok skal hi nn sami raddarsíafr vera í efstu samstöfu hvárrartveggju sagnar sem hér: estas y terras. þessar hendingar er lítt geymt i norr- ænum skáldskap, þegar er íleirri samsíofur eru í æinni sögn en æin.

22. Annat tilfelli samstöfu er í/o; þvíat liverr sam- stafa hefir annathvárt æina íið ecr tvær, svá sem Pri- scianus segir at sumar samstcifur hafa hálfa aOra stund eða hálfa þriðju siund, en sumar 3. Skamma stund heíir sú samstafa, er raddarstafr hennar er nátturliga skaminr, ok komi æigi tveir samhljódendr eptir, seni ari, aj)i; hálfa aðra síund hefir sú samsíafa, er vera má hváit er vili laung eöa skömm, sem fyrri sam- stafa: hvatra^ spakra. Tvær stundir heíir sú. samstafa, er tveirr samhljóoendr standa eptir lángan raddarstaf, sem hér: hjórs, stors. En þó setja núverandi kierkar i versagjdrð allar samstöfur annathvárt æinnar síundai: «5a tveggja.

22« Ípricja íilfelii er fl/id/íþvíat hverr samstafa hefiu

3o6 M AL FR ÆDINNAR.

annathvárt linan anda eía snarpan. Andi er kalUt rær- íng framílutníngar samstöfu. Snarpan anda befir sú samsíaía, er með digrum anda er frammflatt,i5em J^ess- ar sagnír: hraustr, horskr, ok þær acrar , er áblásn- íngar nóti er i upphafi skipaor. H er kaliaör merk- íng ecr nóti áblásningar; þvíat hann er æingi stafr fyrir sik fullkominn, hvárki samhljóðandi né raddar- stafr. Linan anda hafa þær samstöfur , er æingi á- blásníngarnóti er í upphafi settr , sem hér : jöro ok armr. Enn þó þikkja béír sama í norrænum skálld- skap at annathvárt hafi áblásníng bácir stafir ok hljóO- stafí þeirra eCa æingi þeirra.

24. Fjórða tilfelli samstöfu er hljóvsgrmn^ ok er hljcCsgrein hér kölluO lœkilig hljóman raddarennar ok inerkiligri framfæríng. Hverr samstafa heíir, sem Pri- scianus segir, annathvárt hvassa hljocsgrein eOa púnga eCa umhæygiliga. Sú samstafa hefir hvassa hljócsgrein ^ er hefz af litlu hljóði ok endiz í hvassara hljó?, sera þessar samstöfur var, þízr, ok er hon svá merko (’)• Jpiánga hljoísgrein hefir sú samstafa, er hefz af litlu hijoci ok endiz í lægra hljóS, sem þessar samstöfur enar fyrri háva^ sara, ok er sjá Ijóðsgræin svá nÓtuO ( ^). Umbæygiliga hljócsgræin hefir sú samstafa , er hefz af litlu hljóci ok dregz upp í hvassara Ijóo, enn mcr aí iyktum í lægra, sem þessar samstófur árs, sárs^ ok er sú Ijócíigræin svá nóieruo ("^). Hljóosgræln merk- ir hæo síafligrar raddar , en andi digrleík hennar^ sem skiija má, at hvern raddarstaf vercr at nefna meir meo sundrloknum munni, ef áblásníng fylgir. Tíoar lillfelli merkir leingd samstafligrar raddar , sem fyrr var sagt. JEnn mco því at þesskoaar greiair hæyra

GRUNDVOLLn. 307

líít í noræn-d skálldskap at ílestra manna ætlan,þátal- a ék þarura ekki íleira at sinni.

25- Sögn er hinn minnztí Inír samanlaOins máls, ok er liún Iiitr kaliaOr æinn af þí máli, er fullkomio sen hefir, en sú sögn eca sá lutr er af alþ^Oa rúmliga kallaðr orð. Aristoteles enn spaki kallar tvá parta málsgreinar: nafn ok orO; þvíat þeir gjöra meOal sin samtengdir fullkomna málsgræin, sem ma<ir reinn , enn meistári Priscianus telr átta parta málsgreinar : nafn ok fornafn, orö ok ^WrorÖi hluttekmng , samreng- ing, fyrirsetning ok meCalorpníng ^ ok græinir hann jrlöggliga náttúruhvers þelrra. Nafn er lutr málsgrein- ar, sá er veitir æiginligan hviligleik hverjum líkama» hann er æ^ír allra sagna; þvíat þat er svá sem efni eoa =grundvöllr allz máls. þarnæst er oro, er skr^O- er ok formerar nafniö svá sem myndír , þac sk^rir tilfelli nafns gjörO eoa pinínc^. Fornafn er sett i síaO nafns sem hlæytismaor fyrir meistara ok merkir 3 persónur, en nafn merklr æina. Vi^ror^ fegrir ok endir orð í þá líkíng, sem viSleggjanlíg nöfn gjöra , vio undirstöolig nöfn, sem hér: sterkr ma^r herst raust” legha Hlultekníng er fráskiIiS orði í því at hon merk- ir föU ok kyn, sem nafn , enn i þí skilz hon frá nafni at hon merkir gjörð eSa píníng, ok heíir ymsac stundir sem orO. Samtengmg knytir saraan nöfn eoa aöra parta ok sjálfar málsgræinir , sem hér er kvecit:

Hrmgr ok Dagr a^ Þí^ngi. Fyrirsetníng er æiginlig til at þjóna föUiim nafnsins, sem hér; til borgar, á skipi. Mecalorpníng synir hug- þocka mannz, ok er hon jafnaa fráskilð öorura port- um, sem hér : vel/ hail

Fígúrur í ræ^unni*)

26. J-/onatus kennir í fyrribók sinnináttúruallrapart- a þeirra er hafa þarf í réitu látínumáli, ok má æingi inaÖ"r fullkomliga vel skilja ok mæla þátúngu, nema li.‘ínn kunni þessa bók. A^ra bok gjör^i hann um löstu iDálsins, þá er ver^a máísögnum ok málsgrein- urn. því ritaÖ’i hann um lösíu málsins, at sá æinn má inæla e^a yrkja fagrliga, er veit bæ^i lof ok lost í niálinuj sem mællt er: Mahim non vitatur nisi cog- nitum 0: Eigl má allan löst varaz, nema hann sé fyrri kendr. I þessi bók má gjörla skilja, at öll er æln málsHstin sú er rómverskir spekíngar námu í Ath- enisborg á Griklandi, ok snero sí^an í látínuraál, ok gá hljó^aháttr ok skáldskapar, er O^in ok ac5"rir Asie- menn fluttu nor^r híngat , þa er peir byg^u nor^r- hálfu hœimsins, ok kendu mönnum fesskonar lisr á sína íúngu, svá sem þeir höfÖ"u skipat ok numitísjálf- u Asíalandi , þar sem mestr var fegr^ ok rJkdómr ok frócS^leikr veralldarennar.

2.7. Barbarismus er kalla^r ælnn lastapollr máls- greinar i aiþýöumáli , en sá er í skálldskap kalla^r Metaplasmus. Earbarismus féck af því nafn , at þá er rómverskir höf^íngjar höf^u unnl^ náliga alla verölld undir sína tign, fóku þelr únga menn af öll- um þjóðum, ok fluttu þá í Hóra, ok kendu þeira mæl- a rómverska túngu. þá diógu margir únæmir menn látínu eptir sinu æiginligu rnáli, ok spilltu so túngu- nni , kfillucu Rómverjar þann málslost Barbarismus, þvíat þeir nefndu aliar þjó^ir barbaros uían Girki ok

*} 0» hefir hér aungra adgreining né fjTÍrsö^i:.

FIGURUR IRÆDUNNL 30^

Látíniimenn. Barhari voru IcallaS’ir fyrst, af laungu skeggi ok saurguni búna^i fær þjófjir , er bygö’u á háfum fjöllura ok þykkum skógum; þvíat ásjóna |>eirra ok búna^r var úfagrligr hjá hæversku og hir^líúna’Ö’^ látínu spekínga. En í>í viUdu Rórnverjar at allar J>jó^ir næme þeirra túngu, at þá værl kuonari þeirra tign, ok J)6 at ríkin skiptiz er stundir ii^i, mætti allt fólk vita at þeirra forellri hef^i Bómverjum þjónat’ Barbarismus verÖ’r tvær lei^er í máls frammilaíníng ok i letri. Hann heíir 4 kynkvísler : vi^lagning ok af- tekníng^ skipting ok umsnúníng. þat má ver^a í æin- um staf ok samstöfu ok tilferlum samsíöfii : stund ok hljó^sgrein ok áblásníng. Barbarismus er meÖ” öliu íl-ýjandi í alþý^ligu máli, ok í skálldskap er hann stundum læyfcSr fyrir sakir skrauz e^a nanzynja. Um við’rlagníng stafs verð’r barbarismus, sem Egill qva’§* Erumk au’SskjæfS vinar míns ;

omun lokri l>viat válig liggja

magar þóris tvenn ok í>renn

mær^ar efni, á túngu mer.

Her er aftekinri hinn sí^arsti stafr í tveim nöfn- um fyrir fegr^ar sakir; þvíat þá þikkír betr hljóð’a þessar samstöfur í kviou hætti, at þær haíi umbæyg- iliga grein helldr en hvassa: þrjár eru samstöfur í vísuorl^i ok má því skilja at hér sé Eabarismus í liljó^s- græina skipti. I aftekníng samstöfu ver^r Barbarismus, sem qvaS Hárekr í þjóttu.

R’^i^ hGÍIg at rí^a

Rínlæygs íié^an mfnum. f>víat ofmargar verÖ’a ella samstöfur í vísuor^i. Um vi^rlagníng samstöfu ver^r Barbarismus , sem qva^ Aucíunn illskjællda :

310 FIGURUR

Ma^r skylcli í>í5 molldar

niegja livcrr of-J>cgja ,

kemii niei^.s pó at kynai

kleppdögg bárs löggvar. Hér er sett megja fyrlr inega^ dk aukit ælnum sfaf, ok gjör löng samsíafa af skammre; Í5víat ella hlacSaz æigi rétt qve?3anxU i visuor^i. Um vi^lagníng samstofu verÖ’r Earbarismus, sern Glúmr qvao: En ek veit at liefir heiti^

Laiis bró’ðir mér góSu

«ér af sl’kt tii ^eirra

seggfjöjd iiva^artveggi. Hér er Jn’aoartveggí sett fyrir hvartveggi íil fess at qveÖ’andi lialidiz í vísuor^I. Um stafaskipti veror Barbarismus, sem ArnórrqvaS’:

Siiraar livern frekum erni Hér er hvern sett fyrir hvert^ til |>ess at kveSandi haildiz, ok má hér kalla bæ^i síafaskipti ok samstófu* X stafasnúníng ver^r Barbarlsmus, sem hér*.

Rei’S Brynhilldar bró’ðir

bort, ]?ann er hug æi skorti.

Hér er hort sett fyrir brott, og skipt stöfum atr stendr

næst t , til þess at hendíngar sé jafn háfar, ok er

þetta svá í æinura sama staf ok samstöfu. Um stund-

ár vi^lagníng ver^r Barbarismus , sem qva^ Eilíír

Ou^rúnarson:

Várti vÖtn ofc mýrar,

ver^r bitt at í>au sker’Sa,

[svell var áSr ,um alla]

öl torrá^in [hola]. Hann kallar torrá^in öl {>ötn *) ok gjörir lánga þessa samstöfu ö/ , til þess at hendingar sé jafnháfar. Um btundar afdrátt ver^r Barbarismus se« hér :

^} Min lagf. fyrir öl vönd öl«

I RÆD UN N I. 311

Svanr Þyrr bæint til beiija bló^s viiidaraTÓ’Sri. Vindara ei seii fyrlr vind-ára róÖ’ri, þat er///igr. þess- i samstafa (ar) er skörnm gjör fyrir fegr^ar sakir • í>viat þá hljó^ar betr. þar (er) ok sú skáldskapar- grein, er opt þikkir vel koma ok rDenn kaJia ofljóst* XJm hljoÖ’sgreinasklpti verc^r Barbarismus , sem Ein- arr qvað’ :

V’st eriimk hermd á hesíi heíJr íljó^, ef vilJ, góÖaii. Hér skal annat af-rá^a enn mællt er , ok er bæ^i bræytt me^ máli ok sundríekníngum, ok hljócsgræin- um, oc skal svá skilja : vist enimk Jiermd a hesti, legíx ek a jó re.i^L ^okka gó^an, Hér er máli skipt, ok skal svá púncía ok sundrtaka: legg ek á Jóreioi ^okka góoö/í. Hér er seni sklpt: Hejir fljó^y ef vill o: ko- nu má ná. Hér er máli skipt: kónii Mána ; hér ec skipt ok hJjoCsgræinum má ná; hér er hvöss liIjóCs- græin yfir báðum samstöfum, ok cr hér bæfi skipt hljoCsgræinum ogaftekníng hljócsgtæinar; þvíat hvöss hljócsgræin er gjör af umbæygillgri , ok tekin svá af þúng hljócsgræin. Um vicrlagníng hljócsgræinar ver^r Barbarismus, sem Skrautoddr qvaO : Ef væri Bil báru brunnins logS; sú er unnum, (opt gjöri ék or^askipti) æinrænliga á bænum. Hér er hanum sett fyrir banum *). Enn um viðr- lagníng áblásníngar verSr Barbarismus , sera Starkaoc

gamli qva^:

í>ann hefi ek Hianna mennskra fundit

*) A vdrum stad á ad Usa b«-num / cUt, afhcer^ enn 4 hinum baen- um < margí, af bæu.

312 FIGURUR

lu’ííig-lieyjancla hrammastan at aíli,

, H-er er hrammastan sett íyrir rammastan^ at qveoandi j^alldiz í Ealkarlagi. Um aftekníng áblásníngar verur Barbarismus , sem hér :

LofSiing gékk at Lakkar landherr í grá snerro.

LaJikar er sett fyrir Hlakkar at qveoandi halldiz. Enn verur Barbarismus á fleiri vega, ok eru þær fig- •úrur svá kallacar : MoecacismuSf Lapdacismus, JotaciS’ mus. þessar fígurur verða um úfagra samansetníng stafanna , ok eigna sumir þessa lösto Solæcismo. þess- ar fígúrur (óku nafn af æiginligu nafni cismus, þat er brugCníng eöa speil. Macacismus er þat ef sam- tengíng sagna verðr af optligri samanlostníng æins stafs, sem hér : Gæima mærum hæimi, ok köllum vér J?at £jört á stál, ^f á megal veror hendínga. ILapda- cismus er þat, ef tvav // *) setjast fyrir æinu , eoa æinn raddarstafr standi milli tveggja // *)^ sem hér:

Stendr af stála-lundi

styrr porræ’Si fyrri

Jótacismus er þat ef æinn samhljóoandi stendr eptír raddarsíaf, eca eptir annan raddarstaf, eua millum tveggja raddarstafaj sem hér :

HafSi jarl par er á^an

eingi raann und ranni. Ok sem qvað Oláfr Leggsson:

Fræyju ángann Læyjar,

Enn

) Mln lagfÆr. fyr’ir u á fyrri cg v d te’inni ttadnum t 0. hdi nafnid {scm er gr> KciiÓÖCiYja’fJ.Q^) gg iitmid synir ‘þad r’etta.

I RÆD UNNI. 313

^nn telr Donatus þann löst meö barbarlsmó, ef tvelr raddarstafir jamlángir standaz hig næsta í tveini sanv- slöfam sem hér:

J>ann löst kallar hann eollislones l ef m stendr (mill- um) tvegsja raddarstafa, sem Æyvindr qvað:

Bárum Ullr um alla

ímun-lauks á hauka.

{>at kallar hann ok hian sama löst, ef Önnur samstafa i nicrlagi orCz er jöfn eða lík upphaíi því er eptir- kemr, sem Æinar qvaö :

Har^an Þytr á hvítuiii

harm Sólborgar armi.

Svá ok ef tveir samhljócendr rennaz imóíi í tveini sarastöfum, sem hér :

Hér hggja brot beggja,

brú^r! strykvinna sú’Sa.

^Ok sem yetu :

Hér fregna ná hygnir hjör ílaug brinis draugar. þessa lösto telr Donatus af þ ví meS barbarlsmó, að þelr yeroa í æinni samstöfu, |jóat síærri sagnir spilliz af því. 28. Solœcismus er lösír i samansettu máli, gjörr 1 naóti reglo léttra málsgreina ; ok verör solœcismus í tveim pörtum eua íleirum, enn barbarismus í einni sögn,’ sem fyrr er ritao. Solœcismus fékk nafn af borg {^eir- ri, er 5o/oe var köllut, enn nú heiíir Píntapolis, þeirr- ar borgar l^Or fór íil Athmas í Girkland at nema Jíar mál , oc J>á spilltu þeir hvárritveggjo íúngunni mej vándum oroadrætíi, ok kölluou Girkir þenna máís* löst Selœeismum af borginni *^o/ce •k eismos, þat eí

29

SÍ4 ^IGURUR

slita cðr sundrskorníng at viru máli; Jvíat sá IÖ€tt sleít málsins parta, Já er spilltu tveirn túngum.’ pat er ok merkjanda, at ófrócir menn ætla jafnan barba- rlsmum vera þat er solœcismus er ao réttu ; sem. í>á cf nokkurr mjiOr segir frá konu eoa karJmanni , ok kallaí J)ar hanntiT hön skal vera, eCa hæilsar J^ar æinum €1 íleiri erUj feca íleirum þar er æinn erjok annat þvílíkfj Jþviaí hverr sem kallar hann þar er hon skal vera,þá gjörir hann löst í báoum þessum nufniim. Slíkt hio sama hverr sem heilsar þar mörgura, er æinn er, gjörir soloecismum á millum margfaUigrar tölii ok Æinsligrar, Solœcis- mus verörannathvárt i málspörium eðr í ííZ/“e//um part- anna, ok gjöriz þat á fjórar leioir: ncrlagning ok af- tekning, shipting ok umsnúning, Svá ‘sem Metaplasmus kallaz í skálldskap sá löstr, er barbarismus heitir i al- J)ýðligu máli, ok J)ikkir hann stundum fegra skálld- skap^ svá hio sama er Solœcismus í skálldskap settr fyrir skrúös sakir , ok er hann fá kallaér Scéma {<rXV/^)’ 1 málspörtum er Solœcism.us, þá er annari: partr €r settr fyrir öðrum, sem hér er qveoit.

Hríng-lestir gekk hraustan,

hverjum kunur at gunni

Hér cr þetta nafn: hraustan seit fyrlr f>essu viðroroíf hraustlign. Stundum yerör solœcismus , í>á er sami paiir er úviOrkæmiliga seitr , sem Jarls skálld qvað :

Höí’Sum vér [í I^er *) Hákon I

• (er sl^ björ-rógi drógura) ‘(I?ii raudt Sköglar-skýja* skó'5) forustu gó’Sa.

fíér er í fyrirsetníng fyrir c/ seit. Atfelli párta erii

12: hviligleikr , samjafnan^ kyn, tala, mynd^ f^^h Pí^^’

“^j 0. hejir hér þa «r, tnn ‘þad r<tta á ‘ádrumf stad seinna.

I RJSDUNNL 315

‘Íénðfmerkingi tWj samoJian^mátirf$kipan. I öílum fess* um tilfellum verör saíœcismus, enn ^ó mán ek fá af þelm rita. Soloecismus verði: í livili^leik nafaa, sem Snorri qvaO:

Bysknp hæyr á bæran bragí>átt göfags máttar,ii Her er samæigínli^t nafn sett fyrir e?gí;i//£^?i nafnl GuO- mundar, I samjamnan verfr Solœcismu? sem hér: Rann hræddari hranna- hyr-brjötr frá styr Ijótura. Hér er samjafnanligt nafn hræddari skTpaí fyrir hrúS’ddr^ settlegu nafni. Um kynjaskipti ve^r SolœcismuSj seiM. i Hafliða^málum:

Rístu tvrfaía far^n í bú^ hinníg í>á er málfcngi mikit. Hér. er hvarsinligt kyn sett fyrlr karlmanrigit kynl. I talnaski^ti verðr SolœcismuSj sem Arnórr qvaO ^ Yppa rá^umz ySru kappi Jóta-gramr í kvæ^i íljótu. Hér er margfaUiír tala seít fyrir (zinfalldligri.. ífalla^ ^kipti veroi’ Solœcismus sem hér:

J)ví hefig hæitiS mey mætri mese nema hamlan bresti, Hhi ev rægiligt fall sett fyrir gj£E//é’^w falli, ok köllum “vér þenna löst orckólf.. I tiíaskipti veiOr SoIcecismuSjL scm þjcíólfr qvað :

LeiSar langir ^) clau"5a limai illa mik stillis bárut menn hinn mæra MagaÚ3 í gröf fúsir^ 1 personaskipti verOr Solœcismus, sem qvaS Halldóí akvalldri:

1. Kannske leidír lángar.

3i6 FIGURUR

Orkit ála s@rkjar

el festiz l>ik mest nni *),

íett berr grams of griirsma

gagnprú’Sr Sigur"Sr magni. Hér er annar fjóroúngr mæiUr úl annarrar persónu l ok köllum vér þat viÍmœllt, enn annar fjórSiingr seg- ir frá hinni þrioja persónu, ok köllum vér þat hliQm m<BUt. Ao slíkuni hætti verýr Solœcismus í öSrura föllum paríanna.

29« Meo barbarismó ok solœelsmó eru talclir tíu lestir, þeir er svá eru kallaðir: Acirologia ^ Cacenfa* ton ^), Pleonasmos, Perisologia, Macrolagia TavtologíUf jEUipsis ^), TapinósiSt Cacosinteton, Amphihología. Aci^ rologia er úæiginllg setníng orcz , sem hér er qveðit*

Vætti ek harms nema hitta

höfa'5 guillz náiiii Fúllu. Hér kallar skálldit vatt harmsins, |)ess erhann kvídd- i, ok er þetta oro ek vœiti gagnstaCliga sett , |)víat Jat er náítúra mannzins, at vætta fagnagar, enn kviOa vio harmi. þessi löstr hæyrir barbarismó, jþvíaí þat yercr í æinni sögn; emi þvi hæyrlr hann solœcismó, at hann veror í málsgrein milli þessa orða tvecigjái væntir ok qvicir* Cacenphnton er köUut ófögr framílut- níng síafanna eoa samstafna í æinu oröi eoa fleirum, sem áor er riíao; þá er sú samstafa er fyrst seit í enu sicarra oröi, er síðarst var áor, eca hinn &ami radd^ arstafr, ok svá þeir er eptir koma i bá§um stamstöf^ um , sem Sighvatr qvaO:

Fór or Vík á várí. þat hæyrir mjök þessum lesti, éf sá er ni^rlagsstafr-

i) Gunnar P. fyrlr elfestls þík raestura. 2) Mln lagf, fyir

C&teníal.on O. hhr og alUtadar scinna* ?) Eolípsis 0,

I R’ÆDUNNL 317

1 selníii sögn^ er fyrstr er skipaor í I>ví orði er eptÍE- kemr, sera Snorri qvað : ^)

Skjalldbraks Skylja miUdum

skíprei’cSu mér hci^a, J)enna iöst köllum vér ^réshölid. pat er Cacenpha’ ton, ef maQr eignar úviorkvæmiliga öðrum lut þat sem annarr á, sem hér:

Skí^ gekk framm at flæ’Si

íló^s í hreggi ó^u. Hér er kallat at skip gengi,^ enn fiat er ælginllgt luönn- úm eua kvikendum. Sá löstr hæyrir Cacenpbaton , er vér köllum nykrat eða Jinngálkat ^) , ok verðr þat mest í n"í gjörfíngum, sem hér :

Hríng-tælir gaf Hálu

hlýr-sólar mér dýra ,

oss kom hriind til handa

hræ-pollz driliiin golli ;

siit í»á er Herjans hattar. ♦ : . Hér er exin kölluo í öorum helmíngi tröllhona Shjalld” ar eöa valkyrja^ enn (í) oörura helmíngi sút hjalms’ insí , ok er svá skipt líkneskjum [á hinum sama lut, íem Nykr skiptiz á margar leiðir. Pleonasmus er hé- gómlig viglagning orcanna, um þat frara , sem fuliu máli hæyrir, sem Kolbæinn qvað i

Mundi mér fyrir stundu

mikit or^alag í>ikja,

um elldgrenni unnar

seyrum slíkt at hæyra.

þetta nafn Æyrum þarf æigi til fullz máls; því ekkl vit mannz hæyrir nema æyru. Perisologia er hégóm- lig viorlagníng oroanna , þeirra er ekkij merkingar aíi hafa me§ í>ví máli sem upp er (ekit :

1} fídttaíyh. 2j, 2} Kannske rc tíara finngálknat.

aiS FIGURUR '

J)at Iiefi ék sagt er sjálfr vissag; duldr fer ec hins, er drengr J^egir^ Hér þarf æígi hio síoarra mál , þvíat þat má sViljá ; ef maSr segir þat sem hann veit, at hann þegir yfic því er hann veit seigi. Macrología er kölíut lángt sen, þat sem tekr únytsamlegha luti til þess máls' sem skálidit talar, er þessi fígúra víoa sett í öndverO- um kvæoum , sem Arnórr qvað í Magnúss drápu ; Seinkun *) ver’Sr ‘þá. er hlsebar^z l^anka linika a) ár hin Ijóta bára» Hér segir hann frá hrakförum sínum, enn þat hæýr^ ir ekki konúngsiofi. þessi fígúra verör ok, ef maor talar þörfuni fleira um hinn s^ama lut, se^ Gug- brandr qvað í Svölum:

Uppsetr mökk hinn mikkía móífjalíz verölld alla» Tn^‘tolouja er þat, ef hin sama sögn er optarr tekin enn tilhæyrU”, eca merkíng , sem qvað Sneglu-Halli: Svá léí und sig seggja-drottinn lönd öli lagin li^s-oddviti. Hér ero tvennar konúngs-kenníngar til hins samá máls, þat kGllam vér ofkent. Ellípsis 3) er þrot nauz^. unlegrar sagnar, þeirrar er hafa þarf í fuUu máli,

sem hér :

Fór hvatrá^r Iiilmi at finna á^r siklíogr til sættar gekfc* Hér skortir konúngsnafn eoa kenníng til fullz máls. Tapinósis er mínkan mikils lutar í málí , þat er sea auosýnir ánnat enn af skal rá§a, sem þjóoólfr qvag: Snart viS sæí>ra’S kyrtat sik lá blær á díki. Hann setr sæ eOa haf fyrir þau lítil vötn,’ sem éiu

i) Mín lagf. fyrir Seinkum. %) ^annig Ur hiaka Q, ^anntke

r’stiara hvika. 3) Eclí/sis C?.

7 R’ÆBUNNL 5ig

á lancli.’ Cacosinteton cr lastafull samansetníng sagn* anna, sem qvað Guglaugr :

Hrökk ^t Haugabreklcii

Íiótz meirr en til-gátum

fyrir Iiyrbo^i hri’Sa

Halldór í bug skjalldi. Her er ófagrliga samanskipau sögnunum í friðja vísu: oroi. Amphibologia er efanleikr sagnarennar ok verír fat á margar leiöir: stundum um rægilig föll sem hér:

Hermeíin gátum biuiiig

hugstinnaa gram vinna* Hér er efanligt , hvárt hermenn vinna konúng eO’i konúngr hermenn, ok skipiir fí samanhlaðníng orS- anna. Stundum verör {>essi fígúrit um sundrtekníng orðanna sem hér :

Iþat feir ussorgum æigi

alldr-bót konúngs skálldi. Hér skiptir {>at málinu, hvárt æigi er skipað tll þéss máls , er fyrir ferr, eöa hæyrir þat þæim oroum , ér eptir koma. Stundum verör sjá figúra svá at ðeitt piO hefir íleiri merkíngar , sem qvað Oiafr :

Kænn njóti vel vænnar

Vinr minn konu sinnar^

vist er aS dapr af drósar’

drengr ok œigi lengi.

Hér er úvíst um jþessa sögn aigi, hvln fat er vlcr- hib úséiginligt eta. or§ æiglnligí. Af slíkum hættl ér vi§a sett í skálldsksp þat oré er ýmsar hefer merkíng-i ar ok fölgið svá málit, sem qvað Hallarsteinn:

Hólmleggjar vi’Sr hilmir

hríng-Sköglar mifc töglan»

Hér kallar hann dverg lit , ok svá íegé konunnar; AlUothera €r fat, ef skipt er töljfkm e&a föllura eSa

320 FIGURUlí

lcynjum, sem fyrr er rltao i Solœcísmó. ^éssar fígúfur ílestar fylíjja meirr Solœcismó enn Barbarismó; þvíat f ær veröa meirr í máli isnii í ælnni sögn.

gO^ Metaplasmas er fráskapari *) nokkurrar réítrar ræðu í aora mynd fyrir nauzynja sakir eoa fegroar,’ hann hefir 14 kynqvísler. Prothesis er violagníng «tafs eöa samstöfu í upphafi oröz, sem Eigill qvao:

vröngo varar giingnís |

varar lúngs of stúnginn: Hér er violagt v í þessu nafni vröngu tll í>ess at rétt^ ir sé stuolar í dróttqvæoura hætti. Um violagning samstöfu veiðr prothesis, sem hér :

Ut re^ Ingólfr leita

öngreifr me’S Oleifi. Hér er samstafa lögo vio þetía nafn iei/r, oklengl nafn*’ ið fyrir atburCar sakir hræysti hans. Avferesis er gagn- staölig Prothesi, hon tekr af staf e?a samstöfu í upp- hafi oríz, sem at v sé afíekit í fessu nafni ok mörg- um öörum, ok J^at hyggjum vér fórnt mál vera; en ’ nú er I>at kallat vindandin forna i skáildskap ; því at pat er nú ekki haft í norænu máli. Sincopa tekr á brauf staf eca samstöfu or miðju oroi , s^m qvað Bragi gamli : ^

J)ars er lof^ar lita

láng vava^ar gúngnis, Hér er æin samstafa gjörr af tveim , ok tekinn or e- raddarstafr, ok seít svá ^ars fyrir “þar er, þetta köll- um ver bragar-mál í skálldskap. Æpentesis er gagn-] staolig Sincope; þvíat hon leggr vio staf eOa sarastöfiA í mioju oiOi , sem JKórmakr qvao :

^viat

*} KAnnske ferskapaií^

IRÆDUNNL 321

l>víat málvinu minnar

milh-Ir porkeíill vildí» Hér er “porketill ‘^) settr fyrir porkell ok auklt (veim etöfum nafnit, en æinni samstöfu till þess at kveían- di halidiz. Paragoge leggu vio staf eða samstöfu í enda oicz, sem Arnórr qvaö:

Klíía læt ck í kofur drífa»

knarra niinn vi’S bor’S in stinnn. Hér er viclagt æinn stafr eða samstafa í þessa orði knarra at kveOandi halld z. Apocope er gagnstaðíig þessi fígúru, hon tekr or œinn staf eCa samstófu x enda orc2, sem hér :

því hefig heiti’S mæy mæíri, þat köllum vér orO-kólf í skálldskap. Sistola gjörir lánga samstöfu skararna, sem fyrr er ritat: Blóos vind– ara róori. Epitasis er gagnstaoHg Sistole , hon gjörir skamma samstöfu lánga, sem hér : Öl torráoin hóla. ‘þessi fígúra hefir margar kynkvísler í versum enn í skálldskap finnz hon sjalldan nema ofljóst sé ort. Die- resis ^) gjörir tvær samstöfur af æinni, sern Björn qvaO :

Nú læt ek at l>ér í>rj(5ti

I»orrö^r vinum ora

Hér eru tvær samstöfur gjörfar af æinni póror úl

þess at qveðandi halldiz. Sineresis er gagnstaolig Die-

resi 3), ok giörir æina samstöfu af tveim , sem Síg-

vaír qvaO :

Vask ek til Róms i háska,

Hér er v.ask fyrir var ek, at hendíngar sé jafnháfar Sinalimphe 4) tekr or annan raddarstaf, ef tveir stand« az hio næsta í tveim samstöfum , sem hér : Hves ef ek hlæyp at krúsi,

) Mín Lagf, fyrlr þortekill á bádum st’idum. 2) Min Ugf

fyrÍT Bi«tesis. 3) ö. /jc/r hkr í)i(itesis, 4) /C<i«)»Ue Siaa iQÍplíe,

31^^ FIGURUR

Kér er oríekít annat e í þessl sögn hves, ok gjó’r æla íEínstiiía af tvelm, tii bess aí skothendíngar séjamháf- ZT. Sinalimphe (verðr) af tveim pörtum oroi ok viSr. oicl ok er þat solœcisrnus. Ellsio ^) tekr or m, ef fiat stendr siOarst i oröi, svá at raddarstafc komi eptir, ok (er) sú figúra mjök í versum, en ekki finnum véc iiana í norrænum skáHdskap. Antithesis setr annan staf fyrir öorum , sem Sigiivaír qvao :

Danai^ drotíin míouin

dögu ®f serit at heíidi,

Hér er seít v fyrir r í þessu nafhj dögu’. Metathfsii skipíir síöfum, sem fyrr er ritat í þeim orgum: Bort sá er hug ne skorti. 31. Scéma lexeós hæyrir svá til soíœGÍsmum sem Metaplasmus barbarismum í í>í öilu er til lasta veit, en í>ó er Scéma mickiu meirr í læyfi sett ^); jþvíaC bon þikkir fegra skálldskap. Scéma heitir á glrzku en Skrúö á Norrænu , léxéos ær ræua, ok er Scéma lexeós iiefnd svá sem skruö máls eca ræou. Scéma hefr ig kynkvislir: Prolemsis er uppnumníng margfalldlegra iuia, feirra er sígarr eru æinfalldlega greindir, sem hér: Flugu hrafnar tveir Jíuginn til hánga ,

af Hnikars öxlum: enn á hræ Muiiinn.

Bér er þeíta orð fluga raargfalllga sett í hinum fyrr- •Lim vísuorcum , en |>at 3) ríkir tvav æinslig nöfn ^ hinum sicarrum vísuorOum, ok skai svá uppíaka málit. ^{’eir Jirafnar flugu af öælum Hnikar : Hugínn flaug til hánsa^ enn Muninn tíl hrcts. Zeuma er |iat, er æítt oid styrir mörgum nöfnum, sem hér : Krossfestum sé Krisíi kunnr vegr ok lof utmicS

j) Eciipíiis 0. %) sfttr Q, 5) þar @,

^ RÆDUNNI: sn

megii ok máttr seni íignir

mesi: valld í»at er frcmzt aiicíri* Silemsis bindr újnfnar kiausur saman me’Ö elnu orbis sem hér :

Jarls heíir Ijanii ágjseti konúngs kappgirni

enn ötílíngs kosti kjrini landreka*

þat er ok hin sanía, figúra, ef margfalilgt oro sf^rir seinsligu nafni, þat er samansafnanlígt er kallat, sem lier:

Herr búaz iivárir til snerrii, Herr eru margir raenn, þeir er til orrosto búaz. bessi fígára fiunz sjalídan í norrænum kveðskap. ‘þaL er ok Silemsls j ef æinn luír hins sama kyns setís fyrir íiiorg~- um lutum , sem qvao Glúrnr :

Brandr fær logs og landa

landz Eiríki banda. Hér er hrandr settr fyrir mörgum svercum, ^eím er konúngi fengu ríki ok fé. Ypozevús gefr morg oru seinni persónu, sem hér :

Halldi hríngtöpu^ór styrk ok staofcsti

hæfi ok var’Svtiti síýrir hiniinrífcis^

[Anadiplósis er tvífalldan eins orcz, sem ‘þá er vers eoa vísa hefz með í>eirri sögn , sem fyrirfaranda vers eoa yísa legz, sem Snorri qvað : ^)

Sbdrt ræ^r hann en hjarta

hyetr bu’Siúnga scíri.

Setr of vísa viíran^

þetla köllum vér drpgur. Anafora gefr hið sama

íiafn ok upphaf mörgum klausum ok málsgreinum^

sem hér : ^)

Hverr fremr hilldi barra,

hvcrr er inælingum færri,

liverr á höpp a^S stærri,

hverr kann au’S at >TGrra f

i) Hátial, Ij. J”) Háttal, 40.

324 FIGURUR

Epanalénsls gjörir allt æltt upphaf ok niOrlag vers ok vísa sem hér:

Koiii’ingi’ kappgjarn ’ kosttim beíri

allri tjóS alframr . . , ^) JEpizevsis er tvífalldan æins orðz samansett sem iiér:

Helldr vill hilrair

herja enn erja. jþetla köllum vér acalhendingar í skálldskap, ok tóku af J>essi fígúru upphaf í>eir hættir, er með hendíng- um eru samansettir, ok bræyíiz þat á marga vega , sem finnaz má í þí háttataíi er Snorri hefir ort. Par- eme’Lon ^) er þat er mörg oro hafa æinii uppliafs-staf, sem hér :

Sterkum stilli

styrjar væni. Jjessi fígúra er mjök hoÍQ í málsnilldarlist , er Rhet” oiika heitir, ok er }\on upphaf til þeirrar kvecendi , er samanhelldr norrænum kveískap, sem naglar skipi, er smiðr gjorir, ok ferr sinndrlaust ella borð frá boroi svá helldr ok þessi figúra saman kveoandi í skálld- skap med stöfum þeim er stuclar heita ok höfuðsiafir’ Hin fyrri fígúra gjcrir fegro mec hljóosgreinum í skálldskap, svá sem fellíng skipsborCa, cn |>ó eru fast- ir vicir samanngeldir at æigi sé felldir , sem qvec- endi helldz Í hendíngarlausum hátlum. Seesisonomat” on gjö.rir margar clausur með újöfnum föilum saman. hiacnar, sem her:

Hiíf guast vi^ hlíf , hjör vi’S mæki , egg lék vi^ egg, tar er jöfurr bar^iz.

í) Kannske: allri þjód alfcamr kom’uigr. 2) Min íagf, fyrlr Paranome««,

IRÆDUNNL 325

Omocopton helldr samari alla clausu meO lúnu sama falii , sem hiér :

HarSa hvatfæra ,

hrausta, vígtaiiia,

siiarpa, snarrá^a,

sá gat frí^ ræsir Omolemiton helldr saman margar raddir undir enu sama sem héi: :

Band gaf oss me^ endiim

i]mr lýskála bála, J>at köllum vér richtndan hátt. Hin sama figúra er í þessum hætti, sem Snorri qvaO : V)

Ræsir glæsir

rökkva dökkva» KhintUon ^) er sundrdregin clausa um “ýralslig föll hins sama nafns, sem Hallfröcr qva^ :

Eitt er sver’S í>at er sver’Óa

sver^au’Sgan mik gjör^i. Jrismos 3) gjörir lánga samanblandníng oroanna í æinnl málsgreln , sem EgiU qvac^ ^) þa.t er órétt, rá ok ri’Sin

cr orpit hefr Rökkva-stó^i

á má-skei^ vell-vönu’Sr,

mörgu gagni t>ví er veitti mér.

Hér er gengr æitt máí um alla vísuna. Polisindeton ?) helldr mörgum orcum saman raeo hinni sömu sam- tengíng, sem qvecit er i Grímnlsmálum.

SaSr ok Sripall

ok Sann-getall. Dialiton samlagar mörg nöfn utan samtengíng ^)

Ekkill, Eitill, Skekkiil,

Emmir , Gestili , Remmir ,

l) HáttaL 7^, 2) Kannskc PoUptoton. 5) KannsU “mos oj Sl^f^og. 4) Sjá Arinbjarnardr. 13 erlnii i Eigíu, 4) Mín

Lagf, fyrir rolmsiteton. 6} Sjá SkáUu 75.

326 FIGURUR

Heiti, Hækíngr, Meiti,

Heinii, Mýsíngr, Reimi,

Randórr, Ró^i, MundiII, '

Rö’kkvi, Sölse, Nökkvi ,

Heniíngr, Hagbar’Sr Glummi,

Haki, Beimuni, Rakni. Hér eru mörg nöfn, enn ekki ok í mllli. Hin sama fígúra er þat er ^/öu/er kallat, ef tvær samkenníngar 0 hæfa æioum lut , svá at ælgi sé ok í miUum sett ,’ sem Máni qvaS:

Hrat munla Iiafs á otri

heringiligr iiie^ drengjuni

karl, í>viat kraptr tinn förlaz ,

kiongrár mega vinna, J>at köllum vér sviQu ^), ef íleiri samkenníngar hæjr- . seinum lut, sem hér :

A’Sr djúp-liuga^r dræpi

dólga rammr me’S hamri^

gegn á græois vagna

gagnsæll fa^ir Magna. g2. Tropus er framfæríng sagnar af ælglnligri merkíng úl óeiginligrar merkíngar, meö nokkurri lik- íng fyrir fegiðar sakir eCa nauzynja. Um þessa tropa greindu spekíngar sinar ræour fyrir alþýou orðtaki. Tropus er skiptr í 8 kynqvísler , þær er svá heira. Metaphora^ catadirésis, Metonimia , Antonomia ?), Epi^ Irepon, Sinecdocé, Onomatopeion , Periprasis, Yperbaton, Tperholai AUéaoriaj Onwzevssis, Sá er greln meö Jjeim fjgúrum er Donatus hefir sett : Barbarismus ok Mef aplasmus verðr í æinní sögn um siafaskipti eSr sam.- stafna, ok þeirra tilfelli. Scéma heíir ýmsar Hiyndir

l) Karmske rettcra «annkennmgar, p. e. epitketg^ l) edrs’m diB/

gjiidti. 3) Kannskc Antonomasíia.

I RÆDUNN L 33.7

orða ok skUnínga , þat er lelOQndi (ók í broít , ok skyrra ^) málit. En trópar f esser eru frammfæríng ; jiáílúruligra sagna ok sena, er varoveita ■ýinisligt yf* irbragO pentaðra málsgreina. I trópum skal þrjá luti hugsa ok varðvelta : íyrst frammfæríng sagnarennar tll annarligrar merkíngar , þar næst úæiginlig samjafnan. tveggja luta , enn í þrloja stag skal hugsa nauzun eOa fegrö er trópinn gjörer.

Metaphora er frammfæríng oroa eOa luta í aora merk- ing , hon veror á 4 leioer. Af andligum luttílan(l». ligs lutar ,’ sem hér ;

Enn skinnbjarta skortir

skapi’S kannaz mér svanna

dýr er lion liætt at hvára

halm æin njórim steina^

Hér er djr köllut konan, er þat frarafæríng úeiginllgs lutar, konunnar, í annarliga merkíng , sero dýrio er Uæiginlig líkíng er þzt míllum dyrs ok konu ; þviaí dýrit er skynlaust kvikendi, enn maðrinn skýnsamligt: fyrir íegroar sakir þótti skálldinu betr fara málio, ofc úberari veröa löstrinn , at kalla margláta konu helldr dýr enn greina sérhvern lut , fann er hcfti gjöroi ‘úmannlegha. Meo þeim hætti eru pær kenníngar , ei: vér köllum sannkenníngar í skálldskap at kalla mann- inn ása heitum , ok kenna svá til vápna eoa skipa , eor nokkurn ása annarsnafni, ok kenna þá við ^ig^ fína nokkura , sem Æy vindr qvao: ^)

Farma-týs

fjörvi næmdu

jar^rá^endí:

1} Her Vykir rantíi kmml e, ^y, 2) Snorra Har, ^ráf. Q. Ka{f^

338 FIGURUR

Hér er farmntjr Oðinn kallaor. Svá eru ok jötnar ok dvergar kallacir menn eör konúngar bjarga eor steina, sem SkrautodcJr qvao:

BÖls mun-at bör at dylj*

berg l>órs iiösiim orum, þessi er optaz svá sett í norrænum skálldskap ‘, at J>eir luiir er frammfæraz eru kendir við nokkur til- felli sín. Enn J>á finnz hvártveggja , sem J>ar er liverr konúngr er kallaor Tngvi ecr Ipengill ok annat jþvílíkt fyrir tignar sakir fornkonúnga , enn í látínu er metaphara svá optaz sett at framfæroir lutir eru úkendir, enn þó íinnz hvártveggja, sem Ovídius segir:

Tiphis e( Avtomedón dicar amoris ego, Hann kallar kerrugjæti eðr stýrimann ástar. Af andj ligum lut til úaiidligs veror Metaphora, sem at kalla hest eca dýr sævar eOr skipareiöa ok annat pvílíkt sem Markús qvaO:

Björn ó^ fram á fornar

íló^s hafskipa glÓÞir i)

Hér er savar’hyórn skipit kallat. Af úandlegumlutum

íil andligs verðr Metaphora, sem þá er skip er kall-

at skið sævar eoa vatna, enn sverð beoja* e®a gata

heinar :

Einstígi mér heinar.

Af úandligum hit til andligs veror Mataphnra ^ sem

at kalla konu skorðu eoa fóptu gullz e^a gjörsima,

ok annat J>vílíkt, sem Ormr Steinþórsson qvað” ;

Skor^a var í föt fær’S

fjar^-beins anar teins. 3) Me^ þessum fígúrum eru samansettar allar kenningj ar í norrænum skálldskap, ok hon er mjdg svá npp-

haf

i) K.4knn$ht slótUr a) afar hrein Gunn, P,

1 RÆDUNNL 329

haf úl skáíldskaparmáls. Meíaphora er stundum apír- beiöilig en sCundura ðBÍgi: þá er metaphora aptrbeicilig cf hvern lut má færa til annars^ þat er líkinger á- milii, sem at kalla sjóenn jör^ §kipa eua fiska eoa Bsskonúngaj serii jPjóðólfr qva^j

Höru^ba^m

í>ar er heiíS sæi

[á fjÖrnis

fjöllum drýg^i í), En kalla jörO sæ djra, sem Markús qva3 t

Hjartfærra væit ^) harri

hrein-vazta sik baztaii. Hér ^r jöro köllut vaztir^ enn í fyrrl vísu var hafit kallat fjöll sækonúngs. Catachresis er köllut umdrátís annarljgs nafns sem hér:

Sótti reiSí at rá^um

raim æingi Pyí manna

trályndi fékz trændiim

í>rænskr jarl konúng sænkan. Af atburS veror epitiheton) sem hér 3) t

í Iierská

bilmis ríki. I öllum þessum háttum er eiglnlig líkíiig mlllum við^ leggjanligs nafns ok: undirstöð’uligs okþikkirsú fígúra mest pr^öa skáldskap^ þat köllum vér sannkeníng. Sinecdoché er sú merking e^a tropus, er má fylla skiln- ing, þótt hon merki minnr eða meirr. Stundum setr hon allt |)ar sem hlut skal merkja af þí öllu , sem Leioólfr qvaö:

Mör’Sr bar guU or gar’Si

grams í>ess, cr verSiing framdí»

30

l) oc med i’jörnis falu fór J^órketill Islrsi Barthólin ur ^^omsPíUnga” dráput 2} Edr vætt*. 3) Arinbjarnardr, li «r» í Eiglu,

530 FIGURUR

Hér er gw// seít fyrlr hríngi, þeim er konúngr gaf lion- um. Stuniium seír Slnecdoche lut fyrir öUu , J)ví cr hon vlll merkja, sein hér :

Kjölr brurm klöckr á fölvar

krapt hár iiiegiiibárur. Hér er kjölr seftr fyrir öllu skipi. I hvárumtveggja bætti Jpessuna er úeiginlig líkíng; þvíat allí er jafn- an sett saman af síniim lut , þat er skipía má. Ono- metopejon ^J er nafn sem gjört (er) af hljóoi, sem hér:

Frani prauku’Su fákar

fjórir senn undir henni

1>(5 gat ]?eiin* hiii l>úiiga

truiiigavll hla^it öllum, Hér er framfæiing nf hljoci til málsins , ofc úæigín- lig Iikíng milli klukku ok hljóc s. Periprasis er um- kiíngingnrniáí , þaí er ver^r fyrir skraulz sakir í loíli- gii ræ?ii, en lastmæli til þess dt orotak sé makligra, sem iígill qváö :

V’ark árvakr, hljó<S ek lofköst

bark or^ saman í>ann er lengi stendr

líie^ niálÞjóns óblotgjarn *)

nicgiuvrrkum. í bragar túrii.

Hann kallar málþjón túnguna. Hér er úelglnllg líkíng luillum þjóns ok túngu; þvíat hon er luír mannzins. Yperbola er yfir cánga sannleiks um J;at framm , sem truanligt er, sem hér: 3)

Urau’S í himin upp gló^um

hafs gekk sær afafli

bor’S hygg ek at ský sker^i

skaut Rínar vegr 4) Mána. Hér er úeiglnlig líkíng milli möru elldz ok nátúrllgs

loga.

.. .111 … - I

I) Mín lagf, Jyr’tr Omotopeion. O. 2) óbrotgjarn EigU i

Arinbj’irnardr. 3) Sjá Skáldu 6l- hLs^ íSj-

4. vefr viUi Gunnar P. ’em útUggr \ involvit Ran sínu lunara.

I RÆD UNN X. 331

Yperhaton er nolckur ynrstigníng or’^anna, sú er hætii bregðr, hon heíir 5 kyriqvísrin I^-iterofogia, Aiasrrophii Parenthesis, Trnesis ^), Sinerests. Ifiterologia er skipt í skiltng or^anna ok svá skiiníng þvíirra, sem íiér :

Briaím féii ok IjéíU v?lii Hér er sklpt niáisgreinura, ok seií sá fyrri er sí?arr skal vera, ok ver^r frammfæríng i rnilii þeirra ok ú- jofn líkíng rnilli parta ok máÍPi^ieina. Sintesis er alía lei^ samansteypC, sem hér :

Fremi oss hiiin er liiniiia

lieimslyrir skój^ d^ra, Hér er þat mál fyrr er SiCarr skaí vera; þv aí sá heimstýrlr, er himna skapaci, fremr oss nú hversdag- legha. Tmésis siítr í sundr æitt orÖ’, ok setr annari part, sem hér •.

Ekl vara ðgn á SHkiar

óblí^ stö^um síSan, Anatropa er umsnúin orca skij^an, sem Sighvaír qvac:

Hét í>at er aller ætía

á5r skal vi’S í>ví rá’íSa ,

harir mér en ek hæyrí

hót skjÖlKiúiigi nióli, Hann setr þessa fyrirsetoi’ng nióti epfirþatrall er hon skal fyrir staoda. Parentcsis er íiieCaísett máisgrein at skiptu seni, sem Æinar qvac ^): v

Eins iná or’S ok bænir

aliz kjósanda hins Ijosa

rwjök er fro’ðr sá er gelr gooa

gu’Ss l^rerjníng mer kenna. Hér er annat mál miHi seií, ok íii leicarfyrr, en siðan lykiað hinu fyrra máli. þessi fígiíra er jarnan seít í þeim hætti, er vér köIÍLirn stæilt eða álag&haíí. .1//-

I^ Themesis O. x. 2) Geidi i erindí.

332 FIGURUR

égoria er trópr sá er annaí merkir en mælít er, sem Sveina qvao :

Jjar kemr lángs a^ löngum

lind vandi iiiik slrindar

leika læj^ni síka

lævi á til sævar, f>at skal svá skilja, at hann lykíar svá þí efni, er kann viUdi í kvsecínu hafa, seni áin kemr íil sævar. þaí er úeigin(lig) líking miUI árlnnar ok kvoeoissins. Allégoria heíir 7 kynqvísíer : Jróniam , - Antifrasim ^ Marientismos^ Enigmam, Paranomiam^ Sacrasmosi, Antis-^ mos. Ironia gjörir gagnstacligt mál |)at er hon vUl nierkja , sem í Kúgadrápu :

MegÍH reddirro menn vi^ Kuga

meirri ertu hverjum l>eirra. Hér er úæiginlig framfæríng ok líkíng; Jvíat lof er með hári sett. þessi íígura er opí seít í skálldskapo ‘Antifrasis er svá sem Irónia í einu oroi ; þvíaí hoix dregr nafn af gagnstaoiigura lut, sem Sveinn qva^: j

Hlés dættr á vi’S blésu. Hér er sjór kallaor Hlér því at hann hlýr ailra minnz ‘)» jEnigma er m^^rkt sen um læynda líkíng lutanna, sem liér er qveOit:

Fara ek sá

folldar molldbúa *)

oc sat na^r á ná 3^), J>esskonar fígúru köilum vér gátu^ ok er hon jafnan sett í skálldskap. Karientismos er þat ef úfögr nöfri talaz granlega, sem Egili qvaO:

Vals heíi ék vafur helsis

valfallz enn ek kalla

i) minniz O. 2) Ur GetipeU Heldreks 21. airir ek sák eg «

nctitu. L moJdauta. 3) nár á nái Hervars.

“I RÆBUNNL 333

blautr em ek bergis fótar

berr enri hlö^t er pQvrin» Parunomia er orzqvicr, sá er v©í |)iikir sama hluíiim ok tima , sem liér : “Er-a lilums ^) vaní., sögðu refar , drógu hörpu á ísi.” þat er mællt tll þeirra manna er lata stórliga, enn m©gu lííið ; |>ar er framfæríng ok úæigialig likíng milli mannz ok hörpu. Sarcas’ mos er hatrs-fol! ok úvinulig spoíían, sem hér s

AS kom gángandij

l>ar er jöfrar bör^ii^

béllt hami íipp liöf^i

hér er pér skattr siilltaíi. Sarcasmos gjörir annat yfirbragð máls enn í merki’ng, Atisinos má allt má! heita, ‘þ^t er þermlas alþ^Ou. prðtaki ok er okr^tt hiroiigri málsoiilo, sem Egiii qvaðs

|)at er úrétí

er orpit hefir

á má-skei^

mörgu gagni,

Hann kallar þvílikt sem á sæ sé kastat fénu, er hanh launar æi meo góovilja sínum. |>at er frammfæríng ok óeiginlig líkíng milli mannz ok sjófar. Omazevsis er auðsýníng æins lutar ok um líkíng annars lutar þess er meirr er kunnigr, hon heíir 3 kynqvísler : Icon ^ Parahola, Paradígma. Icon er samjafnan tveggja pers* «Óna eca þeirra tilfella, sem Snorri qvað: Herfánga bau’S hríngi

hjalldr em sköpu^r galldra

Gautr hvatti í>ó trautar

tann ok Hilldi tannar : 0

©flengi velldr Yngva

úsætt, enn’ vel niætti

1. Annars hlimns.

334 FIGURUR

her-stefnandi hafna

hans dómr völundr róinu, Hér er úeiginlig líkíng milli Oöins ok nokkurs ill- gjarns manz. Parabola er samjafnan íveggja lata í újöfnu kyni , sem qvao Nikoláss ábóti :

Tveiry hygg ek at ber bæri

beit nárúngar heitiii

ptund er-a lífs á landi

löng medal sín á stöngu ;

í>at kní^u ber bá’Sir

bergr oss trúa á krossi

svá hefir alldin gu^ golldit

gy^íngr ok hei^íngi.

Hér er várum herra Xhesú kristó jafnat tll vínbers

I>ess, er sendimenn í^yoínga af ^), Jórsalandi fundn , |>á

er |)eir voru á Eyðímörk, enn krossinum til stángar

J>eirrar, er |>eir báru á berit. Hér er franifæríng ok

úeiginligh líkíng millum tveggja luta meo misjöfnu

efni guðs sonar ok vínbers: enn svá sem vinberit gefr

hinn hæsta drykk til viðrlífis mönnum, svá gefr guos

son andaligt líf öllum í>eim er rétttrúacir eru , í út-

hellíng síns blóos , þess er snýz or vatni ok víni at

hveiri réitsúnginni mpsso. Tveir menn, þeir er ber-

it báru , roerkja tvennar fjóoir er at-voru píningu

guos sonar gyoingar ok heionir menn, ok er þar ok

kona millum jafnra kynja. Paradigma samjafnar fyrst

nokkura luti, ok sioan greinir hon þá Iikíng, sem hér:

Vöiadr er Máría myndut

meins fiem eplit hreina

O endr at Jessi kindar

aliz græ^ari kallaz.

Hér er greind sú samjafnan, sem áor er upptekin

i) Kanasks ad tdr i.

I

I

IRÆDUNNI. 335

milli þess vandar, er Aaron bar, ok laufgaoiz með ávexti, ok Máríu droíníníiar, er fæddi guCs son umfram mannligt ecli. Hnotin merlcir guðs son , ok gjóric |)ar fagrar greinir. þessi fígúra er mjök í skálídskap ok spakmæli , þau er vitrir menn hafva forcum samansett, Protheséos Paralogé verCr þá er önn- ur prepositio stendr þzr er önnur aetti vicrkjærniiiga at vera, sem þorleifr qvao:

HöfSu vér í tér, Hákon !

er at hjörp’ngi gengum ,

{‘þá. raudt Sköglar sk^ja

skó^) forostu gó^a.

Hér er í sett (ú)vickæm{iga, svá sem hefði i Hákoni forostu góCa, þá sera þeir höfou af honum, vercr ok þessi fígúra hvervitna þar, sem um fyrirsetníng er skipt. Liptola ^) verOr á 3 lei^ir stundum raerkir hon framarr en skilníng orðanna stendr til, gem Eir- ikr vio sja qvac^ í

Styrr lét snart ok Snorri

sverí>íng hái’S ver^a,

l?ar er geirvi^ir gjörSu

GislúngHm lut túngan :

enn var æigi minna

ættskar^, Þat er hjó Bar^i. Ok skal svá skilja, at þat ættskarð , er Barci gjörði , var meira enn hitt , er ácr er greint. Stundum er Liptola útbanníng oroanna sii er allt merkir, þar er sumt er talit, sem hér:

Sprúngu æigi öngar

út or bæum sútir

tv’at hvrr á hauvi

heitr gekk fíra sveití.

I) Kannikt XjI to te«.

336 FIGURUR

Hér er sagtj at ccigí öngir menn rynni af bæum pal^” sem allir runnu. Sumstaðar merkir aigi eíngi nokk* ura eca mikinn, sem hér :

Fiugr vann æigi engau

æins me’S vatni kreinu

gu’Sz á vir’Siim ví^a

vinníng at i>ví sinni. ííér er Æíg^ Æingí setír fyrri nokkurum eða micklum

vinníngi. Síundum scanda tvær neitíngar fyrir einni

játan, sem hér:

Ek veit at ní neitar

nytjii lögs, í>ví er ílytja,

mei^ar geirÞíngs (gla^ir)

gunnr fjarSIoga rutini. H^r segir skáldit at konan sú er mannl játaöiZ fyrlr ílutning förunauta sinna neitaoi ní.

33. Topographia er þs.t, ef skálldlt seglr frá stao Jjelm er tíQindin gjörou2 , jjau er hann vijl frásegjaj

sem hér:

Frí^ stóS í byg^ bréSri

borg patera sorgum

mest ácSr lý^r frá losta

lutgættr í bý fættiz. Hennar fósísystir er Bethgraphia, er frá husiersagt:

Leygs svclgr, enn etr æigi

jugtanni IVS manna,

gánga meun or munni

margreptum íletvargi, Hér talar skálldit af smío hússins. Cosmographia er “þú er skálldit segir frá heimsins skipan , skapan , stöCu e5a hætti eða setníngu , sem hér :

Allr lytr heimr imdr hylli

heiJags fri^ar deilis.

Cron*

1 R Æ D UNN L 337

Cronogrnphia er þat ef sagt er á hverjum (írna ao-

indin gjoicuz j þau er hann viU frásegja sem : Sjálí’rA^i dó sfoar s^ er hékk, en dagh dökti

srlar-fróns al nóiii döglingr á járn-nögltam.

Svá er ok hin sama figúra, |)ó at skálldit segi hvsf samtica er eca hverér hófcingjar löndam st^ra, seni hér :

Hákon réS fyrir hau^ri íanst me^ elldíng æstri

handsterkr, t>ar er gub’ merkti ailvirkr höfut kirkju tofsti pátt hinn rjetta himnagar^z ok hjör^um

rángri l>)ó'5 af ángri: hir^ir glæpsku íir’Sum

54. Ypallage vercr þat, er sá er kallaör þolandi^ sení at réttu er cjörandi , eða sá gjörandi, sem at réttil er þolandi, sem hér M •

Framan unim gram gunnar lofag sjalldan hof halldit

graíins sci^s framir niei^ar hataz dyg^ hratas lyg’Sii’

bi’Su Jótar li^ Ijótan tregs hallda vegs valldar

laga gíngs daga str’ngrat veginn arf megin djarfír.

Hér er arfrenn veginn kallacr j sá er maörinn vai írá-veginu, sá er med réttu héllt , er þeir tóku er hann drápu, ok í öcrum stader samá fígúra : Mari sendu vera vinda veitendr góins-Ieita,

Hér er sagt att vindarnir værí sendir skipínu f>ai* sem at réttu var skipít sent vindunum, þat er at skilj^ útsætí í þeirra valld eoa stjórn, ok í öcrum siaö seg.

iz sváí

Blés um hvápta hása

höfut skrípa mannz p’pa. Hér et pípan köllut blása, sú sem í var blásit ^ ok þikkir hon jafnan Ijót fígúra, þó at hon finnizí í skálhí- skap sett fyrir sakír skrúcz eca nauzynja^

0 S;á Olaftt, bls. 61. . 3 '

338 FIGURUR

35. Pr’osopopein er í seíníng n-ýrar persgnu , ok “verír á 3 leicir. Sú er hin fyrsta , ef skálldit . . . af lífljgr lutr tali til liflauss lutar, sem hér: Grund taktu böJvi Ijlanclin í>ú mitt iifri^ óltaz bót fyrir glæpskii Ijcía , cj>-ý^r nenia vcl hlý^it l^er wnm ólúy^m æreu, folld í>eím er sver’^um sjalldan Isiand! búa p’slir; sí^ir breytiz íier iie^^ta,

Hér talar skálldlt nffndri fjgúrú , eggjandi undir- jnenn at hl^óa vel forstjdrum síni.im, ok nefnir lan- dis í stað peirra er Jíat byggja. Frá líflausum úí lifligs lötar , sem hér :

Vatn kaíla mík, ek Iireinsí allt

TÍ] ek efla pik ek vermi kalU

hodd vcifir frams ck birti sján

hau^r fjoriiis grams: ek bæti tjón.

Hér er sagi at ólmusugjöfinn kaíli sik vatn kristz , ok telr upp dygcir sfnar, eggjandi manninn til mílld- innar; því at svá sem vatnit slökvir likamlegan elld, slikt hic’ sama slökkvir ölmosau synda bruna ok í>vær á þá leio sál sem vatnit búkinn. Fra líflausum lut verðr prosópopeia till líflauss lutar, sem segir í Barúk at sjór ok skógr bjuggust í grend ok viHdi hvár an- nan upptaka, af þi Ijóp sandr í sjóinn , ok eyddi svá hans yfirgáng, enn logi trendi upp alUn skógura, bér er svá umqveðit :

Grænn kva’S vi^r á v’^i Vátr qva^ marr á móti

var^ akrjiipr í 2>ví djúpaR mán ek valld yíir pér hallds

\it. mán ok ryma reyíi skal hrís «m lög Ijóran

ríkis mfns af pínu : lamit rot er l>á fljóta :

hetr samir boh^ me’S skrauti sandr lukta^i sundum

blcms, enn nnnir tímar sjór fékk af sta’S ekki

skóg mán ek upp yfir æigi enn sterk um böí bjarkar

ágmlestEn xót festa. bani hver* ví^ar gandi^

1 RÆDUNNL 339

Skógr inerkir Játay en sjór Calldeos^ þjóöír Jær sern eyddu ríki ChaUleorum merkja saud , en gujzpjaliio eildinn j sú ér í staS kom lögmáls Júða.

36. Aposíropha er sú fígúra ef maöf talar íil frá veranda mannz svo sem hjáverandarnann ok setr sitt nafn í fyrstu skilningu atréttUj en |jess í annarri , er liann. íalar til; en í>o ánnz ödrum víss gort sem Snocri qvad: Eyjólfi ber í>ó elfar pvíat skilmilldra skálda

úif se^jandi qve^ju skörung-mann lofag örfaii

lieim l>á er liönom sdmi liann lifi sælstr und sólu heyra bezt me^ eyrum: sannan^igra raanna.

þesfii Eyólfr var Brunason, skálld elnkargott, ok búþ- égn gócr, enn seigi féríkr. Sama fígúra er ok ef maör talar til heilagra manna , sem Olafr qvaS: “þer fremiz t>í mecS tíri

Tpú ert næst gu^i liæstum Qk i öcrum stað:

Teitr gefr Tíiomas ytum

truarbot fyrir si’S IjcStan/ Er |»essl fígúra jafnan sett í bréfum et menn sendust í millum eoa þeim prologis boka, er einhverjum eru œtlacar til réttíngar eoa frambúroar.

37* Endiadys er sú fígúia, er ? sundrlausis lutír cru merktir fyrir einn úskiptiligan lut , eor einn ú* fkiptiligr lutr er settr fyrir 2 skiptiligum lutinn, ok er hon undir dregia samfestíng lausa lúta ok Itíys- ing fastra luta , sem hér :

Skálm vann ef hjellt hilmi

hodd bei^undum rei^an«

Hér er úskiptiligr lutr S{f€rOit merkt fyrlr skáim ok

bjallt sundrlausa luti, ok enn segir svá : þýddiz karlinn klædda ek sA karl ok klæ^i

kona mfn ok l>örf sína koma inn í í>ví siuni.

340 FIGURUR

Hér er klæddr maor settr fyrir sjálfum sér ok ‘þelm klæCum er hana gaí konunni ^ at íá sia vilja , ok í anoat sinn er sagt aí sier hvárt kom inn karl ok Mæci , þar sem kiæddr macTr kom inn , ok heitir su JRndiadis sundrlaus , er fastir íuiIf eru settir í stað laussa ]uía ; en sú Endiadis heilir samföst^ er lausir lutir eru setiir í sraf fastra luía, svá sem liér má skilja á þessum dæmum , ér bér standa éCr riiin.

58. Ebasis *) er afg-^nga efrusins, þá er skálldit reikar afvegis, sem Bragi skálld gjórOí, þá er hann setti í þá drápu er hann orti um fall Sövla ok Han- dís sona Jónakrs konúngs ok (iuCrunar Gjiikadóríur, er þeir féllu fyrir mönnum Erminreks konúngs, ok er sjá visa ein af peim ^) :

Knalt örr vi^^ íllan rósta var^ í ranni

Erniinrekr at vakna Randvcs höfutni^ja

jne’S drcyrfár dróttir í> er braÍKbl’m hefndu

draum í sver’<Sa flanmi barma Erps ok barma.

Síundnm vercr Ebasis, |)á er skáUdit tekr Btef af öo- ru efni enn kvæc it er, sem Kikf^lássdrápu , er ste- íií er af gucligri þrenníngu , sem hér : Avll Þ’ng bó^a engla órofnn’Sn jafnsn

einíng í trenn’ngu allz grams loíj framda,

Stundum vercr Ebasls af þí at skrálldií tekr dæm ]:elm luíum, sem hana viU frægja er a úfrægjuafóð- rum frá sögnum. Svá er ok í sama kvæoi Nicho- laó dæmi tekin af hinum sæla Jóhanne Bapíista að

auka hans virjíng , sem í þessi vlsu ;

J(5n lant í böU hreinum meyjar mannviz frægrar

bjarta sals bins bjarta milídíngi bragninga.

Ok leicir skálldit þar lof Jóhannis svá til enda at

‘) a: Ecbasis. a) Sji Skáldu 48 il^* »45.

I RÆD Z/NNL 341

f acan af aulclz lof heilags Nlcholai* Slíkt hit saraa má ok þessi fígúra vera í lastmælum at illr maðr er lcallacr annaír Júcas , eöa dæmi tekin till nokk- iirs ills mannz at auka hans nio. Eru þesser luter eca hærtir .Ebaáís sá er Bragi íofaði frændr Aslaugar í Ragnarsdrápu , at iians viroíng s^ndiz rneiri enci ácr var hon, ok hin at setja stef 1 jaríeina kvæoi heil- agra manna af sjálfum guoi til þe«<s at s’ýna vinn- ara allia íákna ok samvinnara sinna vina , svá ok at birta annan helgan mann með annars dæmum e^a lasta annan il!anmannmeO annars illri endrminníng fyrir nauzun eca skynseml skrauz eOa lastmælis vel leyf* iligra, en ón^‘tar efnis afgöngur eru meo öliu fi^jandi.

59« Fjmphasis setr undirsíaCligan lut fyrir hrær- iligum lut , sem þá er vér merkjum nokkut íilfelli mannzens fyrir sjálfum honum, sem at nefna glæpinn fyrir glæpamanninum, eSa vizkuna fyrir vitringinum, ok gengr þessi fígúra um alla þessa vísu :

Pfndr er stuldr l>ar er standa mor^ eru hjóluai iiÖr’Sum stafii-reidar hímlei^a hegiid Þau er iUa gegadu

ví15a v’nga mei^ar jþar er réttvísar ræsir

vi^ir hji torgi mi^ju: vóm sgel skipuii dóma.

Hér er stuldrinn kallaCr píndr, ok moröin hegnd, þar sem moroínginn er hegndr ok þjófrinn Sumr menn kalla Emphasem þat , er vápn er kaliat meC þvi ver- Jti, sern sif þí gjöriz , sem f>orleifr qvað ^): Hefvir í hendi vörn Hákoijar^

til höíu’Ss gjÖiva, sj I skal verSa ,

beinbrot Búa ef vér lifum ,

ból Sigvallda eiki kylfaii

vá V kinga ot>örf Dönum.

1. Jómsvikingat, Elnnig OLafs Tryggvast, Skílh, 1689. Kap, IJ2,

348 FIGURUn

Hér er kylfan kend ycr meikt meo þeim tilfellum

sem af henni máííu gjöraz , ok hefir ymfar likíngar

einni vísu , ok kallar Oláfr þjt fnnp.álpnat ^) er lí-

hnn ^) er skipt á eiaum iut í einni sömu visu, ok

berr bezt aí hinn sami háttr sé halldinn um alia ví-

su , alíra helldz eínstaka visum enn æigi hæfir sa

háttr i stórkvæCurn. Ex/lexií^esís -) er skýríng eca

glöggvari greiníng fyrirfarandi luta, sem Eylifr qvaði

Bárn mæt imdti svá lacsr siklfngr skýja

niálmlifíígs vioir pálma síiis iijarta tii bjartir

sveit lirauS seggja bæti i>tir er fyica gram færa

sorg er hann kom til borgar : fögr vcrk mo^ trd síerkí*

En fessi fígúra köllut af aiþ^cu g/díö, ok er su grein far í millum , at þessi figúra Exflexigesis giósar eca skýrir sanna frásögn, svá sem hinn ágæti Salomon merkir várn herra , en innsterio heiíaga kristni. Enn Icoria seír framm Ivá luti af liku efni, Enn Para- bola getr framm iilika luti ^ svá sem þat at kalía þen- n<i heim akr^ þyrn aucsEÍin, fugluna djöfla meö líking enn ei meo sannlelk Paradígma dregr saman lífc dæmi ok skyrir hon sjálf þat er hon talar áðr meo fígúru ok eiginligri undirstöou, Exflexegesis hefir fleiri kynqvislir í láíínu ; þviat hon sk-yrir œigi at æins umiicna luíí, heildr ok epíirkomandi luli , sem í bók Bóetiii enn eigi finn ek þat í Norrænu skálldskap.

40» Evphónia er gagnsfaolig Cacenphaton , ok ■^ercr hon á margar leic’ir ; þvíat hvervitna |>ar sem Cacenphaton er íHfí fyrir skynsemi at forOaz Ijótr atkvæCí , bá gen^r þar inn Evphónia, ok standa þær

1”) Kanfishe rettsra fingáíkriat, j) Mín Ugf. fyrir líkum.

5. Kannike epexégesis.

J RÆD UNNL 343

greinir fuli i . . rammi , þar sem fyrr nefnd figúra cr frammsett. Olafr seglr ok , Evphónia verOr þá sem [nú] líniingarsíafif eru skipfir í J)á staíi, sem feg- ra bljóca, sem i þessum nöfniim lækr ok agr |>víat ta nnál, nema þar sem skyns- €mi ma fyrirgjaílda, atl |)aii orð sem Jíac stendr ^ dreifaz af þeim orþura , sem á síendr í, sem hér íegir:

J)ví velldr ár at ærir ræ^a g^ngr af rá’Sa

akr biínianna spakra rúna systr olystug

œra ver’Sr me^ árum crar dregr af ærum

undan dolga fundij ytum skcmda flytir,

ok enn segir svá :

(Ele telz í>at er ólu inæríng ef gjöf tæriz, osnotran niann gotnar Hætta ver^r á hættu

asler vatn pat er álar hætíng cf böl ræíír

allstrángir framhallaz : ’ ást er nær at næra

heitir lær á læru nú er vær konan færi

]æríngar kenníngar skemd tekr æ’Sr cnn æ^azr

kallaz mær á mæri æ^r deyr i>á er br^æ’ðaz).

41. Lepos er í>at ef rík persóna er merkt marg- felldri tölu , ok cr J>at fá kurteisi, ef sá hefvir rácuneyti, er till er talat, sem Arnórr qvað:

Yppa rá’Sum y^ra kappi

Jotagramr í kvæSi fljótu*

Hér er konúngsins persóna margföldut , enn ekki heyrir þat at tala svá tll úbreyttra manna, ok er öo- ruvíss cr gört , þá verör J>at loiæcismus, sem fyrr segir. Antitósis er umskiptí taina eca falla ok tíraa með settu endiraarki um fullaskipii, sem hér :

J)á er ek Icyíi mey mjófa horn mælti I»at horna

mær er í»ín fyrir villd sína, hjör-tíngs vi’S börkríuguin.

314 FJG UR UR

ríér er rægiliiíí faíl sett fyrir nefullíga falli, Uni

talna skipti verCr Antiíósis sem bér :

Sycir fylia eiii aiia

aliz framm jóa ^lamma, Hér stendr þetía nafn sveit seni marf^faJIt nafn st"ýrt af niaríTfölílu orci fylla. Utn firnnskipíi stunda nóg liæmi í Solœcismó, enn ekki er nýjum skalldum fali- ií at likja epiir sl;kum luíum, er til þes$ eru at eins setí; at skilja fornskállda verka,

42. Aniiteton verör ef hin &!d3ztr orO svara hin- iiin fyrsíum , ok verCr hún á svá margar leioir, scm oicuin fær skipti visu , sva at regla sé haíld* ín undir réttri kvccandi ok standa þesser hættir mest

í fví sem stÆÍIt er kvetit efa Xángéo/^iiw, sem hér : ^) Hákon ræ’(5r me^ hci’ðan (rQgleiks náir rfki [hefvir dreiioja vinr fengit remmi-^%r at st-ýra)

(lÖnd verr bu^lúngr brandi (ölid fagníir >’) eigniim brci^felid) mikit velldi]: or^róm konúngdómi.

Hér gegnir þessj orO saman : Hákon nE/vr koniíng’’ dómi, er fyrsf standa ok siCazt, ok er þessi regla létt- ijz af Cyrr sagcri fígúru , er Autlteton heitir. Sá er önnur hennar species ef máli lýkr á þenna hátt í ví-

su-helmíngi, ok sé fvav mál i vísuorOi, sem hér: ^) Hákon veljdr ok Jjavlldum valld á ví>Srar folldrar (harSrá^um guS jar’Sar (vindræFrs-jöfiir gjæíu

tiggja ler me’S tíx’ij, ö^língi skóp iingnm)

lcitr Þjó’Skoí úngs Leiljtt örlyndi sksti gjörla.

þetta heiiir stællt ok er þat hinn feyrsti háltr. Sií er hin í>rifja Species, er fleiri má! gátíga um eina visu

enn tvau ok lýkz í síCaztum or?“um scm hér er qvegít: Olafr kunni blóíiiús brcnna brá’San bitti Rjagni’ss vá^a Haralld fr’gum vér hjöjieiks milidan

j) HáttaL i5, 2) Háttnl IX.

IRÆDUNNL 345

hans arfi tók nii vi’S slarfa : drótíar vinr íékk heJverk hættan hníga rétt á enskri sléítu sóítum píndr pá er örlög áttjuz egiæít fali sí er hlaut íil ralíar. Hér er hio fjórca ok hic ftmta vísiiovd sér um mál , ok eru fjögur heil mái í þessi vísu , sem nú var tall. Sú er hin fjórca species hinnar sörau fígúru , ef tvav mál gánga jamframm um vísn, ok l-ýkz nrtál í helri)íngi, en þó eiít efni xim alla meO hinum sömum tveiin málum , sem hér ;

Hyki kraki veitir neitir

hoddum broddum vella pella

sa;r<5j mæríSi bá!i stáli

seggi leggi beittiz heittiz.

Hér er hið fyrsta ok hic sicazta oro fjórcúngi saman* ok annat ok hlo þricja ; enn inál öl! Itákaz í helmin- gum, í>essa vísu má ok kalla Ana-íf^or, er fjögur mál gánga um alla visu ok (eru nm) mál sanian hin fyrstu vísuoro í báoum heliníngum ok önnur slik olc hin þricju ok með æinum hætti hin fjór^u: Alætr Hákon vann lángfe’Sra lá^

en Magnúss fann laug vizku rA^

hjörr Eireks békk á rítar slóS

hans bró^óer gékk a^ refsa t»jó'5.

t>essa vísu þarf skamí at færa til hins fyrra háttar :

Mætr Hákon vann Haki Kraki

en Magnús fann Hamdi framdi

hjör Eiriks hékk geirum eirum

lians bró^ir gékk; gotna flotna

at refsa í>jó^ hreytir neytir

á rítar slóS hodda brodda

lög vizku lund brendiz endiz

láiig fcíSra grund» báii st.Ji.

34^ FIGURUR

Antipofora *) er {>at , ef ma^r svarar |>eim liifuitt sem ma^r b^zt at kjæra á hann á þíngi ok stendr upp búinn a§ segja framm söklna , enn segir æigi: {>ér get ek , kari! ef í>u kiærir

krönk or'5 bÍLÍii for’SHin

fat er várkunnar vinnur

ver’Öu kyrr ok sit fyrri :

sakir áttu á mér micklar

munu nær vera hæri

I>ær sem þ’na aura

tat er hættiligt fætta,

44, Aclacassís ^) er þat , ef maor setr tvenna^ skilnínga gagnstagllga með einum ordum, sem her:

Mætum stend ek at móti l>ví heit ek vist at veita

mansveigjanda æigi v’gs drengiligt gengi

rís ek ví^ Riuar eisu JÞer heit ek mest at móti

runni flær’Sar kunnum: meginstrángliga at gánga,

fíér er ]þessi figúra tvítekin ok sýnd í báSum vísu- helmingum.

45. Antimechisa ^) veror ef macr snjv svá sem ined ordum myrkrar skilningar, sem hér er rítat:

Sveit lifrir ill til átu annlaust pokamanna er klaustrsbúi kristinn kallz at lífit halldiz.

þokumenn eru þeir kaílaoir er alla pennínga síni neyta upp í ofáti ok ofdryckju, ok bera þeir þat nafn» sakir snápskapar síns ; þvíat þeir sjá æigi sattljós rétt- r.ir framfercar ok lifa at eins til þess at eta, sem í siijandi myrqvaslofn . þokn - Enn sícíátir menn eta

l) Kénske cLVTZTnpO^cí. 3) Kanntke aVTÍTA(ri{.

3. Kannde ]/Tíl^í^Zn<^í9*

I RÆDUNNL 847;

«Igi meira enn svá iríikit, at þeir láti aeigi af at lífa ok í^lkkir hesú fígúra mjök skaOsamlig.

46. Aposiópesls er viljanlig þrotnan máls sakir hryg?ar eca úþykkju, sern hér er qvecit:

Æigi er ván at ck vága par er tnér enn íri frerum viljag byriör Í5Ílju for’Sími bænar oroiim

eigi or^a gnóga , sitja ver’Sr ok sjta

em ek reicSr ko)iu lei^ns : sik brú^cr hm óprívSa^

Hér eru viljanlíga or vísunni þessi *} orð: so^/r reiol þokka. JEk cí/ , ok í öörum stao: kastaCi , ok skal svá upptaka : Eigi er vcn at ek vUjn; þviat ek em reiÍr^ eiCa ]pá konii or^niarva ^ er mér kastaCi , þá er ek haó hennar : leiþaz vil ek Jiana , ho at ná vili lion eioa mik Jili hon ok sjti at skilja sina heimsku. þessi fígúra stendr í gucs orOurn peim er hann tular til Júoa fyrir fígúru, undlr nafni Hjerúsalem-borgar. Evph- emismos er gott umskipti síafa í orcinu , sem Davíd setíi exaltatj sem stendr í þessi vísu:

J,at son ok í gröf genginn hngí>ekka mnn hlakka

grunda huldr til stupdar hró’Srslúng loflúnga

enu me^ i’Sran sannri nianna valld hinn miUdi

ö’Slíngr til rcfsmgar mín réttvísi l>ína,

Hér er sagt at túngan hlakki yfir réttvísi guðs, þar sem hitt væri alþýoligra at segja at hann hæfi upp gucs 00 meo íúngunni , enn þetta umskipti var gört till þess at setja fat orö er meira þóiti vert í stad hins minna.

47* Sineptesis er úskaplikt umskipti talna eca fkiltiínga , sem hér er qveoit :

Úmgar<Sr haf^i ♦ . egefn or^il undavargs sú er nú cru margir

*) Mi/i lagf^ fyrir pcssor.

348 i^IG UR UR

nevtir skili ÍJann krok ine^ kjæti kvensku h , . ft ck. iúti cptir : fyr^am dugir at ósi^r or’Sa (os væg^u gu’S) jafnan læg^iz var-a tó liann í vatni skíru verka sekt ok píslar merki.

Hér er bæoi skipt lölum ok skilniíigum, ok er |)essi fígúra með ölíu ekki í vana dragandi , þó at persó- iiúm finniz skipt í Salhara ok oCrum lieilógum bokiun. 48. Onopomenon segir eca 1 . . fir storar sögiir með fám ortum sem hér :

Beraz iét fri niey mætri Píiidr reis upp me’S anda

. mætr íolld-sula-gjætir áugrleystu berí’–ngi

umsni’bí] :i]g íók anouu hl-ýrna gramr til hímna

einn veitandi hreÍMMar: heiiiisótti gu'5 druttinu

át)r skatna vanr vatni sendi áslar-anda

vatnskírn jcfurs batnat allzhir’Santli vir^um

fastandi bar freístri svá kemr drótt at dæma

fri^ar-kennari prenna. dau^a lifs á á hauíri.

Hér er ávarp Theologie fært i tvær dróttkvæðar vísur. þessi sama fígúra kallaz ócru (nafni) Barchiloiiia ok hefvir (sörou) upprás nafos ok hin fyrri. Sumir meist- arar segja at climax sé hennar species, sú er urn jafnar grácur leiðir hverja máísgiein af annari sem hér: Hugsan flýtir lystíng Jjóta ili veiija dr(grnauzun nóga lystíng fæ’^ir samínkt skjæ^a nau^syn lei^ir sál í dautSa 6anii»ykt fæ^ir syndoknau^ir daii^i spillir æ’Si öllu synd spcnr á sik illa venju, andar hTs me^ beisku grandi. 49- Emophdsis glósar myrkan lut meö öCrum jammyrkum lut ecr myrkara , sem hét :

Sæll er senn í milli e<Sr í>á er djáp at djúpi

si’Svendis kvíkenda dorgtúns ni^a borgar

mána rannz af mönnum um hljócS raufar hafar

milldíngr sá er bursthíngat: hátt samtyckit rátta.

I RÆD UNNL 349

Hér eru nrc Abbacucb spáínannz þar er hann seglr guð drottin sienn milli siSvendia kvikenda, ok í þen- na heim komanda, sett í inrm fyrra vísu-helmíng, en ^lósa yfir sett sá er Davic segir undirdjúp vatnanna kalia á annat undirdjúp urn þær himinbáriir sem ka- tarakte kailaz , ok öpnuOuz er Nóaflóo drekti öllum heimi utan þpim mönnum , sem í örkirmi voru. En tlli J)ess at þenna myrkleik megi skilja, segir Avgust- ínus at spiina^nna sá fyrir al guO mundi hoUdgaz, ok var sienn rnilii tveggja k vikenáa uxa ek asna er merk- ja J ?a ok heiCingja í miili Móysi ok Helie í mynd skiptmgar várs herra á fjallinu , ok miUi tveggju latróna med sér krossfestum, ok at lyktum miUi tvegg- ju lögnií^‘a: ok þessi tvav lögmál eo forna ok hio n^‘ja kailar Leó pávi hinn málsnjalli tvenn vatnadjiip, þau er annat er yíir himniim enn annat undir himDura, ok DaviG segir at ákallaz med röddum Cataractarum; þat er hirninraufanna {>eirra, sem vötnin sendu til jarCar í ílocinu Nóa, ok merki |)ær höfuofeor ok spá- menn postola ok predikara, þá er himnesk vötn heil- agrar prédicanar senda á jörcina , lil þess at fyrir- koma gu^s úvinum , þat er löstum ok lýtum , ok at doggva hjnrtu rjettrúacra manna meo regni heiiasara- rar kenningar , ok er sá aí sönnu sienn sjálfr sann- leikrinn, þat er sjálfr guo niilli kvikenda siovendig er hiC forna lögmil frammsant forCum af þeira feCr- um, sem voru fyrir híngatburð guCs sonar svá sem af himni runnln votn, er fram eru borin milli mano- a J>eirra sem siCvörd kvikendi ætti at vera í heilag- ri kirkju ok samþykkjanda nýju l»)gmáli fagrliga fram- fluti ok útk"irð mec guczpjallegri keníng ok af posto-

350 FIGURUR

Ilgum röksemdum fyrir prédicara n^ss lögmáls. Biit^ jz þá fullkomit saraþykki lögmálanna, |>at er þaa liafa sín ámilli ef fram eru bornar spásögur heilagra feðra um getnaa ok híngat burc , prédícan pínsl ok <lauða , upprisu , uppstígníng várs herra ok ástgjof heilags anda , ok hinn ef^ta dóm ok eyUfí líf , er í inó(i beraz vitni af nyju lögmáii , ok nær ull þesst stórmerki eru frammkomin , en |)au sem uoruin eru znunu án áfa frammkoma.

50. JÉpimanon er sú fjgúra , er hit sama oro et optari enn um sinn sett, annattveggja tiii þess, atú* ruggligarr megi skiljaz þat sem flutt er, sem viöa má finna í theologia, ella er hiö samma oro fyrir fegro- ar sakir aptarr sett , sem í dunhendu eðr i ourmzBlItum hætíi verðr f)at stundum í upphafi , sem í greppam- inni , en stundum í mioju eoa í enda , ok má jþat kalla háttaföll eptir fornum- skálldskapar hætti , ea sama n^ta , er viU ok likja en hin únýta er t>aí vilL I upphafi sem hér :

Ek em synda bót ek birti sál

ok sæmdar hót ck bæti ináL

Iraiðju sem hér í

par er ekki illt íæz ekki öngí

ok ckki viUt ekki tröngt,

I enda sem hért

t>ar er úmællt valld I>ar er allgjÖrt valld

©k ágjætt valld , ok eylíft valld.

f>essi fígúra sýniz í upphafi ok í enda sem hers Ek bleza tik, ek fæ fyrir i^ifc

ek bí’S fyrir l»ik ek frelsa l>ik,

^l.AntopaziatT m figúra, ef ^ lutireru sva bunnir ok samlsykkir, at fat megi segjaz, aijnarr gjöra »em

1 RÆDVNNL 351

annar gjörir l á pá lund sem túnga er köllut sam* ‘þykk bjaría.

Máni skínn af mæri ,) vcit ek félaga fljótum

molldar bofs um foUdir frdns pr^^i vel tidna ,

alla slund me^an endíz l>eim vitn æigi ^tar

œfi landz ok sævart au^it lífs né dau^a.

Hér er túnglinu kent embætti sólarennar at skina jafnliga á jöroina , fyrir þí er pat heíir ekki Ijós af sér , belldr af sólinni , ok cr dokt |>eim megin , sem frá henni horfer”; enn þá syniz þat hálft bjart er f>3t hefrir svá lángt gengit frá sólinni eoa á svá lángi til hennar, at þat sé þá í suOn , eOa nor§riJ’“er hon ’ er í austri eða vestri.

g2. Antrópus patos er sú fígúra, er fat er kcnt guddóminum , sera manndómsins er, sem í>at at hann fitandi, siti, gángi, reiöiz, ^leuiz , elski, sýti, sembéx

er qveiCit:

Adam sá ‘þa.nii allt í heimi

or^i skop í göngu for^um

I>enna kendi Stephanus standa

stórum vitr ok Spámenn sitja

rei’Si tala hans bækr sem blí^u

brögnum jafnt sem hryg’íS ok fögnu^

ástargnótt me^ ö’Srum háttum

ýtakyns þeim er guddóm lyta* En staoligar hræríngar ok líkamligt íilfelli meyn meS fígúru, enn æigi meö sann leik til guös talaz ok er fá sem guð gángí fráossef vér göngum frá hönum fyrir afbrigo hans bóoorca; enn til vár þá er vér krjúpum til hans raeð ioran undir hans miskunn. Stafa hans er vár staöa í góðu eca biiiö fulltíng í nauzynjum Seta hans er dæmíng um fólksins vero-:

1} i-a^/- Gunnars O, S, fyrir mædu O,

352 FIGURUR

leika, þvíat dómarans ec at si!J3. Rek i hans er rePs-^ íng sii er hann leggr (fá) ilívirki rnannfólksins. Gleoi hans er gjæzka vár. Svefn haOs er kallagr bat ef -vér sofum meo svefni dauClígra synda, ok vaknan hans er |>aí , er vér vöknum vlo sjálfu oss. Sýtíng hans er þaí, ef hann gefr oss at elska sik ; svá at farfyrir gefi hann oss bá giptu, at vér hjálpimz fy- rir hans miskunn. fíefvir sjá fígúra nafn tekit af Antropos gærzku nafni þí , sem ma^r er á vára túngai yk pasis, pat er setníng , svá sem vér setjum guoi mannliga reglu um hræríng ok að’ra luti, svá sem þeir villumenn er Antropoformite heita , er guci æC- la mannliga limn, sakir einnfelidi eða fátækleiks eig- inligs skilníngs, ok skilja æigi at guo er óskiptiligc ©k óbrugSlígr, hvervitna nálægr, æigi meo staðligri ^ nálsego helðr meo almætti einum saman.

53 Simotrismos er sú fígúra , er lof eoa lestir eru samanlesnir í einum kapituló ok klausa eca versi í láíínu, en meo einni vísu eca me^ fleirumíNorr- aenu , sem hér s

Abels lofar æfí

6meinsemi hreina

ölld lofar Enoch milldan

einkend si^a vendin

N(5e lofaz öfliigs æfvi

ágjætu hreiuíaeti

Seem lofar fært til fremdar

fornar haild um alldir^

Trii«

I HÆD UNNL 353

Trúa lofar Abrams ærvi Ysach lofar vísaii ván lofar Jacobs reinuni ástsemd hugar fremdum: skýrr lofar Jóseplis æfvi rirskur’^r fyrirbur’Sar, gu’Ss Jofar ætt ok æíi Aarons gofug l>j”^nail, Móyseii lofar Ijrjsan lagamál hi^ brennfagra, ‘þik i®far aUr me^ öl]a allz heims jöfurr beima. Slíkt er Jjessi figtjra samanlestr lasta.

54«. Iherethema er sú fígúra, er opt er spurt a£ hlnum sama lut ok andsvarat eptir sama hætti, sem hér:

ílverr deyr ? hjar’Sar slýrir í hví? fyrir sau^a ]ííi í hversu? héck á krossi! hvar ? l>ar cr Lazarus jar^az! hvenær ? helldz at ii<5ni , hverir knú^ u a^ ? Jii^ar ^ hver n-ýtr? bei^ni bötnu^ ♦ hvat gelldr? djöfuls velldi.

Hér eru mál í vísu , ok er jafnan spurt ok svaraC í vísu orci. Má ok þessi fígúra vera meo minnr J>röngdum spurníngum.

Hverr féll? Hör^a stiller hverr vá? hellt Kálfr darri.

hvar ? í’ar er karlfólk bar^iz hver ér bendu slíks? í>rændir

hvcnær ? hncig at rióni hvat n^tr? beiJsa bötnut

hverr var sök ? öfund vöknu^ hvat s^tir? fíra lýti*

3«

VIDBÆTIRUTGEFARANS.

1. TJ m  Br  ísing  a-  men. 
   

{Ur Olafs Tryggpasonar s’ógu 2:u7íiparii, i’j^Kap.)

Íu yrir austan Vanakvísl í Asía var kallat Asaland eða Asaheimr, enrí þat fólk var kallat Æsir , er f>ac tyo^o y en Höfuoborgina köiluíu feir Asgarð. Oö- inn var þar nemndr konúngr yfir, var þar blótstaor niikill. Njöro ok Frey setti Ofinn blótgoca, dóttir Njaroar hét Freyja, hún fylgdi Odni oc var fridla hans. Menn f)eír voru í Asía^ er einn hét Alfrig, annar Dvalinn, J^rici Berlingr , fjórði Grér þeiráttu heima skamt frá konúngs liöil, í^eir voru menn sva hagir at þeir lögou alt á geörva hönd ; þessháttar menn sem þeir voru, kölluou menn dverga. þeir byg- co stein einn, þeir blönducust þá meirra við mann- f ólk enn nú. 0§inn unni mikit Freyju , enda var hún allra kvenna frí^ust í þann tíma. Hún átti scr eina skemmu, er var bæ^i fögr oc sterk, svá at þat segja menn, ef hurðin var læst, at eingi mátti kora- ast í skemmuna án vilja Freyjo. þat var einn dag er Freyju varo geingit til steinsins, hann var þá opinn , oc voru dvergarnir at smi§a eitt gullmen , J>at var þá rajök íullgört. Freyju leizt vel á menit, dvergunuin leizt oc vel á Freyju, hún falað’i menit

Vm BRISINGA’MEN’. 35?

at dvrergunum, bau§ í inóti gull oc silfur oc aörá góía gripi, þeir kvá^ust ecki féþurfi, sagOist hvöP vilja seáifr sinn part selea í meoinu, oo ecki annat fyrir hafa, enn him lægi sína nótt hjá hvörjum^Þeirraj oc hvört sem him lét at Jessu komast betr eöa verr, í>á keypto þau þessu , ok at hénum fjórum nóttum oc endtum öllura skildaga , afhendtu feir Freyju menit, fer hún heim í skemmu sína, oc let kyrt yfir -sér, sem ecki heföí í-orcit.

Maér hei: Farbauti, hann var karl einn, oc átt sér kerlíng , þá er Laufey er nemnd, hún var bæoi mjó oc aucþreiílig , því var hún Nál kölluo, þau átto einn sun barna ; sjá var Loki íienmdr , hann var ecki mikill vöxtum, oroskár var hann snimma oc skeót- Íigr, í bragCi. Hann hafoi frammyfir alla menn vizko þá er slægo heitir , hann var mjök kyndugr J>egar á únga aldri ; þyí var hann kallaor Loki læ- víss. Hann reost til Ooins í Asgar^i oc görSist hana ma^r, O’öinn mælti hvervetna eptir honum hvao sem hann tók til, enda lagoi hann opt stórar prautir fyr - ir hann , oc leysti hann |)ær allar vánom betr af hendi , hann varo oc náliga alls víss þess er viobar, sag§i hann oc alt Ocni, er hann vissi. þat er sagt at Loki varo víss er Freyja hafui fengit menit , oc svá hvat er hiin hafoi ímóti gefit , sagoi hann þetta OÍni , emi er Ooinn var þessa víss , sagoi hann at Loki skyldi ná menino oc fá sér. Loki kvað þat úvænligt sakir þess at engi maor má kvamast í skemm- una fyrir utan vilea Freyjo. Ooinn sagöi at hann skyldi fara verða, oc ei aptr kvama, fyrr enn hanii

356 UM BRISINGA’ M E N.

heíci náo menino. Loki sneri þá í brott æpandi^ ílest- ir vurco viu þat kátir at Loka géck lítt ‘’^) til, Hann geingr til skemmo Fr e^no , oc var hiin löest , hann leitaci vic inn at kvaniast oc gat ei. Kulda veci^ var lUi niikit oc tók hánoni íast at kólna; hann varS þá at einni flugu, hann flöckti þá um alla lása, oo meo öllom íellom , oc gat hvörgi lop.t f undit , avá at hann mætti inn kvamast. Uppi alt h.eá bustinni, oc þó ei meiri boru fann hann, enn sem stmg a mætti, í nál , þá bóru bograr hann inn , enn er hann kvam inn var§ hann flenneygcr mjök, ochngCiat efnock- rir vekti , enn hann gat þat séo aí alt svaf í skemm- unni, Hann sér þá innar at sænginni Freyjo , oc skynear þá at hún hefr menit á halsi sér, oc at nist- in horfcSi nicr á Loki verCr þá at einni íló, hann sezt á kinn Freyjo, oc höggr svá at liiin vaknar oc snerist vio oc sofnar aptr. pá. dregr Loki af sér ílóar haminn, oc iockar **) aí henni menit , l"ýkr þá upp skemmunni fer burt oc færir Otni. Freyja vak- nar um niorguninn , ok ser at opnar eru dyrnar, enn ecki brotnar enn menit var í brott lút gó’^a , hun þykist nu vita hvör brögá muni í vera , geingr ná inn í höilina þegar hiin er klædd , ok at O^ni konúngi, ok talar um at hann hafi illa látit göra, at stela frá henni góogrip hennar, oc biár hann fá sér aptr góígrip sinn. Oéinn segir at hún skyli þat aldrei fá, því svá at eins^hafi hiin at því komizt “nema þú orkir því, at þeir kóngar 2, at 20 kóngar þjóni hvörjum , veröi missáttir oc berist inecS þeim álögum oc at-

*) Kannske iUt, **) Kannsk< rcttara leysir.

UM BRISIN GA-^MEN. 357

|:vœcum at I?eir skulu jamnskjólt iippsíanda ocberjast sem þeir áír falla, uíaii nockiir maðr krislinn verOi svá röskr oc hánoni íyigi svá mikii gipía síns lánardroit- ins, at baiin þori at gánga tii bardaga þessa oc ve- ga n?ec vápnuDi þpssa inenn: ]:-á skal liiö fys’staþeírra |)raut lyktast , iivörjuni höfc íngja sem fíat veror lagit at leysa þá ^vá or ánauO oc eríici sinna fár- ligra fr^míeifa. Freyja jálLi því oc tók vic menino-

Hér epíir keinr sagaii inn hd FleQÍn og H’ógjza, (sjd hls. i65.) og hvdrnig “^eir börcust allt \yar til Ivar Ijómi Iiosmatr Olafs Tryggvasonar Jconi til , og drap þd alla. Ecki kenir |>íi “^essi saga fiill^ Jcomliga saman vi’^ Eddu og Skdldu , ^vi þar segist Heimdallr hafa sókt nienii aptr (hls. ío5)enn Hjaoníngar segjast skidii híZa Ragnarockiií’S (hls^^ 160). “par sést eckí heldr neitt samheingi d jnecal “þessara sagna.

a. U M F O R N J QT O G H A N S Æ T T,

(Utskrifáb úr Fiateyjarhókinni i Kaupmannah’ófn skrijat i5S.j.) Hversu Noregr hyggtiz.

iNú skal segja dæmi til hversu Noregr bygciz í fyrstu, eér hversu Konúnga ættir höfuz þar eor 1 öSrum lavnd-

S5§ ^^í FOR NJOT

tim, tcr hvi þeirheita skjöldángar, buclúngar^ bragnní- gar.ÖClingaryVaYlsúngar^ecr niíliÍDgar sem Konúngaæt- tirnar eru afkoranar.Fornjóír hét macr. hann átti oson^ \M var einn Hiér, annar Logi, þrioi Kári, hann réð fyrir vindum, enn Logi fyrir elidi, Hljer fyrir sjó. Kári var íaf ir Jökuls íavður Snærs konúngs , enn baurn Önærs konúngs voro þau Jporri , Favnn , Drífa ok MjörL þorri var konúngr ágætr, hann réö fyrir Gott- landi *), ok Finnlacdi, hann blótuöu köner -) til fess at snjófa geiði oc væri skíðfæri golt; þat er ár feirra. þat blót skylldi vera á miojum vetri ^ 00 var þaCan af kallaor þorra-mánabr. þorrikon- úngr átti 5 börn: synir hans hétu: Norr okGorr, ennGói dóttir. Gói hvarf á brott ok gercSi í^on i blót mána^i síé^arr cnn hann var vanr at blóta, ok kavUuou ÍJeir gi^an ^aiin mánaO er fá hóf^ gói, þeir Norr ok Gorr leiíuou systur sinnar : Norr átti bardaga stóra, fyrir vestan kjölu, ok féllii fyrir hönum þeir kon- úngar er svá heita: Vee ok Yei, Hundíngr og Hera- íngr 5 ok lagði Norr þat iand undir sik aílt til sjóf-^ ar. þeir brDsor funduz í |)eini íirci er nú er kallaör Jíora-ijörcr. Norr fór |>acan uppá Kjölu, ok kom J)ar sem heita Ulfa-móar, Jbaoan fór hann um Eyst- 3Í-dali ok síþan í Verraaland, ok meo vatni {>ví er Vænir heitir, ok syá til sjQfar. þetla land allt lagoi Norr iindir sik aht fyrir vestan þessi takmörk. þetta Íand er nú kallaor Noregr. at miojum vetri kom- u þeir í Hei^mörk, ]þar var s4 kpmingr fyrir, er

*) Köiilandi i)_Þ- e. Qveniancl, Qrenir, ‘per hfuggu ádr ^ar

Stm nú hc’itir Heljíngjaland , edr Nordrlönd i Síaríki,

0 K HANS ÆTT. 359

Rólír í bergi bét > liaíin var sun Svac^a J5í.unð norc-^ an af Doínim ok Ashiildar dótíur EysLiíis konúngs^ er leingi haíoi ráOit lyrir (HeiOmörk). Róiír í bergi hafoi tekit Gói ok géngit at eiga hanaj enn er hoii spuröi til Nors bróþur sínSj þá fór hon ímot lion^ Tim ok \íiw. Rólfr, ok gaf hann sik upp í vaíld Nors, ok ger’oizí hans maor, eptir þat íór Norr tll vei^:-^ lu til mágs síns ok íékk Norr Höddí:i dóttur S?a^-» a Jötuns, systur Rólis, Epíir þat fór Norr kon-* lingr vestr aptr íil sjófar ok þá hitíi hann (ror bróo- tir sinn, hann var þá kominn norOan or dauOa hafi ^) ok hai ci unnit eyjar allar á þeirri ieiðbæOibyg^- arokúbygcar. þá skiptu þeir bræcr ríkínu meö scr fevá at Norr skylidi hafa meginland ajit norOaa frá Jötunheimum ok suör til Alfheima* þat heitir nií Noregr, enn Gorr skylldi hafa eyjar allar, þær er lágu á bak-borOa ellica, þess er hann færói norcan meO landi. þeir voro synir Gors sækonúngs Beiti ok Heiti, Meitir ok Geitir. Beitir sækonúngr fór meö ellic’^a inn í þrándheim okinn í beitsjó ^), hann lét gera r.kipsleca uncir elUoann, enn snjór var mik- ill ok slecfæri gott. þá settiz Beitir i lyptíng , ok lagci öí"ýri í lag, ok lét draga upp segl, ok lét menn sína draga ellicann norcr nm Ellica-eio íil Naumu-* Cals , ok eignaci sér land allf, þat er lá á bak-^ borca. Beiti sækonúngr var faoir Heita sækonúngs ^ favcur SvaOa, enn Geitir var facir Glamra ok Gjdfa. Meiti sækonúngr var faOir Mæflls ok Myndels,,

1} N(Zr pvi afmád , enn finmt í ödrum godum apkriftum^ Tsttaré mua l)<j Uumbshaf. a) B»jíis-.sió (?),

3í>o UM FORNJO T

Myndill var facir Eckils ok Skeckils. Norrvarfar^- ir þessaira rnanna , enn Hödd dóttir Svaía móé^ir þrándar ok GarCz er kalla^r var ag^e : enn er þeir skiptn íirfi þá hiaiif þrásicr þrándlieim , ok heitir þyi svá. Gaicr ag^e var facir beirra er svá heita : Hörcr , Rögí’dfr, “þryinr, Vegarcr, Freygar^r, t^ór- garcr ök GrjótgarCr. Hörðr laut Hörc^‘aland or skip- ti y hans son var Jöfurr eðr Josurr íaöír Hjörs kon- úiigs, föður Hjörleiís hins kvennsama. Rugálfr átti Rogaland j hans son var Rögnvaldr faþir Avgvaildz konúngs. þrymr átti Agöir , lians son var Agci ok Agnar íacir Ketils þryms , er bú átti í f>rumUi Vegaröi’ átti Sygnafylki^ hann vaí faöir Veörorms , favður Vemundar hins gamla , er Sygne trauste kaíl- a.ciz. Freygaror átte Fjörcu ok Fjaler^ hans synir voro þeir Freysteinn gamli . er bu átti á Gaulum , ok Freybjörn faoir Auðbjarnar favður Arinbjarnar fyréa Jarls, þórgarð^r átti Sundmæri, hans stm var þorvicr faðir Arnvioar treserkja bana ^) fauður þeirra Slævi^ar ok Brávíoar. Grjótgar^r átti Norðmæri ^ hans sonr var Salgarði’ faðir Grjótgarc^ föÖ’ur Sölfa fö^ur Högna í Njaroey, favcS’ur Sölfa víkíngs ok Hilldar hinnar mjófu, er átti Hjörleiír hina Kvenn- sami. Kálfr berserkr var þeirra son , annar son Grjótgarð^s var Sigarr faðir Sygnyjar, er átti Harallðr naumdæla Jarl^ fa^ir’ Herlaugs ^ favíur Grjótgarðz, favéur Hákonar Jarls , íavour Siguroar Jarls , fav^- ur Hákonar Hla^a-jaris. Raunir sonrNors konúngs

tók

i) Kannske berserkjabana.

. . OG HANS ÆTT, ‘361

tók riki eftir feCr sinn , liann átti Aiílieima ok svo Yít!; ríki sem ár þær íalla, er Bar spretta uppj |)að-’ an fellr liögriao atislan um dal í Mjórs enn þaCan Vermá í Raum-elfvi enn hon til sjóíar , af Vermá fellr Rauniá ofan eilir Raumsdal, af Vermá íellc Eystri-elír ura Eystridali, ok í Væni enn þaðan Gaut- elfr til sjófan Raumr konimgr átti samdryckju um jól vio Bergíinn, son þryms Jötnns af Verm-á ok geck þá i reckju Bergdysar systor Iians , ok eptir þat gat iion 5 sonu: Björn ^;, Brand ok Álf , hann fóstraöi Bergfinnr, ok var kallaðr Finnálfr. Björn var nieo móCur sinni ok var kallaör Jötunbjörn , Brand sendi hon Rauma favfur hans, eún hann gaí hann guðunum f ök var hann kaliaör Guobrandr. Honum gaf Raumr konúngr dali þá er Guðbrandzdaíir heiía, JÖtunbyrni gafhann Raum.sdal, enn Alfi Eystri-dali» ok alU fyrir norOan Væni ^ ok frá Gautelíi ok noror til Raumelfar, þar voro þá kaliaoir Alflieimar. Guð-: brandr dala-konúngr var faoir Auoleifs fÖður Guo- m\mdar konúngs; hans sonr var Gu^brandr, er ei Vilidi láta kaila sik konútig ok lét gefa sér jarls- ilafn íyrir því at hann viildi vera rika^sstr jarl á iior^rlaundum , hans sun var Geirmundr jarl íaö- ir Ró^geirs jarls favour Guobrand^ 3 er ej villdi vera konúngr ne jarl, ok lét geía sér hersis nafn ok rbt þó lavnddm sem konúngr, ok at einguvarhana óríkari , hans allir ættmenn voro sí^ían hersar. Jöt-

33

««. — ^^ — ^^

i) AUhjörii sténJr ád stnnu i FÍateyjar bókifinl^é er Alfmíd sdrír nih&ndi oj mun i>aí efalaust rÁn^t,

36? Um FORNIOT

unbjörn hhin gamli vaf fa^ir Ranms konúngSy fögu!* Hrossbjarnar, fa\Oiir Oniis skíljaioola, favöur Knaiíar, föour þeirra þóróIfsli.i’lnTa i) ok Ketils Raiims. Syii- ir þórólfs voro þeir Helgi faoir Bersa, fav’ður þor- móos 5 íavður þorjaugar, móöxir Tánguoddz, Finnálfr hinn gamli íéck Svanhilldar er kölluo var Gullfjöðr, hon var dóítír Dags Dellíngs sunar ok Sólar, dottur Mundiifara^ ^) sonr fseirra var Suanr hinn rauöi faö- ir, Sæfara, fauður Uifs, fauður Aifs 3), favöur þeirra Ingimundar ok Eysteins. Raumr liinri gamli féck síSan dóttur GuOrauCar hins gafnla, sonar Sölva koa- úngs , er fyrsír ruddí þar sem nú heita Sóleyjar, enn synir hans voro þeir Gu^röör, Haukr 4} , Haddíngt ok Hríngr. Guðröor var konúngr efíir feOr sinn, ok konúngar voro allir hans ættmenn: Eysteinn illráOi var hans fionr , hann setíi Inn|)rændnra bund sinn fyrir konúng er Saurr hét, fyrir þat er þeir höiðu drepit Av- aaund son hans, erhann haíoi par seít til laiidzgæszla*

Ætt artala frd Hauo e,

Hauor áili þar ríki er kallat er Haðaland, haíis sun var Hoddbroddr íaoir Rólfs, favður RómunOar berserks^ favöur þeirra Hamundar , Haka ok Gun- hladar, móður ÍJeirraUísteins ok ínnsteins^Iíámundr var Hörda-Jarl , hann var faoir Hróks hins svarta ok Hróks hins huíta. Haki var faðir Hróogeirs favö- ur Hróomars, favour Haka berserks. Gunnlavð var

i) máske Stabxiai.Flnnr Mdgnússon 2} En exemplum kistoria^

fabuLis mythoLogicis míxtfi, sic in cateris Finnr M. 3) Sjá HyndLuljód 12. 4) d ok vera Haujlr, F. M.

ÆTTARTÁLA FRA RAUDE.^GS

dóiíir Hróks hins syarta enn móoir Hrómundar Grip* sunar. — Haddingr siin Rauma átti Haddíngjadal ok þelamörk, hans sun var Haddingr^ faoir Haddmgs^ favc’ur högna ens rauða; eftir hann tóko riki Hadd- íngjar 5, ok var hver þeirra eftir annann Heigi Hadd- ingja-skati yar mecr einum þeirra. Hríngr konúngr sun Rauina átti Hrínga-Ríki ok Valldres , hann féck dóttur Viíils sækonángs. þeirra sun var H^lícan gamli ‘^), ok þá er hann tók konúngdóm gerci haí n biót mikit at miðjum vetri, ok blótaði til þess at hanri skylldi mega^ lifa 5oo vetra i konúngdómi sínum , sem sagt var at lifat hefci Snærr hinn gamli : ena fréttin sagCi honum svá at hann aiundi Hfa ecki meirr enn einn mannz alldr, enn þat mundi vera 5oo vet- xa 1) at eingi mundi vera útígin maor í hans ætt ok eingi kona. Hann var herma^r mikiU ok herja^i víOa um Austrveg. þar drap hann þann konún^. er Sigtryggr hét, í einvígi, hann geck at eiga AUnýju dótiur Eymundar konúngs or Hólmgar^i. t>an 4 u g sonu, hét einn þeingiil er kallaír var manna-þemg- 111 2), Ræsir, Gramr, Gylíi, Hilmir, Jöfur, Tig{?i, Skyli ok Harri : þessir 9 er sagt at allir væri jaín- gamlir ok uröu svá ágæíer at í öllum íræðum eni J)eirra iiöfn höfo íjrir tignar navfn ok konúnga nöín. Svá er sagt ai engi þeirra átti börn, ok féi-u allir sen 3) í orrosto. Enn áttu þau adra 9 soni; : hétu þeir Hilldir, Næíill, Auíi, Skelfir, Dagr, Bragi, Bu^li, Loí^i, Sigarn Hilldir , Sigarr ok Loí^i voro

) Sji Skáldu 64 hls. 190. l) Hér hefi <• úftrikad ok, s$m mundi spilU mciningunMÍ^ 2) Mía Lasf* fyrir MardengiU. 5) Kam^ikt samau.

364 ‘ÆTTAUTÁLA FÍIA HAUDE.

allir lierkoDÚngar, Aucií Buclle ok Næíill voro sæ- konúngar, Dagr, Skelfir ok Bragi sátu at iavndum. Dagr í) átti þóru dreingja-móoiir. ok áttu þau c| eona; héí einn Ali, annarrámr, 5 Jöfur, fjóroi Arn- grínir. Ali var faoir Dags favfiir Oleifs, favoui? Hríngs, favOur Oláís^ favour Helga, favour Siguro-r ar hjartar, íavour Ragnhilldar, inóc’iir Hqralldz hins hárfagra, sá œtt Haralld^ vai kÖlIuð PÖgh’ngar. Arn- grímr átii Eyfqru, þeirra sun var Anganíýr berserkr. Bragi gamli var kpn’ingr a Validresi, hannvarfaoir Agnars^ íavínr Alís. favour Eireks, íavoii^ HiIIdar mócur Hálfdaoar ens jnillda, favour Gudravoar, fav^- pr Hálfdanar svárta, favour Haralldz híns hárfa- gra, Jjessi ælt Haralldz heiía bragníngar. Skelíir vai? konúngr á Vavrs, hanns sun var Skjölldr, facir Ei-? reks favor álfreks, favour Eireks hins niálspaka, favS- iir Alreks hins frækna, favöur Vikars^ favCur Vat-? nars, fav^ur þeirra Imalld^ ok Eireks, favður Gyöu er átíi Haralldr hinn hárfagri, þat heitir Skilfinga fett edr Skjölldiinga ætt Hilldir var hina 5 sun Dags, liann var facir Hilldibrandz, favour Vigbrandz, íavtur pilldis ok Herbrandz, íavöur Haralld;^ ens grænska íavcur Asu hinnar stórrácu, mó§ur Hálfdanar svar- ta, favicur Haralld^ hins hárfagra. Sigarr var faoir Siggeirs, er átíi Sign^ju dóttur Vaulsúqgs konrmgs. Sigarr var ok ía^ir Siginundar er átii Hilldi dótíur Grjótgaroz konúngs aí Mæri, hanns sun hét Sigarr faoir Signýjar, hann let heingja Hagbar§j> f at heitit^

2} S;á Myndlui’jód^

“ÆTTÁRTALA FRA HAUDR 365

Siklínga ætt. Loíci V£r konángr mikill, þatherlioer Íionum fy]gci eru Loícar kallacir. Hann iierioCi á Reicgoíaland, ok varö þar koniingr, hans synir vo-^ ro þeir Skeckill sækonringr ok Skyli , íaoir Egdis; favðar Hjáhnbiers, íavcur Eyh’ma, favcur Fljördisar, mócur Sigurcar FiUnisbana, favOur Aslaugnr mócur Sigurðar ornis-í-au,!:;a, favCur Aslaugar, m()Cur Sig- iiroar hjartar, favcur Ilognhilldar, mócíur Haralldz híns hárfagra, þessir ættmenn Haralldi: eru kallacir Lofcúngar. Au^i ok Buoii voro sækonúngar, ok fó- ro bácir sanian nie^r her sinn. pelr konv.i jv.eCr liði sinu til Saxlandz, ok herjudu |>ar Viða, lö-?u und- ir sik Talland ok Sají]and, set!ui: f>ar at lavndom, Auci hafði Yailand, ok var ía^‘ir Fróða íav?:ur Kárs favdur Avðrúiiar ^), Jseir eru.kailacir Av’^ííngar. Bud- li hafoi Saxland, hann var faöir Attjls, fayCur Vííils favcur Læfua, favður Bucla, favcur Savrla ec5r Ser- Ja, ok Atla ok Brynhiiidar, mócur Aslau;;ar, ok er fiú æít Haralidz hins hárfagra kölh.io BuCÍLingar. —^ Næfmil konúngr var faðir Heimars, favdur Eynefs, fav^ur Rakn, favOur Gjúka, favour þeirra Gunnars ok Havgna, Gu’öri’inar, Guonyjar ok Gullrandar, ok er þat kavlluo NiíliÍDga ælt. Ná eru” taldar konur^ J)ær er fyst komu í ætt Hálfdanar gamla,* enn þá er hin fysía kopa kom í ætíina var lioit ccc vetra írá blótinu, er Hálfdan blótaoi til alldrs sér ok rikis-

Ættartala, . ,

Alfr konúngr liinn garAli r^’^ fyrir Alfáeiaram

3. Sjá V’olundarq. 4, ij,.

366 ÆTTARTALA.

hann var facir Alfgeirs, favcur Gandálfs, favour Alf- hilldar. Alfhilldr var mócir Raíínars loCbrókar, favo- ur Sigur^ar orms-i-auga^ favcur Aslauíiar, móður SigurCar hjartar, favður Piagnhiildar, mcCar Haralldz hins hárfagra. Haralldr hinn gamli sun- Valldars hins millda Hróars sunar atti Hernavru Heioreks dóttur konimgs, þeirra sun var Halfdan snjalli faéir luars víCíaoma, favour Auoar innar djápauCgu, ha- na átti Tii ærekr slaungnanbaugi, þeirra sun var Har- alldr hiilditavnn, sí^arr átti Auoi Rácbarr’^r konúngr, þeirra sun var Randuer, faoir Sigurc ar Ríngs, fao- ir Ragnars loobrókar, favður Siguroar, favöur As- laugar, móOur Sigurðar, favour Ragnhilldar, móöur Haralldz hins hárfagrg, er fystr var einvalld^ koa-* úngr yíir noregi,

Ættartala Haralldz Jrcl OdnL

Borri hefir konúngur heitio, er réo fyrir Tyrk^ Jandi, hanns sun var Burr, er var facSir OoinSj ása- koniings, favöur Freyrs, favOur Njarcar, íavöur Freyrs, favour Fjölnis, favöur Sueigðis , favöur Vandlan- da, íavc^ur Visburs, favcur DQinalIdas favöur Dó- mars, favður Dygua, er vér kQllnm Tryggua, lavour Dags, favcur Agna skjálfarbónda, íavöur Alreks^ íav- Our Yngva , íavCur Jormuníróáa, er vér köllum Jö- rund, favour Ana ens gamla, er ver kavllum Avn, er 9 vetr drack horn fyrir elh sakir, á§r hann dó* Avnvaríaðir Eigils Tunnadólgs, íavéur Ottars vand- ilskráku, íavður Adils at Uppsölura, íavdur Eysteins, favéur Ynguars hins hára, favour Brautavnmidar,

ÆTTART. HARALADZ FRA ODNI. 367

. favíur Ingjalldz ens illráda, favOLir Olafs trételgju, íavður Hálldanar hvitbeinsj íavCur Eysíeins, íavr ur Hálídanar ens millda ok matariila, iavður Gacravc- ar veici-konúngs, íavour Hálídanar svarta, favSur

■Haralidz liins hkrta^ra, l

Ættariaí.

Skjolldr hét sun Ooins ása-konúngs. Hann var íaoirFriOieiís, íavcur írio-Fróc a, íavourFricleiís, íavð- ur Háuardz ens handramina, favöur Fróoa, íavOur Vermundar ens vítráj íavður Olaís ens iitilláta, favo- iir Dans ens mikdiáta, favcur Fróca ens friosama, fa^our Fricleiís, íavour Fróoa ens frækna , íavour IngjaJldz Starkacar-fósira^ íavour Hræreks hnavguan- bauga, favOur Hálfdanar, favöur Hræreks slaunguan- bauga, favcur Haraildz hiilditannar, bróðir Haraildz Var Randuer fa^ir Sigur^ar hríugs^ er þá slík ætíar- tala til Haralidz konúngs hárfagra sem fyrr segir.

Ætt Haralldz frd AdamL

Adam skapaoi gu^” fyrst alira mannaj Setli var sun hanns, hanns sun Enósj hanns sun Kaynán, lianns sun Maialeel, hanns sun Phareth, lianns sun Enoch, hanns sun Mathúsalem hinugamie, lianns sun Lá- mech, þá var úti enn fysti heimsaildr, lianns sun var Nóe er avrkina smicaðij hanns sun Japhet, hanns sun Japhan, hanns sun Zechun, hanns sun Ciprus, hanns sun Cretus edr Telius, hanns sun Saturnus i Krít, hans sun Júpiter, hanns sun Daríus, hans sun Erithonius, hanns sun TróeSj hanns sun Ilus, lianns sun Lamidón,

368 ÆTT HARALLD^FRA ADAML

r

IiannssunPiíamus hÖfuJ-koniingri ?vÍLinnon edr Mennon hét konúiigr í Trójo, han áíti Tróáiiam dóttiir Prí^ ami konúngs, hanns sun hét Tror er vér köllum þór^ hanns sun var Loricha^ er vér köliom Hloríðaj hanns Eredeij er vér köllum Eindriða , hanns sun Vingi- |)órr, hanns sun Vinginer^ hanns sun Móöi, hanns sun pyíági er vér köllam Magna, hanns sun Seseph é hanns sun Bcdui, hanns sun Atra^ hanns sun Tri- nán, hanns sun Heremolb, er vér köilum HermóOj, hanns sun Skjalidin er ver köllnm Skjölld, haríns suri Beaf, er ver köllum Biar, hanns sun Godólfr, hanns SLio Burri, er vér köllum Finn, hans sun Frjáláfrj er vér köilum Bors, hanns sun Vóden, er vér köll- un? O^inn, hann var tyrkja-koniingr, hanns sunSkjölidr, hanns sun Fricleifr, hanns sun Friofróci, hanns suil Herleifr ^) hanns sun Hávaf enn handrammi hanns sun Fró^i, hanns sun Vemundr eon vitri, hanns dótt- ir Olöf, lion Var móðir Fróca ens fricsaraa, hanns sun Fricieifr, hanns sun Fróci enn frækiii, hanns síiil Háiídan, hanns sun Hróar, hanns sun Vaiidar enn Hiiildi, hanns sun Flaralldr gamii, hans sun Hálfdan snjaili, hanns stin luar vícfacrai, hanns dótíír Auor enn djúpaucga, hennar sun Randver, hannssun Sig- uror liríngr, hanns sun Ragnar loObrók, haríns sun Siguror ormf-í-auga, hanns dóttir Aslaug^ hennaf sun Sigur?r hjörtr, hanns dóltif RagnhiIIdr, hennar sun Haralldr konongur hinn hárfagri. Vercr pessi ta.

la

l) Frid o\ Her er i pessum ipetné nofnum sirlfad yfu l’inuná ‘þóf eptir utliti mcd sému cdr annan jafngams,Uri höndit

ÆTT HARALLDZFRA A D A M L ^6^

la einum raanni fátt í sjavtiighu at me^r-íavldum bæái AÍam ok Haralldi.

Fundinn Noregr.

Fornjótr hefir koniingr hæitit: hann réo fyrir Jót- landi Ó? er kallat er Finnland ok Kvenlandj þat er fynr austan ííafs=botínn, þann er geingr fyrir nioíz vit Gandvík, þat köllam vér HeÍsíngjabotni. Fornjctr átti 5 syne, ht^t æinn Hler, er . ér köllum Ægi. aiui-. ar íjogi, þridje Kári; hann var íacir Frostaj íavö- lir Snærs hins gartila^ hanns sdn hét þorri, harin átti 2 syne, hét annar Nör enn annar Gor, dóttir hanns hét öói^ porrí var blótmaor niikill , haiia hafSe blót á hverju áre at miðjum vetri, þat köliu^u þeir þórrablót, af þvi tók mánaorinn hæiti. þat var tíéenda æiníi vetr at þorra blóti at Gói huarí í brotf^ ok var hennar læita íarit, ok finzst hon æi^i, ok er sá mánaðr leiO, lét t>orri íá at blóti , ok blóta til þess, er þeii’ yrce vísir hvar Gói væri niðrkaniiíi Ijþat kölluou þeir Gói blót, æinskis urdu f^eír vísir um hana at helldr. 5 vetrum sioarr streingdii |)eií bræour heit at þeir skylídu heiniar ieita ok skipta svá leitinne at Norr skyllde leíía Um löndiiin , enii Gor skyllde leíta um útsker ok eyiar’ ok fór ^) hanii á skipum. Hvártveggi þeirra bræcfa var tjohnennr, héilt Gor skipuni út eptir hafsbotnuii, ok suá í Al- lanz haf. sioan kannar hann viöa Svía-sker ok allar

34

i) Mun eiga advtta ^ótunlandi, 2) Min lagf, fyrhr fori.

370 F-JJNDINN N 0 R E G- R,

eyjar er ií gg ja 1 Eystra sallti^ eptir þat í Gaiitasker ok þacan tíl Danmerkr ok kannar þar allar eyiar, hann faiin ^ar f rændr sína, þá er kpmnir voro af Hle hinum gamla or Hlesse}’- ok héllt hann þá enn frani fercinne ok spyrr ekki til sysíur sinnar, enn Norr bróðir hanns beio I>ess er Snjp iagðe á heiðar, ok skiSfseri geríe gott ; eptir þat for hann af livenlandi ok fyrir innan liafsbotninn , ok kuomu þar er þeir menn voro er Lappir heita, í>at er ábak Finnmörk, fsnn Lappir viiidu banna þeim yíirför, ok tóks^st þar “þardagi, ok sá kraptr ok fjölkýnge fylgde þeirn Nor? ^t úvinir þeirra urö’u at gjallii, þegar f>eir heyrcu heróp ok sá vopnum brugöit, ok iögöu Lappir á ílótt- a, en Nqr fqr þac5^an vestr á ívjöiu ol£ var leingi ÚU, pk svá at þeir yissu ekki til manna, ok skutu d>r pk fugia til matai’ ser, fóro þar til er vötn Imigu til yestrs, f?,ustan af fjöilum, þA fara þeir me^r völnu- num, ok kvonm at sjá, þar var íyrir þeim fjör^r mik- iii, sem hafsbotn væri, þar voro bygoir miklar ok paiir síorir geingu at fyroinum, þar var safnaðr íjr- ir þeim, ok rtvW þeir þegar til bardaga vio Non^ ok fpr þeirra skipti eptir vana, aiit fóik feii þar eta Rj-r ce, enn Nor ok hanns rnenn geingu yíir sem log ‘) yíir akra, íór Norr um allan í’jöroinn ok iagoi undir sig, ok geörðizst kopángr yfir þeim héruðum er þar lágu innann íjaröar. Norr duaidizst þar um sumarit far til er snjáface á heioar, þá stefnde hann upp eí-? ter dalnum þeim er sucr geingr af fircenum sa fjörSr er nú kaiiaðr þrándheimr. Suma nienn sína lætr hanri.

l) Mia Ugf, fyrir lok.

FUNDINN NOREGR. 37^

fara hit fremra um Mærina, hann lagOe under síg huar sem hann fór, ok þá er hann kemr suör yíer íjallit^ þat er var fyrir sunnan dalsbotninn, sóUi hann sucr eptir (löluuum, þar til er hann kom at vatne m^^klu, er þeir köUuðu Mjörs. pk sn^r hann enn vestr á fjaliit ísvíat honum var sagt at menn har.n.s höfcu farit úsigr fyrir konángi þeim er Sokni hét, þá kvomu þeir í þat hérat, er þeir kolUiou Valldres? Jaoan fóro þeir til sjóíar, ok kvomu í lángan fjöro pk mjóían, er nú heitir Sogn, þar var fundr þeirra Sokna, ok áttu þeir þar orrosíu mykla, þviatSokna brá ekki viS fjölk^ngi þeirra, Nor geck fram hart, ok ©kiptuzst þeir Sukni högum vi^, þar £éU Sokni ok inart ho hanns,

FerQ Nors eptir Noregi at leita systLir[sinnar),

Eptir þat fór Nor í fjörð þann er norðr gelngr af Sogne, þar kafce Sokne fyrir ráðit, er nú heitir Soknadalr, þar dvaldizst Nor leingi, ok heitir þar nú NorafjÖrðr^ þar kom til mótz uiö hann Gor bróc-^ ir hannz, ok hafce þá hvorgi þeirra spurt til Gói, Gor hafOe ok undir sig lagt land allt et ytra, er hann hafoi sunnan farit, ok þá skiptu þeir löndum meðr sér bræör: hafoi Nor meginland allt, ok Gor skal hafva eyjar þær allar er hann fer stjórnfÖstu skipí mille ok meginnlendz, ok eptir þat fer NortilLpp-* landa, ok kom þar sem nu heitir Hei^mork, |?arréc sá koniingr fyrir, er hét Hrólfr or bjargi hann var sun Suaca Jötuns norOan af Dofrum. Hrólfr hafðe

37« FERD NORS EPTIR N 0 R E G L

numit á brott af Kuenlandi Gói þorra dóttur, hann fór þegar til mótz vié Nor ok baué honuni til ein- uígis. t>eir börCuzst leingi, ok var^ hvorgi sárr; ept- jr þat sættuzst þeir, ok féck Norr systur Hrólfs, enn Hrólfr féck Gói paOan sneri Norr aptr norcrtilrík- is, þess er hann haite undir sig lagt, |>at kallaí^e harm Norueg réo haíin því ríki ríiecan hann lifí^e, enn synir hatnns eptir haríil, ok skipta {)eir laíide nie§ sér, ok tókil svá ríki at snl8öcka2^st, seni koriúngar tó^ ku fjölgazstj ok greinduzst svá i fylkií

Beitif féch Norégh,

Gór ^) hefr ok verit kalladr sækönúrígr^ haríns synir voro J>eir Heiti ok Beiti, þeir voro sækonúngar ok ofstopameníi myklirj |>eir geingu riijög á riki sona Nors, ok áitú þeir inargar orröstur ok sigroOuzst ■ýmsir Beitir lagoe inn í þráíldheim ök herjað^e þar, hann lá þar er nu heitír Beitissár, eða Bactisstöd innanuerde ok norcr yíir ÆskrUeið, þar gánga Nau- mudalir at norðan, hann settizst í lyptíng ok héllt um hjalmvöl ^) ok eignaOizst land allt þat er var á bakborca ok eru þar margar b^rgSir. Heitir sun Gors var facir Sveica sækonúngs , föOur Hálfdanar hins garola, föcur luars ITpplendinga-jalls, favour Æysteins glumru , föður Rögnvalldz jalls hins ríka ok hins ráðsuinna.

) Nor i siáLfri bokínni er augsynUlga rángt F, Af. 2) Us hjáJmunTÖl.

R

i s t u r

yíir

Éinkarnöfmn i Snorra-Edclu ög Skáldu,

ilaron535. 353.

Ahbacuch (spáína^r’) o-i^.

Abel 552.

Abraharíi 353.

Acclacassis {Antitas’u) 346»

Acirologia 3i6. ^

AÞalberida in nilnni 249.

Aþalhendíng 227 — gar 324.

Aþara Fornii i. 567.

Aþils i5t — i53.

Affríka F. 6.

Afirikani F. 4.

AfleiÞÍTig 235.

Aftekníng SÓp. 3ii. 3x4*

Ai (4^ergr) 16.

Akillevs 89.

Alagsháttr 24i, 35i.

Alexander (Ptfrií) Sc^*

Alfur 19. 21. 22. 73.

Alíheimr 21. Sóg. 36i. 56,5.

Alfr [dver^r) 16. (JCo//.) 365,

Alfrlg 354.

AlfrGÞull Qsól) 77.

AlföÞr (Opin) 3. II. 17. 21.24:

Alhent 249. Alhnept 262. Ali {á*) 3i. sg- 90- Ali (Kon.) i5i. i52. Allegoria 326. 33 1. 332> Alleothera 319. AÍUöÞr isjá MfopT’), AlsYÍþr {hestr) 12. Allvig en spaka igð. AlÞJíífr {dvergr) iQ. Amphibologia 3i6, 319, Amsvai-tner (v«ín) 55, Anadiplqsis 323. Anafora 323. Anaströphi 33i« Anatekor 545. Anatropa 33 1. Andhrímnir 42. Andlángr 22, Antí'aranautr i4i. Anílvari [drcrgr) i6^ l56, i4o.

Angtirho|>a (gygr) 32. Annar (Anan) F. 12. Annarr Qréttara Anarr) il, Antifra.sis 331*

Antlmechisa Qantimachesh) 545* Antipofora (aniepiphord) 34öí[ Antismos 332. Antileton 344, Antlthesis 322, Antltósis 543. 344, Antonomia 326. Antopazia 55o. Antropoformite 352. Antropus patos 35 í» Apocope 321. Aposiopesis 347, Apostropha 330,

Ar 217.

Argulus F. g,

Ari fródi 274. 276.

Aristoteles enn spakl 507*

Arnarfjördr i5o.

Arnórr 3io, 3i5. 3i8, 32i. 34S.

Arv^akr (hestr) I3.

Asabygdir 45.

Asafólk 1. II. 19.

Asaheimr 354.

Asaþórr 11. 25. 5i, 5G, 78.

Asbrú 18.

Asgartr 2. íó. lí. i4. 68. 76.79* 8r. 82. 87. 89. 107. I29. i3o. i5l. 354. 555.

Asía F. 6. II. 3o8. 354» 556.

Asíaland 35^.

Asíamenn F. í5, 16, 88- 3o8-

Askr 10.

Aslaug i44. 34i.

Assin’I F. 5. 8.

Asynjur 2. 5. 36. 4?. 129, ÍTi, 2<2.

Atismos 353,

Athenisboí-g 5o8. 3i3.

Atii (Buplason) i’^9, l4i. i42. 192,

Atra F. 12.

Atripr (Opin) 2^

Attmrelt 235.

Axitíitimla (J^jí’T’) 7.

5S

374

Remsiiir,

Audí (Koni’ngr) 192. Audr {K.) II. Audun illskjælída 509. Augu, hr. m. 205. Aurvángur, k. w. 16, Austri Qdvergr) 9. 16, Austrvegr 46. 190: l^, 365, Avferesis 320. Avgústínus 349. Avgústus (^Kejsarí) 146,

R

Babij>n F. 5. Bafurr (í/«’<!ro’r) l6, (Bágmælt?) 260» |3aldur 26. 27. 3I. 64—68.

76. S2. 103. Páleygr {Öpinj 24» Balkarlag 268. Barbari 308. 309. Parbarismus 308— 3 13. JIQ. 320?

Barcliilogia 348. Bart’i 33 ^ Parrey 40» BarícÍc 338. Baugi {Jötua) 85. 86. Beiþvig F. 13. Beiguþr 152. Bein^ar 19^. Í3elti 359» Beimuni I9J? Bel F. y.

Beldegg sfidldur) F. 14» Beli 4i,

Beljabani {Freyr) 74. Bergelmir {Jótun) 8. Bergfinnr 361.

Bergrisar 18. 26. 3q, 4y. 47« 66, BerÍíngr 3j4- Be-sla XBestLa^ 1, EethgYapliia 536. Bicki 143.

BHUþi {Bihlindi) 3, 24. (Ot>/n). Bif-röst 14. ;$. 21, 30, 45. 72, Bifurr (^dvcrgr) 16. Bil q, 12. 09. Bileygr (Ot>/fl) 24. Bileystr (^Jötun) 52- 74» Bilskirnir 2^. 26. Bjuf , Bjar F. 12.

Björn 179. 221. 32I.

Bláin [jötun) 15.

Boþn 84 86.

Bóetius 342.

Bogi 216.

Braga-báttr 2^4.

Bragarmái 320.

Bragi {ds) 29. 4j. 79. 80. loj. 129»

Bragi {honúngr) 192 Iqj.

Bragnar, bragnmgar 192. 195.

Brandr F, 14.

Breiþablik 21. 27.

Pn’mir 75. 88«

Brísíngamen 37. {um) ^^—^jj,

Brockr {dvergr) I30. 131 — 133.

Bruni 339.

Brynhildr 139, QBuplad.) 140. 141.

Brynja 217. Buþli 192. Buþlúngar 192. þúi 341. Buri 7. 368. Byrgir {brunnr’) 12. Böþvar Bjarki 1J2. PöU {á) 43.

Bölverkr 24. (Oþz«)8y. 86* Bölþorn {Jótun) 7. Bömbörr {dvergr) 16. görr 7. 8, 10,

c

yacenfaton 316. 3I7. 342, Cacosinteton 316. 3 19. Catachrésis 326. 329. Cerberus sja S. Cespheth F. 12, Challdei F. 8. 339. Cham F. 4. Climax 348. CoUisiones 313. Cosmographia 356. pronographia 337»

D.

agr II, {kon.) 192» Dáin» (^drergr) 16. Dáinn Qhjörtr) I9. Dáinsleif (^sverp) 164* Danir 341. Danmörk F. 16. i. i46. i5o. 19;,

Ilegistur»

Danska túnga i46.

Dar]3anus F. lO.

Dayíþ 347. 349.

Dellíngr II.

Dettheiida 243.

Dialiton ;j25.

Dieresis 32I.

Dólgþvari (dvergr^ 16,

Douatus 3o8. 3i3. 326.

Dori QDorri dvergr^ ló.

Draughent ^öy.

Draugíiháttr 243.

Draupnir (^dvergr^ 16.

Dranpnír (^hríngr^ 6ó. 68. Ijl. lOl.

DriTa 358.

Dromi 33. 34.

Drottqvædi 226 o, fl. g.

Drögur 236. 323.

Dúfr {dvergr’) l6.

Dunhenda 24I.

Dunneyr (^hjörtr) 19.

Dnraþrór (^hjörtr) 19,

Durinn (dvergr’) 15.

Dvalinn 16. 19. 354.

Dvergar i5. 16. 19, 74» 328.

Hin Dyri háttr 246.

Pöglíngar 192.

E,

-^bacis 340. 341, Égilsháttr 253. Eikin (a) Ekin 43, Eikinskjaldi Qdvergr) 16. Eikpyrnir 43.

Einherjar k. m. 24. 42. ^j. 44. 45. 72 Eir. ^. 36’ Eiríkr 192. 335. 345. Ektor F. 10. 78. 88. 89. 90. Eldhrímnir 42. Eidir 129. Eldr 126. 187. Elenus 89. 90. EHsio (Eelipsis’) 322. Eljuþnir 33.

Elivágar, k, m, 5. (<zr) 6. m. Elii q. 58. 60. Eiliþa-Eiþ 359. Eliipsis 3i6. 318. Embla 10. Emophasjs 348. Emphasis 341.

Emundr 190,

Endiadys 339. 34o.

Enea F. 6.

Eneas 90.

England F. 16.

Enigma 332.

Enoch 352.

Enska Cengilsaxnesha) stafrofít er p&t

látinska 275. Epanaléusis 32^, Epentesis 32o, Epimanon ^jo. Epitasis 321. Epitheton 329. Epitrepon 326. Epizevsis 324, Erkulus (HerkuUs) F, g. Erminrek 340. Erpr i42-~i4C. Eva F. T, Evphemismos 347. Evphónia 342. 343. Evrópa F. 6.

Exflexigesis (Epexegesís) Baz. Eylimi 192.

Ey^ólfr (Brunason) 339. Eyrii 2o3. EjYÍndr J13. 327.

F

áfnlr 13 — 139. i4i. Falhófnir Uiestr) i8. Fall 3i4. Fallaskipti 31^, Falr (dvergr) 16, < Farbauti 32. 355:. Farmagud QOpin) 24« Farmatyr (^Oþin) 24. 327. 52$. Faunn 358. Fenja I46— ijo, Fensalr 36, 64,

Fenrisúlfr 29. 32. 35. 34. 5j. 42. 71, _. 72. 73; (74). 76. 89. Fjalar 83 (dvergr) 54. Fjarleif k. 13. Fiþr, Finnr. (dvergr) 16, Fili (ed, HeptilstUi) 16. drergr. Fimhul(Fitr.l>ulpu/ rettara’) 4 (a) 4J, Fimbulretr 71, F’imuíeingr i?.q,

Finngálkat 317. Finngálpnat 343, {Finngálknat’}

376

iieghtur.

í’ínnland 558. ^

Finnzleit {hrynja) i52í

Fiskar 2 18.

Fjclnir {Opln) 5. 24.

Fjölnir \Sviak.) 146.

FjölsTÍl>r (OjJÍn) 24.

Fjcrgvin. k. 10.

Fjörm (i) 4. 4j.

FJagþaháttr a^S.

Fleinsháttr 253.

Fœtr 206.

Fóilcvángnr k. m. 125.

Fornjötr iiy. (o^ Aa/zi æ/í) 357—

Fornyrdalag 26$. Forseti (a’íj 31. 7g, Frackland F.. 14. Franángurs fors 69* Freki 42. 74, Fresvir A. Freyja 28. 37. 45. 46. 66. yg. %í.

107. log. 1I9, 129. 133. 134.

Freyr 28. 39. 40. 48. 66. ■??• 79*

104. 129. i3i. 132. 364. Fril>leiír(Ga}3d//íí. F. 13. Fripleifr {Shjaléars.) F. 14. Í4C. Frigg, y. F. n. 13. 10. 23. 24.
105. 37. 38. 64. 65. 66.68.74.

7Í). 113. 116. 129, Frigía F. II. Frigíaland 90. Frigiþa F. 13.

Frjótigur, k. (Pro’þi’) F. 14. Fróþi QDanaki) 146—1 ^o, Frosti (^dt-ergr) 16. Frumhendíng 227. FulJa 30. 68. 79. I33, Fyrisveliir ijj.

G

‘aíarr $3. QdPer^r) 8-4^ Gaidralag 269. Gandáifr 16. Gángláti 33. Gáiig-Ieri 2—77.

Gáng-ráþr {Gáng-Uri) {OþÍn)l4. Gánglöt 33. '

Gángr CJotun^ 83. Garþarófa (/ÆrZ«Ar) ^S, Garmr 45. 73^ .Gáta 3J3,

GaiitJand ípj.

Gautr (Oþ^/j) 24. ígj.

Gefjun q. i36, 79. 129.

Gefn 57.

Geirahavp 39.

GeirrÖlJargarþar Ii2.

GeirröÍJr 24. 113. o. f,, gt

Geirvimul (á) 4J.

Geitir 359.

Gelgia 36. Gerþr j. 39. 79.

Geri 42.

Gevis k. {Gave^ F. 14. GJalIarhórn 17. 30. 72, Gjalp {Gygr) II 4, iij, Gillíngr {Jóíun) 84. Gils (hestr) 18.

Gimle 4. 2í. 7J.

Ginnarr {dvergr) 16.

Ginnúnga-gap 5. 6. 8. 17.

(Ginúnga-hiniin 9.)

Gipul (á) 43.

Girkir , Girkland sjá Gríkl,

Gjúkr 139. 140. i44, 192. 34!^.

Gjúkúngar 140, T42.

Gjóll (á) 4. 36. 6%

Glaþr [henr) i8,

Glaþsheimr 14,

Glapsviþr (0^/«) 24.

Glasir 5. 130.

Gleipnir 29. 3.4.

Glenr A, 12.

Glitnir 21, 31*

Goi 358.

Góinn 20.

Gorr 3^8.

Gotland 146. ig^.

Gottland 358.

Goti {Kon.) 19J,

GöUtr 224.

Grafvitnir {ormr) íö,

Greip {gygr) 114, iijf.

Greppaminni 247.

Grickir F. ii.

Grickland F. 8- 308. 31^,

Gricklauds haf F. 7.

Grii^r (g>,^r) 1 13.

Gnmmr (Oþzn) 24,

GuJ>ny 139.

Gu|)rún 139.

Gupí-

Registur.

377

Gupdlír F. 13.

Grtliiaxi {ftestr) Í07. Iio«

GulHntanai (lieimd) 30.

Gulltoppr {hestr) 18. 30. 66.

Gmignir 72. 130. 132.

Gunnar 139 — 142.

Guunþráin Qá) 43,

Gypingar 334.

Gylfi I. 2. 191.

Gyllir {hestr) 18.

Gyímr 39,

R

-á-ey i6|. Halfdan lyo, Hamskerpir (Aestr) 35. Harbartr (0X>irt) 24. Héíjin 163. 357. Heidinörk 368. HeiJ>rún 43. Heimdailr 30. 66, 72, 73* 79» 104.

ti • ^-’^* Heimir 144.

Heingist F. 14.

Hektor 89’ sjá Ector.

Hel 4. 32, 65. 67. 68. 72. 76.

Helblindi (Oí>//j) 24. H. {!ýötun) 32.

Hendingar 226.

Hengikjaptr i46.

Henrej>e F. il,

Herikon F. 10.

Heremód F. 19.

Herjafödr (0;^;«) 4i*

Hertjötur 39.

llermójþr enn Iiuati 6j, 67. 68.

Herran, Herjan {OpinS 3, 24*

Herleifr {Opin) 24.

Hestr 179. 180.

Hierusalem-borgar 347,

Hildr 39 163. lóy.

Hildíiigar 192.

H’Idisvin (Aya/wr) Í52. HildígöIItr.

Hildir 192.

Hilmir 191.

Himin 122. 177. 22Í.

Himinbjörg 21. 30.

Himínbrjótr («Afi) 62.

Hinpaf)all 139.

H)a|>níngar 163— i6y. 357.

Hjálmberi (Opin) 24.

Hjálmr 2i6. 217,

Hjálprefcí 138.

Hjalti hug’þrájþi 1^2, «

Hjarta 205.

Hjálstælt 255.

Íljáki (Hviki) k. 12.

HjÖrdis 138.

Hjörtr 179. 222.

Hledjólfr (dv,) 16. (Hlejddlfr)

Hleidur 149. í5í.

Hlér 79. ^32. 3jS,

Hlés-ey 79.

Hlidmælt 316.

Hlidskjálf lo- 2r. 39.

Hlin 9. 38. U’

Hliód 289. 297. 298.

Hljcdsgreinlr 274. 300. 321,

Hlódyn {Frigg) 74.

Hlöck 39.

Hluthendíng 227»

Hlymdalir 144.

HnifcaJ>f {Opin) 3. 24.

Hnikarr (^Opin) 3, 24. ji’j,

Hnitbjörg 84. S3*

Hnoss 37.

Hnuggheint. 262.

Hoddmímis liollt 76. 77.

Hofvarpnir Qkestr) 38,

Hólmgardr 191.

(Höfdíngjar 17 r. 174.)

llöpT (ds) 31. 64. ój. 76. I05,

Höfud 202,

Höfudstafr 226,

Högiii I39. i4i. 142. 163, i65-

fiölgi (íConúrigr) ið^,

Hönd 206.

Hörþr 360.

Hörn QFreyja) 37,

Hrafn {hesir) iSi.

Hrafn 181.

Hrafnagud {O^ln) iii

Hi-eiþmar 135, 137.

Hrjt, (á) 4.

Hrimfaxi II.

Hrlnghorni 66,

Hrímþursar 4. 6. 7. 8* 17. 26, 45.

Hríst 39.

Hrólfr ícraki Ijo-^ij^. Hroptatyr (Opi/i) 24. Hrotti i37, Hrönn (<z) 45.

Hrúngnir (^^öíun) ío7— 112. 148. Hrutr 221. Hrymr {^‘ótun) 72. 74.

’ 36

378

Registur’,

Hrynjandi hættír 255. iSg. Hræsvelgr {Jiiun) 22. Hugi 65. 5o. Hugin 42. i8i. 182- 322« Hugstari {dv.) 16. Hvedrúngr {jötun’^ 74. Hyergelinir 4. 17. ig. 43. 76. fí-viligleiki’ 514. 31 5. Hvítserkr hvati 152. Hymir (^Jötun) 61. 62. 65. Hyrrockia {gygr) 66. Hænir 27, 79. 80, 106. 135.

I

con 353. Icoria 342. Idavöllr. 14. 76. Idi {Jötun) 83. 148. Ifiunn 30. 79, 81.82.119, 129. Idurmælt 250. llus F. 10. Ingí {dvergr) 16. Irismos 32J, Irónía 332. Isak 353. Isarnkul 12, Islendska stafro£í> er t’at Lát. 27 J

laferologia 331. Italia F. 10. límsnn F. i3. Ivaldi Qdvergr) 48. l5o. Ivar Ijómi 367.

Jórmnnrekr 143 — i^S.

Jórsaland 334.

Jóseph 353,

Jófur 191.

Jókull 358.

Jórj» II. 39. 125. 177. 202.

Jötnar. 8. 9. 46. 134. 209. 2 11. 528.

Jötunheimar i. ii. i5. 22. 46. 47.

5o. 66. 81, 107. 108. 359. Jupa 339. 347. JuPas 341. J«Þar 353. JúpIterF. 9. 10, Júno. F. 9.

J

^ acob 553,

Jafnhár 3. (Oym’)

Jálg, Jálkr {Opin) 244*

Jálángr hendi 146»

Japheth F. 4.

Jarnvidr i^siogr) l5.

Járnvidjur {trollkonur) 13«

Jarl {skáld) 314.

Jarnsíixa Qgygr) 110.

Jat F. 13.

Jhesus Krístus 334.

Jessi 334.

Jóhaiines 340.

Jolacismus 3l2.

Jóthmd F. 14.

Jónakr 143. 341.

Jórnvelir 16.

Jörmungandr (J’cnrUilfr) 74,

K,

•árí 558. Karientismos 3J2. Kaurrat (i) 18. Kenníngar 94. 228. Kerlaugar {ár’) 18. Kimlabönd 25:4. 25 J. Kjalarr {O^inn) 24. Kjárr 192. Klauf 326. Klifat 25o. Kolbæinn 317.

Kona 128. i56. 201. 202. iijv Konúngr 170. 189—194. Kormakr 320. Kristr 146. 16S. Krít F. 7. 9. 10. Krítamenn F. 8. Kúgadrápa 332, Kyn 314. Kynjaskipti 315. Kyr 22 1.

-*-^ámed©n F. 10,

Lánglokur 235.

Lapdacismns 3l2.

Laufey 32. 35J.

Lazarus 353.

Leiþdlír 329.

Leiptr (il 4.

Leo pávi 349.

Lepos 343.

Léraþr 43.

Léttfeti (hestr’) 18.

Lcyfi i drúttcjvæti 231—233.

Registur,

379

Lkliiendör 248, 2y2.

Líf 76. 77.

Lifþvasir {LcifprJ) 76. 77,

Liptola 535

Lifr (*rfv.) 16. Ó6,

Líódaháttr 269,

Lófarr (i*.) 16.

Lofþar 192. 194.

Loíþi 192.

Lofþúngar 192.

Lofa 37,

Logl 5-j. 60. 3^8-

Loki 23. 24. 32. 36,46.47.49.50,

54. 64.65. 68— 70- 72- 73- 74- 78—80. 81. 82. 106, 113-. 129,

130-153.135— 137- 140- 3íy- Lopt i8t. Loptr (lo^í”) 32. Lóra F. 12. Lórikas F. i2. Lóriþfí F. 12.^ Lögrinn meí) árt. 1. Lyngyi Qholmr’) 35. Læt>ingr 3J.

M

-acedoníi F. 8. 10. Macrologia 316. 318. Maþr 127. i56. lyS. i8g. ij^— .

200. 212. 2i3. Magí F. 12.

Magnl {Jporss,) 76. 90. iio. Magnus-drápa 318. Mál 207, Málaháttr 265. Málfyllíng 227. Mani 12. }26. Mánagarmr (^úlfr) i^i María 334. 338. Máttr ii5. Marþöll (Frey’ja) 37. Meitir iSp. Menja 146 — i5o. Mennon F. i^. Merkíng 315. Metaphora 126, 129. Metaplasmus 308. 320. 322. XXO. Metathesi* 322. Metonimía 326.

MiÍJgarþr 9. 10, 13. 4y 61. Miþgarþsormr 32. 60. 61 —63. 71.

72. 73. 74. 7Ó. 88. 89. Mc"þjarþar sjár F, 6. Mímir 17. 72, Mímis])rnnnr 12. /2. Mims höfujþ 73. Mtst 39. Mistelteinn 64, Miöll 358. Mjölhiir 26. 47. 49. 52, 66. 76.
73. 131. Ij2. Móþa (Mo’Jþi) F. 12. Moþi (í>orií.) 76. 90. Móþguþr. 67.

Móþsognlr (^Mjo’þscgnír Jv,) 1 j, Moþvi^^nir {Mjópvitnir dr.) i6. Moecacismus 312, Móinn (^ormr) 20. Moyses 549. 553. Möckui’kálfi 109. ilo. Mundilföri 12. Muninn 42. 18 1. 182, 522. Munon k. F, 12. Munur, 2o4. Munvörp. 257.

Muspell (^heimr) y. 9. 12. (ma’pr)^^, Muspellz megirf *ynir i^^^^i j^.ji. Mynd 314. Mysi’ngr 1^7.

K

‘áhent 261. Naglfar Hv. ii. 48. {skíp) 71, 72,

7^. 3J4. 3 55’ Nál 82.

Nalnn {dvergr’) 16. Nanna 3i. 66. 68. 79. Nár (drergr) 16. Naríi {jótun) 11. Nari {jótun 52. LokdS. 70. Narvi (jótun) 32. Io*45. 70- Náströnd -strandir 75. Navnn (a) 45. Navt (^) 43. Naut igi, Nefir 192. Neptunus F. g, NiÞaíjöll. 75 . Niþfölr (Ni]ph'6ggr’) 74. Niþhöggr 17» 19. 20. 76,

3ÍO

Megistur.

Níf>i (drergr) l6.

Níflhel 4. 47.

Niílheimr 4, 6. 17, 55.

Niffúngar l4o. 142. 19Í.

Nikarr QOpinn) 3.

Niknz. (Ot>//in) 3.

Nikolásdrápa 3i^o»

Nibalaus 64 1.

Nikolaus Aboti 334,

Nipíngr 16 {dv.)

Njörþr 10. 27. 25.40.79’ 82. io3,

Noatun. 27. 2», Nói, Nóaflod F.l. 4.351. 352. Norr 358.

Norþinenn Qr. Norþíúat’^ I46. Norþri Qdvergr^ g. t6. Noregr F. i5. 16. i64. 357—3^0? Nori (ávr) 16. Nornir 18. ao. Nott II.

NÖrvi (Jotun’) íi, Nygervingar. 230. Nykrat (0/ iVv*ur) 230. 317, Nyi háttrinn. 261, Nyi (dvergr’) 16. Nyr (rfr.) 16. Nyráþr {dv.’) 16, Nyt (a) 43»

o.

J)inn. F. ii. 15. 14. 15 —

10. 17. 18. 23. 24. 36.41. 4j. 65. 66. 68. 69.72- 75-
11. 80. 85—87. 90. 94-
12. iio. l2g. l3i. i3i. — 137. I46. — s’synir. 21

Ot>dhendíng 227.

Oþhrærir, eþr Opreyrir S^. 85,

Oþr 37. 47.

Ofnif (^ormr) 20.

Oíljóst 207,

Oinn (di’.) 16.

Olafr Leggsson 312.

Olafr 3ig. 33q. 342. 343. 344,

Omczevsis 533.

Omi (Öpinn) 3. 24.

Omoropton 325.

Omolemiíon 325.

Onarr (dv^rgr) Ii. 16.

Oaomatopeioii 326. 330.

■ 7- 42.

Onoponienon 343.

Orþkóií” 310. 321.

Orþsqviþaháttr 34 í.

OrI>sqvij>r 533,

Orí (rf^.) 16.

Orkneyar i64,

Ormr 180. 328.

Orrusta i5g. i63— 166. 213, 2I4

Oski (O^inn) 3. 24,

Otur 135.

Ovíjjius 328«

•*- arabola 333. 334. 342, Páragoge 321. Paraþigma 333. 33^- 34 A- Paromeion 324. Paranomía 332, Parenthesis. 331, Pentapolis 313. Perisología 316. 3 17. Periprasis 326, 530. Persöna 315. -skipti 3l5. Pirrus. 89. 90. Pleonasmus 3i6. 317. Plútus F. 9.

Pollntíton (polypto(on’) 325, PolísinditGn. 325. Pompejus F. ii^ Prepositio 335.

Príamus F. 7, 10. n. 12. 88, PríscíaTiiis 274. 307. Prolemsis 322. Prosopopeia 338, Prothesis* 320. Protheseos Parologé 33^.

Q..

vásir (ái) 69. 83—85.

R

Raþsviþr (dv.) 16.

Ragnaröckur 30. 36. 70. 88. jðj,

Ratatöskr (iknrni’) 19,

Eán 129.

Randgrit) (valh.) 39,

Randver 143.

Rati 86.

RegistUF,

381

Raumr 56o, 56?.. Raumsdal 561. Refhvörf 236-^240. Reílll 137- Reckr [d>.) 16. Re£;in 1^5—139. 141, Re£;inleif 39» Reiþgotaland F. 14, 195, Rerjr F. I4, Rétthent 2ÍS. Rhetorika “^14. Riþhendur QLipk.) 2^4, Ri]3hendhátt 32 J. Ríin (á) 141. Rindr 9. 39, Ritta F. 14. Roddrus 89. Róma F. 11. 308, Rómverjar F, ir, 308. 309. Róta (fð//:.) 39. Rödd 207, Röskva 49, 50. Rúnhenda ^63—267, Ræsir igi.

*^al)r {O’þin) 24, Saga 36. Salomon 342. Samföst 340, Samhent. 250. Samljóþandr 282 — 28S. Samstafa 304, Sanngetall QOpln) 24. Sannkenuíngar 229, Sarcasmps 332. 333, Satúrnus F, 7—10. Sauþr 181. Saxar 152.

Saxland F, 13, i4. 16. Scéma 314. 322. 326. Seeslsonomaton 354, Sekin (Scekin) 43. Sem F. 4. 352. Seniar (^v’óUr) F. 4» Serberus F. 9. Sessrymnir 28. Sextáuraælt 2^3. Sj’arr {Svíarr) dv, 16. SibiU F. 12. Sit. (a’) 43.

ðiþhöttr COp’m) 24,

vSi]3skeggr QOjpin) i4.

Sif F. 12. 107. 1I9. 129. 130. 13Í.

Sigarr 192.

Sigmimdr Sigurdss, 140. 141.

Sigmundr VÖlsúngss, i38. 144.

Sigarr F. 14.

Sigföþr (Opin) 24.

Siggi (Sigi) F. 14.

Sigtryggr igo.

Sigurþr (Fafn,) 1 38— 144. igz,

Sigvald 341.

Sigyn 32, 70. 79.

Sigtúnir F. ij.

Siklíngar 192.

Silfrintoppr (^fiestr) ig,

Simul (ítaung) 12.

Sinalimphe 321- 323,

Sincopa 320.

vSindri 75. l5l.

Sinecdoche 326. 329.

Sinir (hcstr) 18.

SinfjÖtH 144.

Slneresis 321, 331»

Sinthesis 331.

Sisfola 321.

Sidr ii4. 183. 217.

Siöfn 37.

Skaþi 27. aS. 70. 82. 129^

Skati ‘ív.n mildi Igj.

SkaHþr (úTr,) 16.

Skáidskapr 83. 98~IQO. l^y,

Skí-giÖlþ 39.

Skeiþbvimlr (Aí«r) 18.

Skegg 204.

Skeliir 193.

Skiííingr (Opln) 24. ic)3.

Skinfaxí 11.

Skiþblajjnir 45, 48. 130. ij2.

Skip 166. 219. 220.

Skipting 309, 314,

Skiáifhenda 242. 24?.

Skjöldr QOpins 5.) F. 14. l46. 193,

Skjölldr (rdpn’) 2l6.

Skiöldúngar F. 14. 146. 193.

Skirfir (dp.) 16.

Skirnir 34. 40, 73.

Skothending. 227.

Skothendr háttr 252.

Skögul 39.

SkÖH (álfr) 12. 71,

Skraut Ot>dr 318.

jst

Registur

Skrú^ ^12.

Rkrymir 5i — 5^.

Skylí i^I (Skúll)

Skuld {Norit^ 18. 39,

Sleipnir Qhestr’) 18. 45, 65.

Sllþr (a) 4.

Slijjrugtanni (Gullenhorsti) 66.

Slugnir {hestr) 1J5.

Snorri py. Siy. 325—325. 335.

Snotra 38. Snægla Hallí 318. fínær 558.

Sól 12. 39.74. 77. 126. 177. 228- Soloeclsrnus 312. 3 13.3 16.320,322.342. Són 84-86. Söckqv.ibeckr 36. Sögn’ 307. Sörli J42 — 145. 340. Spjóí: 216. Stafr 299.

Stafroíiþ 273. 290 — 296. . — er pat Lat, 276. •— Norrusna 301 — 4. Stál 234. Stamlient 249. Starkaf>r gamli 311, Starkaþarlag 2Ó8. Steplianus 351, Stickalag 268. Stul^lar 22Ó. Stúfr 25 1. Stúfhent 261. Stundir 188. Stælt 234. 331- 334- Sul»rí (dp.) 9. 16. Sumar 22. 127. Surtaiogi 22. 76. 90» Surtr 5. 7^— 7T- Suttúngr 84—87-, Svaþi (jöeun) ^Sq. Svaþliföri (hestr’) 46. 47. Srafnir (ormr) 20. Svanir 20. Svanliildr 140» 145. SvartliöfÞi 6. Srarinshaugr 16. Srartálfahelmr 34, IjG. Svartálfar 130. Svasaþr 23. Sverþ 214. 21 5. Sver þcgg F. i4.

Svi’ar 153.

Svíagrís (hríngr’) 152. Ija,

Sviþa 326.

Svíþorr (^Opín) 3. 24.

Sviþrir (Oþín) 3. 24.

Svií>ióí> F. 15.’ 16.146.149. 151.

Sripall {Opin) 24,

Svipdagr 152.

Svin 181.

Svöl (fl) 4. 43.

Syigr (á) 4.

Syn 38.

Syr (Frgja) 37. Sægr (sár) 12. Sækonúngar 208—9« .Sælundr (^SjáUnd) I. gacmíngr F, 15, Særimnir 42,

T

-«- ala 225. 315, Talnaskipti 3l5, Tanngnjóstr Qhafr) 26. Tanngrisnir Qhafr) 16. Tapínósis 3i6. 3i8. Tavtologia 3i6. 3 18, Theología 348. 350. Therethemft 353, Tiggi 191. Tilsagt 241. TÍltekit 235. 247» Tmesis 33i. Togdrápalag 259. Toglag (amnat) 259. Topographía 336. Torfeinars-háttr 253. Tróan F. 12.

Trója F. 7. 12. i5. lO, 7S, 88. 9». Trójumenn F, u. 88« Trór F. 12. Tros F, 10. Trópus 326. Tröllkonur 2to. Tröllsháttr 256. Túngl 177.

Tvíkend orþ 207. aog. Tvískelft 242.

Tyr 29. 33. 35.^6. 73.79. io5. 125. Tyrkir F. i5. 78. 88. Tyrklaud F. 7, id.

u,

þr (íí>r ‘puprú’pr) 24. Ullr (aí) 3l, -79. io5. Ulyxes 78. Umsnuning 509, 3i4, Uppsalir i5i. i5z. Urþar briinnr 18. 20. n, Urþr QNorn^ ig. Utgar’þr 53. UtgarpaLoki 53. 6i.

UXÍ 180. 231.

V.

afupr (Oþin) 2^ Valaskjálf 21 . Valföþur 17. 24, Valpimar 5o2. Vakar iOpin) 24. Valdyr {Fcnrisúlfr.’) yi. Valhöll 2. 24. 39. 4i — 44. Valí (tfí) 3i. 39. 70. 76. 79. 105. Valkyrjur 69. 66. 212. Vanaþis {Freyja) 37. Vanaheimur 27. Yanir 27. 3$. 83. Vápn 159,

Yar (Ajynja) sjá Vör. Vargr 17B. 179. 222. Yartari i33. Va»aí>r 23. Ve 7. Vepurfölnir (haukr*)

egistur.

Viþólfr 6. Viþrir (Opln) 5. Viþrhending 227, Viþseti 162. Vifurr (öpin) 24. Vigr (dv.) 16. Vígrítr 72. 75.] Vili 7. Vilmeiþr 6. Vimur (d) Il4. Vin (d) 43. Vindálfr (^dv,) 16. Vindr 22. 120. igl. Vindiir (Heimp,) io5. Víndljdni 23, Vindsvalr 25. Vingeþor F. 12.

€ f

385

Veggdegg F. 14. Veggjat 245. Vegsvinn (a) 45« Veili 246. Venus F. lo. Veratyr (Opin) 24. Verir (Rerir) F. 14. Verþandi (Norn) 18 Vermá 36 1. Vermaland 558. Vestfal F. i4. Vestri 9. i6. Vetur 22. 127. ViÞ (á) 4. 43. Viparr (^ás) 3l io5. ii3. Viþbláinn 22. Viþblindi (;Sí.) i^í. Víjpliniir 12,

. 73. 74, 76. 79. 90. 129.

Vingólf 4. l4. 24.

Viríir (dv.) 16.

Vitnir Qúlfr, Fenrisúlfr’) 44.

Vitr (dv.) 16.

Vitrgils F. 14-

Voþen F. 7 VóÞinn F. i3-

Volukrontes 89.

Von (fl) 36,

Vöggr i5i.

Völsúngar i4. 192. igS.

Völsúngr 193.

Vöttr i52.

Vör 37.

Vænir i5i. 35S»

A gg— drásil (askr) 17. Ig. I9. 20,

Yggr QOpin) 24. Ylfíngar 192. Ylgr \á) 4. Ymir (/‘öíun) O. g. 9.^ Ymir {a, j.) sjá Hymir 8q, Yng^a F. i5. 328. Yngh’ngar F, 16, 192, ig^. “Yngvar 193. Yngvi 192. Ypallage 356. Yperbaton 326. 33 1. Yperbola 326. 33o. Ypozevsis 323. Yrsa ijo — 153. Yvigg F. i4.

JUN 19^89

3S4

Registuri

*^euraa 522- Zoroaster F. 5« 522.

Peclcr {di’.) :6.

teckr (Oþin) 24.

pengill 191. 528.

Þ jáJi 49. 5o. 55:. 60. log.

Þjassi (/í/.) 27. 28. 8r. 8i. 83. 148.

t^jóþnuiiia 43.

Þjóþr, Þjöí)i i58.

þór F. 9. 12. 18. 25. 3i. 46. 47.

48. 49. j6. 57—60. 61-63.

loi. io3. 106. 108— 112. ii5.

iiS. i3o. i33. 2ii. Í5orinn (dv.) 16. í>orgerþr Hölgabrúljr ij4» jþóroþdr runameiötari 274. Þorri 358. Þöck (^j^r) 68,

þöli (á) 43. Jsrauþr 360. triþi COpin) 524, þróinn (dv,) 16. Þrdr Qdv,) 16. 24. Jjrúþheimr F. tz» l>rúþr .(v«//:.) 69. þrúþvangur 25. 61. Ilo, þrymheinuir 27. 28, l^rymr 36o.

t>uÞr (O^In) pnþtnþr 24, þul, sjá Fimbulþul. þundr Opin) 24^ í>viti 36. þvíkent 246. tyk (á) 43.

Æ.

,r 79. 80— S2.

Ægis^eldí {gull) 129*

Ægis-hjáhur 137.

Æsir F. ij. 16. 2. 17. 18. 23. ipí 31. 33-36. 45-47- 53- 63. — 6j 69. 72—74.. 76. 78— ðo, 8j. 86.88. 12.9. 15Í. 1Sj.2ii.354,

Ö,

þ>língar 192. Ökuþór 25. 26. 49. 54. 78. Sg*

.. 89. 9*^*

plvaldi ÍJötun) 85.

Öndul-guþ, Öndurj)is (SI api^ 28*

Ör 216.

prboþa (gygr’) 59,

prgelmir 6.

Ormt Qá) 18.

prn 182.

grnír (jitun) í48,

Örvandill hínn frætni íio. ttl,

grvangur, sjá Aurvángur.

Ox 215.

P. s.

jÖ. £. Cum CeL Professori l^así donéc llhriifn^ qitem ^uafítoeýús i’idendum curavlmuS^typis expressuM videret, Holmict morari non licuisset » textumy inde a pag,^o5, secundum avtographa ejus, ad calcem perducere, amicitia promisit operisque absolvendi cupido. Q^uod vero adindiéem huncce adtiaet, primas tantum ipse, proficiseensy reliquit lineas^ quai^ coeptis in~ haerentes , 6* quemadmodum ladicem Edda. Sctmundianoí exaratum r/- desis ^ explere conati sumus. Hatc observata voluimus ^ ne menda , guttf rel in hae vel in iUa partCf animadverteris ^ Cel. Editeri trihuas*

-^.

I